scieee Open visual document viewer

Sudurtinių Marijampolės apskrities helonimų motyvacija

Dalia Sviderskienė

Full text

243 DALIA SVIDERSKIENĖ Ins i u o das línguas Lie u ių Di eções de pesquisas cien í icas: onomas ika ( ik inių žodžių da ybos, kilmės, mo y acijos y imai). SUDURTINI MARIJAMPOLS APSKRITIES HELONIM MOTIVACIONA Mo i a ion o Compound Helonyms o Ma ijampolė Coun y ANOTACIA Es apasnyje analisa-se sandū os manei a ei os en euka iu Zemės a dų anke os записанy ų Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija. Es a on e de oponimização pesquisas pa icula men e adequado, pois em anke as es ão su ligadas Зафиксировать onomas inę ситуацию объясняющие описания, местo a džių pa eikėjų комментарии, позволяющие взглянуть в топониминную материалы через опыт представителей этниной s i ies, призма оценки. Visi ando escla ece i pelkė ų luga es in oduzningumus, análise localo a dzes baseiam opoobjec os nominação p incípios, base ais paisš o aizdgio peculia idades, locaisųjų, p op iedade, culú icas-his ó icas elações, exclusão. A i a-se a enção e em ep esen an e da kalbinės bend uomenės ( au os) seujo aš decla ação linguís icos unidades. Também pela p imei a ez oponimicas li uanas dis ingui e discu i si uaciniai helonimai, quando ipizuada si uação ou acon ecimen o paženklina pouco g inomą, menkai conhecida obje o. ESMINIAI VOODŽIAI: localo a džiai, anden a džiai, helonimai, dū iniai, mo y acija, į a dijimo si uacija, nominacijos p incipai, a puka io laiko a pis. ANNOTATION The a icle analyzes he mo i a ion o helonyms om Ma ijampolė Coun y o med by means o compounding and eco ded in he Land Names ques ionnai es du ing he in e wa pe iod. I is an excellen sou ce o he esea ch o oponomina ion because he ques ionnai es eco d he desc ip ions explaining he onomas ic si ua ion and he commen s o in o man s p o iding place names which enable us o ake a look a he DALIA SVIDERSKIENĖ 244 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV oponymic ma e ial h ough he p ism o expe ience and e alua ions o ep esen a i es o he e hnic egion. In o de o ind ou he endencies o naming swampy places, he analysis o place names is based on he dis inc ion o he p inciples o opoobjec nomina ion acco ding o landscape peculia i ies, local, owne ship- ela ed, cul u al-his o ical ela ions. A en ion is also paid o he decla a ion o sel by a membe o he linguis ic communi y (na ion) in linguis ic uni s. I is also he i s ime when si ua ional helonyms in which a ypi ied si ua ion o e en ma ks a li le known and poo ly amilia objec a e dis inguished and discussed in Li huanian oponymy. KEYWORDS: place names, hyd onyms, helonyms, compounds, mo i a ion, na- ming si ua ion, nomina ion p inciples, in e wa pe iod. 0. ĮVADAS Tam ce o plo o sandū os modo ei os pelos helonimų (pelkė ų ie ų a dų)1 analizė mo y acijos aspek u anks esnių a puka io Ma ijampolės apsk i ies ie o a džių y imų da ybos e p o eniência pon o de is a ąsa. Beimučio Bilkio conduzida de helonimais li uanos (Bilkis 2008), á ias helonimija de á eas li uanas analisada em es udos de oponimicas egionais (Mickienė 2001; Endzely ė 2005; Ba ku ė 2008) e num a igo sepa ado (Adamony ė 2013). Pa e da oponimia sudu ina oikonimų e o onimų ambém é ecebida a enção dos nossos pesquisado es (Razmukai ė 2002; S ide skienė 2006; Kačinai ė 2008). Tendo em con a a exis en e polkė ų luga es e ou as classes (poklasių) sudu ines nomes de luga es pesquisas padė į2, em que cons a a -se que um modo de azendas oponimų mo y acijos analizė não só complemen y ų a é šiol ac uais e habi uais (da ebas e o igem) aspec os ealizados pesquisas de oponimija Li uãs, mas endo em con a os dados da consciência lingubinesa dos consumido es da língua, ajudy us e ela a mo i ação de um de e minado á ea. In e puka io Os nomes da Te a anke os3, como on e, nominações pesquisas pa icula men e adequadas, pois n'em es ão sob e i idas za ixa onomas ina si uação explicinan es desc ições, localo a džių pa eikėjų comen á ios, pe mi an ys olha g i em oponiminę ma e ialá pe pe e ninės s i as ep esen an es de expe iência, a aliação p izmę. Além disso, mo i ação em linguagem sup an ando e como ce a mecanismos de seleção, es e es udo pa icula men e pa emia P ano Ska džiaus sudu inių žodžių e ę 1 De ido ao e mo s . Bilkis 1997: 3557. 2 Sob e a si uação das helonimas pesquisas mais amplamen e e . Bilkis 2008: 2729. 3 Mais amplamen e pa a a subs ância usada pa a o es udo eja ambém. S ide skienė 2015: 170. A igos A icles 245 / Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija undzian es a gumen ai: jie seu ca ác e p incipalmen e con ka ikslesniam, condensuo esniam e u ingesniam, signi icmingesniam manei a de eiškimoa. De ido a isso pala as compos os mui o equen emen e êm mui o gausesnį, u ingesnį e ao mesmo empo especialesnį con eínio, negu sepa i as, ainda ieno e neape cep uadas pa es de pala as g upi. Ao modo compos o pala as compõem uma das p incipais especiais de aiškos <...> meios, <...> eles ge almen e êm algo escolhida (Ska džius 1943: 396–397). Impo an e ambém o aspec o local do es udo execu ado. A base do úl imo cons i ui não a iden i icação de a eal de signi ica i os helonís icos, mas a de e minação de mo i os, a sua hie a quia em des aquinha, pois dėsningas mo i acinių požymių pas icação e le e ce os polinkios do po o, a enção uma ou s e ai“ (Guda ičius 2007: 221). Dės omas nuos a as pa emia Aleksand o Vana- ou a ik o ės go hid onís icos em elação a pesquisas semân icas exp essas, álidas e helonís icas: sunku imagina que cons i uísse a ealis um enómeno de pa ys seman iniai enomenai“. „Juk s a biausios hid onimų eikšmės – iš p i- an i-a ealus, neabejo ina hid oniminė uni e sal. Falá-se pode p incipalmen e só sob e á ias ca ego ias seman íneas quan i a i o (um ce o sen ido e quali a i o) elação (Vanagas 1981: 124). Obje i o do a igo iaiškin i sandū os modo pada y ų amce o plo o helonimų mo y aciju, e ela ik o ės agmen o ka ego izacijos kalboje peculia idade, iaiškin i pelkė ų luga es nomes de apa ição mo y ų hie a chiją, es abelece į a dijimo polinkius. In es iamajai ma e iais aplicados oponimos da ybina analise mé odo, i iamõs e ninês s i as luga o a des pa eikėjų komen a ų in e p e ação mé odo, componen e analese mé odo, desc i omasis mé odo su elemen ais do mé odo compa a i o. P ima iamen e o ma e