Jaunųjų šiauliškių ir panevėžiškių tarminė savimonė: ribos mentaliniuose žemėlapiuose

S aipsniai / A icles 121 LAURA GERŽOTAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as, Vilniaus uni e si e as Mokslinių y imų k yp ys: a ealiniai bal ų kalbų y imai, geoling is ika, dialek ologija. JAUNJ ŠIAULIŠKI PANEVŽIŠKI TARMIN SAVIMON: RIBOS MENTALINIUOSE LEMLAPIUOSE1 Dialec al Sel -awa eness o he Young Inhabi an s o Šiauliai and Pane ėžys: Bo de s in Men al Maps ANOTACIA O a igonyje abo da-se es udo dos jo ens šiauliškių e pane ėžiškių a minės sa imonės. In es iamą ma e ial a cons i uem de uma das mais impo an es pe cep y iões dialec ology a e as men alino a mių mapápio dados. Ta mių pa ibie ou pe o dele si uadas em cidades localizadas cole adas ma e ial análiseė mos ou, que dialek ologų o nec a e do ulga linguagem usuá io sa imonėje exis indoan i d ina ė classi icações de a mių lie u ių di e en e. Os jo ens esponden es aukš aičių a mei endem a ibui só nedidelę a mė y ininkų nos abalhos indicado da pa e de á ea des a a mia. Nemaža a es an e al š aičių a mės e i ó io enca em sepa ados e miniais unidades conside adosims dzūkams e su alkiečiams. ESMINIAI VOZŽIAI: pe cep i ioji dialek ologija, men alinis mapėlapis, a mių klasi ikacija, e nog a inis egionas 1 Po aliosos conselhos em p epa a o a igo Since os ag adecimen os ao p o . d . Danguolei Mikulėnienei e doc. d . Dai ai Aliūkai ei. LAURA GERŽOTAITĖ 122 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV ANNOTATION The a icle in oduces he esea ch in o he dialec al sel -awa eness o he young inhabi an s o he ci ies o Šiauliai and Pane ėžys. Os dados do dialec al men al map, que A análise do is one o he mos impo an asks in pe cep i e dialec ology, se e as esea ch ma e ial. ma e ial cole ado na on ei a de he dialec s ou in he nea by owns indicou que a classi icação biná ia de he Li huanian dialec s dada by dialec olo gis s and he one exis ing in he sel -awa eness o he o dina y language use s is di e en . The young esponden s end o a ibu e he Aukš ai ian dialec o a small a ea o he dialec which is speci ied in he wo ks o dialec ologis s. Qui e a la ge emaining e i o y o he Aukš ai ian dialec goes o he people o Dzūkija and Su alkija which a e conside ed sepa a e dialec al uni s. KEYWORDS: pe cep ual dialec ology, men al map, classi ica ion o dialec s, e hnog aphic egion. XXI a. p adžioje ne ik lie u ių a mė y oje, be i e nologijoje padaugėjo y imų, apibend inančių ne ik objek y ųjį (moksliškai pag įs ą), be i subjek- yjį ų (sa imone pa em ą) a mės ou egiono imagemdą. Dos kalbininkų como mais abundan es e mais comple ė ini Dai os Aliūkai ės y iobjek i ieji mai (Aliūkai ė 2007: 211–223; 2008; 2009: 164–179; 2011: 209–220). Juose, e- mian is pe cep y iosios dialek ologijos eo inėmis nuos a omis, a skleis i ne ik (mokslininkų ap ašy ieji), mas e subjek i ieji (p ossumidos dos consumido es dos plaços) y ų aukš aičių anykš ėnų a minio alamen o sinais, zazsimen a-se e sob e subjeky iąsias, o dina io consumido sa imonėje dis inguis o exis ančias a mes izogloses. Tokių suuominų esama e sa imonės pe gun as des inadas a pesquisas de e nologos. Pe o de uma década a ás sob e o dialec ologos indicado baixo de e as baixas e al as aiças pa ibiu um es udo ealizado Pe o Kalniaus mos ou que daba iniams žemaičiams se iden i icando e sepa ando de nežemaičių o indicado mais impo an e não habi á el e i o y, [...] o ki okia kalba (Kalnius 2006: 116). Cons a ou-se que absolu a maio ia dos esponden es não conhece [...] os limi es de delimi ação das ma gens de auks aiços in e io es econhecidas pelos kalbininkų [...]