Sudurtinių Marijampolės apskrities helonimų motyvacija
Full text
243
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ins i u o das línguas Lie u ių
Di eções de pesquisas cien í icas: onomas ika
( ik inių žodžių da ybos, kilmės, mo y acijos y imai).
SUDURTINI MARIJAMPOLS
APSKRITIES HELONIM
MOTIVACIONA
Mo i a ion o Compound Helonyms o
Ma ijampolė Coun y
ANOTACIA
Es apasnyje analisa-se sandū os manei a ei os en euka iu Zemės a dų anke os
записанy ų Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija. Es a on e de oponimização
pesquisas pa icula men e adequado, pois em anke as es ão su ligadas Зафиксировать
onomas inę ситуацию объясняющие описания, местo a džių pa eikėjų комментарии,
позволяющие взглянуть в топониминную материалы через опыт представителей этниной
s i ies, призма оценки. Visi ando escla ece i pelkė ų luga es in oduzningumus, análise
localo a dzes baseiam opoobjec os nominação p incípios, base ais paisš o aizdgio
peculia idades, locaisųjų, p op iedade, culú icas-his ó icas elações, exclusão. A i a-se
a enção e em ep esen an e da kalbinės bend uomenės ( au os) seujo aš decla ação
linguís icos unidades. Também pela p imei a ez oponimicas li uanas dis ingui e discu i
si uaciniai helonimai, quando ipizuada si uação ou acon ecimen o paženklina pouco g inomą,
menkai conhecida obje o. ESMINIAI VOODŽIAI: localo a džiai, anden a džiai, helonimai, dū iniai,
mo y acija, į a dijimo si uacija, nominacijos p incipai, a puka io laiko a pis.
ANNOTATION
The a icle analyzes he mo i a ion o helonyms om Ma ijampolė Coun y o med by means
o compounding and eco ded in he Land Names ques ionnai es du ing he in e wa pe iod.
I is an excellen sou ce o he esea ch o oponomina ion because he ques ionnai es
eco d he desc ip ions explaining he onomas ic si ua ion and he commen s o in o man s
p o iding place names which enable us o ake a look a he
DALIA SVIDERSKIENĖ
244 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV oponymic ma e ial h ough he p ism o expe ience and
e alua ions o ep esen a i es o he e hnic egion.
In o de o ind ou he endencies o naming swampy places, he analysis o place names is
based on he dis inc ion o he p inciples o opoobjec nomina ion acco ding o landscape
peculia i ies, local, owne ship- ela ed, cul u al-his o ical ela ions. A en ion is also paid o
he decla a ion o sel by a membe o he linguis ic communi y (na ion) in linguis ic uni s. I is
also he i s ime when si ua ional helonyms in which a ypi ied si ua ion o e en ma ks a
li le known and poo ly amilia objec a e dis inguished and discussed
in Li huanian oponymy.
KEYWORDS: place names, hyd onyms, helonyms, compounds, mo i a ion, na-
ming si ua ion, nomina ion p inciples, in e wa pe iod.
0. ĮVADAS
Tam ce o plo o sandū os modo ei os pelos helonimų (pelkė ų ie ų a dų)1
analizė mo y acijos aspek u anks esnių a puka io Ma ijampolės apsk i ies
ie o a džių y imų da ybos e p o eniência pon o de is a ąsa. Beimučio Bilkio
conduzida de helonimais li uanos (Bilkis 2008), á ias helonimija de á eas li uanas
analisada em es udos de oponimicas egionais (Mickienė 2001; Endzely ė 2005;
Ba ku ė 2008) e num a igo sepa ado (Adamony ė 2013). Pa e da oponimia
sudu ina oikonimų e o onimų ambém é ecebida a enção dos nossos
pesquisado es (Razmukai ė 2002; S ide skienė 2006; Kačinai ė 2008). Tendo em con a
a exis en e polkė ų luga es e ou as classes (poklasių) sudu ines nomes de
luga es pesquisas padė į2, em que cons a a -se que um modo de azendas
oponimų mo y acijos analizė não só complemen y ų a é šiol ac uais e habi uais
(da ebas e o igem) aspec os ealizados pesquisas de oponimija Li uãs, mas endo
em con a os dados da consciência lingubinesa dos consumido es da língua,
ajudy us e ela a mo i ação de um de e minado á ea. In e puka io Os nomes da
Te a anke os3, como on e, nominações pesquisas pa icula men e adequadas,
pois n'em es ão sob e i idas za ixa onomas ina si uação explicinan es
desc ições, localo a džių pa eikėjų comen á ios, pe mi an ys olha g i em
oponiminę ma e ialá pe pe e ninės s i as ep esen an es de expe iência,
a aliação p izmę. Além disso, mo i ação em linguagem sup an ando e como ce a mecanismos de seleção, es e es udo pa icula men e pa emia P ano Ska džiaus sudu inių žodžių e ę