ial in es igá el oi a aliado man endo A. Vanago hid onimų klasei i i cons i uídas es u u aū ines-g ama icas classi icações (dėl jos plačiau ž . Vanagas 1970: 2127), que, como mos a es udos de oponimía Li uães, acilmen e adap a-oma e de ou as klasias (poklasių) nomes de luga es análise. Des a manei a o am dis inguidas de e mina i 4 de iniai, cujas p imei as sandhas apelia i ai (daik a a džiai, būd a džiai e k .) e onimai (mūsų caso api aikė só pe sonal a džiai). Uma ez que os in es igamiais localo á dios g a ados de i a apelia y ų, iš ku ių jie pada y i, eikšmių išaiškinimo šal iniu laiky i i iamõs língua, bene mais impo an esu e ninês s i as localo á dios pa eikėjų comen á ios, lydin ys nomes de luga es, za ixsuo os Zemės a dų anke as. No en an o, como indica a expe iência, comen á ios, não há indicado absolu u. Os usuá ios da língua mui as ezes se es o çam a in en a seman ínio elacionamen o e o adap a iky i baseando-se nomes de luga es mo i ação aiškinimas. Assim undamen os 4 Po e mo s . U bu is 1978: 173. DALIA SVIDERSKIENĖ 246 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV a išaiškinimą dos signi ica i os de pala as (apelia y ų) pediu a ixação de um ou ou o caso de a osens em ou as on es a miniuose žodynuose5, Lie u ių kalbos žodyje ( oliau LKŽe). Uma impo an e on e, apėmęs in es igação de mo i ação oponimais em á ios pe íodos de língua i a insc i ais localo a džių sankaupa (Vie o a džių ka o eka; daqui VK), é man ida em LKI Va dyno ondues6. P incipais on es de nomes pessoais diccioná ios an oponimiais li uanos Li u ians pa a džių žodynas (LPŽ), Lie u ių a dų kilmės žodynas (LVKŽ)7, abėcėlinė asmeninių is o a džių ka o eka, gua dada ins i u o lie u ių kalbos Va dyno onduose (IAK). O inqué i o mos ou que em busca de apeli i os e pessoais pa a a pala a base (e imonui) baseados neapsiei a sem lenkų kalbos žodynų8. Isski ų dū inių an ieji sandai -bal-, -pelk-, -plyn-, - ais -, mos ando sua pe enmência ao escolhido polkė ų luga es nomes poklasiu. Pélkė signi ica ‘klampi luga com es ainço andeniu, liūnasʼ. Como is o, nes e signi icado us oja e minos isiog á icos: balà ‘klampi luga , ge almen e com es ainčiu joje andeniu; mas iziog a inis e minas pélkė įeina į am ik ą seman inę pa adigmą – pelkė- os ie os eiškia gimininę są oką i apima ki as ūšines są okas pa adinančius pelkė, ais as; clanas, alkaʼ, plýnė ‘pelkė, ais asʼ, as as ‘klampi luga , apu usa de a bus os ou á o es, pelkė, lieknasʼ. Na ma é ia in es igá el oi incluída e nomes de obje os com segundo o sandu -kamp-, pada y u do apelia i o lie. kapas ʻpak aš ysʼ, eiškiančio pa e de um de e minado espaço sua beš ą, pak aš į (o nosso caso pelkė ų luga es pa e, po que isso paludijo e e ências obje i as b., s ., зафиксированных в анкетах). Analisando a ma é ia po aspec os de mo i ação, basei-se não só sua onomas ica p á ica, i. y. A. Vanago andenų a dų seman ine klasi ikacija (plačiau ž . Vanagas 1981: 4153), mas e usų oponominacijos y imuose aplicado classi icação exemplos (dėl k ali ikação e classi icação ž . S ide skienė: 2014). Nes e a igo só helonimų exclusão de mo i os de oco ência nãolimi á el. Topoobjec os nominação p incípios de (isch)sky imas o neceu adicional seman ínio c i é ios aškinan loco a dzes mo i ação. Assim pelkė ų nomes de luga es no a igo se dis ibuem e segundo p incípios de nominação: 1) segundo obje os peculia idades, 2) segundo obje os elação com ou os obje os, 3) segundo elação com homem. Tal classi icação onimų é de e minada as p óp ias ealidades peculia idades e a ibu os. Du an e o es udo p oblemiškas apa eceu pa e helonimų p imei ojo de inêziančiojo sando lexicinio es a uso de e minação apelia i is ele ou oniminis (mūsų 5 Sob e eles ée. lis a de on es no inal do a igo. 6 Pa a mais sob e es e a qui o e Maciejauskienė 2002: 57; 2002a: 103105; LVŽ I: XIIIXIX. 7 No a igo essas ab e iações o am abandonadas po causa da eqüência de suas epe ições. 8 Pa a es es consul e a lis a de on es no inal do a igo. A igos A icles / 247 Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija caso an oponiminis). Apa eceu e de ou o ipo mo i ação de saaiškinimo keblesnių casos, sie inų com p imei ojo apelia i ino sando polisemija e homonimija. Nãouž ixia comen á ios nos ques ioná ios dos nomes da Te a es a p oblemá só pagilhou. Me a o inė mo y acinio sinal aiška, como é conhecido, baseada compa imo, que de uma pa e o nece asociacinę di eção, de ou a in e p e ação libe dade. Assim, não endo зафиксированных дополнительных данных анкетах, beliko a gumen uo ai spėlio i, qual peculia idade do luga inspi a o apa ecimen o de nomes de luga es pe kel ine значениеме. Dado que do pon o de is a da cla idade e neaizidade o ma e ial é desigualy ė, no a igo dis inguem-se sandū os manei a pada y ų helonimų du secy iai: aiškios mo y acijos helonimai (I) e d ejopai (kele iopai) paaiškanamas, i. e. ago a não comple amen e aiškios, mo y acijos helonimai (II). 1.ADUCTIVAS DE ALHIQUES MOTIVACHOS HELONIMAI 1.1. Segundo ca ac e ís icas dos obje os 1.1.1. Su gy ūnų pa adinimais susijusios mo y acijos helonimai – gau- siausiai paliudi e analisá eis nomes de luga es ep esen an es: Añč-balė b. Ss9; Anč-plynė b. KzR: lie. án is; A n-a- ais is b. Gdl: lie. ã inas ʻa ių pa inasʼ10; Ba sùk- ais is s . Gdl: lie. ba sùkas; Bùl-ia- ais is s . B b: lie. bùlius ʻka ių pa inasʼ11; Gaidž-iã- ais is b. Ss: lie. gaidỹs; Gé -a-balė s . Igl; Ge -a- ais is 9 Nominacionais g upos seman íneos a angam segundo ep esen an as núme o em cada. Helonimas secções do a igo ge almen e esc e em abėcėlės o dem; ou a ez, se isso exigi as especi icações da subs ância analisada. Um sandas de ou o dū á ios sepa am-se b ūkšneliu. Vie o a džiai, con iadamen e suki čiuo i Anke as de nomes da Te a, ki chiuojam. Se en euka io dados oponimas não esuki čiuo ou seu ki čia am neaiškus, no a igo ele neki čiuojam. Se p iegaidê susci a dú idas, pab aukiam ki čiuo o skiemens base. Pe o de odos os nomes de luga es ap esen am-se e e ências dos obje os in oduzidos e suas localizações. Ela e lis as de su u ações de e e odões de obje os de no o cons i uídos não, basei-se já suda y ais Li uânia localo a džių diccionui ( oliau LVŽ) esc e e . A lis a de ab e iações usadas no a igo ap esen a-se no inal do a igo. 10 Ainda é. LV IŽ 244245. 