. Žemai ija, eles acham, e mina onde começa di e en e do que nós alan es habi an es, cuja língua, eles acham, é um pouco des iada da no ma (Kalnius 2006: 116). P ie a à conclusão de que o ien acine linea man endo kalbininkų a mių delimi a ó ia a, sa imonės iso ona s y uja de ela pa a ambos os lados em comum quase 40 km de la gu a ezo (Kalnius 2006: 116). Ge almen e con aí-se a á ea de Žemai ijos e ninės sa imonės, em besi o muojančią sua pe i e iją en oue nãogi A igos A icles 123 / Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė: ibos men aliniuose žemėlapiuose no e e sul dos e as lowaičių pak aščiai com Rie ã o, Palangõs, K e ingõs, Mažekių, Akmẽnės, Raséinių, Tau ags apylinkėmis (Pe ulis 2005: 167168; Kalnius 2006a: 7880). Pesquisas de e mina am que a língua seu egional cul u al iden idade de ine já de ine i aukš aičiai (Sa oniakai ė 2003: 121126; 2007: 180). Anoi ece-se que localiza aukš ai iškės a minės (não egioninės) sa imonės á ea não é simples, pois dia iamen e na ala usada os nomes a mių apenas em pa e coincide com dialek ologų o necamais: baixoaičiais em ambos os casos chama-se no mesmo ou quase no mesmo e i ó io um g upo de pessoas. Aukš aičiais ge almen e de inem-se apenas g andes pa es da classi icação das a mių li uanas das aka ų aukš aičių šiauliškių i y ų aukš aičių. As pessoas da á ea de Likusiojo al oš aičių a mės ge almen e são chamadas dzūkais e su alkiečiais (ou su alkais) 186–187). (Papau ėly ė, Župe ka 2010: Obje o des e a igo Šiauli e Pãne ėžio gimnazijos moks klasių (912) lei ių men aliniai a mių žemėlapiai2. Objec i o isanalisa di e en es g andes cidades de alunos a minę sa imonę a - skleidžiančius a mių aizdinius. Ma e ial de pesquisa de aco do com p oje o Bend inė kalbos ie a men aliniame lie u ių kalbos žemėlapyje3 acumul i 2844 Šiauli e Pãne ėžio gimnazijų mokslei ių anke iniai užduo ies su žemėlapiu dados. A igonyje baseia-se ques ioná io elabo ado du an e a pesquisa Te minamen o e a aliação de linguagem ge al inha da 1a a e a (ž . ig. 1). No mapa, no qual sužimadas as on ei as de municípios e a maio pa e deles cen ų5, os mokslei os inham não só ma cado, onde se ala a miškai, mas e esc e e , qual qual a me, a alia o a minį alação. Du an e o p oje o não só Šiauliuosè e Pane ėžyjè, mas ambém em ou as cidades Li uõs (K e ingojè, B žuose, Kùpiškyje, Me knėje) apon ados jo ens esponden es em anke as de e isão, que indica que a a e a de e apinho de odos os alunos 2 Pe cep y iosios dialek ologijos y Resea ch men al mapělio (an. Men al Map) indica qual dos g upos de luga es da língua em linha de isualização. Assim manei a e ela-se memb os da comunidade de linguagem comum e d inė-kalbinė nuo oka (Die cks 2002: 52; Aliūkai ė 2009: 166). Men alinis a mių mapėlapis (an. Men al Map o Dialec s) desc e e-se como subjec i us a mių di isão (Inoue 1999: 161). 3 O P oje o é execu ado pelas despesas da Es adoybinė lie u ių kalbos komisijos. Ge en e do p oje o doc. d . Dai a Aliūkai ė. 4 Mapa de 1a a e a não pe maneceu, i. i. mapasapios nemicaip nesužymėjo, 10 p oc. Šiauli e 2 po cen o. Pãne ėžio cidades de gimnazis as. 5 Pe cep i iojoje dialek ologijoje aplicando mapasapio echniką (plačiau ž . P es on 1989; 1999; xxiii–xl; 1999a: 359–373) i iamiesiems pa eikiami uš i (ž . E ans 2002: 76–83) a ba, kad bū ų leng iau o ien uo is, su didžiausių adminis acinių e i o inių iene ų ibomis (ž . Long 1999: 178), indicados didmiesčiais (ž . Dailey-OCain 1999: 228) mapasapios. LAURA GERŽOTAITĖ 124 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV 1 PAV. Anke as 1-oji a e a do mapa 2 PAV. Pažymė ų a minių s ičių a p Pãne ėžio mokslei ių pa yzdys (Pn_1_V10)8 mui o semelhan emen e. Todos os mapas A igos A icles 125 / Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė: ibos men aliniuose žemėlapiuose dos jo ens esponden es dos ma cados ejopai. Na p imei aia ios alunos não só g upei p iski ini žemėlapiai ik su pažymė omis egioninėmis kalbos s i imis a zonomis6, ku iose kalbama a miškai. Į an ąją g upę pa enka žemėlapiai, ku- ma ca am a mę a ojančias