Jano Otrębskio „Gramatyka języka litewskiego“ (III – 1956, I – 1958, II – 1965): istorija ir dabartis

200 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Les di ec ions de eche ches scien i iques: his oi e des Li uiniens éc omosios langue, anosios e ac uelles Li uiniens langues synaksė e séman ique. JANO OTRBSKIO GRAMATYKA JZYKA LWSKIEGO (III ITE I 1956, II 1958, 1965): HISTORIJA IR DABARTIS Jan O ębski’s G ama yka języka li ewskiego (III 1956, I 1958, II 1965): His o y and Today ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme. S ai snyje en discu e Jano O ębskio p épa es G ama yka języka li ewskiego (I, II, III) de l'éc i u e e de l'édi ion eiga, con enu du desc ip i g amma ical e maniè e de p ésen a ion. Klasikinė, dans des données g oupa emen , e non des ques ions héo iques a en ion elkian J. O ębskio les g amma ica de langues li ou es cha i ilius acines abondance de ma iè e e capaci é de la man i e . Une J. O ębskio supplane aien , mais nespe ai e ec ue ce e g ammai e des âches é ai les o ma ions de mo s indekso p épa imas. En se se an des possibili és echniques de ces jou s cela se ai possible ai e a ec double coe icien d'u ili é: élec onique g ama icale us ojamų mo s de o mes a ec leu s lenkiškais a i ikmenimis egis es le pe me aien a oi e OGJL mo s de o mes d'hodyklę, e puikų lie u iųlenkų kalbų žodyną. ESMINIAI VOODŽIAI: Janas O ębskis, g amma ica, Li uanien kalba, mo ologyja, mo s des da yba. ANNOTATION The a icle discusses he p ocess o w i ing and publishing o G ama yka języka li ewskiego (I, II, III) by Jan O ębski as well as he con en o g amma ical desc ip ion and i s way o A icles A icles a icles 201 / Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego (III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is p esen a ion. O ębskis classical g amma o he Li huanian language ocusing on da a g ouping a he han heo e ical issues ascina es by he abundance o illus a i e ma e ial and he abili y o handle i . One o he asks planned bu unaccomplished by O ębski was he compila ion o a wo d- o m index. By aking ad an age o mode n-day echnical capaci ies i could be done wi h a double-e iciency coe icien : an elec onic egis e o he wo d o ms used in he g amma wi h hei Polish equi alen s would enable us o ha e bo h a wo d- o m index o O ębski’s g amma and an excellen Li huanian-Polish dic iona y. KEYWORDS: Jan O ębski, g amma , Li huanian language, mo phology, de i a ional mo phology. 0. ĮVADINĖS PASTABOS Žymaus lenkų kalbininko Jano O ębskio (18891971) nuopelnus li uanis ikai ainika o ys XX a. 67 decenme ie appa ues des g amma ikos Li uiniens langue G ama yka języka li ewskiego (h p: OGJL) omai. P aėjus 50 ans depuis le de nie olume de ce e g ammai e émission p a a u ega de i dans J. O ębskio pa eng ą lie u ių kalbos g amma iką. Es -elle liée seulemen a ec le espec du pa imoine scien i ique e cul u el, ou enco e es e peu ê e ac uelle? Ces ques ions dé e minen e la s uc u e de l'a icle: OGJL ca ac é is iques son discu ées en é aluan J. O ębskiui ūpėjusius ques ions de desc ip ion g amma icale, dans les ex ai s p ésen an des é é ences su les app écia ions des disposi ions g amma icales de l'OGJL au eu e su iškesnius di é ences ainsi que des jam OGJL omui Nauka o o mach – ne ik dėl neabejo ino jo o iginalumo, be connexions a ec d'au es g amma ica i s des desc ip ions de la langue Li uanien1. S aipsnyje p incipalemen l'accen es acco dé ečiai isan ak ualize la exis an e ques ion de publica ion de ce omo ansla ion en langues Li uanies2 . 1 Quelle plus a en ion es acco dée OGJL g e inimui a ec Daba inės lie u ių kalbos g ammaika ( sui an e DLKG). 2 Juozo Balčikonio p épa é OGJL3 e imas ainsi e n'a pas é é publiuo : e imo manusc ip is an aš e P o . Jonas O embskis // Li u iens langues g amma ica // Tomas III // Mo ologija // au o izuo e imas es conse é au Rank aščių sky iuje de la biblio hèque Vilniaus uni e si és (ši as F178). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 202 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII 1. OGJL LEIDYBOS EIGA IR RAŠYMO YPATUMAI 1956 1965 m. l'É a ine Va šu os mokslo édi eu imp imai is OGJL omus: Nauka o o mach (1956), Wiadomości ws ępne. Nauka o głoskach (1958) e Nauka o budowie wy azów (1965). L'au eu a é é sumanęs éc i e enco e e qua ième des langues Li uaniennes sin aksei des inée omą3, e cinquième ou ni de ous qua e omes g amma icos des suje s e des o mes de mo s odykles. Sumany OGJL s uc u e ne co espondai pas à l'éc i u e e à l'imp ime ie eiliškumo (III, I, II), donc sans aucune in oduc ion appa us d'abo d OGJL3 combien a su p is le lec eu ojus4, explica ions su les bu s du magasin e sanda ą sulaukusius