1 De ido ao e mo s . Bilkis 1997: 3557.
2 Sob e a si uação das helonimas pesquisas mais amplamen e e . Bilkis
2008: 2729. 3 Mais amplamen e pa a a subs ância usada pa a o es udo eja ambém. S ide skienė 2015: 170.
A igos A icles 245 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
undzian es a gumen ai: jie seu ca ác e p incipalmen e con ka ikslesniam,
condensuo esniam e u ingesniam, signi icmingesniam manei a de eiškimoa.
De ido a isso pala as compos os mui o equen emen e êm mui o gausesnį,
u ingesnį e ao mesmo empo especialesnį con eínio, negu sepa i as, ainda
ieno e neape cep uadas pa es de pala as g upi. Ao modo compos o
pala as compõem uma das p incipais especiais de aiškos <...> meios, <...> eles ge almen e êm algo escolhida (Ska džius
1943: 396–397).
Impo an e ambém o aspec o local do es udo execu ado. A base do úl imo
cons i ui não a iden i icação de a eal de signi ica i os helonís icos, mas a
de e minação de mo i os, a sua hie a quia em des aquinha, pois dėsningas
mo i acinių požymių pas icação e le e ce os polinkios do po o, a enção uma ou
s e ai“ (Guda ičius 2007: 221). Dės omas nuos a as pa emia Aleksand o Vana-
ou a ik o ės go hid onís icos em elação a pesquisas semân icas exp essas,
álidas e helonís icas: sunku imagina que cons i uísse a ealis um enómeno de
pa ys seman iniai enomenai“. „Juk s a biausios hid onimų eikšmės – iš p i-
an i-a ealus, neabejo ina hid oniminė uni e sal. Falá-se pode p incipalmen e só
sob e á ias ca ego ias seman íneas quan i a i o (um ce o sen ido e
quali a i o) elação (Vanagas 1981: 124). Obje i o do a igo iaiškin i sandū os modo
pada y ų amce o plo o helonimų mo y aciju, e ela ik o ės agmen o
ka ego izacijos kalboje peculia idade, iaiškin i pelkė ų luga es nomes de apa ição
mo y ų hie a chiją, es abelece į a dijimo polinkius.
In es iamajai ma e iais aplicados oponimos da ybina analise mé odo, i iamõs
e ninês s i as luga o a des pa eikėjų komen a ų in e p e ação mé odo,
componen e analese mé odo, desc i omasis mé odo su elemen ais do mé odo
compa a i o.
P ima iamen e o ma e ial in es igá el oi a aliado man endo A. Vanago hid onimų
klasei i i cons i uídas es u u aū ines-g ama icas classi icações (dėl jos
plačiau ž . Vanagas 1970: 2127), que, como mos a es udos de oponimía Li uães,
acilmen e adap a-oma e de ou as klasias (poklasių) nomes de luga es análise.
Des a manei a o am dis inguidas de e mina i 4 de iniai, cujas p imei as sandhas
apelia i ai (daik a a džiai, būd a džiai e k .) e onimai (mūsų caso api aikė só
pe sonal a džiai). Uma ez que os in es igamiais localo á dios g a ados de i a
apelia y ų, iš ku ių jie pada y i, eikšmių išaiškinimo šal iniu laiky i i iamõs
língua, bene mais impo an esu e ninês s i as localo á dios pa eikėjų
comen á ios, lydin ys nomes de luga es, za ixsuo os Zemės a dų anke as. No
en an o, como indica a expe iência, comen á ios, não há indicado absolu u. Os
usuá ios da língua mui as ezes se es o çam a in en a seman ínio
elacionamen o e o adap a iky i baseando-se nomes de luga es mo i ação aiškinimas. Assim undamen os 4 Po e mo s . U bu is 1978: 173.
