Birutė Vanagienė. „Šiaurės vakarų žemaičių žodynas: Ylakių, Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnektos“

Recenzijos / Reviews 355 JŪRATĖ LUBIENĖ Klaipėdos universitetas Kierunki badań naukowych: leksykologia, etnolingwistyka, dialektologia, geolingwistyka. BIRUTĖ VANAGIENĖ SŁOWNIK PÓŁNOCNO-ZACHODNICH GWAR ŻMUDZKICH: GWARY OKOLIC YLAKIAI, LENKIMAI, MOSĖDIS, SKUODAS, ŠATĖS Wilno: Instytut Języka Litewskiego T. 1, 2014, 486 s., ISBN 978-609-411-142-6 T. 2, 2015, 502 s., ISBN 978-609-411-166-2 Niedawno ukazał się jeszcze jeden, trzeci1, obszerny i długo przygotowywany słownik dialektu żmudzkiego – Słownik północno-zachodnich gwar żmudzkich Birutė Vanagienė: gwary okolic Ylakiai, Lenkimai, Mosėdis, Skuodas, Šatės (Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2014 [t. 1], 2015 [t. 2])2. Historia słowników nie tylko gwar żmudzkich, lecz ogólnie gwar litewskich rozpoczyna się od Słownika gwar północno-wschodnich dūnininkai (Wilno: Mokslas, 1976), który przed czterema dziesięcioleciami opracował językoznawca Vytautas Vitkauskas, pochodzący z Kuršėnai. ]} wrapper? Wait malformed. Need only JSON. Ensure item 2 title APYLINKIŲ ŠNEKTOS likely omitted? Original separate lines: title then subtitle. We translated subtitle as separate, but there are 8 inputs. Need 8 outputs. I accidentally 7? Count: 1 directions, 2 title, 3 subtitle, 4 Vilnius, 5 t1, 6 t2, 7 paragraph, 8 paragraph. Need clean. Also first title likely Słownik ten przez trzydzieści pięć lat był jedynym słownikiem poświęconym gwarze żmudzkiej, a dokładniej – części dialektu południowożmudzkiego, gwarze warniškiai. Pierwszym, który zamierzał napisać słownik gwary, był inny Żmudzin – badacz rodzimej północnożmudzkiej gwary kretingiškiai Juozas Aleksandravičius, jednak długo i z przerwami pisany przez niego Słownik gwary kretyngskiej (redaktorki prof. dr Danguolė Mikulėnienė i doc. dr Daiva Vaišnienė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2011) z inicjatywy i dzięki staraniom pracowników Instytutu Języka Litewskiego został przygotowany do druku i wydany dopiero przed pięcioma laty. Juozas Aleksandravičius zbierał materiał głównie w punktach gwarowych kretyngskiej gwary położonych na północnym zachodzie, natomiast recenzowanego 1 Wydano także niewielki Słownik gwar lietuvininków. Redaktorki: Žaneta Jokužytė, Loreta Liutkutė, Virginija Veiverienė. Wilno: Eugrimas, 2014. 2 Dalej w tekście słownik nazywany jest krócej, bez podawania jego podtytułu. JŪRATĖ LUBIENĖ 356 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV autorka słownika Birutė Vanagienė – głównie w punktach gwarowych telšiańskiej gwary położonych na północnym zachodzie, jak wskazuje podtytuł słownika: w okolicach Ylakiai, Lenkimai, Mosėdis, Skuodas i Šatės. Co prawda, niewielka część okolic Lenkimai i Mosėdis, badana przez Vanagienė, należy do północnożmudzkiej gwary kretingiškiai, zatem oba słowniki symbolicznie stykają się pod względem badanego obszaru, harmonijnie się uzupełniają i ukazują obraz leksyki części północnych Żmudzinów, telšiańskiej i kretyngskiej gwary, mniej więcej od drugiej połowy XX wieku do końca tego stulecia. Oba słowniki mają podobną strukturę: o ich ostatecznym przygotowaniu ne patys autoriai, tad leidinių pradžioje įdėta įvadinių straipsnių, supažindinančių su autorių biografijomis, redagavimo darbais. Iš prof. habil. dr. Giedriaus Subačiaus įvadinio straipsnio Birutės Rokaido druku troszczyła się Vanagienė; ze słownika i innych