s i is, mas e as como-so en ounamio, po exemplo: žemaičių a mė, žemaičiai, su alkiečiai, aukš aičiai, dzūkų a mė e pan. Te cei a g upo mapeia se dis ingue pelo que nelas a á ea da língua li uânica esco pido a mėmis. Mokslei ių comen á ios de encon ado pa a odos g upos de mapaspias. G upamen o de mapas de Tóquio se á obse ado e nes e abalho. Cada uma das exclu as g uposí, nes e caso ab angendo Šiauli e Pãne ėžio dados de mapas de alunos, di y ina inulkamen e e abo ina mais amplamen e. Mapas com elas ma cadas em á eas lingüís icas, nas quais kalbanuscol indando oda a á ea de uma ma a miškai. Pab aukdami, apib aukdami a ski ų kalbinių s ičių cen us a ou ou a zona, no qual se ala a miškai, mas não indicando, qual que a me, mapélapius é ma cėję 54 pe cen . Šiauli e 26 po cen o. Pãne ėžio cidade alunos7 (ž . Fig. 2). 8A maio pa e des e g upo de mapas cons i ui aqueles em que as zonas linguís icas ma cadas ge almen e a qualque usuá io da língua associou-se ou pode associa -se com de e minada a me (dažnai e e nog a iniu egionu). Conside a que i in equen emen e, especialmen e Šiauli alunos, a miškais indica ais cen os linguís icos da Li uõs Ociden al como Plùngė e Telšia, que se encon am Žemai ijos e nico sa imonės a ealo b anduolyje, neabejo inai alunos inha de se ligado com žemaičių a me (a Žemai ijos e nog a iniu egione). Além des es, p o a elmen e ambém ambém zemai iškais conside a no mapa bas an e equen emen e ma cadas e adjimi cen os, po exemplo: Mažekiai, K e ingà, Šilãlė9. Pa eiadas al as aiças a mės da egião ou e ien isą á ea cons i uindo-lhes g upos, como mos a de odas anke as e isão, mokslei ių sa imonėje de pa e ou e 6 An. Regional Speech Zones (ž . P es on 1999: xxxi ). 7 A im de nãoesk e e dados p ecisos po cen ais, nãoclubamen e sužyme e mapas não incluídos. Eles cons i uem 6 p oc. de odos os mapaspios. 8 A igos Nes e usados codinhos i iados umpiniai: Šiaul Šiauli gimnazijos, Pn Pãne ėžio gimnazijos i iamieji. B ūkšneliais dis ingui núme os ma ca dis in as classes pe encen es a g upos de alunos. M e V le as indicadas i ųjų gêmeos. Sob le as esan ys núme os ma cam anke as nume os. 9 Não oi possí el dize mui o p ecisamen e, quais a miamen e alan es de dis i os de municapalidades de alunos indicadas mais equen emen e (i. i. o nece dados es a ís icos) de ido a á ios elemen os do mapa que os e aidinham: locais de ap esen ação de denominações de cen os de municapalidades de dis i os, po exemplo, Akmẽnės. Es e insc i o, p esumí el, sie as de mokslei ių não com ele a ibuídas, mas com nčiau dele si uadas Telši ajão sa i aldybės e i o ija. Conside a que a ma cação aos alunos ag a ou ainda e o a o de que alguns no mapa de inidos de municípios cen os não u di i, po exemplo: Rie ã o, Tau ags, Pak úojo, Kùpiškio ou Ukme gs. LAURA GERŽOTAITĖ 126 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV isiškai su ampa su Aukš ai ijos e nog a inio egiono ibomis. Todėl neabejo i- nai su šia a me ( . y. aukš aičių) abiejų mies ų mokslei ių u ėjo bū i siejamos žemėlapiuose ypač dažnai jų pažymė os šiau ės, šiau ės y inėje Lie u õs da- lyje localizadas: Pas alỹs, B žai, Pane ėžỹs, U enà, Rõkiškis, Anykščia, Mol ai e Ignalinà. Na me idional e sul-oca inha da á ea de língua li uana (ž . ig. 2), como indicam os ma cado es dos alunos nos mapas, a miquemen mais equen emen e é alado Vilka škio, Ma ijámpolės, Aly aũs, Lazdjų ou ainda e Va ėnõs apylinkes ab igan es plo e. Nesan komen a ų, aigi be papildomos in o macijos, sunku pasaky i, su kokia a me (aukš aičių) a egionu (Dzūkija a Su alkija) galėjo bū i siejami į minė ą plo ą įeinan ys kalbinių s ičių cen ai. Da apiolikoje des e g upo de e as Šiauli mokslei iai (Pãčiaune ėlei ių mapas não êm al ma cação) indicou que a mi ikam apenas alguns dos seus nascimen os no e i ó io de Šiauli ( y y y kalbinės gimninės a , e10) e da e imų apylinki, po exemplo: Tel, Plė, Plė, Akmė, Rad. Conside a, que alunosam kalbinė gim inė podia associcijuo is com d ejopa a mine aiška žemaičių (isso indica pa a o oes e de Šiauli ma cadas ainda e Plùngės, Telši apylinkės) e aukš aičių (Rad liškio) não só po que que ela nelabai di e e dos mesmos u ilizados. Te miniu pon o de is a ais kele iopai linguinei exp essškai sua conscienciae a ianza -se podia ajuda de ido à ele isão, aio, imp ensa susi o ma ess conhecimen o, que Šiauli egion não é nem comple amen e zemai iškas, nem comple amen e aukš ai iškas. Alguns mapeamen os (dos dois cidades deles es ão po igualmen e) indica que a miamen e é alado em oda, quase em oda Lie u ojè (a i ipamamen e ela desc auk a odo ou quase odo) ou só nos g andes cidades do país e seus jokia a me juose mokslei iai neiden i ika o kai ku ių idu inėje (Kėdáinių, a edinkês. Su Ukme gs, Jona õs, Ši in e Kaišiado i) ou pie y inėje (Š enčioni, Vlniaus, Šačininkų) Lie u õs dalyse esančių s ičių. Isso explicin ina pelo que cidades, nos quais so ie meciu cons uídas eno mes, sindicino subo dinação áb icas, não conside adas a minadas zonomis, em que abalha su ažiuada o mies ų gy en ojai. Pie y inė lie u ių kalbos plo o dalis, ku ioje daug ki akal- não só en i inių bių habi an es, a é dialek ologų mapèpicos es i usa uščia. A é mesmo XXI a. começo a ques ão de egionas a miškumo nãoel as a mė y oje li uanos (ž . Mikulėnienė, Meiliūnai ė 2014). Esses mapas do g upo não o am mui o abundan emen e comen ados. P incipalmen e e bas an e de alhadamen e seus mapasapius pakomen a am Pãne ėžio mokslei iai. Pequenas di e enças en e di e en es cidades alunos de pe spec i as podem inspeciona . Šiauli alunos mapeados dominam posi i os, p incipalmen e apibend iná el 10 An. Linguis ic Homeland (ž . Die cks 2002: 51). A igos A icles 127 / Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė: ibos men aliniuose žemėlapiuose ipos comen á ios, po exemplo: Visos a mės são bonžios, po que isso é legado. Elas odas peculia e di e em da bend inha linguagem (Šiaul_1(2)_M13), „Visas a mes e inu eigiamai. Žmogus kiek ienas y a unikalus i jį jo a - mė puošia“ (Šiaul_2(2)_M16), „Visos a mės y a ski ingos i sa aip įdomios“ (Šiaul_2(2)_M13). Além disso, Šiauli segundo os alunos da cidade, zemaičių a mės plo e, ambém em žemai iškose, embo a e não nomeadas, kalbinėse á eas ala-se nelabai comp eendamai e ne aisyklingai, mas g ažiai: Žemai iška a mė mi je sa o iškai g aži, iako není elmi p a ilinga (Šiaul_1(2)_M11), Žemaičių kalbą skai au sudė ingą, išk aipy a, ale g azija. E nós šiauliečiai alamos nuki s omis galūnėmis (Šiaul_3(3)_V16), [Mažeikių, Plungės, Telšių] bonzi, ne aisyklinga11. Pãne ėžio mokslei ių mapasapios pe aščiuose p e alece sepa ados á easim edaši i comen á ios. Ta miškumas é a aliada não só de aco do com os c i é ios: g ažu ou neg ažu, egula iga ou não cicliga, mas ambém comp eensí el ou não comp eensí el, eng açada, cu iosa, es anha: [Šiaulių] bonzi, [Pane ėžio] eng açada, [U enos] neg aži, ne aisyklinga, [Kauno] bonzi, egulainga (Pn_1_M20), [Rie a o] mui o bonzi, ne aisyklinga, [Pane ė] a mė jokinga, e zinan i ausis, ne aisyklinga (Pn_1_M19). Vos alguns mapas indicam que Pãne ėžio, aí kalbinės gim inės, apylinkių kalba é ne aisyklinga (Pn_1_V10, Pn_1_M19). No a-se que a al a de disciplina idade da e aiças a mais em ambas as cidades associou-se com incomp eendamumu (mas e Aliūkai ė, Š a cienė 2009: 269), mas queu, amadamen e não é explicada. Aukš aičių a mės ne aisyŽemėlapiai com ma kedė omis e a miniu pon o de is a į a dy omis á eas. Do p imei o g upo mapaspias os mapas do segundo g upo di e em no que klingumas g indžiamas kalbinėmis p iežas imis, pi miausia „nuki s omis“ a ba, kaip eigiama, „nukandamomis“ galūnėmis. neles mokslei iai (Šiauli 18%, Pãne ėžio 38%) ainda e esc e eu, qual