11 Ž . LVŽ I 612613, onde g e a bend ašaknių . apelia i ės opo unidades de o igem ainda econhecido e sua ligação com nomes pessoais. Helonimų Bulnė plk. Gi , Pd ; Buliùkas b. Pkn da ybos undamen o, manoma, neaiškus (mais s . Bilkis 2008: 48, 185). DALIA SVIDERSKIENĖ 248 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV s . B b: lie. gé ė; Ka s-balė 2 b. Kl ; Ka os-balė b. Kl : lie. ka õsas ʻkaulingoji a i apūslė ca pinių (Cyp inidae) amília de peixes, k akė, k ekė (Ca assius ca assius)ʼ; Kiaũl-ia-balė b. Igl, M j12: lie. kiaũlė; Kiel-a-balė b. M j; Kel-ia-balė b. Ld n: lie. kelha; K ek-a-balė b. P n: lie. k kė ʻka osas (Ca assius ca assius)ʼ; Kumél-balė b. Lb , Ss; plk. Ss; Kumel-balė b. B b: lie. kumelỹs ʻpaaugęs ca klys; e žilasʼ, kumlė ʻnaminis da binis gy ulys emelė (Equa)ʼ; Kuk-a-balė b. M j: lie. kù ka ʻkalaku ėʼ; Ož-ia- ais is s . P n, V : lie. ožỹs ‘ožkos pa inasʼ13; Õžk-a- ais is s . B b: lie. ožkà; Pap-plynė (< *Papl-plynė) plk. KzR: lie. pa plỹs ‘ku klysʼ14; Peld-balė b. Ss: lie. pelda; Šá k-a-balė b. Lb ; Ša k-a- ais is s . P n: lie. šá ka; Špók-a- ais is b. Ss: lie. špókas ʻ a nėnas (S u nus ulga is)ʼ; S n-a-plynė b. KzR: lie. s na; Va n-a-balė b. Kl ; Va n-a-balė b. Kl ; Vá n-a-plynė b. KzR; Va n-ã-plynė s . KzR; Va n-a-plynė b. KzR: lie. ʻ a na a ná ios amília pássa ois g unkomis e p e os plunksnomis (Co us co one)ʼ, anas ʻ a ná ios amília g ande p e o pássa o, k anklys, juod a nis (Co us co ax)ʼ; Vš -a-balė b. M j: lie. iš à; Žalč-ia-balė b. B b: lie. žal ỹs ʻnenuodingas į gy a ę panašus oplys (Na ix); qualque animal pe encen e às se pen esʼ; Ž bl-ia- ais is s . B b: lie. ž blis. 1.1.2. Numa i iam á ea insc e em á ios helonimas, nomenados segundo seus acim į (gaba i us): Ddž-balė b. Igl, KzR, M j; s . KzR; Ddž-plynė b. KzR jun o balo a džio Ddžbalė KzR Velniakalnio gi ininkijos enque e no skil da e e ência do obje o esc e e g ande bala. Com base nes a in o mação sob e deno a ą, pode-se pensa que . undinis pala a lie. ddis, -ė (-, -, didžià) signi ica ‘žymus seu olume, s ambusʼ. Būd a dis lgas sem espaço semos em e quan idade semą. Quase po es a azão e A. Vanagas duda a, quali icando e classi icando hid onimas, pada y us do úl imo adje i o: se os conside a con igu ū acinės signi icância (caip pailgus hid oobjek us), ou ep esen an is de ab angência (gaba i iškumo)15. Conside ando que opoobje o como ilgas pode se quali icado independen emen e helonimai (kaip e hid onimai), cuja p imei a andada ilg-, a igo quali icam como nominados po olume nuo jo padė ies e d ėje, nes s a besni y a objek o dalių kiekybiniai san ykiai, (gaba i us): Ìlg-a-balė b. KzR, Lb , P n; s . Igl; Ilg-a-balė b. Lb ; Ilg-a-plynė s . KzR; Ìlg-a- ais is s . Gdl; 12 Užakusi; an igamen e aqui cedo na p ima e a o ganya am kiaules esc e e Damb aukos k. enque oje. 13 Dado que o ais o nome es á insc i o na P ienų-Ašmin os gi ininkijos enque a, não desca a da ligação com lie. ožỹs ‘s i ninasʼ possibilidade. 14 Po causa pelkė a džio da ybos ainda s . Bilkis 2008: 296. Aqui ele é in e p e ado como p eceagė assi. 15 Veja Mais 1981 Vanagas: 108. A igos A icles 249 / Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija Ilg-a- ais is b. P n; 2 s . P n, s . Šil; Ilg-a-kampis b. KzR: lie. lgas, -à ʻkas ęsiasi į ilgumą, olį (e d ėje)ʼ. Ki i analisá el ep esen an es do bu io seman ino água meno umo mo i ação helonimai16: Saũs-balė s . Igl; Saũs-plynė b. KzR; 3 s . KzR; Saus-plynė 2 s . KzR: lie. saũsas, -à ‘be d ėgmės, sem água, nesušlapęs, изdūū ęsʼ. Hidens p o undidade mo y ação helonimas za ixado apenas um Gil--balė b. Lb . Būdwa dis gilùs (kaip e lgas) sem espaço semos (plg. gilia) em e quan idade semą. Nes e caso, p o a elmen e, e a uuo a a úl imaji. 1.1.3. Com denominações de plan as elacionadas mo i ações helonimai abundumu pouco desleidžia y ūniniams: Alksn-io-balė b. P n: lie. axnis; Bé ž-balė b. Kl : lie. bé žas; Bul-ia- ais is b. B b: lie. builỹs ʻa plan a, c escendo em palkė os luga esʼ (DKŽ 39), lie. bulė ʻbalos jolė, semelhan e a samanasʼ, lie. bulis, builỹs ʻskė inių amília plan a (Chae e olium); pelkinis gailis (Ledum palus e)ʼ; Gail-ia- ais is b. K sn: lie. galė ʻpelkė ų pušynų, du pynų s ip iu k apu plan a (Ledum palus e)ʼ; Geguž-balė b. K sn: lie. geguž ‘ odoes e as que c escem pusdymosʼ; Y- ã- - ais is s . Šil al ez sie inas com le. ʻiwagluosnisʼ (SJP II 116, VII 587), ʻgluosnių espécie (Salix cap ea)ʼ (LLKŽ 162); Kanã-plynis (< *Kanãpl-plynis) b. P n: lie. kanãplė ʻcul u a ege al, do qual se ob e e caule e do qual as semen es são p ensadas azejus (Cannabis sa i a)ʼ; Ka kl-a-balė b. M j: lie. kaklas; Nend n-balė b. M j: lie. nénd inis, -ė, nend nis, -ė, plg. nènd ė ‘plan e aquá ico da amília a pinių ilgu uščia idu iu s iebu (Ph agmi es communis)ʼ; Plo -a-balė b. K sn: lie. plo à, plõ os ʻhe olês que c escem na água, mau aiʼ; Pùp-a-balė b. Igl; Pùp-a- ais is s . B b: lie. pupà. Quan o de ou a semân ica a es e pog upiu a ibuí el balo a dis: Lapn-balė M j: lie. lapnė ʻlapuo a y is, šakaʼ. Šunskų gi ininkijos anke os dados, bala apaugusi juodalksniais. Da mo y uo ės17 escla ece-se que nominacinis podalies žymis čia eiškiamas me onimiškai isumos i dalies san ykio pama u: augalo (lapuo as y ies, šakos) nomeamen o subs i uičia odo plan ao (juodalksnio) nomeamen o. Mais um helonimo p imei o sandad de obje os kuopą eiškiančio nomeamen o do luga 18: Be žýn-balė b. K sn: lie. be žýnas ʻbe žų miškasʼ, be žỹnė ʻbe žų miškas; luga , onde mui os be žų c esʼ (mo i uo ė an e io men e sido be žynas). 16 Sob e al quali icação semân ica e classi icação de hid onimos eja ainda. 1981 Vanagas: 108110. 17 Conc e ús casos de mo y ação p escobi o e mo mo y uo ė (dél ele ê. D o inas 1987: 33). 18 A. Vanago alegou, hid onimai, o iginadas de kuopinės signi icação nomes de plan as, em luga , na qual daquelas plan as mui os, signi icado. Mas esse luga não necessa iamen e é a p óp ia água, po que se ala não de plan as aquá icas. Mas, de qualque o ma assim, es a espécie opoobje os são desc i os po plan as <...> (mais ê. 1981 Vanagas: 90). DALIA SVIDERSKIENĖ 250 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV 1.1.4. Fiziog a inesas mo i ações helonimai. Es asas pelkė ų sequências de nomes de luga es man ika susijusi su dugno i pa i šiaus (dangos) iziog a inėmis cha ak e is i- ( o ma, con igu ação ou e c.)19. 