seulemen appa us au p emie o- g amma icos mui (ž . OGJL1 XII). Ad essa u choisi élémen ai emen ilologiquemen ép ususį skai y oją J. O ębskis pou ai au ou iei i sans g amma iques classes ou ca égo ies déc üdinemen s (excep ion ai se ai seulemen des mo s de la langue Li uanien pa icula i é pou les g amma iques poklasiams5) e egk is p ès du cou ss omo suje de la langue ca égo ies ai classe de données poklasio e signes de classi ica ion e quan à di e si iapusiškesnių pano amas. OGJL ou ni des données de la langue li uanienne au moins à ois ni eaux: les suje s héo iques illus és ne seules de l'époque li é ai ines li uaniennes (i ašokad nepe oyan la ieille langue li uanienne e a miques le mosios, i šnekamosios), be i a mių bei senosios lie u ių kalbos pa yzdžiais. Pla aus ilius acinės medžiagos spek o pasi inkimą J. O ębskis aiškina uo, ma é iel ou ni se ai di icile de comp end e les Li huiniens li é ai ines mįsles, phone os, leksinių a ian ų e syn axės s y a imus ( en pa , VIII). le con enu du Li uanien OGJL es sou en compa é a ec des données d'au es langues indoeu opéennes6. Ilius acinis Li u iškas ex e ki čiuojamas e adui dans polkų kalbą. 3 Plg. é é ences su en isa omem plus amplniai la disposi ion de ce aines ques ions dans le u u synaksės ome (OGJL3 274) ou a ail objec i s p ésen a ancej įžangą (OGJL1 IX, XI, XII). 4 Ré isan OGJL3 P anas Ska džius el p ésen emen sans é é odés a lié a ec le bu pa aši i pod obnih lie . kalbos g amma ikos ado ėlį (Ska džius 1998a: 702). 5 Les phénomènes de la langue Li uanie, n'ayan pas analogiques co espondmenes dans d'au es langues indoeu opéennes, J. O ębskis acco de plus d'a en ion. Plg. u ai équen du emps (OGJL3 221224) ou į a džiuo inių būd a džių déc üdinimus ( enid, 121). 6 Il y a eu des opinions qu'elles compa aisons ne su isen , plg. Ska džius 1998a: 702. A icles A icles a icles 203 / Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego (III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is 2. DALYKINIS OGJL TURINYS 2.1. 1956: oisième omas Fo mų mokslas (Nauka o o mach)7 OGJL p ocessus d'éc i u e e édi ion commença de mo s o més mokslui8 di u ome, dans lequel es p ésen é da ybinis e ou kai ybinis g ammy inių kalbos dalių) ap ašas. OGJL3 ap ašomos šios kalbos dalys: daik a a dis, bū- klasių (ou d a dis, į a dis, skai a dis, eiksmažodis, p ie eiksmis, p ielinksniai e polinksniai, jung uki e dalely ės bei jaus ukai. Sky ie e pos ky ie son nommés lenkiškai ou la yniškai9. DAIk AVARDŽIO sky ius p adedamas umpomis į adinėmis pas abomis apie šios kalbos dalies aišką g ama inėmis linksnio, skaičiaus, giminės ka ego i- jomis. Įžanginėje dalyje umpai p is a omi sep yni linksniai10 bei lie u ių i polkų langues de di e issemen di é umai (OGJL3 1). J. O ębskio pense, de l'époque p a iques des g amma ica s de la langue li uanienne acquisilėjęs de Daniel Kleiaus G amma ica Li anica (1653) p esque sans paki imų pe çu le modèleis de cinq daik a a džio linksniuočių esąs pa i šu iniškas i nepakankamas ( en pa , 6), donc il kai ybos pa adigmas elie a ec his o iniais daik a a džio kai ybos kamienais11: -o- ( y as, s ečias); -ā- -iā- (jū a, gi ia); / -(i)ē- (upė); -i- (ausis); -u- (sūnus) e p iebalsiniu (duk ė, -e s; akmuo, -ens)12. Chaque di e niuo ės dans pa adigme 7 À p opos OGJL3 oi Ska džius 1998a: 701708, 741745. 8 J. Balčikonio e ime en Li uanien langue à omo dénomina ion choisi le e minus de mo phologie. 9 L'excep ion n'es ai e qu'au seul ca ac è ein, oi OGJL3 244. 10 Ap ès abo de his o ique langue Li uanienne condi ionne J. O ębskis ne oublie e nyks ančių a déjà é ankusių ilia y o, alia y o, adesy o (OGJL3 7681). 11 Panašus y a i Jānio Endzelīno pa eik as daik a a džių ap ašas pagal -()o-, -iā-; -(i)ē-; -i-; -u- i p iebalsinį kamienus (plg. Endzelynas [ e s a iš 1948 m. leidinio] 1957: 104–130). 12 DLKG aip pa eikia a dažodžių linksnia imo ap ašą pagal kai ybos kamienus su penkiomis (i)a, (i)u, (i)o, ė, i aleg niuo ėmis (e enco e un peu smulkesniu épa i ion en 12 pa adigmes) oi DLKG 6869. Encyclopedia des langues Li uaniennes Vy au as Amb azas p opose enco e plus supp imiin ą desc ip ions des ca ac é is iques de di e niaissemen selon kai ybos kamienus, plg. LKE 328329. E DLKG, e LKE p oposés linksniuočių modèleis ieux p iebalsinien kamien daik a a džius a ibue à i kamieno, oi . DLKG 69, LKE 329. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 204 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII es p ésen ée e šauksmininko13 o me14 ( ai pa anku le lec eu , ieškančiam pilnų linksnia imo pa adigmų15), son discu ées les ca ac é is iques du ki čia imo e polinkis šauksmininko aiškai choisi ab égées ou mineu ines o mes (iden ique, 12). OGJL3 beaucoup de conseils p a iques, plg., pa exemple, indica ion à cause des possibles di icul és dé e minan -ikamieno daik a a džių giminę e dans ce e si ua ion gelbs inčią ienaskai os naudę galūniai (- ou iui) ou abonnés du signa eu sub ili és16. J. O ębskio pense que ce ains mo s -i kamien son l'hé i age de l'ancienne nieka osios giminés en se basan g e inim a ec d'au es langues indoeu opéennes à ce hé i age il a ibue daik a a džius aks e ši ds ( en id, 37). En p ésen an la ca égo ie des giminés de daik a a ds des langues li huaniennes J. O ębskis dis ingue g amma icale e na u elle giminę ( odzaj na u alny), pa exemple, homme, emme17, e en abo dan la de niè e indique qu'en langues li huaniennes (comme aussi dans d'au es langues) exis e des daik a a ds, pa lesquels peu en ê e en e més les deux suje s des giminés na u elles ces daik a a ds son ca ac é is iques de la o me éminine e la possibili é de nomme les deux na als giminés 18, 37p.p. . Pêchan zagean la signi ica ion exclusi e du ki chiaissemen J. O ębskis expose daik a a džio ki chiaissemen bases19 ( en 13 Su la possibili é šauksmininko o mes de ansme e les p agma iques onc ions considé e pas humo niu, e sépa ée g ama ine ca égo ie oi . Judžen is 2012: 7273. 14 Men ionnan J. O ębskio a en ion des o mes di e si é du šauksmininko, alse ema que e le ai que pa ois quelqueio a ian dans pa adigma e p i ūks a (plg. pa eik is ji (OGJL3 17) e jau (DLKG 71)). 15 A ec plusieu siskai os a dininku coïncidan chauxmininkas n'es pas inclus dans DLKG daik a a džio linksniuočių pa adigmas (ž . DLKG 71, 73). 16 Plg. no e à p opos aide . ( emininum) signi is eme iškosios giminės -ikamieno daik a a džius (OGJL3 4, 37) a ec l'explica ion que c'es le seul g oupe d'ik a a džių, don le aužas (kamiengalis) n'es pas su isan p incipal indica eu g amminin de giminés giminė es dé e miné selon unisaki as naudininko galūnes ( en pa , 3637). 17 Plg. J. O ębskio indiquées g amma iques (dansaba ad. mo ologines) e na u alioses gimines incompa ibili é des exemples, els que Daukšà, daildė, ė, ddė ou jus e a mēs us ojamą g ažùs pame gỹs, ieilles açons daik a a džius pelūs, les gens combinés omis pelumis, les gens sa ás (JLOG3 45). Au okié opinion su na ū alinée giminé oi . Ska džius 1998a: 702. kis laikė ès complexe e son éc i es g ammai es objec i s dépassijančia âchemi (OGJL3 65). 18 Apie hib idinius (subs an i a communia) daik a a džius daugiau ž . Judžen is 2012: 34–36. 19 Visapusišką lie u ių kalbos daik a a džio ki čia imo sis emos būklės i aidos ap ašą J. O ębs- Ska džius OGJL3 ecenzijoje zmince u įs J. O ębskiui des ep oches pou le ki čiaissemen , mais leu s dėl spécialumo nešsako, oi . Ska džius 1998a: 708. Une pa ie OGJL3 p oposés de ki chiaissemen des incohé ences peu ê e liée à di é en es a ian es de a minių ki chia imų, plg., pa exemple, géiba (OGJL3 23) e LKŽ p ésen é le geibà; au eokies galūnės ediniais (plg. eidmainỹs (OGJL3 70) e nous main enan da an age accep able eidmanis) e e c. S aipsniai / A icles 205 Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego (III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is pa , 710). Les localisées alo s des g ammai es de la langue li uanienne e des dic ionnai es acquisis de g oupemen des ki čiuočių selon la place de cons ance du ki čio e in onacinę skiemens kokybę ( en pa , 8), OGJL au o ius sakosi choisi Kazimie o Jaun p oposedą ondée su des ondemen s phoné iques le modèle de ki čiuočių ( en pa , 9), o skai y ai pa e pa ogumui eikiiksi d ias ou is:20 o mes, exemple j a, (j )-os, handà, ( a)-kko, añ ( en pa , 10). Il es impo an de souligne que OGJL3 l'usage des daik a a džių de la langue li oue es discu é non seulemen lo s de la éc omosios li é ai ines langue plo mée nan apie a oseną šnekamoje kalboje21), be i is o iniu aspek u22. (užsimeBūd a džio pa adigmas son p ésen és a ec les deux o mes géninai es23. Dans ce chapi e J. O ębskis exclusi acco de a en ion à l'a ibu ddis, ddi: discu e de son kai ybą, kilmę, a oseną a mėse e dans les ieux éc i s ( am am, 85; 88; 92; 9394; 1171; 119; 120; 142) e donne des a ia ions de doybine ddelis, -ė elaxnia ion pa adigma ( am, 108), des exemples d'a ibu s d'en e ien de nom dansnoms a ec le pos pozic numé o des a osenos, comme: kie úojudu, ge úojudu; kie íejid i, ge íejid i (même, 122). Lo squ'il déc i nieka osios giminės būd a džiai pou cela son u ilisés les e mes gen e nijaki e neu um ( en pa , 124, 127) ils leu a ibue le mo pawoiu, pa a o u Mikalojaus Daukšos Pos ilės ( oliau DP) dans la ph ase Ręgí kai pawoiu y bû ge iůs DP 27211 (comme e quel que DP exemple, ce e ph ase J. O ębskio es ci ée a ec lenkišku Jakubo Wujeko pos ilės