prac dowiadujemy się, że leksykografka przez około trzy dziesięciolecia (1960–1990) gromadziła materiał przy różnych okazjach, udając się do rodzinnego Mosėdis. Później postanowiła uzupełnić posiadany materiał danymi z obszaru znacznie większego, obejmującego najdalszy północno-zachodni zakątek Litwy, jak wskazała autorka innego artykułu wprowadzającego, Mikulėnienė, z ponad 80 miejscowości. Zamiar zbierania materiału z rozległego terytorium Vanagienė zdołała urzeczywistnić, organizując osiem ekspedycji dialektologicznych (1989–1996), podczas których w zbieraniu słów pomagali jej młodzi, entuzjastyczni filolodzy – studenci i koledzy. Przedstawiając różnorodne prace lingwistyczne Vanagienė i podając ich bibliografię, Subačius bardzo wyraźnie ukazuje jej znakomite przygotowanie zawodowe, które pozwoliło jej bez zarzutu rejestrować i systematycznie interpretować fakty rodzimego dialektu. Zbierając materiał, autorka słownika „starała się wypytywać jak najstarszych mieszkańców każdej miejscowości, cieszyła się, gdy udało jej się uzyskać dane dialektalne od osób urodzonych w XIX wieku” (s. XI). A zatem leksykografka gromadziła dane leksykalne, kierując się tradycyjnym przekonaniem, że w dialekcie najcenniejsze są formy dawne, jednak zbierała i umieszczała w słowniku cały zarejestrowany zasób leksykalny, dlatego objaśniający słownik żmudzkiego dialektu północno-zachodniego należy do typu słowników pełnych (tym różni się na przykład od pierwszego słownika gwar północno-wschodnich dūnininkai). Obaj autorzy artykułów wprowadzających – zarówno Mikulėnienė, jak i Subačius – piszą niewiele, lecz niezwykle ciepło o osobowości Vanagienė: podkreślają jej niezwykłą pracowitumą, kruopštumą, atsakingumą, meilę gimtajam kraštui, žmonėms ir, žinoma, kalbai. W krótkim tekście Mikulėnienė, która kierowała wszystkimi pracami redakcyjnymi nad słownikiem żmudzkiego dialektu północno-zachodniego, zatytułowanym Droga słownika (od niego rozpoczyna się pierwszy tom publikacji), przedstawiono główne etapy porządkowania materiału; zaznacza się, że wiele prac o charakterze redakcyjnym wykonali profesjonalni Żmudzini: redaktor doc. dr Juozas Pabrėža wraz z autorką słownika doprecyzowywał sposób prezentacji słów, transkrypcję fonetyczną, akcentowanie; później tekst udoskonalała doświadczona redaktorka Aldona Kaluinienė. Takie fakty są gwarancją wysokiej wartości naukowej słownika. Birutė Vanagienė Šiaurės vakarų žemaičių žodynas: Ylakių, Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnektos Recenzijos / Reviews 357 Po tych bardzo potrzebnych i informatywnych artykułach wprowadzających następuje tekst słownika, mający tradycyjne części strukturalne. Składają się na niego Przedmowa, Uwagi wprowadzające, Skróty (w drugim tomie wykaz skrótów zostaje powtórzony) oraz, oczywiście, część główna – imponujący alfabetyczny korpus słownika, obejmujący w dwóch tomach słownika 988 stron. Ponadto w obu tomach słownika zamieszczono mapę (sporządziła ją doktorantka Laura Geržotaitė), której niezbędność prowadzi do wniosku, że mapa powinna być obowiązkową częścią struktury każdego słownika gwarowego. W uwagach wstępnych, jak zwykle w słownikach gwarowych, przedstawiono cechy gwar obszaru opisu: omówiono przypadki akcentowania, asymilacji samogłosek, wymowy samogłosek nosowych, skracania samogłosek długich, zmiękczania spółgłosek, mieszania tematów, użycia przyrostków, a także liczby podwójnej oraz przyimków i zaimków. Zwięzły opis cech gwarowych