1.1.4.1. Užicsua dois opoobje ai, nomes ga ę de ido undo peculia idades: G įs - -a-balė 2 b. Ss20: lie. g s as ʻ ąs as il o (caminho, klojimo...) ao g indini, g indaʼ (mo y uo ė seno ėje ex-sa g įs a medžiais). Jun a a es es, pa ece, pode -se discu i e ou os nomes de obje os analisá eis, adqui idos po causa das ca ac e ís icas da supe ície, pois pa o šius helonimų caso ge almen e e é undo21. Como is o a segui , da pa e dū inių apib ėžiančiuoju sandu pode se nusakomas nonigus dugnas pa i šius (1) Kùps -a-balė b. V : lie. / kùps as (mo i ação sinalis exp esso di e amen e); Pa k-a-balė b. Ss: lie. pá kai ʻ okia doença da pele, i žai, šašaiʼ22 (sín omas de mo i ação exp esshado me a o i icamen e nelygumai, eskilimai como šašai)23 e sub e âneos do undo qualidade (2) Šlýn-a- ais is s . B b: lie. šlýnas ʻpilkš ai mels as ou balkš as gli us molis com compos os de ma e iais o gânicos <...>ʼ. 1.1.4.2. Mais adian e discu e imi opoobje ai nomena segundo o má. Mui os deles do signo mo i acinio aiška me a o inė. G eičiausiai de ido à supe ície exgaub a do palkė os luga ecebeu os nomes Bõsia ais is e Plaũčiabalė. Co bu o, ischupū ęs as supe ícies pode iam se de ido a danos de plan as ou camada de u pias24. Bs-ia- ais is s . Šil25: lie. bõsas ʻs a inė, bačkaʼ26 al . mo y acijos aiškinimą pa emia e i iamame plo e de língua i a insc i a ase: Išsipū us ka ė kaip bõsas Gs27. nome in e no do ó gão (lie. plaũčiai ʻk ėpa imo o ganasʼ). Es e pa a o o 19 Plg. A. Vanago disposição sob e hid onimais mo i ação: embo a hid oobje o isiog a icamen e possa se desc i o a iadamen e, de uma mais impo an es ca ac e ís icas hid oobje o é con igu ação e Šioje g upėje minė ino balo a džio Plaũč-ia-balė K sn mo y acijos pama as – undo qualidade (plg. Vanagas 1981: 67). 20 V . insc e e Nuo agėlių e Pa engliskos anke as de aldeias. 22 Se ben iškių k. anke os 21 S aipsnio au o ė už šį pas ebėjimą dėkoja slap ajam ecenzen ui. in o man o es emunhimo. 23 A. Vanago es uda hid onimas, desc e endo opoobje os segundo p an as apaugimą ce a ege ação, segundo p an as nikumą ou e c., são ap esen ados ambien e desc e endo signi ica i as hid onimas posky yje (ž . Vanagas 1981: 112113). 24 Sob e es a alegação, eja ainda. Ja ašius 2012: 60. 25 Liepalo o k. anke os dados, an e io men e lá oi mui o s o os alksnių, dos quais abalha a bosus-s a ines. Es e es emunho in o man e um excelen e exemplo de mo i ação in e mediá ia, quando o aço mo i an e (issipū ęs) dos ep esen an es da á ea é nica é a ibuído a ou o deno a u (não opoobje o, mas ao luga onde c escem alksnias). 26 Ainda é. LVŽ I 541. 27 Mo i ação aiškinimus pag indžiančių sakinių san umpos como LKŽe. Elas sepa adamen e não escla ecem. A igos A icles 251 / Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija suda an ie os a dą pe kel ine eikšme, egis, ne ik dėl asociacijos pagal o ma, mas e segundo a unção. Pog upį papildo alguns obje os do lei o de es udo, nominuados de ido à exsidês imo (kon igū acijos) espa ėje: K ỹž-balė b. P n: lie. k ỹžius ʻk yžmų linijų igū aʼ (DŽe); Kuk-ia-balė b. P n: lie. ou oskis ‘kablys, ąšasʼ. Vieno balo a džio mo i acinis sinalis exp exp essš as būd a džiu: Ku-balė (< *Kup-balė) b. Lb : lie. kupas, -à ʻk ei as, lenk asʼ (KzRŠŽ II 405), ʻlenk as, sulinkęs, k ei asʼ28. 1.1.5. Mais alguns obje os nomes ecebe am de ido à supe ície do undo da água colo ação. Uma ez que in o man os es emunjamen os, undamen zian es ais o na do Raudón-plynė KzR apa edimen o, nãož iksuo a, mo i ação en oma pe p as i baseado i iamame plo e insc i o p eesaginio balo a džio Raudõnė K sn mo y uo e: g e a balos esan i solo é de puz as co es e baloj oco e ūdys. Da ela pode-se p e e que audõnu, -a ( aus ù, -à) mais p o a elmen e chamadas pélkė as luga es, nas quais es ão esgo adas miné ios de e o e po causa de má pélkė a e a com du pių p iemaišos. Como e desc i o caso, de ido à supe ície, que mais p o a elmen e e a pilkš ai mels o molio co , opoobjek as ecebeu nomeą Palš-a- ais is s . B b: lie. pálšas, -à, pašas ʻpilkš asʼ M j (plg. Šlýna ais is s . B b: lie. šlýnas ʻpilkš ai mels as ou balkš as gli us molis com compos os de ma e iais o gânicos <...>ʼ). Es e a g upo apildo nomes de luga es com o p imei o sanduio juod-: Júod-balė b. KzR; Júod-a- ais is s . B b; Júod-a- ais is plk. Igl; Juod- ais is s . V ; s . Šil. Os úl imos dois localo a džius lydin ys comen á ios зафиксированы в анкетах: p iaugęs alksnių, но шлapias пишется Sk iaudžių k. (V ), в анкете; ou a (Šil) inqué i o dados, ais o e a es aoda du pė. Como é conhecido, du pių co […] amsiai uda, lie. júodas, -à signi ica ‘angles colo idos, amsusʼ (LKŽe). Ko bom, es e mo i ação de explicação melho pa emia ais a a džio Júod ais is g e ybė Rùd ais is, insc i a Mau učių k. enque oje Júod- ais is Rùd- ais is V . Do za alhos, amsusʼ, mas e á ios somb e ios de co es escu ias (mūsų caso amsiai cas anhos). Assim, an o a uns como a iksuo os helonimų po os aiškėja, kad leksema júodas eiškia ne ik ʻanglies ou os objec os com sanduci de e minacinio p e o a dos pode iam se concedidos po causa da escu a co da água ou do solo29. 28 Po ou o lado, al ez įmanomas . mo i ação explicação, apoiado ou a lie. kupas, -à signi icado ‘su iskilimu, kaubu iu, nelygumuʼ. Es e úl imo spėjimo e e que enuncia , uma ez que de língua i a in es igamame plo e ilius acinių sakinių, paliudijančių mencionado būd a žio a oseną nes e signi icado, nãožesc i i a. In o man ų es emunhamen os na enque e ambém nãoúž iksua . 29 I. S. P os i nina, i usi usų sudė inių ie o a džių sa i umą, apon abi, que anden a dis Juoda upelė (Черная речка) e minologiza osi. Toponiminis e minus juoda upelė (черная речка) signi ica upes juodu andeniu, su enkančias balų andenis, upes, ekančias a kampiomis luga es, ambém bem como šal iniuo as, neužšąlančias upes, upes, cujos žio ys šal iniai. Aqui in es igėja apa ece de ou o usų oponymijos pesquisado E. M. Mu zaje o opinião: juodų i e s são mui os, mas não há nė uma didelės i e s ( a z . Просвирнина 2001: 47). DALIA SVIDERSKIENĖ Ac a Linguis ica Li huanica LXXV 258 2. DABAR NE VISAI AIŠKIOS MOTYVACIJOS SUDURTINIAI HELONIMAI Conside ando uningos análise das disposições, es abelecidos a igo in odução e aplicados do p imei o g upo ep esen an es, en a-se in e p e a i dessas helonimų mo i ação. Em alguns casos, de ido a in o mação adicional, pa emianças uma ou ou a e são de explicação mo i a i a, al os, apsi ima-se só possibilidade cons a a im. 2.1. Não odo cla o dū inių p imei o sando da ob a unda lexicinis pobūdis, sua pe ença apelia i ų ou an oponimų classei: Ba n-plynė s . KzR: lie. ba nas ʻa inas, ekisõʼ62 a d. Ba õnas, lie. plýnė ʻpelkė, ais asʼ63; M k-a-balė b. KzR: lie. mo kà, mõ kas a d. Mõ kus64; Ragaiš-balė s . P n: lie. agashis ʻ upių k ie inių ou miežinių milhos pão, ka aišisʼ65 p d / Ragašis; Rož-balė b. M j66: lie. õžė ʻ andens lelija (Nymphaea)ʼ, po semân ica plg. . com Rožýnas b. Dg (VK), que, apa is, pode ia se sie inas com lie. õžė ʻ . p.