ies meniu, plg Widiß iàko niebiespiecno. En pa lan de -o-, . -ėkamieno ap a džius J. O ębskis indique un possible daik a a dine sudu inių būd a džių a oseną e ou ni di é en s adjec i e d'adjek a a džio galinčio e ec ue minkš ašidis pa adigmas24 (mais seulemen daik a a dine de els mo s sudu inių a osenai 20In iguan , que de ce poin de ue J. O ębskis ne sélec ionna ki čiuo ės dé e mina ion des plus impo an s mul i-skai os naudininko e galininko, bien e indique ces linksnių impo ance pou la damas, kad abejo inais a ejais lie u iai pa ys aip ik inasi daik a a džio ki čia imo galimybes (OGJL3 9, 64–65). Apie šiuos linksnius, kaip k i e ijų, ku iuo emian is nus a oma ki čiuo ė, ž . dé e mina ion du lieu ki čio, pab ėžLaigonai ė 1978: 3536; su le ki čia imo mokymuisi pa ankų daugiskai os naudininko i a ba kilmininko ki čio ie os dės da nį. S undžia 1995: 14. 21 Plg. su ain en s uniscai os iceininko ( aldžiojè: aldžiõj, ge klėjè: ge klj) ainsi mul iiskai os įnagininko ( aldžioms: aldžiõms, ka ėms: ka ms) e e c. o mų pa eik is (OGJL3 32, 35). 22 Plg. J. O ębskio exclusi a en ion daik a a džio diskai ai (p z., d i duk e i, du sūnu), qui déjà alo s dans la langue li oue pou ai ê e neįp as a (OGJL3 2, 8185). 23 Plg. J. Endzelīno pa eik ą ik y iškos giminės būd a džių pa adigmą (Endzelynas 1957: 130–136). 24 Plg. aux pages joe imes con enues būd a diškąją e daik a a diškąją pa adigmas a ec des di é en es uneaskai os béné iciai e e emplaçan choices iis (OGJL3 107, 108). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 206 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII a ibue šauksmininką25). OGJL au eu p oche du deg é éle élesne absolu ine a osenai (OGJL3 129) ien ce qu'on appelle les impe nes ou op didelį quan i é de ca ac é is ique nusakančius būd a džius a ec p é ê s ap-, pói p é agoms -ókas, . -óka26, plg.: ap-dykis, . ap-dykė ‘p awie p óżny, niepełny, pó-žalis, pó-žalė ‘ ochę za su owy; niedopeczony, ge ókas, ge óka ‘dość dob y; assez po ządny27 e ai e de la possibili é de end e des o mes de deg é des non nonūd a dines d'o igine g adniables, els que y èsnis, y iáusias, šunèsnis, pi mèsnis, pi miáusias e e c., des a ibu s é en uellemen é anqus (ibid, 133)28. Į a džio chapi eue J. O ębskis ou ni des explicikių de l'o igine des į a džių discu ables comme ẽ-du, ẽ-d i ou nuo-du (iden ique, 139). Dans ce chapi e nous ne ou e ons pas le mo áms a29, que J. O ębskis considè e daik a a džiu, galinčiu eikš i abi na u els na u aliąsias pa en ines (ibid., 5). Des exemples nimus, daug dėmesio ski ia d iskai ai, pamini įdomių a minių jos o mų, o- in é essan s illus en pe sonne a osena, pa exemple, an o négigine assup yje niẽkuo ned as ‘niewinny; bez b aków, nienaganny ou composiné niẽkai me gái ė ‘ma na dziewczyna (ibid, 147). Dans ce e desc ip ion on ou e des noms non déliméjiables a ec skolin ine dalely e by junginiai by kas; by lequel; byks30 (ibid, 158). 25 LKG I ome indique -ia, -ė kamien des ca ac è es šauksmininkas e ge èsch, e mo e iškos gi eikia (i)o pa adigmas kamien des ca ac è es d ejopai: a ec šauksmininku (mais seulemen à ce ains ca ac è es du gimines masculinesse, e.g.: mednis, apmažis, bal akãklis) e sans šauksminkas (p.ex.: ge èsnis, ge èsnė, mednė, apinkoỹmažė, bal akãklė) (DLKG 180, 184)). 26 L'u ilisa ion de o mes d'échelon sans compa aisons de composés, quand simplemen exp essi emen minės pa adigmose, p z.: auksni, -e; mažù i, -e; apge i,-e; bal ažíedi, -e (LKG I 486, 487); DLKG in oduisijama une ce aine pa icula i é, appelé absoluu ine deg é o mes de a osena, oy. Judžen is 2012: 8889. Absolu iquemen u ilisés pou les deg és du i e, les p é ixes synimiques -okas e a an dėlių apy-, po ediniai (iden ique, 89). su eux oi plus. DLKG 195, 196, 224226. La Commission a es imé que les coû s liés à l'exploi a ion des essou ces humaines é aien in é ieu s aux coû s liés à l'exploi a ion des essou ces humaines. 27 Les signi ica ions de els adjec i s DLKG son égalemen discu ées dans la sec ion des ca égo ies de deg é g amma icale, cg.: Ne u i deg és o mes els quybiniai adjec i s, qui déjà pa leu p op e signi ica ion d'œu e déc i en une ce aine quan i é de ca ac é is ique (DLKG 173); ici il es égalemen indiqué que l'appa aissan du p édélio po-, apyda inių deg é supé ieu o mes indiquen que cei g oupe de da inių signi ica ions son 28 Diskusiją su ce e ques ion oi . Ska džius 1997: 433439; 1998a: 706. 