jest przeznaczony przede wszystkim dla profesjonalistów; mając na uwadze, że ze słownika będą korzystać także praktycy języka (gwary), można byłoby oczekiwać nieco bardziej szczegółowego opisu gwar. Wyjaśnienia zasad tworzenia definicji pozwalają zorientować się, które słowa lub ich warianty przedstawiono inaczej niż w Słowniku języka litewskiego (LKŽe). Naukową wartość słownika szczególnie zwiększa i rozszerza jego funkcje zastosowanie transkrypcji (jej uproszczonego wariantu) do zapisywania zdań ilustracyjnych3. Wyjaśnienia dotyczące rzadkich zmian transkrypcji zawarte w uwagach wstępnych ułatwiają korzystanie ze słownika. Dla wielu badań naukowych ważne jest oznaczanie zdań odszyfrowanych z nagrań specjalnym umownym znakiem – poprzedzającą je gwiazdką (*). Hasła podano w transpozycji. Jak wiemy, transponowanie to także teoretyczna interpretacja tego czy innego zjawiska językowego. Kompetencje autorek i redaktorek pozwoliły wykonać tę pracę niezwykle wysokiej jakości, tj. konsekwentnie przestrzegając przyjętych założeń naukowych. Być może ten czy inny przypadek zainicjuje dyskusję naukową (na przykład dotyczącą interpretacji niektórych przyrostków) lub zainspiruje praktyczne rozwiązanie w doskonaleniu słowników gwarowych (na przykład wymowa / brak wymowy oraz oznaczanie / nieoznaczanie j na początku wyrazu, v, por. ašklis I 27 i [v]ąšas II 419, érmija I 157 i jéibė I 235, varaplnas II 410). Bez wątpienia największą wartością publikacji jest sam korpus słownika, który przede wszystkim ukazuje ogromną liczbę i różnorodność słów używanych i używanych dawniej przez żmudzkich mieszkańców północno-zachodniej Żmudzi. Oprócz szeroko rozpowszechnionych, znanych wielu osobom żmudzkizmów (np.: crulis ‘skowronek’ I 62, kastins / kstinis ‘masło4 ze skłodzonej, podgrzanej śmietany’ I 150, 3 Nie we wszystkich słownikach gwarowych utrwaliła się taka praktyka, na przykład w słowniku gwary okolic Daukšiai Vito Labutisa nie transkrybuje się zdań ilustracyjnych (Vilnius: Alma littera, 2002). 4 Por. definicję podaną w elektronicznym Słowniku współczesnego języka litewskiego: ‘taka żmudzka potrawa z ubitej, podgrzanej śmietany’. JŪRATĖ LUBIENĖ 358 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV kniuiss ‘komar’ I5 178, klis ‘kamień’ I 193), które, można powiedzieć, stanowią swoisty kulturowy kod żmudzkości, słownik obfituje również w dialektyzmy o węższym lub bardzo wąskim zasięgu, rzadsze lub bardzo rzadkie w użyciu. Podczas lektury słownika uwagę leksykologa przede wszystkim przyciąga szczególnie duża warstwa leksykalnych i semantycznych gwarowych osobliwości, świadcząca o specyfice żmudzkiego leksykonu. Należy zaznaczyć, że istnieje niemało słów lub znaczeń niezarejestrowanych w LKŽe, np.: batlis ‘dekoracyjna, bardzo trująca roślina lecznicza, tojad’ I 51, biednlė ‘l licha bezmleczna zupa’ I 59, bmberis ‘nasada ogona, kość ogonowa’ I 62, blbė ‘gadatliwa kobieta’ I 65, blzgatas ‘paplanina’ I 67, bumbullis ‘chrząstka ucha, grzyb’ I 81, didkuls ‘zalotnik, kobieciarz’ I 119, drzenos ‘kawałki mięsa, resztki’ I 120, drobynlės ‘słupki z narzuconą osnową, okienka’ I 120, eronas ‘mieczyk’ I 153, gaidlis ‘łopata, konik’ I 163, gáuras ‘chwost’ I 163, glirgynė ‘rozlazły przedmiot’ I 193, pakandà ‘skarżypyta’ II 8, pakendkis, -ė ‘ktoś niekształtny, wyciągnięty, wyrośnięty’ II 9, bū zis ‘brzuch małych dzieci’ I 85, patatšas ‘koźlarz, podgrzybek’ II 35, pažabtai ‘uzda’ II 41, pellė ‘kluska zrobiona z tłuczonych