a me é alado nas suas isoladas egiões linguís icas (ž . Fig. 3). Aqui, como e no p imei o g upo mapas, p incipalmen e ma cados ( aí a ixa Šiauli mokslei ių anke os) e com zemaičių a me bas an e acilmen e susie i Vaka ų Lie u õs kalbinių s ičių cen ai: Plùngė, Telšia, K e ingà e ou os. Šiauliùs, . y. kalbinės gim inės apylinkėse, ano Sob e eles, ala-se aukš ai iškai. Tais disposições de alunos, como šiaulie iška a mė y a g aži (Šiaul_1(2)_M07), g aži, nes pa i kalbu ja (Šiaul_3(3)_M06), indicam que o chamado complexo de menka saugosnos i12 da a mės não exis indo, os i iamieji sen íasi kalbiškai. No en an o 11 Os comen á ios dos Acassleios aquilo que é egula , não necessa iamen e é a aliado posi i amen e con i ma Fumio Inoque įž algos, i i ados das isuais a mių esponden es da G ã-B e anha (Inoue 1999: 152). 12 An. Dialec (in e io i y) Complex (ž . Inoue 1999: 148). LAURA GERŽOTAITĖ 128 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV disposições em elação aos domínios nascidos exp essadas a amen e em mapas de alunos das duas cidades. Di ícil dize se, com base no maio núme o deles, essa obse ação ambém se apode a ia. P o o ipines al oš ai iškas kalbines zonas eqüen amen e indica am Pãne ėžio cidade mokslei iai. Em seus mapas mui as ezes des acados e na i os Pãne ėžio a edinquias á eas. Jamei usada a minê língua alunos é a aliada em um quan o maio , adjun os šnek ų plo os abas an es con ex o, po exemplo, Pas alyjè e Pane ėžyjè usada aukš aičių a mė é neg aži, ne aisyklinga, nuki s os galūnės (Pn_1_M57), Rad liškyje, Pane ėžyjè, Anykšči g aši, U enojè labaiži, man (Pn_1_M57). Be Pãne ėžio, aukš ai iškais indicam mais á ios egions B žų, Pãs alio, Anykšči cen ai. Likusioja pa e da á ea de língua li uãs já ala-se não em al oš aičių a me, mas, como is o de mokslei ių komen a ų, e nog a iniu pag indu exclusos su alkiečių e dzūkų a mėmis. Suxlei os conhecimen os, su alkiečių a me p incipalmen e ala-se sob e Kazl Rdą, Ma ijámpolę e Vilka škį, e dzūkų Dzūkijos cul u al egionio b anduolyje (Ragauskai ė, Daugi das 20102011: 23) Va ėnõs, Aly aũs apylinkėse. Anoi ece-se que g ande pa e dos mapasapios a ibuídos a discu ida g upo dos alunos sužyme ada mui o não élaiskia. Alguns mapeamen os, nos quais bas an e cla amen e 3 PAV. Em mapas ma cados e com a me assie as á eas de exemplo A igos A icles 129 / Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė: ibos men aliniuose žemėlapiuose (Pn_1_M06) ma cadas e exa amen e nomeadas á eas de a me, semp e es am e ais a que a apie ku ias nepa ašy a nieko (ž . 4 pa .). Ki u nos mapasapias p incipalmen e Pãne ėžio mokslei iai de á ios modos dis ingui em kalbinius egions, nos quais, seus menção, se ala a miškai, mapėlapių co s uas seus a mę ge almen e desc e iam assim: šiau ės y ų Li uânia alama aukš ai iškai. no no oes e zemai iškai (Šiaul_2(2)_M02, Pn_1_ aquelas á eas mui as ezes não são cla amen e sepa adas. De ais mapaspias é di ícil en ende , M15) (ž . 5 pa .). Pačiuose žemėlapiuose (ž . 5 pa .) ienai a ki ai a mei p iski os nuspal in- onde klausomybę, aigi e alunos a minę sa imonę, complexa esol e . P imei a e especialmen e y a mokslei ių įsi aizduo a iba a p šiau ės aka ų ( . y. žemaičių) i y ų ( . y. aukš aičių), odėl apie mokslei ių su ok ą kai ku ių kalbinių s ičių a minę p i- segundo g upo mapas (mesmo e neaaškiai sužymė i) mos am que na consciência dos alunos bas an e o emen e a aigada não só d ina ė (žemaičių i aukš aičių), mas e nog a iniu pag indu compa y a ke u na ė a mių sis ema: zemaičiai, aukš aičiai, dzūkai, su alkiečiai (su alkai) (ž . 6 ig.)13. 13 Tales mesmos esul ados ob e am ao pesquisa os jo ens zemaiços, ambém de á ias cidades, as disposições dos es udan es (Aliūkai ė 2011: 211; 2013: 12). 