29 DLKG le mo oms a appelle un pe sonnel p incipal modagumo (DLKG 257, 259), e Albe as Rosinas un subjec i aux é alua ion pa icipiniu į a džiu a imos g ama inėms laipsnių o mų eikšmėms“ (DLKG 225). (Rosinas 1996: 3844). les aisons, pou lesquelles e inys soms a peu ê e pe çu comme daik a a dis, oy. id. 44 p. 30 Ces su noms de ma queu s non dé inėž umą a ec bi by populai es a mėse (plg. LKG I 692693), e le de nie emps e enco e acquisili schnekamojoje bend inėje kalboje. A icles A icles A icles 207 / Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego (III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is Ce ains lec eu s OGJL3 peu en n'ê e su p is du chapi e SkAI VARDŽIO, où les mo s abù, ab; abùdu, abd i31 son classés combien numé iques su noms32 ( enpa , 164), kele , kẽle ios; dou e, ãbejos kuopiniams (liczebniki zbio owe), e kel, kẽlios demandés aux non dé inies iesiems kuopiniams numé os33 (ibid, 172, 173). Skai a džių chapi e ai e de kuopiniais dik a a džiais di ses de mo s, els que penke as, šeše as e e c. ainsi que quelquese as34 a osena ( enid, 174). Ici déc i omi e du nomb e de mo s ai e des adjec i s considé és p éesagés des -opas, -okas, -e iopas, -as, -linkas, -lypas, -e gas e pan. ediniai (ne seulemen d ejópas, ejópas, iene iópas, ienókas, mais aussi ūle iópas, -a ‘ ozno aki, óżno odny, d gubas, d linkas, d il é ỹpis, ke gis e pan. ( en pa , 175176) ou deux a an a dines d eiksmiai d íese, añ a, ajykja, an ap, d eja, dùgubpka , dùs e pan. (ibid, 177178). VESMAŽODŽIO déc i ascina i ma iè e a ian iškumu: comme e isu g ama ikoje ici es p ésen ée non seulemen des données de la langue li uanienne ac uelle, mais e dansdodžiui, ce e mių senosios lie u ių kalbos bei a mių ak ų (plg., pa yzdžiui, gó i, gója, gójo ‘szybko iść’ ( en pa , 214)), ypa ingą dėmesį ski ian T e ečiaus a mei (pa yz- a mės polinkis a o i umpas eiksmažodžio o mes (plg. išėjo: išė) ilus uojamas plna padabójau: padabéu, padau: padjau asmena imo pa adigma ( enpa , Ik 217)). OGJL3 sans é é ence dans a minée a oseną es p ésen ée ac ionno ice g s i ‘g ozić, ods aszać, commun inée des pa oles li uaniennes considé éomo in anzi y iniu, asmenaissemen pa adigma: g ėsiau, g ėsei, g ėsė, g ėsėme, g ėsė e ( en pa , delius, plg.: mál i: mãla, mãlė e a m. mãlo e léis i: 216). J. O ębskis nuodugniai ap a ia eiksmažodžių šaknies balsių kai os mo- léidžia: léido i a m. léidė ( enid, 208209)). OGJL au o ius sa i ai in e p è e la ac uelle Li uanien 31 DLKG abu, abi, abeji, dou eos a ibue aux posi i és déc i end ina iesiems aux p énoms (DLKG cons i ue deux élémen s (Rosinas 1995: 47). Ce é udi ema ėjim, dans les desc ip ions 257). 32 Abu, abi p isky imą skai a džiui A. Rosinas laikė nepag įs u: „šių žodžių seman inė analizė odo, kad jie u i eikšmę ‚ isi‘, .y. p onominalinę eikšmę, i a ojami uo a eju, kai aibę g amma icales de la langue li oue a e kalbininkas les deux a ibue aux p énoms, su peu de els indiquan K. Būgą e P. Ska džių (Rosinas 2001: 101). E en e e , les deux, les deux a ibués aux chi es a dji nous ou e ons non seulemen anks esniques (plg., pa exemple, Jonikas 1939: 63, Endzelynas 1957: 142, Senkus 2006: 245, 248, Senn (1966: 214), mais e con empo aines a aux Li uiniens kalbo y os, plg. Smoczyński 2007: 2, S undžia 2009: 84; 254, Dini 2014: 149. 33 DLKG kele i, kẽle ios emps non-nomimaisiais, e keli, kẽlios ques ionamaisiais e ela i emen aux en ées (DLKG 257). Rosina in oduisan quelques, quelques, kele i, quelquesolika déc i s comme signi ian s coun iuojamuosius (Rosinas 1996: 120). 34 DLKG in oduc ion quelques appelle un indé inėble non nomimé (DLKG 257); Rosina le a ibue aux ma quimie s su noms, qui ischi miais élémen s de nomb e indiquen ès neapb ėž a mę36 (d'ailleu s, 222224). OGJL3 é endui déc i la p é endue séca akos (op a y us) o mes de di e si é e kilmė37 e synaksinė (condi ionalis) aiška (Rosinas 1996: 119). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 208 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII kalbos būsimojo laiko pa adigmą35 ( en pa , 205) bei bū ojo dažninio laiko kil- (iden ique, 230 234). Apibūdinan é lexi s cons uc ions (sang ąžos dalely ė si adinama į a džiu38) OGJL3 elkiamasi su sang ąžinių kons ukcijų a osena Li uanien e lenkų ( enpa , 236, 237) ainsi que dans d'au es langues indoeu opéennes ( enpa , 239). pou l'explica ion des mo s d'o igine (plg. no es su -si i smą en -sa -z-, comme.: pazbã ā, aćgulė, ou obse a ion que similai es modi ica ion son pa ois di ec emen non-g ibées dans la li é a u e li huanienne, plg. J. O ębskis a idus į ai ioms modi ikacijoms bend inėje kalboje i a mėse bei s é i p ès de é i ‘chwycić la connexion d'o igine a ec *nu-s(i)- -s(i) e pa exemple le g imu es i é is ou susg ib i ‘schwycić się, spos zec się, qui es kildin inas : *su-s(i)-g ib i-s(i): ‘pa pa pa ( enb i, 238)). OGJL au eu me l'accen su le ecou s (supinum) seulemen dans les dialec es ( en pa , 243244), e BūDINIAMS déc i e choisi le e me