ziemniaków, podawana dziecku’ II 45, prmaišis, -ė ‘cudzoziemiec’ II 92, rainji ‘euf. wąż’ II 92, rãkas ‘dołek w ziemniaku, z którego wyrasta kiełek, oczko’ II 92, rrinti ‘przen. mówić’ II 127, salantnis, -ė ‘wiejący od Salantów, południowo-wschodni (wiatr)’ II 164. Dialektyzmy leksykalne i semantyczne mogłyby stanowić odrębny przedmiot badań nad nominacją, motywacją lub językowym obrazem świata. W badaniach tych bardzo przydatne byłyby również frazeologizmy – jeden z najlepszych magazynów etnicznego światopoglądu. Nie wszystkie frazeologizmy słownikowe są poświadczone w LKŽe; są one bardzo różnorodne zarówno pod względem semantyki, jak i struktury, np.: blusms pkaklėj suklti ‘zmartwić się’ I 69, liežvį įbraũkti ‘oskarżyć’ I 74, danę dainioti ‘mówi się o mówieniu z jakimś zamiarem’ I 102, į krmę įdrti ‘nakazać, rozkazać’ I 144, nesugáuna (nebsugáuna) mnęs ‘mówi się o zbyt dużym ubraniu’ I 175, gili gribti ‘chcieć zbyt wiele’ I 184, antléisti šarą ‘płakać’ I 380, nrs pélkė dgė ‘mimo wszystko’ II 46, galvà kūio vestis ‘na łeb, na szyję’ II 431. W słowniku północno-zachodnich Żmudzinów, zgodnie z tradycją LKŽ i słowników gwarowych, zapożyczenia oznaczane są specjalnymi skrótami. Vanagienė wykonała ogromną pracę analityczną – gwaryzmy oznaczone skrótami zapożyczeń tworzą bogatą i niejednorodną warstwę leksyki. Wyróżniającą cechą gwar odnotowanych w słowniku jest występowanie i używanie latwizmów oraz germanizmów, na przykład latwizmy: brioti, -ioja, -iojo ‘karmić’ I 49, čbas ‘pantofel’ I 95, dcinas ‘duży nóż’ I 95, ess ‘ogniwo w kształcie ósemki’ I 158, gtina / gtina ‘jałówka’ I 196, patas ‘szopa na zboże, siano’ II 18; germanizmy: blkis ‘gruby kij, kloc’ I 69, brántas ‘podgardle indyka’ I 71, cinà ‘cyna’ I 90, cklingas ‘strug’ I 90, crkelis ‘cyrkiel’ I 91, čemlai ‘waga dziesiętna’ I 93, drpė ‘krople’ I 136, 5 glecius ‘połysk’ W słowniku nie odnotowano wariantu kusis. Birutė Vanagienė Šiaurės vakarų žemaičių žodynas: Ylakių, Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnektos Recenzje / Reviews 359 I 193, vepelė ‘beczka piwa’ II 430. Bez wątpienia w słowniku podano slawizmy, np.: čerapkas ‘żółw’ I 93, čras ‘czar’ I 93, čntas ‘skrawek, kawałek’ I 96, čiuprynà ‘1. włosy na głowie; 2. kark, potylica’ I 96, delénka ‘wyrąb, poręba’ I 113, gnčas ‘pies gończy’ I 196, zars ‘szybko, zaraz’ II 466. Bardzo mało jest przypadków, gdy zapożyczenie nie jest oznaczone skrótem (np.: dlis ‘gruszka letnia’ I 138, fi / fu ‘do wyrażenia zaprzeczenia’ I 161). Jak wspomniano, w recenzowanym słowniku podaje się nie tylko wyrazy należące do tradycyjnej warstwy leksyki gwarowej, lecz także wyrazy, które niedawno weszły do gwary lub niedawno zostały w niej utworzone – neologizmy, najczęściej oznaczone w słowniku specjalnym skrótem. Niektóre nowe wyrazy lub nowe znaczenia wyrazów uzupełniają dane LKŽe, np.: biblioteknė ‘bibliotekarka’ I 59, birbynlė ‘motorower’ I 62, dujnis ‘ten, kto rozwozi gaz’ I 137, dšlius ‘transmisja, przekładnia’ I 62. Słownik gwar północno-zachodniożmudzkich jest niewyczerpanym i wiarygodnym źródłem materiału dla badaczy słowotwórstwa i morfologii, ponieważ już wśród samych haseł odnotowuje ogromną liczbę gwarowych osobliwości morfologicznych i słowotwórczych. Garść przykładów: rzeczowniki o innym temacie, np.: brukns ‘borówka brusznica’ I 78, drevà ‘dziupla, wykrot’ I 132, ekets, ketis ‘zob. eketė’ I 157, giklė ‘zob. ginklas’ I 186, gitras ‘gitara’ I 189, psėlė ‘zob. pasėlis’ II 27; gwarowe osobliwości