4 PAV. Exemplo de á ea cap u ada no mapa e a mês (ne)as assignada (Pn_1_M83) LAURA GERŽOTAITĖ Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV 136 8 PAV. Pa ibio á eas a minė pe enomência Šiauli desde o pon o de is a dos alunos S aipsniai / A icles 137 Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė: ibos men aliniuose žemėlapiuose 9 PAV. Pa ibio s ičių a minė p iklausomybė Pãne ėžio mokslei ių požiū iu LAURA GERŽOTAITĖ 138 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV Do que oi di o, escla ece-se que alguns dos jo ens šiauliškių e pane ėžiškių mapas mui o s y uja a pe cepção das on ei as geog á icas da zemaičių a mės: em um mapas a on ei a do e eno zemaičių nãoimamen e ou quan o mais mo ela-se pa a o les e, em ou os es a á ea bemokai consa au inado pa a o ociden e. nęš ai iją), Ty ime daly a usiems jaunuoliams bu o sudė inga apib ėž i aukš aičių a - mės a ealą. Mokslei iai, kaip ma y i iš žemėlapių i jų komen a ų, ski ia ik aukš ai išką šiau ės i šiau ės y ų Lie u õs plo ą ( aigi be eik isą e nog a i- no qual, como indicado, com mais equência se ala aukš aičių, ge okai ečiau šiau ės aukš aičių, y ų aukš aičių a mėmis (ž . Fig. 7). Mui o simila men e a á ea da a mia de al is as de inida e em ou as cidades Li uõs conduzido du an e o es udo aplausus ų mokslei ių mapasapios. I in a ai Šiauli e Pãne ėžio, bem como e ou os cidades mokslei iai no a am que e sul aka inėje Lie u õs pa e é alado aukš ai iškai (Šiaul_2(3)_V08, Šiaul_2(3)_V10). P e alen an es do sudoes e da á ea de língua li uana são su alkų a mė (Šiaul_2(2)_M08), su alkai (Šiaul_2(3)_M04), su alkie iška (Pn_1_M01), su alkiečių (Pn_1_M42). Isso, obse a Rimos Bakšienė (Bakšienė 2015: 8), indica que a aliando de posição do consumido o diná io, su alkiečiai conside i ini sepa ado in e miniu unidade, de au ocimonê do consumido o diná io não é habi ual os a ibui aukš aičiams. A uma unidade g ama ical sepa ada conside a íam ambém dzūkai, ou do pon o de is a g ama ical sulų aukš aičiai, cujas á eas em mapas de mokslei ių ka u su minė ų su alkiečių. Šiuos du plo us jaunieji apklausos daly iai ypač de inidos sepa adamen e ou o am endę mies i22. Algumas ou as cidadesis, po exemplo, B žų, gimnaziom ep esen ando du an e o p oje o apon a mokslei iai, como is o de seus mapasapias, esc e eu simplesmen e não sabendo, qual a me ala-se nes a plo a ou seu e udo não no ezimėjo. Žemėlapių pak aščiuose esan ys negausūs Šiauli mokslei ių komen a- ai ( eco dina-se que a es e g upo oi possí el a ibui mui o poucos mapasapios) em e mos de a mių não di e e dos segundo g upo mapasap esen ados de šiauliškių mokslei ių p ie ašų. Zemaičių a mė pa a eles mui o boni a, cla o di ícil de en ende , mas eal (ne aisyklinga) (Šiaul_2(3)_M07). Aukš aičių a mė, especialmen e isso is o a pa i do Pãne ėžio gimnazis ų pon o de is a, é gim oji, po an o mais boni a, mais p óxima (Ry ų aukš aičių a mė. Ela me mais p óxima (Pn_1_V53)), comp ehamíssima ([...] me pessoas de Aukš ai ija ala mais comp ehama (Pn_1_M80), Aukš ai iškai meu animo, a mesma comp ehamíssima a mė (Pn_1_V22)) e eg asinginha, po que mais lemb a (Pn_1_M52). 22 Panašius ezul a us ga o Žil y is Šaknys: jaunosios ka os pa eikėjams ypač sunkiai sekėsi api- comun inha a língua es[...] i as on ei as da egião Dzūkija (Šaknys 2012: 135). A igos A icles 139 / Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė: ibos men aliniuose žemėlapiuose IŠVADOS As cidades de Šiaulių e Pane ėžio apon am os esul ados da análise dos dados ecolhidos com base na a e a do mapa dos alunos das classes de gimnasia, na maio ia dos casos, acessam às mesmas conclusões de pesquisas já ealizadas de aco do com os p incípios da dialec ologia pe cep i os. A g ande pa e dos usuá ios da língua jo em no mapa bas an e p ecisamen e sužimou e nomeou p incipalmen e dú idas nãoeliančias, p o o ípicas so as de e as de e as e al š aičių. Nemažoje pa e dos mapasapios indica, que a miamen