Li u išką, cla i ie sa signi ica ion (indiquan que l'au e nom in ini y us ii n'es plus u ilisé), éluškina la o me ad e biale (no an qu'elle n'es pas adul e a ec p édélio, négine ou sang ąža) e les onc ions aiška e eiksmines39 ( en pa , 244245). Veiksmažodžio chapi e J. O ębskis discu e pa icipium necessi a is, en les appelan nonekiamosios ūšies pa icipan s40 e en indiquan ce ains p écep es -inas da inių p a as ą daly a inę e é yškėjusią būd a dinę signi ica ion (plg. bū inas, di b inas) ( enpa , 273274). Déc isan nieka osios giminės daly ius pa icipia w o mach neu um OGJL au o ius s ab eli e ies es u ima dalely ės eikšme ‘ zekomo, jakoby, niby41, plg. : Elle, esą, ce ne sa an . ‘Ona jakoby cela nie sai . (ibid, 274). 35 Jono Kazlausko opinion su le ai que J. O ębskis la considè e un mélange de plusieu s di é en es ca égo ies indoeu opie iškých oi . Kazlauskas 1968: 366. 36 A ec J. O ębskiu, kildinusiu u ojo équen du emps p éesagą -da isch da ybinių i e a i ų u ojo emps a ec p ésage -a e sp aus iniu p iebalsiu d, n'es d'acco d Aldona Paulauskienė (ž . Paulauskienė 2006: 6162, 84). 37 Ceuxi in e p é a ion Kazlauskas a appelé inaccep able (ž . Kazlauskas 1968: 399). 38 C'es cou an dans les a aux des his o iens du langage, pg.: Fo mes ela i emen sang ąžinis į a dis ... é ai d ejopas: s(i) e se (Palionis 1967: 140). 39 Bûdinie DLKG son abo dés assez similai emen (publian des onc ions p op es aux p é eiksmes e e bmajoodine aišką o mes), seulemen pas de e bmajo, e p é eiksmio chapi e (DLKG 413414). 40 DLKG au débu du chapi e des iné au desc ip eu du pa icipan ou e ons une indica ion que dans les g ammai es à des pa icipan s non e ec i s es a ibuée une ac ionmažodinė eikiamybės o me; bien que selon son sens de ce e o me suda o p iešp iešą à ous les pa icipan s (DLKG 354355). 41 À p opos du sen inium p ie eiksmiu (dalely e) é ange s mo s de ans e indicikliu i usį esą(s) oi . Hol oe 2004: 113114. A icles a icles 215 / Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego (III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is ap a iamas64, dispu ijamas65, son indiquées non seulemen p écèden es, mais e les plus écen es66 eche ches g amma iques de la langue Li uanienne e ou leu s e ue alges. Passé 50 ans depuis le de niè emen appa u omo OGJL épuis ionmen oud ai si a oi OGJL mo s de o ma ions odykles. Šiuolaikinės echniques possibili és pe me OGJL donnus éso s de la langue Li uanien u ilise mieux, que é ai p op e J. O ębskio sumany a. Un élec onique d ikalbis (lie u iųlenkų) ou même abipusis (su a i kš ine lie u iško mo de o me paieška pagal lenkišką a i ikmenį) index des o mes de mo s laissen e icacemen u ilise OGJL p oposéomu ap ašu67, e pa allèlemen se ai e comple d ikalbis ocynas68, compendan di e ses o mes de mo s69 e signi ica ions70, éluçan synonymines e ou an onymines liens de mo s71. G e a ou es OGJL des mo s dodyklée ac i a ion es enco e e au e OGJL3 publica ion Li u iquemen possibili é: élec ine publica ion pou ai de eni e Vilniaus uni e si e biblio e ekoje conse és J. Balčikonio au o izuo OGJL3 imas en Li uiniens langue. D oi e, J. Balčikonio p épa oje Li u iškoje OGJL3 e sijoje ilius aciniai exemples n'on lenkiškų a i ikmenų. Cela a pa ois encou agé adują agi c éa i emen , mais d'au e pa ce aines auxquelles (especiellemen a esnées) les signi ica ions des mo s Li u iques déc i e ces polkiškų a i ikmenų ès manque. 64 Plg. LKG I 487, Mažiulis 1970: 132, 185, Kazlauskas 1968: 127, 176, 198, Paulauskienė 1979: 141, 159. 65 Plg. Kazlauskas 1968: 399, Mažiulis 1970: 54, 210, 220, 228. Il a é é nommé p ésiden du Conseil d'adminis a ion de l'Union eu opéenne. 66 P z. : Amb azas 2006: 105, 283, 314, 353, 445, 481; Judžen is 2012: 36, 169; A kadie , Hol oe , Wieme 2015: 21, 36. 67 Comme exemple, on peu ci e P. Ska džius Rink inių aš ų odyklę, g andemen acili an an la connaissance a ec ce au eu de a aux (ž . Ska džius 2013). 68 Le p oje de Tokyo pa exemple e p o o ype peu ê e indiqué au Skai meninės ilologijos cen e de la acul é de Philologie de l'uni e si é de Vilnia pa eng ą Thesau us La ino-Li uanicus Jung inis la ynų-lie u ių kalbų žodynas nuo XVII iki XXI amžiaus, plus oi h p://www. hesau us. l . u.l 69 Pa exemple, le seul mo J. O ębskis ou ni une signi ica ion ‘samiu ki. Tokie seul ‘ ienišas signi ica ion il accen ue enco e pa d'au es châ eaux un ediniais: ienuĩ íenas ‘samiu eńki, ieniñ elis, ienỹ elis, ienù is, ienu ėlis, ienu ùkas, ienùžis, ič íenas, č ienai is (OGJL3 131, 132). I plg. Li uanienlenkų langues dic ion du indiqué le seul co espondmenį ‘jedyny (LLKŽ 540). 