słowotwórcze utworzone według innego modelu słowotwórczego, za pomocą innych środków słowotwórczych, z innymi synonimami lub wariantami podstawy słowotwórczej, np.: baidykltis ‘urwis, łobuziak’ I 42, bjaũris ‘brzydota’ I 64, būgnimušis ‘perkusista’ I 80, dainiuškà ‘śpiewaczka’ I 103, dažvės ‘farby’ I 110, drbsmiltė ‘okruch’ I 132, džitena ‘chuderlak’ I 151, antsigérti, ants- gera, antsigrė ‘popić’ I 181, ėdklis, -ė ‘ten, kto dużo je, żarłok’ I 152, gýdysena ‘leczenie’ I 183, gyvatnis ‘ten, kto łapie węże’ I 190, piemenšas ‘nastolatek, wyrostek’ II 52, sánteklis ‘ujście rzeki’ II 167. Przeglądając słownik pod kątem części mowy, rzuca się w oczy bogactwo wykrzykników dźwiękonaśladowczych oraz ich różnorodność strukturalna i semantyczna. Wykrzykniki dźwiękonaśladowcze są jedną z ozdób słownika, oddających swoistość, ekspresję, emocjonalność i obrazowość języka żmudzkiego. Dla ilustracji — grupa rzadszych wykrzykników dźwiękonaśladowczych, niezarejestrowanych w LKŽe: bikt ‘oznaczać uderzenie’ I 62, či čičr ‘naśladować ćwierkanie mazurka’ I 95, fimt ‘oznaczać trzaśnięcie’ I 160, pakikiu ‘określać bieg skokami’ II 10, pánkš ‘oznaczać szybkie rozszczepienie’ II 18, pl ‘wołając kaczki’ II 56, pm tararai  ‘określać uderzenie, trzaśnięcie’ II 60, plàk ‘określać bicie serca’ II 68, pla ‘określać obmawianie’ II 69, puc ‘poganiając psa’ II 103, pru ‘określać potrząsanie, wstrząsanie’ II 60, ruru ‘określać hałaśliwe zawalenie się’ II 60, šimel tmel ‘określać grzebanie, majsterkowanie’ II 286, šmukt ‘określać zrzucenie’ II 297, lulu „określać bulgotanie indyka” II 383. Są też takie wykrzykniki dźwiękonaśladowcze, które mają inne znaczenie, niewskazane w LKŽe, np.: pst ‘określać nagłe działanie’ II 116, spýkt ‘określać podskoczenie’ II 226, šlèk ‘delikatne otwarcie JŪRATĖ LUBIENĖ 360 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV nusakyti’ II 290. Ištiktukai įdomūs ir fonosemantikos ar fonetikos aspektu, pana przykład w nich i, u najczęściej wymawia się bez ich rozszerzania. Najczęściej jako samodzielne hasła w słowniku podawane są starannie sure58, erbetà ‘zob. gistruoti įvairiausi fonetiniai dialektizmai, pvz.: besmagnis ‘žr. besmegenis’ I herbata’ I 157, brižktorius ‘reflektor’ I 77, driaũgas ‘przyjaciel’ I 132, gintà ‘zob. gvinta’ I 186, gysakia ‘żywaki’ I 189, vbras ‘zob. bebras’ II 421, vendrkštė „žr. vengrykštė“ II 428, verbzas ‘žr. arbūzas’ II 429, vėrlis ‘žr. ėrelis’ II 429; obfituje w akcentowe dialektyzmy, które uwidaczniają się w transponowanych hasłach. Wielką wartością słownika są zdania ilustracyjne. Są one doskonałym źródłem potencjalnych badań morfologii i składni; poświadczono w nich różne nietypowe dla języka ogólnego formy morfologiczne oraz przypadki łączliwości składniowej. Zdania zapisane z żywego języka utrwalają życie ludzi w określonym okresie: szczegóły codziennego życia i świąt, zmienność nastrojów i myśli, swoiste postrzeganie i wartościowanie świata, dlatego stanowią nowe i solidne źródło także dla badaczy pragmatyki, etnolingwistyki, a nawet etnografii. Każdy nowy słownik stanowi wkład w dorobek teorii i praktyki leksykografii. Na przykład w recenzowanym słowniku podano niemało słów wieloznacznych, zwłaszcza czasowników, z których niektóre mają po kilkanaście znaczeń (np.: dti, dda, djo I 116 – szesnaście; eti, eta (ena), jo I 153–154 – piętnaście; vesti, veta, vetė II 431 – dwanaście). Należy zauważyć, że Vanagienė z powodzeniem rozwiązywała problemy filiacji znaczeń oraz