ʼ67 p d. / Róžas, plg. p d. Rožnas. 2.2. Ou o possí eis d ejopos mo i ação g upo de localo a dzes ambém nãous. Aqui įmanomas helonimų mo y acijos explicação baseada an o uma, quan o ou a pala a undamen al signi icado: Bais- ais is b. V : lie. baisùs, - ʻkelian is baimę, gąsdinan isʼ do signi icado de a aliação emocional helonimas68 lie. / baisùs, - ʻmui o g andeʼ mo i ação de aco do com os pa âme os do obje o (dydį); Čỹs -a-balė b. Lb ; Čys -a-balė b. Igl: lie. čỹs as, -à ʻš a us, nesu e š asʼ localidade nomeado concedido 62 Dado ambas as possibilidades de explicação mo i a i a são isí eis, elas são ap esen adas g e a sepa ando uma do ou a con a ual sinallu, eiškiančiu ki a e us, possí el mo y acija из. Es a escolha oi lendada o desejo e i a ex emamen e eqüen e des e conjunção de pala as po a ojamen o no a igo e be eikalingo ex ensão do a igo plė imo. 63 Mais é. LVŽ I 379380, onde spėjamai é ap esen ada mais uma e são de o igem de lie. ba õnas ʻbajo ų i ulas, mais baixo do g a o; pessoa, de en o aquele í ulo. 64 LPŽ dados, na á ea de in es igação apossada p d. Mo knas (ž . LPŽ II 271), g e a analisadas oponímicos localizações e Mo klis (ž . aí mesmo, 270). 65 No caso apelia y inês de o igem, mo y acinis sinalis, ano usų y ėjo N. V. O čia o (S e dlo skas), sie inas com pescingumu de co po de água (plačiau ž . Овчар 1991: 62, 71). Po ou o lado, al ez possí el explica ais a a gio mo i ação e po causa possi elmen e a edondada opoobje o o ma. 66 In o man o alegou, an igamen e possuído ag icul o Rožėnas. Os dados LPŽ isso con i mam g e a conside adas oponímicos localizações es a pa ė za iquo a (ž . LPŽ II 625). 67 Ou ip L. Bilkio elacionada com lie. ožýnas ‘luga , onde são cul i adas ožėsʼ (ž . Bilkis 2008: 282). 68 Sob e a impo ância da a aliação emocional hid onímicos eja ambém. 1981 Vanagas: 115116. S aipsniai / A icles 259 Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija po água qualidade69 lie. čỹs as, -à ʻ uščiasʼ70 ao local o nome pode se concedido po ou a azão: bala sem peu ies71; Degùs-balė b. Kl : lie. dgus ou e c., plg. dèg i ‘bū i ugnies eikiamam, nyk i ugnyje, liepsno iʼ72 [Samaninės du pos bem dẽga, só nekai ios Gs; Balos dega, o que que , que as mon anhas não queimassem Dkš] (possí el mo i ação aiškinimas изгореusi bala) lie /. dèg i ‘š y ė i, žė ė i, blizgė i, spindė iʼ, plg. já dega chaa om solêleidžio k aš ai V. Myk-Pu . (possí el explicação mo i a i a de ido às ca ac e ís icas da água balosa). Tas-plynė b., plk. KzR: lie. amsùs, - ʻku is não de luzes co es, juos asʼ. Com base nes a baseini pala a em signi icado, pode-se c e que helonimai ecebe am nomes po causa de ce as peculia idades da água, i. y. po causa neskaid aus água. Dado balos nome insc i o Runkių gi ininkijos enque o, al ez possí el e ou a mo y acijos explicação e são de ido opoobjec o apsh ies umo / neapsh ies umo. Nes e caso . pode ia se sie inas com lie. amsùs, - signi icadome ʻmenkai apsh ies a ou neapsh ies aʼ. 2.3. De ido à uni o midade aiškos leksemų, con endo di e en es signi icados (lie. kul, kùlė ʻmedinis į ankis kal i oklėʼ lie. kul, kùlė ʻk epšys no meio do b adinio, pa a o qual sulenda peixes; ž ejų sam isʼ), i galinčių de e mini inio da inio Kùl-ia- ais inis s . V p immuoju sandu, įmanomas d ejopas seu mo i ação explicação. Ski ingas leksemų éikšmės ealiza ski ingą mo y acijos aiškinimą: de aco do o mą (kon igū aciju) ou de aco do gylį. No úl imo caso, me a o ico espa inio in oduzimo base cons i ui ia e icalidade, a as amen o, cesso de supe ície pa a baixo componen e, plg. Púodžiaplynė b. KzR e Púodžia ais is b. KzR (dėl deles ê. I. 1.1.8). In elizmen e, não endo p ecislesnių dados sob e deno a ą, sob e geog a es paisch o aizdžio peculia idades e dados sob e inga a ijamen o si uação, de e mina p ecisamen e, que de menė ųis sinais inspi ou o nome do luga Kùlia ais is apa ecimen o, impossí el. 2.4. Sa i i aiškos pon o de is a mais dois balo a džiai Lašn-balė b. M j: lie. lašinia ʻsubodinis ca ní o es (pp . kiaulės) camada de go du a; juok.73 menk. go du a co po alʼ; Sme on-balė b. P n: lie. sme onà ʻg ie inė; g ie inėlėʼ. Po causa desses helonismos mė ʻiš g ie inės gaunami s andūs seman ikos plg. S ies ãkalnis kln. Kl , S es inė p . Lb . Žodžio s es as eikš- iebalaiʼ, plg. sakinį, записанy ą om smulkiosios au osakos Žemė kai s es as ʻde linga, bem įdi b aʼ. Do signi icado ê-se que man eiga, como e lašiniai, g ie inė, são iebalai, o iebùs, - signi ica ‘ u in is gausiai 69 Da plg. čys a: Čys a nusimazgojau mãos K . 70 Da plg. Nė gy ulio, nieko nė čys à zemė P n; Oi di ícil di ícil pa a o biglium medulum midu čys o laukelio M s. 71 Po causa desse anden a džių mo i ação de explicação usų oponimijoje ambém c . Овчар 1991: 62, 71. 72 Sob e . da ybos e o igem ainda s . LVŽ II 191. 73 Paçymos (san umpos) como LKŽe, elas sepa adamen e neaiškinamas. DALIA SVIDERSKIENĖ 260 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV campos (do aš ų), ‘sod us, a pus, ešlusʼ, po que ainda mais o medžiagų augalams, ąšus, į ęš asʼ (apie žemę), plg. Riebūs kai Šakių plg. nome da p ada ia Taukióji M j (lie. aukióji, plg. aukùs, - ‘ ešlus, a pusʼ). Ou a ez, al in e p e ação, pa eis, seman iicamen e a imesnis e as e jiams ( a plg. Lašinýnas d b. ž. Kl ). Pelkė ų mo i ação de nomes de luga es explica adequamèsnês, co al ez, in e ações com água qualybe74 ou peixies gausa75, e al ez e supe ícies undo (caip camoksnio) qualybe. Ku i e são de explicação mo i ação bepasi i in ų, aišku uma: me a o as í acos s i ies (mais o p odu os denominações)76 ans e eliá eis sinais aiška balo a džių Lašnbalė, Sme onbalė daybinėje s uk ū oje (jas idinėje o moje) ap o ei ada com o obje i o de en a iza a qualidade do água do undo da supe ície. 2.5. Não oda cla iskias mo i ação balo a dis Skálk-a-balė