DALIA SVIDERSKIENĖ
246 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV a išaiškinimą dos signi ica i os de pala as
(apelia y ų) pediu a ixação de um ou ou o caso de a osens em ou as on es
a miniuose žodynuose5, Lie u ių kalbos žodyje ( oliau LKŽe). Uma impo an e
on e, apėmęs in es igação de mo i ação oponimais em á ios pe íodos de língua
i a insc i ais localo a džių sankaupa (Vie o a džių ka o eka; daqui VK), é man ida
em LKI Va dyno ondues6. P incipais on es de nomes pessoais diccioná ios
an oponimiais li uanos Li u ians pa a džių žodynas (LPŽ), Lie u ių a dų kilmės
žodynas (LVKŽ)7, abėcėlinė asmeninių is o a džių ka o eka, gua dada ins i u o
lie u ių kalbos Va dyno onduose (IAK). O inqué i o mos ou que em busca de
apeli i os e pessoais pa a a pala a base (e imonui) baseados neapsiei a sem lenkų
kalbos žodynų8. Isski ų dū inių an ieji sandai -bal-, -pelk-, -plyn-, - ais -, mos ando
sua pe enmência ao escolhido polkė ų luga es nomes poklasiu. Pélkė signi ica
‘klampi luga com es ainço andeniu, liūnasʼ. Como is o, nes e signi icado us oja
e minos isiog á icos: balà ‘klampi luga , ge almen e com es ainčiu joje andeniu;
mas iziog a inis e minas pélkė įeina į am ik ą seman inę pa adigmą – pelkė-
os ie os eiškia gimininę są oką i apima ki as ūšines są okas pa adinančius
pelkė, ais as; clanas, alkaʼ, plýnė ‘pelkė, ais asʼ, as as ‘klampi luga , apu usa
de a bus os ou á o es, pelkė, lieknasʼ. Na ma é ia in es igá el oi incluída e nomes
de obje os com segundo o sandu -kamp-, pada y u do apelia i o lie. kapas
ʻpak aš ysʼ, eiškiančio pa e de um de e minado espaço sua beš ą, pak aš į (o
nosso caso pelkė ų luga es pa e, po que isso paludijo e e ências obje i as b.,
s ., зафиксированных в анкетах).
Analisando a ma é ia po aspec os de mo i ação, basei-se não só sua onomas ica
p á ica, i. y. A. Vanago andenų a dų seman ine klasi ikacija (plačiau ž . Vanagas
1981: 4153), mas e usų oponominacijos y imuose aplicado classi icação exemplos
(dėl k ali ikação e classi icação ž . S ide skienė: 2014). Nes e a igo só helonimų
exclusão de mo i os de oco ência nãolimi á el. Topoobjec os nominação
p incípios de (isch)sky imas o neceu adicional seman ínio c i é ios aškinan
loco a dzes mo i ação. Assim pelkė ų nomes de luga es no a igo se dis ibuem e
segundo p incípios de nominação: 1) segundo obje os peculia idades, 2) segundo
obje os elação com ou os obje os, 3) segundo elação com homem. Tal
classi icação onimų é de e minada as p óp ias ealidades peculia idades e
a ibu os. Du an e o es udo p oblemiškas apa eceu pa e helonimų p imei ojo
de inêziančiojo sando lexicinio es a uso de e minação apelia i is ele ou oniminis (mūsų
5
Sob e eles ée. lis a de on es no inal do a igo. 6 Pa a mais sob e es e a qui o
e Maciejauskienė 2002: 57; 2002a: 103105; LVŽ I: XIIIXIX. 7 No a igo essas ab e iações
o am abandonadas po causa da eqüência de suas epe ições. 8 Pa a es es
consul e a lis a de on es no inal do a igo.
A igos A icles / 247
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
caso an oponiminis). Apa eceu e de ou o ipo mo i ação de saaiškinimo
keblesnių casos, sie inų com p imei ojo apelia i ino sando polisemija e
homonimija. Nãouž ixia comen á ios nos ques ioná ios dos nomes da Te a
es a p oblemá só pagilhou. Me a o inė mo y acinio sinal aiška, como é
conhecido, baseada compa imo, que de uma pa e o nece asociacinę di eção,
de ou a in e p e ação libe dade. Assim, não endo зафиксированных
дополнительных данных анкетах, beliko a gumen uo ai spėlio i, qual
peculia idade do luga inspi a o apa ecimen o de nomes de luga es pe kel ine значениеме.