e se ala só em gim osias ou ainda e elas a epanchi apelinkėse. Con a iamen e do posi i a nas pesquisas de e nologos, aos acadêmicos bas an e bem conhecido li a ians a mių aukš aičių e žemaičių sis ema: dialek ologijoje desen ol es a elas sepa ando on ei a nemaja pa e coincide com mapápiais a speindin imas jo ens esponden es de pe cepção isogloses. Pa a os jo ens šiauliškių e pane ėžiškių sa imonėje susi o ma usį aukš aičių a mės á ea en a em apenas a di isão dialec ológica aka ų aukš aičiai šiauliškiai e y ų aukš aičių pa e. Com a al oš aičių a me nãosiiejan e es ęs á ea da língua li uãs nomeado e nog a inius egions de inejiančiais su alkiečių (ou su alkų) e dzūkų denominações. LITERATŪRA Aliūkai ė Dai a 2007: Ta minio kalbėjimo es e inė e ė: nuos a ų y imas. – Tex os e con ex os 1, 211223. Aliūkai ė Dai a 2008: Te minio alando en endamum: ap io inas disposições de memb os da comunidade de línguas o dinais. Li uãos ala 2. acessí el na in e ne : h p://www. lie u iukalba.l /index.php/lie u iu-kalba/a icle iew/4/4. Aliūkai ė Dai a 2009: Pe cep y iniai dialek ų y imai: men alinis žemėlapis. Respec us Philologicus 15(20), 164179. Ali ai ūkė Dai a 2011: Jaunųjų žemaičių aiškos idealai: sąmoningosios nuos a os. Respec us Philologicus 20(25), 209220. Aliūkai ė Dai a 2013: Ho izon alusis e e icalusis skaidumas do con inuumo da linguagem: XXI século con e samen o a ian es simpl ojo da linguagem in e p e an e pon o de is a. Taikomoji alo y a 2. acessiga na in e ne : h p: aikomojikalbo y a.l /2013/03/l ://ho inzon alusis-i - e ikalusis-kalbos-con inuumo-skaidu- mas-xxi-amziaus-kalbejimo- a ian ai-pap as ojo-kalbos- e in ojo-poziu iu. LAURA GERŽOTAITĖ 140 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV Aliūkai ė Dai a, Me ky ė E ika 2009: Socioling is inis a minių kodų aisy- es udo klingumo. Cul u a da língua 82, 259274. Bakšienė Rima 2015: Ta minio kalbėjimo sa i e ė i gy ybingumas: XXI a. início Šakių i Ju ba ko šnek os. Li uãos ala 9. acessí el na in e ne : h pwww.lie u iukalba.l index/php://lie u iu-kalba/a icle/ iewFile/172/140. Dailey-OCain Jenni e 1999: The Pe cep ion o Pos -Uni ica ion Ge man Regional Speech. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 227242. Die cks Willy 2002: Men al Maps. Linguis ic-Geog aphic Concep s. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 2, ed. by Daniel Long, Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 5170. E ans Be sy 2002: A i udes o Mon eal S uden s owa ds Va ie ies o F ench. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 2, ed. by Daniel Long, Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 7193. Inoue Fumio 1999: Subjec i e Dialec Di ision in G ea B i ain. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 161176. Inoue Fumio 1999a: Classi ica ion o Dialec s by Image. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 147159. Kalnius Pe as 2006: Aukš ai ijos e Žemai ijos pa ibio locais habi an es sa imonė. Li huanian e hnologija 6(15), 95121. Kalnius Pe as 2006a: Aukš ai iškumas lie u iškosios apa ybės kon eks e. aičių apa umo paieškos, sud. Vi alija Vasiliauskienė. Kaunas: Žiemgalos leidykla, 66–88. AukšK upickai ė Do ilė, Ba anauskienė Vik o ija 2013: Regionaliniai kalbų a olapis, jimo Lie u os mies uose ypa umai. – Mies ai i kalbos 2. Socioling is inis Lie u os žemė- sud. Meilu ė Ramonienė. Vilnius: Vilniaus uni e si ys ö lag, 920. LKA I A las da língua Li uânica 1. Leksika, a s. ed. Kazys Mo kūnas. Vilnius: Mokslas, 1977. Daniel Long 1999: Geog aphical Pe cep ion o Japanese Dialec Regions. Hand- book o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 177–198. A igos A icles 141 / Jaunųjų šiauliškių i pane ėžiškių a minė sa imonė: ibos men aliniuose žemėlapiuose Mikulėnienė Danguolė, sud. e au ., Meiliūnai ė Viole a, sud. e au . 