KzR, p o a elmen e sie inas com apsla in u *skalka, plg. lie. skalà ʻskel inis xakalys, queinom passis ies i ou ognei ins i uku i, balanaʼ. Po causa semân ica plg. na mesma mesma enque e Velniakalnio gi ininkijos insc i a o nome do mon e Skalkakalnis KzR, cujo mo y uo ė pe idu į pe sisky ęs. Assim, o úl imo opo á dio, baseado mencionė u pa eikėjo es emunho, alo izá el como ganęs nome po causa de sua o ma e dis inguinas con igu aū acinės signi icações opônimos. Dado balo a džio mo y uo ė enque e nãoúž iksuada, pode-se só espėjamai pensa , que ele al ez alida ina como opoobjec as o ma išsišakojusios, ou a s y i po ou as des a nomincinio unidade de su gimen o azões. Rais o nomeou Smal-ia- ais is Šil es u u a, em sua o ma in e na za isuada leksema smalà77. A. Vanagas hid oobje os nomes, cujos da ybos undamen o smalà, a alia como água qualidade signi icância hid onimus (ž . Vanagas 1981: 102)78. Lemb a-se que a onomas o apsisp endimen o lemb ou uma das ak ualizações pões ca ac e ís ica da qualidade do água clampumas, plg. sakinį de Lie u ių au osakos hand aš yno: Tu jodamas asi plačią upę, smalačią ekaną Lš (dėl šio sakinio ž . LKŽe), da plg. kian ais ui a dą, ko ge o, podia se ak ualizuo a iek smalos konsek ensija, . 74g. Pl in ki ame plo e ika u up a dį Ragasgalės D (LUE 135V), que Van Tokse a ibui a hid on (ž 1981 10:2). lie. klampùs, - ʻsunkiai ekan is, ąsus (apie skysčius)ʼ. Mūsų manymu, su ei- 75 Plg. Mėsinė s . Žž (VK). 76 Es udos e nog á icos dos sis emas alimen a es e idenciam que os sen idos alimen a es deslidam em odas as humanas s e as (Min z Du Bois, ci . de Čepai ienė 2013: 255). Além disso, de aco do com e nologês, ocasiões es i as comiam melho comida, que, es adoe išku sup a imu, e a mais go debes e mais abundan es: mais go du aas, g ie inas, man eiga (da see en. am, 266). 77 Lie. smalà ‘kai inimu ob ém de a, degu asʼ, ‘de aʼ (DKŽ 129). LKŽe in o ma, em ou a á ea da Li uânia é usado apelia i o smãlis, smalỹs ‘ elnias, nelabasis (keikian )ʼ: Na, pa a onde e ago a smãlis le a? Dl. 78 Da plg. i anden a džius su da ybos pama u de à; jie šio mokslininko seman iškai e inami ambém como água qualidade signi icância andenų nomes ( ambém ê Vanagas 1981: 101). A igos A icles / 261 Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija y. clampumas, an o sua co a79, . y. a sumas80. Assim, sem Pajiesio gi ininkia enque e za iquo ados in o man os es emunhos, exa amen e dize , em qual deno a o sinal (ou al ez e em ambos) ísicas peculia idades ou co oi conside adag a p ocesso nominação81, é di ícil. Mais um não odo cla o do pon o de is a nominação caso ais o nome Va gn-balė KzR: lie. a gõnai ʻpuchiamasis cla išinis ins umen o de músicaʼ. Já que nenhumie in o man ų es emunijimai nãož iksuo i, plg. sakinį, записанy ą из живой языка LKŽe: Mūs klebonas kap a gõnas gieda Vlk82, однако еще plg. lie. a gonadan is, -ė ʻkas neg ažiais, dideliais dan imisʼ [Pažinom b olius a gonadančius B ], lie. a gonliai p k. ‘clabuço klos ės Sn83. Assim pe manece não limpo, se po causa do água elkinio espalhados sons, ou po causa de sua o ma, ou po causa nelygaus undo su aces, ou ainda po quais ou os (es e momen o desconhecidos) azões, opoobjec os oi nomeado Va gõnbale de pe kel ine signi icado pa a o o nome do ins umen o de música. 2.6. A im de se a gumen uo ai explicada helonimų com meškmo i acija, p ecisa iam in o man ų paludijimų. Deja, nenhum comen á ios, além do que que meškos c ianças edžioda ę, enque es nãož ixiada. Po que, segundo o na u alis a Li uano Tado I anausko, o úl imo lokys na Li uânia aba eu em 1883; lokiai só e a gumen as nomes de luga es Mẽšk-a-balė b. M j; Mešk-ã-balė b. Kl ; Mẽšk-a- - ais is ka čiais užklys a iš ki u (plg. ci . iš Papau ėly ė-Klo ienė 2007: 91), pas a asis s . Gdl; 2 plk. K sn84; Mešk-a- ais is s . B b assojais com os luga es de ida des e c é e e, pa ece, menos c edí el. Nominações em unidades com 79 P isci iando helonimus seman iniam ipou segundo co ą, u ima gal e po e a su aces ūšies, água co es plg. I. 1.1.5 ep ezen an us. 81 Nessa mesma mesma enque e Pajiesio gi ininkia insc i o o ais o nome Júod andenis Šil. Po que ealija oi assim nomeada, cla amen e mos a sua o ma in e na po causa do p e o água. 82 Vandens sons dos 80 Da plg. lie. smalnis, -ė ‘p k. juodas, amsusʼ. signi ica i os hid onimos A. Vanagas é za iksa ęs po 85 (dėl deles e Vanagas 1981: 114115). G e a analisados . localizações Čepkelių ais o g ožybėm apdainua Ma dasa o dainininko Pe o Zalansko poe iniame kū inyje Gudo šalis mencionos balos bu beklės [pa yškin a mano D. S.] plačiau ž . Vai ke ičienė 2012: 34, 35. Mokslininkė esc e eu um a igo p epa ou lei o do ela ó io Gi dė i luga e se ex i s am pag indo. 83 Kons an inas A. Heinas (Rusija), pesquisou oponimus do oblas Vologodsko, apon a que opoobjec os compa aimas com ins umen os de música podem se inspi ados p óp io opoobje o ou da o ma da supe ície da e a, po causa do abalho da e a. Po exemplo, o ele o de col o o e opobje os de ma an as išsixakojusių in oduzem-se como A monika, A monikos (Гармошки, Гармонь), á ea de e a de o ma ne aisyklinga apeção pode se nomeada Guslėmis (Гусли) [guslės s yginis usų liaudies ins umen as, panašus in o kankles; suas s ačiakampio, spa no e e c. pa idalo D. S.] e pan. (plačiau ž . Гейн 2014: 73). 84 Išlandžių k. anke os duomenimis . meškos aikus edžioda ę. DALIA SVIDERSKIENĖ 262 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV mešk-, ko, al ez, possam se egis adas ou as ca ac e ís icas des e h ei a elacionadas com maio es do que habi ual ealijas (nes e caso heloobjek ų) olumes imas85. Quais ou os aços de mo i ação pode iam inspi a a o igem do nome local, hoje é di ícil dize 86. Rais a a dis Mẽšk-a-kampis KzR, po causa nãož iksuados mo y ação explicinan es desc i os ambém não há exceção. Aleksand os J. Ba ano os eigimo, localo á is Медвежий Угол (seman iicamen e a imas nosso Mškakampiui) bas an e eqüens e usų oponimijoje. Ano y ėjos, Медвежий значение ʻnuoшalus, a kampusʼ (глухой, отдалённый), kampas (yгол) aqui pa a o as pe kel ine signi icado ʻužkampisʼ (местность, обычно глухая) (ma ca ambém Баранова 2012). Ou a usų ling is ė I. S. P os i nina obse a que es eudūs seman iniai compos os dos oponimos dėmenų elações podem nulem e sua azeologização (Просвирнина 2001: 44)87. Com base no que oi di o, e endo em men