Dado que do pon o de is a da cla idade e neaizidade o ma e ial é desigualy ė,
no a igo dis inguem-se sandū os manei a pada y ų helonimų du secy iai:
aiškios mo y acijos helonimai (I) e d ejopai (kele iopai) paaiškanamas, i. e.
ago a não comple amen e aiškios, mo y acijos helonimai (II).
1.ADUCTIVAS DE ALHIQUES MOTIVACHOS
HELONIMAI
1.1. Segundo ca ac e ís icas dos obje os
1.1.1. Su gy ūnų pa adinimais susijusios mo y acijos helonimai – gau-
siausiai paliudi e analisá eis nomes de luga es ep esen an es: Añč-balė b. Ss9; Anč-plynė b. KzR: lie.
án is; A n-a- ais is b. Gdl: lie. ã inas ʻa ių pa inasʼ10; Ba sùk- ais is s . Gdl: lie. ba sùkas;
Bùl-ia- ais is s . B b: lie. bùlius ʻka ių pa inasʼ11; Gaidž-iã- ais is b. Ss: lie. gaidỹs; Gé -a-balė
s . Igl; Ge -a- ais is 9 Nominacionais g upos seman íneos a angam segundo ep esen an as
núme o em cada. Helonimas secções do a igo ge almen e esc e em abėcėlės o dem; ou a ez, se
isso exigi as especi icações da subs ância analisada. Um sandas de ou o dū á ios sepa am-se
b ūkšneliu. Vie o a džiai, con iadamen e suki čiuo i Anke as de nomes da Te a, ki chiuojam. Se
en euka io dados oponimas não esuki čiuo ou seu ki čia am neaiškus, no a igo ele
neki čiuojam. Se p iegaidê susci a dú idas, pab aukiam ki čiuo o skiemens base. Pe o de odos
os nomes de luga es ap esen am-se e e ências dos obje os in oduzidos e suas localizações. Ela
e lis as de su u ações de e e odões de obje os de no o cons i uídos não, basei-se já suda y ais
Li uânia localo a džių diccionui ( oliau LVŽ) esc e e . A lis a de ab e iações usadas no a igo
ap esen a-se no inal do a igo.
10 Ainda é. LV IŽ 244245.
11 Ž . LVŽ I 612613, onde g e a bend ašaknių . apelia i ės opo unidades de o igem ainda
econhecido e sua ligação com nomes pessoais. Helonimų Bulnė plk. Gi , Pd ; Buliùkas b. Pkn
da ybos undamen o, manoma, neaiškus (mais s . Bilkis 2008: 48, 185).
DALIA SVIDERSKIENĖ
248 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
s . B b: lie. gé ė; Ka s-balė 2 b. Kl ; Ka os-balė b. Kl : lie. ka õsas ʻkaulingoji
a i apūslė ca pinių (Cyp inidae) amília de peixes, k akė, k ekė (Ca assius
ca assius)ʼ; Kiaũl-ia-balė b. Igl, M j12: lie. kiaũlė; Kiel-a-balė b. M j; Kel-ia-balė b. Ld n:
lie. kelha; K ek-a-balė b. P n: lie. k kė ʻka osas (Ca assius ca assius)ʼ; Kumél-balė b.
Lb , Ss; plk. Ss; Kumel-balė b. B b: lie. kumelỹs ʻpaaugęs ca klys; e žilasʼ, kumlė
ʻnaminis da binis gy ulys emelė (Equa)ʼ; Kuk-a-balė b. M j: lie. kù ka ʻkalaku ėʼ;
Ož-ia- ais is s . P n, V : lie. ožỹs ‘ožkos pa inasʼ13; Õžk-a- ais is s . B b: lie.
ožkà; Pap-plynė (< *Papl-plynė) plk. KzR: lie. pa plỹs ‘ku klysʼ14; Peld-balė b. Ss: lie.
pelda; Šá k-a-balė b. Lb ; Ša k-a- ais is s . P n: lie. šá ka; Špók-a- ais is b. Ss: lie.