70 OGJL ou nis son dé aillés Li u iques exemples de co espondances en lenkų kalba, exemple: g audùs, - ‘k uchy, kliwy, zewny, go zki (OGJL3 95); ùščias, -ià ‘p ożny, pus y, bezuży eczny ( en pa , 93); son indiquées non seulemen populai es, mais aussi plus a es (p.ex.: bé nas ‘młodzieniec; kawale ; pa obek ( en pa , 11), pus inas, -a ‘po ządny, p zyzwoi y ( en pa , 102)), nublukusios (p.x. šõkis (ne seulemen ‘ anec, mais aussi ‘skok = ‘šuolis ( en pa , 19)), nyks ančios mo s de signi ica ions, exemple.: eidin i ‘chodzić, eidiniñkas ‘dob y piechu ( en pa , 272); dial. pagáulus, -i ‘poję ny ( en même, 110); nege óji ‘nieszcięście, k ei óji ‘linia k zywa e au es. (ibid, 111). 71 Plg., pa exemple, de OGJL déc i o é yškėjančią opus ambus an onimiją: opùs, - ‘w ażliwy, czuły; udny do gojenia; [...] ambùs, -, ‘nieczuły, niew ażliwy na bicieʼ (OGJL3 97). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 216 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII APIBENDRINIMAS OGJL peu ê e considé ée comme nep a andan i des aleu s scien i iques. Ce e g ammai e p ésen a ions la langue é udian s, e pa iculiè emen codi ican s, mon en nécessi é bas i la langue i ée ou uma e nepa s i commun de l'his oi e du langage. C' an qu'on li J. O ębskio Lie u ių kalbos g ama iką accompagne cons ammen l'imp ession, que elle a é é éc i e ayan le bu de pa age pa agean du sa oi e cela a é é ai a ec plaisi . Pa conséquen OGJL peu appele g ama ika, laquelle in é essan e plaisan à li e. Les modèles de desc ip ions linguis iques con inuen de change , pa ilgesnį emps ge okai change J. O ębskio pa eng o da bo sa i umą jo ašymo me u i ap a i pas ebė us yš- e l'app oche à la desc ipomée ma iè e, donc a icleni s'es en é d'a i e a en ion à kesnius ce e plus a d épuisées g amma icales desc ip ions de modelage ou de ma iè e g oupemen a ibu ion simili udes e di é ences. Les g amma ikes n'on pas de linéai e ca ac è e chi es. Le lec eu habi uel dans les g ammai es che che géné alemen seulemen ma iè e lui p éoccupimu ques ion. Pa conséquen g ama icane p ésen é du con enu, e pa iculiè emen ac ice ma iè e paêchée pallien suje ikines, mo s o mes e ik inių nom de odykles. OGJL es pa iculiè emen nécessai e indica eu s en aison ilus acine ma iè e di e si é e po ée, e des exemples lydin ys pa allelinie lenkiški co espondmenys pe me pense su i uelogeu espace e ec i an d ikalbį ocyny, qui du même ac uuo ų e J. O ębskio g ama ines min ies gy as į. Tokia odyklé a ec le co espondan J. O ębskio page g amma icale aksimilės a ka pa pou ai ésoud e e bibliog a ine e enybe ampančio OGJL ex e ques ion d'accès. ŠALTINIAI IR LITERATŪRA Il es à no e que le Amb azas Vy au as 2006: Li uiniens langues his o ienne sin aksé. Vilnius: Li u iens ins i u de langue. A kadie Pe e , Hol oe Axel, Wieme Bjö n In oduc ion Bal ic Linguis ics: S a e o he A . Con empo a y App oaches o Bal ic Linguis ics (T ends in Linguis ics S udies and Monog aphs), ed. by Pe e A kadie , Axel Hol oe & Bjö n Wieme 2015: In oduc ion Bal ic Linguis ics: S a e o he A . Con empo a y App oaches o Bal ic Linguis ics academia.edu/5617002/Bal ic_linguis ics_S a e_o _ he_a h p://www. esea chga e.ne /publica ion/281175671_In oduc ion._Bal ic_ (T ends in Linguis ics S udies and Monog aphs), ed. by Pe e A kadie , Axel Hol oe & Bjö n Wieme . Be lin, Bos on: De G uy e Mou on, 1109. P ieige su in e ne : h p://www. linguis ics_s a e_o _ he_a Daba inės lie u ių kalbos žodynas 2011: šeš as ( ečias elek oninis) édi ion. Kompak inė plokš elė édi o ių kolegija: S asys Keinys ( y . édi o ius), Laimu is Bilkis, Jonas Paulauskas, Vy au as Vi kauskas. / Compak inė plokš elė edak o ių kolegija: S asys Keinys ( y . edak o ius), Laimu is Bilkis, Jonas Paulauskas, Vy au as A icles A icles a icles 217 / Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego (III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is Dini Pie o Umbe o 2014: Founda ions o Bal ic Languages. Vilnius: Vilnius Uni e si y. DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ke i asis pa aisy as leidimas, ed. Vy- Vi kauskas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2006; in e ne inė e sija h p://dz.lki.l des peuples Amb azas. Vilnius: Mokslo e encyclopedijah de l'ins i u de publica ion, 2006 (1994). Endzelynas Janis 1957 [1948]: Bal es langues des sons e o mes. Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os publikla. Hol oe Axel 2004: E idencialumo ca égo ie. G ama inai es ca égo ies de eche ches, ed. Axel Hol oe , Lo e a Semėnienė. Vilnius: Li uiniens langue ins i u , 105120, 168 169. ( = Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 2.) Jablonskis Jonas (Rygiškių Jonas) 1997 [1922]: Lie u ių kalbos g ama ika, oisième édi ion pho og a uo inis. Vilnius: Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . Jonikas Pe as 1939: Pag amančio a mė. Kaunas: Spindulio de la socié é paus u ė. Judžen is A ū as 2014: Les ca égo ies g amma icales de la langue Li uanienne. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Kazlauskas Jonas 1968: Li uiniens langues his o ique g ama ika. Vilnius: Min is. Laigonai ė Adelė 1978: Accen ologie du Li uanien. Vilnius: Mokslas. LKE Li u iens langues encyclopédie, 2e édi ion é i iée e complé ée, pa . Kazys Mo kūnas, ed. Vy au as Amb azas. Vilnius: Mokslo e encyclopedijah de l'ins i u de publica ion, 2008. LKG I Li uiniens langue g ammika. Foné ique e mo phologie, y . ed. Kazys Ul ydas. Vilnius: Min is, 1965. LLKŽ Lie u iųlenkų kalbų žodynas, sud. Algis Kalėda, Ba ba a Kalėdienė, Ma ija Niedz iecka. Vilnius: Mokslas, 1991. Mažiulis Vy au as 1970: Bal es e au es langues indoeu opéennes des ela ions (Deklinacija). Vilnius: Min is. OGJL1 O ębski Jan. G ama yka języka li ewskiego 1: Wiadomości ws ępne. Nauka o glaskach. Wa szawa: Pańs wowe wydawnic wo naukowe, 1958. OGJL2 O ębski Jan. G ama yka języka li ewskiego 2: Nauka o budowie wy azów. Wa szawa: Pańs wowe wydawnic wo naukowe, 1965. OGJL3 O ębski Jan. G ama yka języka li ewskiego 3: Nauka o o mach. Wa szawa: Pańs wowe wydawnic wo naukowe, 1956. Palionis Jonas 1967: Lie u ių li e a ū inė kalba XVIXVII a. Vilnius: Min is. Paulauskienė Aldona 1979: G ama ines des langues Li uaniennes ca égo ies de ac ionmajo adio, Vilnius: Mokslas. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 218 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIII Paulauskienė Aldona 2006: P emiè es g amma icos de la langue Li uaniennes. Vilnius: Gim asis mo . Rosinas Albe as 1995: Bal es langues de p énoms: mo ologies aida. Vilnius: Vilniaus uni e si é. Rosinas Albe as 1996: Li uanies commun ines langues des en ées. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . Rosinas Albe as 2001: Mikalojaus Daukšos eks ų į a džių seman inė i mo ologinė s uk ū a. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. Sabaliauskas Algi das 1982: His o i de l'in es iga ion de la langue Lie u ių. 19401980 m. Vilnius: Mokslas. Salys An anas 1985: Bal es langues, na ions e kil ys. Vilnius: Bal os lankos. Senkus Juozas 2006: Kalbo y os a aux. Vilnius: Li u iens ins i u de langue. Senn Al ed 1966: Handbuch de li auischen Sp ache 1: G amma ik. Heidelbe g: Ca l Win e , Uni e si ä s e lag. Ska džius P anas 1996 [1943]: Rink iniai éc i s 1. des mo s de langues Li uanies dayba. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . Ska džius P anas 1997: Rink iniai aš ai 2. Bend inée suje s de langue. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi ions ins i u . Ska džius P anas 1998: Rink iniai éc i s 3. Bend inée cul u e de la langue. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi ions ins i u . Ska džius P anas 1998: Rink iniai éc i s 4. Des A icles académiques e é udes. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi ions ins i u e. Ska džius P anas 2013: Rink iniai aš ai 7. Rodyklės i bibliog a ija, pa . Eglė Žilins- kai ė-Šinkūnienė, Mindaugas Šinkūnas. Vilnius: Vilniaus uni e si e as. Smoczyński Wojciech 2007: Słownik e ymologiczny języka li ewskiego. Vilnius: Vilniaus Uni e si e as. S undžia Boni acas 1995: Li uanien bend inės kalbos ki čia imo sis ema. Vilnius: Vilniaus uni e si yd uk. S undžia Boni acas 2009: Bend inės lie u ių kalbos akcen ologija. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Zinke ičius Zigmas 1980: Li uanies langues his o ique g amma icika 1. Vilnius: Mokslas. Zinke ičius Zigmas 1981: Li uanies langues his o ique g ama ika 2. Vilnius: Mokslas. A icles A icles A icles 219 / Jano O ębskio G ama yka języka li ewskiego (III – 1956, I – 1958, II – 1965): is o ija i daba is Jan O ębski’s G ama yka języka li ewskiego (III 1956, I 1958, II 1965): His o y and Today SUMMARY The a icle discusses he p ocess o publishing o a h ee- olume Li huanian g amma by a amous Polish linguis Jan O ębski (1889-1971), he composi ion o g amma ical desc ip ion, i s peculia i ies and e alua ions. The ype o his g amma enables us o c ea e bo h an index o wo d o ms used in he g amma and an index o hei pa allel Polish equi alen s. A mode n elec onic wo d- o m index-dic iona y would add o he iabili y o J. O ębskis g amma ical hough and would be an excellen lexicog aphical sou ce o Li huanian-Polish languages and a eaching aid. Such an index wi h a acsimile segmen o a ele an page om J. O ębskis g amma would also con ibu e o he solu ion o he p oblem o accessibili y o he ex o his g amma . Į eik a 2015 m. gegužės 22 d. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie ju a [email protected]