e o que que ski ing em línguas equi alen iški pala as podem le an a di e en es associações, e leksinis onas em au inę speci iką (Guda ičius 2009: 101), o nome do luga Mškakampis do pon o de is a mo y ação a é ago a alidain como neaiškus. Uma é aki aizdu an o do luga asio Li uãos, quan o das usas oponimijas ep ezen an e semân ica em complexo ca ác e . Es a g upê, pa ece-se, apildo nomes de luga es com o p imei o sanduio žyd-. T empinių k. anke os dados, bala Žỹd-balė Lb nomeu ecebeu de ido šienaujamas še inės [= p as os D. S.] zolės. Po azões semelhan es nomes pode iam se concedidos e a ou os opoobje os зафиксированным в анкетах межукария. Dado que dados, pe mi indo decidi sob e implíci a a alia i a mo i ação em anke as nãož iksuada, pe manece e ou a possibilidade de explicação de mo i ação Lb , K sn, M j, Šil; s . KzR; Žyd-balė b. Kl ; Žyd-a- ais is b. K sn, už ašy i helonimai Žỹd-balė b. Zemės a dų anke os, pode iam se a aliados como posesy inės eikšmės ., cujo p imei o sando e imonas lie. žỹdas, -ė ʻžydų au ybės žmogusʼ. Úl ima e são apoiemia com es udamo á ea sie ini dados demog á icos: es udamoji e ninė s i is pe íodo en euka io desc eúba como au iškai miš i e pė, 1923 m. dados do censo da população ge al, Ma ijampolės apsk i yje i o 6,42 % judeus88. 85 Plg. do lei o in es iga i o . : Ku apkelis kl. Gdl: lie. ku apkà; Rupužkelis kl. KzR: lie. upùžė. Como indicam es as nominacinhas unidades, os i endo es ku apka e upūžė são pequenos, al ez po es a azão p ecisamen e os seus nomes pa o o i no p ocesso de in oduzição pa a unsagi meno es do que habi ual opoobjek os (kelių) olume (plg. S ide skienė 2015: 182). 86 De ido aos sudu inhos ungos denominações com meškmo i ação li a ians mikonimų nominacijos sis emoje s . Lubienė 2012: 111112. 87 Isso, pa ece, ale ambém no caso p esen e. 88 Dėl šių i ki ų demog a inių duomenų da ž . Subačius 2009: 228. A igos A icles 263 / Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija Pog upy a a-se ambém dū inhos Šùn-a-balė b. Kl ; Šùn-ia-balė b. M j: lie. šuõ, šùns89; Vilk-a-balė 2 b. B b: lie. icas90. Embo a egis os de ques ioná ios, que pe mi am decidi sob e a implíci a mo i ação a alia i a, não sejam encon ados, a pa e obse ada dos nomes de luga es ją p o a elmen e em91. Nega i a a aliação dos luga es, ko acho, nulem o de má qualidade da e a šlapiõs, não adequadas ag di bis ei, ninguémom ikusios daquela local ege ações ou pan. 3. RESULTAT APTARIMAS 3.1. A maio a iedade de nominações ca ac e iza-se sandū os manei a aze helonimai de aco do obje os ca ac e ís icas (192 % 64 / Nomeiamen os de Ganhūnų inspi a am 38 (20%) pélkė ų luga es in oduzi ijimos. O ma e ial analisado mos ou, que i ūniniams opônimos ca ac e ís icos implici á ias mo i ação a ibu os cono ação e magni is. Como é conhecido, es es sinais ajudam a expliškin i in o man ų es emunhas. De ido à pob eza dos úl imos alguns dos sinais pode iam pe manece não des elados. e po an o núme o de ep esen an os do cog upio, pe haps, não é exac os. De ido à ex ensão (gaba i ų) (dėl comp imen o1292, g andumo5, p o undumo1, água mažumo, i. i. secumo7) nomininuadas 25 (13%) á eas pelkė as. Exclusi amen e mui as ezes ixado comp imid. Augalas denominações inspi a am 14 (7%) pelkė ų luga es nominação. De ido a excepcionais ca ac e ís icas isiog á icas (dugno de supe ícies peculia idades5, o ma de exsi ês eme espa ėje5) nomes ecebeu 10 (5%) obje os. / Nas denominações de opoobje os ei os pela manei a de sandu ais do á ea i iá el o ques a am-se os seguin es ep esen an es das ca ego ias de co : p e os6, cas anho2, e melões1, palšas1 (do o al 10 (5 %)). Os p imei os ês plu ia eikšmiai. Jais nusakoma pelkė ų luga es da supe ície do undo água colha /. 89 De ido aos sudu inhos nomes de plan as com šunmo i ação nos sis emas de nominação de i onimos li uanos ainda s . G i ėnienė 2010: 163181. Jū a ės Lubienės a i ma que, na língua li uânica ípiskíssimo pa icula men e nega i a cono ação no sis ema mikonimų ansmi ido é zoonimas shuo (plg. Lubienė 2012: 111). 90 O nome do io Волчьи Воды (Rusija) em pejo a y inę signi icado, indicando que sua água não é adequada pa a bebe ( ambém e . Березович 1991: 86). Lubienė a i ma que a a aliação emocional nega i a dos i onimos e mikonimos da ussa língua é pa icula men e e iden e ansmi ida p ecisamen e pelo nome de lobo, as plan as enenosas ou cogumelos chamados ilkiniais (Lubienė 2012: 111). 91 Es a decisão é apoiada po Aloyzo Guda ičiaus asse ções ani ūnai alboje ge almen e são a aliadas nega i amen e (Guda ičius 2007: 87) e es udos de mo i ação dos i onimos e mikonimos li uanos (plačiau e G i ėnienė 2006; 2010: 163181; Lubienė 2012: 99122). 92 Scuá ios na pa e de baixo mos am núme o ep esen an os. DALIA SVIDERSKIENĖ 264 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV 95%), in é gidas, sie inas com leksemimas elnias7, pekla4,1, aidyklė1, mais p o a elmen e nulem i p óp ias pelkė ų nomes de luga es klases (poklasio) especi icos93. Tendo em con a a qualidade da água de pânkė ų luga es, nomeados 7 (4 %) opoobje os: po água islumpum ( ąsmo)1, líquididade1, anspa idade1 e k . (do o al 5). Ou as nominações su gi am palkė ų luga es água de desc e e po ma e iais, i ens nomes, dos quais abundou encon a na água2. / Užica 3 (1,5 %) helonimai, eiškian ys padė į e d ėje. Um deles o signi icado es ando em alç ai1, ou os es ando embaixo2. Um caso es emunha que o pelkė a luga oi nomeado de ido à isine água es ado de. 3.2. De aco do com a elação com ou os objec os, luga es molhados nominam-se mui o que menos (23 13 % / Den e eles abo ei a es a posesi idade e local mo i ação helonimai15. e Eles são dominan es des a impo ância (65%). Aplicão desc ibindo as mo i ações helonimų4 e helonimų, nusakanços luga peculia idade de aco do com o que nela es á4, ixa-se menos. 3.3. Pa a a úl ima in ensi esnha nominação dos objec os analisados de ido à p op iedade e aos elacionamen os cul u al-his ó icos (43 23% % / Absoluu i maio ia po p op iedade. 