špókas ʻ a nėnas (S u nus ulga is)ʼ; S n-a-plynė b. KzR: lie. s na; Va n-a-balė b.
Kl ; Va n-a-balė b. Kl ; Vá n-a-plynė b. KzR; Va n-ã-plynė s . KzR; Va n-a-plynė b.
KzR: lie. ʻ a na a ná ios amília pássa ois g unkomis e p e os plunksnomis
(Co us co one)ʼ, anas ʻ a ná ios amília g ande p e o pássa o, k anklys,
juod a nis (Co us co ax)ʼ; Vš -a-balė b. M j: lie. iš à; Žalč-ia-balė b. B b: lie.
žal ỹs ʻnenuodingas į gy a ę panašus oplys (Na ix); qualque animal pe encen e
às se pen esʼ; Ž bl-ia- ais is s . B b: lie. ž blis.
1.1.2. Numa i iam á ea insc e em á ios helonimas, nomenados segundo seus
acim į (gaba i us): Ddž-balė b. Igl, KzR, M j; s . KzR; Ddž-plynė b. KzR jun o
balo a džio Ddžbalė KzR Velniakalnio gi ininkijos enque e no skil da e e ência
do obje o esc e e g ande bala. Com base nes a in o mação sob e deno a ą,
pode-se pensa que . undinis pala a lie. ddis, -ė (-, -, didžià) signi ica ‘žymus seu
olume, s ambusʼ.
Būd a dis lgas sem espaço semos em e quan idade semą. Quase po es a azão e A. Vanagas duda a,
quali icando e classi icando hid onimas, pada y us do úl imo adje i o: se os conside a
con igu ū acinės signi icância (caip pailgus hid oobjek us), ou ep esen an is de ab angência
(gaba i iškumo)15. Conside ando que opoobje o como ilgas pode se quali icado independen emen e
helonimai (kaip e hid onimai), cuja p imei a andada ilg-, a igo quali icam como nominados po olume
nuo jo padė ies e d ėje, nes s a besni y a objek o dalių kiekybiniai san ykiai,
(gaba i us): Ìlg-a-balė b. KzR, Lb , P n; s . Igl; Ilg-a-balė b. Lb ; Ilg-a-plynė s . KzR; Ìlg-a- ais is s . Gdl;
12 Užakusi; an igamen e aqui cedo na p ima e a o ganya am kiaules esc e e Damb aukos k.
enque oje. 13 Dado que o ais o nome es á insc i o na P ienų-Ašmin os gi ininkijos enque a, não
desca a da ligação com lie. ožỹs ‘s i ninasʼ possibilidade.
14 Po causa pelkė a džio da ybos ainda s . Bilkis 2008: 296. Aqui ele é in e p e ado como p eceagė assi.
15 Veja Mais 1981 Vanagas: 108.
A igos A icles 249 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
Ilg-a- ais is b. P n; 2 s . P n, s . Šil; Ilg-a-kampis b. KzR: lie. lgas, -à ʻkas
ęsiasi į ilgumą, olį (e d ėje)ʼ.
Ki i analisá el ep esen an es do bu io seman ino água meno umo mo i ação
helonimai16: Saũs-balė s . Igl; Saũs-plynė b. KzR; 3 s . KzR; Saus-plynė 2 s .
KzR: lie. saũsas, -à ‘be d ėgmės, sem água, nesušlapęs, изdūū ęsʼ. Hidens
p o undidade mo y ação helonimas za ixado apenas um Gil--balė b. Lb .
Būdwa dis gilùs (kaip e lgas) sem espaço semos (plg. gilia) em e quan idade
semą. Nes e caso, p o a elmen e, e a uuo a a úl imaji.
1.1.3. Com denominações de plan as elacionadas mo i ações helonimai abundumu
pouco desleidžia y ūniniams: Alksn-io-balė b. P n: lie. axnis; Bé ž-balė b. Kl : lie.