rozróżnienia polisēmii i homonimii. Dyskusyjny jest tylko nieliczny konkretny przypadek, na przykład znaczenia polisemicznego leksemu panlė ‘1. zob. pana 1’ i ‘2. jeden ze słupków, do których przymocowana jest szpula’ II 18 mogłyby być traktowane jako para homonimów; należałoby rozważyć, czy należy naśladować tego typu jak batlis ‘1. ozdobna, bardzo trująca roślina lecznicza, tojadz; 2. dem. zob. batas 1’ I 51 kolejność znaczeń. Być może nieco więcej okazji do dyskusji stwarzają sformułowania niektórych definicji. Z różnych powodów – adekwatności definicji do znaczenia lematu, jednolitego objaśniania znaczeń absolutnych synonimów podawanych w słowniku, częstotliwości użycia leksemu wybieranego do definicji lub galima tikslinti, pavyzdžiui, paršeláitis ‘paršas’ II 25 – tiksliau reikšmę atlieptų dwuznaczności znaczenia itd. – niektóre definicje można by uzupełnić definicją opisową i / lub deminutywem (‘młode świni’ / ‘prosię’); paliepà ‘aptaka’ II 13, dselė ‘vedega’ I 115 – leksemy podane w definicjach są dość rzadkie w użyciu, bardziej odpowiednie byłyby definicje typu opisowego (por. LKŽe); baklis ‘mały pakiet’ I 43 – definicja nadmiarowa, wystarczyłoby ‘pakiet’; eronas ‘mieczyk’ I 153 i Eirono rykštės ‘mieczyki ogrodowe’ I 153 – podano różne definicje synonimów nazywających tę samą rzeczywistość (między realiami nie ma opozycji rodzaj : gatunek); blaivà ‘stynka rzeczna’ I 65 – niedokładna definicja, na jej podstawie trudno zidentyfikować desygnat (ukleja pospolita?). Zatem kwestie tworzenia i doskonalenia definicji mogłyby spotkać się z zainteresowaniem teoretyków leksykografii. Birutė Vanagienė Šiaurės vakarų žemaičių žodynas: Ylakių, Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnektos Recenzje / Reviews 361 Podsumowując, można stwierdzić, że recenzowany słownik został przygotowany szczególnie profesjonalnie, spełnia wysokie standardy akademickie i wyczerpująco ilustruje sytuację gwar zachodniej części północnożmudzkiego obszaru gwarowego w drugiej połowie XX w. Bogactwo i wiarygodność materiału czynią go wyjątkowym i niezwykle atrakcyjnym dla naukowców z różnych dziedzin: jest potrzebny nie tylko badaczom leksykologii, frazeologii, morfologii, składni, leksykografii, etnolingwistyki czy innych dziedzin nauki opierających się na danych dialektologicznych. Czekała na niego także jeszcze jedna grupa czytelników – mieszkańcy tego regionu. Przecież dane odnotowane w słowniku dotyczą tych gwar żmudzkich, które mają szczególnie silny potencjał atrakcyjności społecznej, są żywo używane w formie mówionej, a w niektórych dziedzinach społecznych i kulturowych – także pisanej. Słownik jest niewątpliwie potrzebny nie tylko jako źródło leksyki gwar północnożmudzkich z drugiej połowy XX w., lecz także jako wszechstronny zbiór danych żywego języka tego okresu; za jego ukazanie się w postaci solidnego wydania dwutomowego powinniśmy dziękować nie tylko autorce słownika, lecz także wszystkim entuzjastom jego publikacji, zwłaszcza historykowi literatury, patronowi słownika, mężowi Birutė Vanagienė, Vytautasowi Vanagowi. Bardzo szkoda, że sama autorka nie doczekała wydania swojego opus magnus6, jednak tym wybitnym dziełem uczona nadała sens całemu swojemu życiu jako językoznawczyni, wzniosła pomnik językowi rodzinnego regionu. Nadesłano 6 czerwca 2016 r. JŪRATĖ LUBIENĖ Klaipėdos universitetas ul. Herkaus Manto 84, LT-92294 Kłajpeda, Litwa [email protected] 6 Tak właśnie precyzyjnie słownik nazwał Giedrius Subačius.