3.4. Seman ica peculia idade se dis ingue no ma e ial es udado o quis ada mic osis ema Šiknãbalė e Uodeglė, oco ida de ido en e si elacionados obje os de exsidês ão no espaço, e si uaciniai helonimai, oco idas de ido menco obje os de conhecimen o. Resul a os discussimo mos ou, que du an e o es udo oi iaiškin a sandū os manei a pada y ų helonimų mo y acijos į ai o ė, a skleis a ik o ės agmen o ka ego izacijos kalboje peculia i umas, iaiškin a pelkė ų luga es nomes de oco ência mo y ų hie a chia. Nesses casos, quando a espaça cul u al é de na u eza e i o ial, p óp ia, echada, cul u al e segu a espaça, ge almen e é conside ada uma habi ação das pessoas, que se opõe àquilo que es á além de suas pa edes (miškui, <...>) es animai, ab i ai nekul ū inei espaça (J. Lo manas, ci . 93 Masi gi, emian is su ink os medžiagos analize, galima da y i a sa gią iš adą: balos, pelkės, ais ai i изuliony ė 2008: 77). Taiki os úlpias luga es da nação ep esen an es de, co melho , pe cokiamos como in e medinė zona, a si e ian i ki okybei. Vi ginija Masiuliony ė, p ocu ando de e mina se na cul u a li uana é possí el ala sob e símbolos de on ei a, ma cando a passagem de um espaço pa a ou o (au o es e mos šiapus e anapus ma cam não só i os e mo os mundo, eles são usados e pa a desc e e espaços p óp ios e es anhos), obse a que an o na á ica, quan o na azeologia žmonės encon a com ou os mundos ep esen a i os de obje os de paisagis a: bosques, balos, piscinas e água, pelkės ne p ie sa o mundo ( e pan.čiau Masiuliony ė 2008: 7791). Uma ez que o ema e cel as obje i o des e a igo com o que oi di o, não se elacionam di e amen e, ape i-se à obse ação de que no u u o mais amplo olklo ís ico e e nologico con ex o apoia ia e ajuda ia pesquisas oponimijas de ipo ala i o iksliau a skleis i mo y acijos ypa umus i dėsningumus. A igos A icles 265 / Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija 4. IŠVADOS Pelkė ų nomes de luga es análise é condigo a des a classe (poklasio) sis ema silbinês sanda os (s uk ū as) e his ó ico, é nico, socialino na u eza ex aling is inių eiksnių odoumo mú uo elações. A sua obse ação é condição necessá ia undamen ando as explicações de mo i ação dos nomes de luga es. Sandū os manei a ei os pelas helonimų mo y acijos analizė ( ambém s . 3. Rezul a ų ap a imas) ajudou a e ela pelkė ų luga es in oduzi imimo polinkius em ce a á ea. De e minou-se que pelas p óp ias ca ac e ís icas das ealidades nomea 64 % dos obje os, pela elação com o se humano 23 %, pela elação das ealidades i as com ou os obje os 13 %. Cada uma delas dominan es decla am sob e a comunidade linguís ica ep esen an es da a enção uma ou ou ai á ea ik o ės. Nominação p incípio, sie ino com paisš o aizdžio peculia idades, pe s a a elacionado com a p óp ia eali yijas pelkė ų luga es speci ica. Pelkė ų nomes de luga es escolhimen o lėmė isual ( egimieji) obse ėjimas. Os a ibu os dos obje os, mais dis inguindo es es an o do ambien e, quan o do bu io ou os opoobje os, eiškiam di e amen e e indi e amen e. Me a o iamen e in oduzidajama c edeninamio, sužadinadas adicionais associações. A base de ans e ência se escolham ípiskíssimo de uma ou ou a ca ac e ís ica eiškėjas (caid u a silab as, clampumo, oscu a smala e e c.) acilmen e comp eendido ep esen an es da comunidade kalbinės. des e modo ixado pe amžius susiklos ês nau os pasaulė aizdis, elacionado com e ninės s i ies (nau os) ep esen an esų ma e ialine bei d asine kul ū a. Nominaciniais unidades Pklia ais is, Vaidyk ais is, Vélniaplynė e k . (de um o al 4,5%) ap esen a-se es e eo ipiška, emocialmen e nuscolou a luga imaginação e nega i a a aliação, não eipiando a enção em nominuojidos luga es dis inamos especi ic ines peculia idades. Pon oie ado que a maio pa e dū inių com sande už ašy a gi ininkijų anke ose. Regis, okiu būdu kalbiniuose iene uo- elnpi majame se (mossos caso localo a djiões) ixo ojam sa ų e s e imų espaços limi es. De aco do com suas ca ac e ís icas ísicas e uncionais, os opoobje os analisados dos consumido es da língua são pe cebidos como endo um espaço in e no (Vélniabliūdis: élnias, blidas ‘dubuo; nele elpan es quan idadeʼ e k .) e como ed ės, elacionando-se com o ambien e: (a) ou os obje os (Be žýnbalė, Da žabalė, Til abalė e k .) e (b) o homem (Duidžiabalė, Jõnbalė, Kedžiabalė, Mic ais is e k .). Du an e a pesquisa obse ado um enômeno, quando leksema júodas, indo de inêziančiuoju dū inio sandu, signi ica não só ʻanglies co es, amsusʼ, mas e amsios co es a spal ius (mūsų caso amsiai b ownos), leksema ùdas ʻjuodas, amsusʼ e c., k ., in e p e uo inas como polimo i ação. Pelkė ų luga es nomes análise de aspek u mo i ação ajudou a e ela jo (kalbos a o ojo, am ik os e ninės s i ies kalbinės bend uomenės a s o o) į a dy opozição em elação com heloobjek ais: objek i yą de aco do seu eais bū ies ligações com pelkė os luga es (loka i inius, posesi inius e k .), e subjek y ią de aco do DALIA SVIDERSKIENĖ 266 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV do seu elacionamen o (dažniausiai alinamojo) com um ou ou o elemen o paš o aizdžio exp essa. Kalbinės bend uomenės (nau os) ep esen an e do seu eixo decla ação em unidades de nomeação incen i a a ealiza no u u o um ce o opo a džių classi icação, baseadas opoobjek ų nominacijos p incipios e oco ência mo y ų dis inguimen o, ko ekcijas, i. i. suplemen os, padėsiančius ap êp i oponimijos į ai o ę. Nes a classi icação de luga es ieškos lie u ių oponimikoje pela p imei a ez (kiek é conhecida) dis ingui e ap a i si uaciniai localo a džiai, localo a džių mik osis emos. OBJET NUOROD KITI IR SUPRUMPINIMAI a d. sob enome p . pie a b. bala p d. pa o é d b. ž. abalhama zemė s . ais as k. aldeias . a ia kln. colnas . nome plk. pelkė . localo a dis A igos A icles 267 DE Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija LOCALIZACIJOS NUOROD ABRONDIMAI B b Balbiẽ iškis (P enų .) B Ba ninkai (Vilka škio .) Dg Daũgai (Aly aũs .) Dl – Dél u a (Ukme gs .) Dmk Domeka a (Kaũno .) Ds Dùse os (Za as .) D Do nu à (Kėdáinių .) Gdl Gudẽliai (Ma ijámpolės sa . e .) Gi G ininkai (Tau ags .) G š G škabūdis (Šaki .) Igl Igliškliai (Ma ijámpolės sa . e .) J b Jù ba kas J gž Jù geže iai (Kal a jos sa . e .) Kl Kal a ijà (Ma ijámpolės sa . e .) K sn K osnà (Lazdjų .) K Ke ù alakiai (Vilka škio .) KzR Kazl Rūdà Lb Liubã as (Kal a jos sa . e .) Ld n – Liud inã as (Ma ijámpolės sa . e .) Lp – Léipalingis (D ùskininkų sa . e .) M j Ma ijámpolė Pd Pãdie y is (Šilãlės .) Pd n Pado inỹs (Ma ijámpolės sa . e .) Pkn Pakúonis (P enų .) P n P enai Ss Sasna à (Ma ijámpolės sa . e .) Šil Šila ó as (P enų .) Šn Šunska (Ma ijámpolės sa . e .) Vlk Vilka škis V Vei e ia (P enų .) Žž Žiežmã iai (Kaišiado i .)