bé žas; Bul-ia- ais is b. B b: lie. builỹs ʻa plan a, c escendo em palkė os luga esʼ
(DKŽ 39), lie. bulė ʻbalos jolė, semelhan e a samanasʼ, lie. bulis, builỹs ʻskė inių amília
plan a (Chae e olium); pelkinis gailis (Ledum palus e)ʼ; Gail-ia- ais is b. K sn: lie. galė
ʻpelkė ų pušynų, du pynų s ip iu k apu plan a (Ledum palus e)ʼ; Geguž-balė b. K sn:
lie. geguž ‘ odoes e as que c escem pusdymosʼ; Y- ã- - ais is s . Šil al ez
sie inas com le. ʻiwagluosnisʼ (SJP II 116, VII 587), ʻgluosnių espécie (Salix cap ea)ʼ
(LLKŽ 162); Kanã-plynis (< *Kanãpl-plynis) b. P n: lie. kanãplė ʻcul u a ege al, do qual
se ob e e caule e do qual as semen es são p ensadas azejus (Cannabis sa i a)ʼ;
Ka kl-a-balė b. M j: lie. kaklas; Nend n-balė b. M j: lie. nénd inis, -ė, nend nis, -ė, plg.
nènd ė ‘plan e aquá ico da amília a pinių ilgu uščia idu iu s iebu (Ph agmi es
communis)ʼ; Plo -a-balė b. K sn: lie. plo à, plõ os ʻhe olês que c escem na água,
mau aiʼ; Pùp-a-balė b. Igl; Pùp-a- ais is s .
B b: lie. pupà.
Quan o de ou a semân ica a es e pog upiu a ibuí el balo a dis: Lapn-balė
M j: lie. lapnė ʻlapuo a y is, šakaʼ. Šunskų gi ininkijos anke os dados, bala
apaugusi juodalksniais. Da mo y uo ės17 escla ece-se que nominacinis podalies
žymis čia eiškiamas me onimiškai isumos i dalies san ykio pama u: augalo
(lapuo as y ies, šakos) nomeamen o subs i uičia odo plan ao (juodalksnio)
nomeamen o.
Mais um helonimo p imei o sandad de obje os kuopą eiškiančio nomeamen o do luga 18:
Be žýn-balė b. K sn: lie. be žýnas ʻbe žų miškasʼ, be žỹnė ʻbe žų miškas; luga , onde mui os
be žų c esʼ (mo i uo ė an e io men e sido be žynas). 16 Sob e al quali icação semân ica e
classi icação de hid onimos eja ainda. 1981 Vanagas: 108110. 17 Conc e ús casos de mo y ação
p escobi o e mo mo y uo ė (dél ele ê. D o inas 1987: 33). 18 A. Vanago alegou, hid onimai,
o iginadas de kuopinės signi icação nomes de plan as, em luga , na qual daquelas plan as mui os,
signi icado. Mas esse luga não necessa iamen e é a p óp ia água, po que se ala não de plan as
aquá icas. Mas, de qualque o ma assim, es a espécie opoobje os são desc i os po plan as <...> (mais ê.
1981 Vanagas: 90).
DALIA SVIDERSKIENĖ
250 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
1.1.4. Fiziog a inesas mo i ações helonimai. Es asas pelkė ų sequências de nomes de luga es
man ika susijusi su dugno i pa i šiaus (dangos) iziog a inėmis cha ak e is i-
( o ma, con igu ação ou e c.)19. 1.1.4.1. Užicsua dois opoobje ai, nomes ga ę de ido undo
peculia idades: G įs - -a-balė 2 b. Ss20: lie. g s as ʻ ąs as il o (caminho, klojimo...) ao g indini,
g indaʼ (mo y uo ė seno ėje ex-sa g įs a medžiais). Jun a a es es, pa ece, pode -se discu i e
ou os nomes de obje os analisá eis, adqui idos po causa das ca ac e ís icas da supe ície,
pois pa o šius helonimų caso ge almen e e é undo21. Como is o a segui , da pa e dū inių
apib ėžiančiuoju sandu pode se nusakomas nonigus dugnas pa i šius (1) Kùps -a-balė b. V : lie. /
kùps as (mo i ação sinalis exp esso di e amen e); Pa k-a-balė b. Ss: lie. pá kai ʻ okia doença da
pele, i žai, šašaiʼ22 (sín omas de mo i ação exp esshado me a o i icamen e nelygumai, eskilimai
como šašai)23 e sub e âneos do undo qualidade (2) Šlýn-a- ais is s . B b: lie. šlýnas ʻpilkš ai
mels as ou balkš as gli us molis com compos os de ma e iais o gânicos <...>ʼ. 1.1.4.2. Mais adian e
discu e imi opoobje ai nomena segundo o má. Mui os deles do signo mo i acinio aiška
me a o inė. G eičiausiai de ido à supe ície exgaub a do palkė os luga ecebeu os nomes
Bõsia ais is e Plaũčiabalė. Co bu o, ischupū ęs as supe ícies pode iam se de ido a danos de
plan as ou camada de u pias24. Bs-ia- ais is s . Šil25: lie. bõsas ʻs a inė, bačkaʼ26 al .