2014: XXI a. iniciais das línguas li uanas: es udo geoling is inis e socioling is inis (žemėlapiai e seus comen á ios). Vilnius: B iedis. Papau ėly ė Sil ija, Župe ka Kazimie as 2010: Li uânia ca ac e os dos habi an es das á eas é nicas aožai línguas pasaulė aizdyje. Cul u a da língua 83, 185201. Pe ulis Valdas 2005: Žemai ijos e ninės sa imonės egiono e d inė es u u a. Me ágio da Geog a ia 38(1), 163175. P es on Dennis 1989: Pe cep ual Dialec ology: Nonlinguis s Views o A eal Linguis ics. Do d ech : Fo is. Dennis P es on 1999: In oduc ion. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, xxiiixl. Dennis P es on 1999a: A Language A i ude App oach o he Pe cep ion o Regional Va ie y. Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, ed. by Daniel Long, Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 359373. Ragauskai ė Alma, Daugi das Vidman as 20102011: Dzūkijos cul u al egionas. Annales Geog aphicae 4344, 1628. Ramonienė Meilu ė, K upickai ė Do ilė 2013: Į adas. Cidadesi e socioling is ica. Cidades e línguas 2. Socioling is inis Lie u os žemėlapis, sud. Meilu ė Ramonienė. Vilnius: Vilniaus uni e si ys ö lag, 920. Sa oniakai ė Vida 2003: Aukš aičiai sob e sua adicional cul u a. Ob as da Nau osaca 18(25), 120133. Sa oniakai ė Vida 2007: Comun a, mas sua: sob e con empo ânicos aukš aičius. Cul u a Li uana. Aukš ai ijos pap očiai, sud. Rasa Paukš y ė-Šaknienė, Vida Sa oniakai ė, Žil y is Šaknys, I ma Šidiškienė. Vilnius: LII edi o a, 120133. Šaknys Žil y is 2012: E nog a iniai egionai Li uânia: con empo aneio jo emismo pon o de is a. Ob as da Nau osaca 43, 126142. LAURA GERŽOTAITĖ 142 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIV Dialec al Sel -awa eness o he Young Inhabi an s o Šiauliai and Pane ėžys: Bo de s in Men al Maps SUMARY The dialec al images ha e eal he dialec al sel -awa eness o he schoolchild en o wo ci ies Šiauliai and Pane ėžys a e discussed in he a icle. A ques ionnai e designed acco ding o he p inciples o sociolinguis ics, dialec ology and pe cep i e dialec ology se ed as a esea ch ool. The analysis o he da a o he ask o he map collec ed in he ci ies o Šiauliai and nai e – he men al map – we e d awn on in his wo k. Mos a en ion was de o ed o he analysis o he subjec i e maps (exis ing only in he sel -awa eness o he o dina y lan- guage use ), which e ealed he Li huanian dialec al classi ica ion. Pane ėžys in mos cases led o he same conclusions which had al eady been d awn when employing he me hods o pe cep i e dialec ology. In he gi en map mos young language use s a he p ecisely ma ked and named he a eas o he p o o ypical Samogi ian and Aukš ai ian dialec s, which aised no doub s. I was poin ed ou in he g ea e pa o he maps ha he dialec s we e only spoken in na i e a eas o also in he su ounding en i ons. The schoolchild en we e a li le mo e in a ou o he no e y egula bu beau i ul dialec o he Samogi ian dialec al a ea o he dialec o he neighbou ing Šiauliai egion. Con a iamen e a some e hnologis s esea ch, he analysis o he da a ga he ed in bo de owns demons a ed ha he schoolchild en a e a he well awa e o he bo de be ween he Li huanian dialec s Samogi ian and Aukš ai ian d awn in dialec ology. Ne e heless, he bina y classi ica ion o Li huanian dialec s gi en by dialec ologis s and he one exis ing in he sel -awa eness o he na e language use is di e en . In he sel -awa eness passes one- hi d o he young esponde s he language a ea a ibu ed o he Aukš ai ian dialec encom- o he a ea o his dialec only. Qui e a la ge a ea o he es o he Sou he n and Sou h-wes e n dialec ological Aukš ai ian is comp ised o he people o Su alkija and Dzūkija who a e conside ed dialec al uni s by o dina y language use s. Į eik a 2016 m. janei o 8 d. LAURA GERŽOTAITĖ Ins i u o das línguas Lie u ių Pe o Vileišio g. 5, LT-10308, Vilnius, Li uânia lau a.ge zo ai [email protected]