mo y acijos aiškinimą pa emia e i iamame plo e de língua i a insc i a ase: Išsipū us ka ė
kaip bõsas Gs27. nome in e no do ó gão (lie. plaũčiai ʻk ėpa imo o ganasʼ). Es e pa a o o 19 Plg. A.
Vanago disposição sob e hid onimais mo i ação: embo a hid oobje o isiog a icamen e possa se
desc i o a iadamen e, de uma mais impo an es ca ac e ís icas hid oobje o é con igu ação e
Šioje g upėje minė ino balo a džio Plaũč-ia-balė K sn mo y acijos pama as –
undo qualidade (plg. Vanagas 1981: 67).
20 V . insc e e Nuo agėlių e Pa engliskos anke as de aldeias. 22 Se ben iškių k. anke os
21 S aipsnio au o ė už šį pas ebėjimą dėkoja slap ajam ecenzen ui.
in o man o es emunhimo. 23 A. Vanago es uda hid onimas, desc e endo opoobje os segundo
p an as apaugimą ce a ege ação, segundo p an as nikumą ou e c., são ap esen ados ambien e
desc e endo signi ica i as hid onimas posky yje (ž . Vanagas 1981: 112113).
24 Sob e es a alegação, eja ainda. Ja ašius 2012: 60.
25
Liepalo o k. anke os dados, an e io men e lá oi mui o s o os alksnių, dos quais abalha a
bosus-s a ines. Es e es emunho in o man e um excelen e exemplo de mo i ação in e mediá ia,
quando o aço mo i an e (issipū ęs) dos ep esen an es da á ea é nica é a ibuído a ou o
deno a u (não opoobje o, mas ao luga onde c escem alksnias).
26 Ainda é. LVŽ I 541.
27 Mo i ação aiškinimus pag indžiančių sakinių san umpos como LKŽe. Elas
sepa adamen e não escla ecem.
A igos A icles 251 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
suda an ie os a dą pe kel ine eikšme, egis, ne ik dėl asociacijos pagal
o ma, mas e segundo a unção.
Pog upį papildo alguns obje os do lei o de es udo, nominuados de ido à exsidês imo
(kon igū acijos) espa ėje: K ỹž-balė b. P n: lie. k ỹžius ʻk yžmų linijų igū aʼ (DŽe);
Kuk-ia-balė b. P n: lie. ou oskis ‘kablys, ąšasʼ. Vieno balo a džio mo i acinis sinalis
exp exp essš as būd a džiu: Ku-balė (< *Kup-balė) b. Lb : lie. kupas, -à ʻk ei as,
lenk asʼ (KzRŠŽ II 405), ʻlenk as, sulinkęs, k ei asʼ28. 1.1.5. Mais alguns obje os nomes
ecebe am de ido à supe ície do undo da água colo ação. Uma ez que
in o man os es emunjamen os, undamen zian es ais o na do Raudón-plynė KzR
apa edimen o, nãož iksuo a, mo i ação en oma pe p as i baseado i iamame plo e
insc i o p eesaginio balo a džio Raudõnė K sn mo y uo e: g e a balos esan i solo é
de puz as co es e baloj oco e ūdys. Da ela pode-se p e e que audõnu, -a ( aus ù,
-à) mais p o a elmen e chamadas pélkė as luga es, nas quais es ão esgo adas
miné ios de e o e po causa de má pélkė a e a com du pių p iemaišos. Como e
desc i o caso, de ido à supe ície, que mais p o a elmen e e a pilkš ai mels o molio
co , opoobjek as ecebeu nomeą Palš-a- ais is s . B b: lie. pálšas, -à, pašas
ʻpilkš asʼ M j (plg. Šlýna ais is s . B b: lie. šlýnas ʻpilkš ai mels as ou balkš as
gli us molis com compos os de ma e iais o gânicos <...>ʼ). Es e a g upo apildo nomes
de luga es com o p imei o sanduio juod-: Júod-balė b. KzR; Júod-a- ais is s . B b;
Júod-a- ais is plk. Igl; Juod- ais is s . V ; s . Šil.
Os úl imos dois localo a džius lydin ys comen á ios зафиксированы в анкетах: p iaugęs alksnių, но
шлapias пишется Sk iaudžių k. (V ), в анкете; ou a (Šil) inqué i o dados, ais o e a es aoda du pė.
Como é conhecido, du pių co […] amsiai uda, lie. júodas, -à signi ica ‘angles colo idos, amsusʼ
(LKŽe). Ko bom, es e mo i ação de explicação melho pa emia ais a a džio Júod ais is g e ybė
Rùd ais is, insc i a Mau učių k. enque oje Júod- ais is Rùd- ais is V . Do za alhos, amsusʼ, mas
e á ios somb e ios de co es escu ias (mūsų caso amsiai cas anhos). Assim, an o a uns como a
iksuo os helonimų po os aiškėja, kad leksema júodas eiškia ne ik ʻanglies
ou os objec os com sanduci de e minacinio p e o a dos pode iam se concedidos po causa da
escu a co da água ou do solo29. 28 Po ou o lado, al ez įmanomas . mo i ação explicação,
apoiado ou a lie. kupas, -à signi icado ‘su iskilimu, kaubu iu, nelygumuʼ. Es e úl imo spėjimo e e
que enuncia , uma ez que de língua i a in es igamame plo e ilius acinių sakinių, paliudijančių
mencionado būd a žio a oseną nes e signi icado, nãožesc i i a. In o man ų es emunhamen os
na enque e ambém nãoúž iksua . 29 I. S. P os i nina, i usi usų sudė inių ie o a džių sa i umą,
apon abi, que anden a dis Juoda upelė (Черная речка) e minologiza osi. Toponiminis e minus
juoda upelė (черная речка) signi ica upes juodu andeniu, su enkančias balų andenis, upes,
ekančias a kampiomis luga es, ambém bem como šal iniuo as, neužšąlančias upes, upes, cujos
žio ys šal iniai. Aqui in es igėja apa ece de ou o usų oponymijos pesquisado E. M. Mu zaje o
opinião: juodų i e s são mui os, mas não há nė uma didelės i e s ( a z . Просвирнина 2001: 47).
DALIA SVIDERSKIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXV 258
2. DABAR NE VISAI AIŠKIOS MOTYVACIJOS
SUDURTINIAI HELONIMAI
Conside ando uningos análise das disposições, es abelecidos a igo in odução
e aplicados do p imei o g upo ep esen an es, en a-se in e p e a i dessas
helonimų mo i ação. Em alguns casos, de ido a in o mação adicional,
pa emianças uma ou ou a e são de explicação mo i a i a, al os,
apsi ima-se só possibilidade cons a a im.
2.1. Não odo cla o dū inių p imei o sando da ob a unda lexicinis pobūdis, sua
pe ença apelia i ų ou an oponimų classei: Ba n-plynė s . KzR: lie. ba nas
ʻa inas, ekisõʼ62 a d. Ba õnas, lie. plýnė ʻpelkė, ais asʼ63; M k-a-balė b. KzR: lie.
mo kà, mõ kas a d. Mõ kus64; Ragaiš-balė s . P n: lie. agashis ʻ upių k ie inių ou
miežinių milhos pão, ka aišisʼ65 p d / Ragašis; Rož-balė b. M j66: lie. õžė ʻ andens
lelija (Nymphaea)ʼ, po semân ica plg. . com Rožýnas b. Dg (VK), que, apa is,
pode ia se sie inas com lie. õžė ʻ . p.ʼ67 p d. / Róžas, plg.
p d. Rožnas.
2.2. Ou o possí eis d ejopos mo i ação g upo de localo a dzes ambém nãous. Aqui įmanomas
helonimų mo y acijos explicação baseada an o uma, quan o ou a pala a undamen al
signi icado: Bais- ais is b. V : lie. baisùs, - ʻkelian is baimę, gąsdinan isʼ do signi icado de
a aliação emocional helonimas68 lie. / baisùs, - ʻmui o g andeʼ mo i ação de aco do com os
pa âme os do obje o (dydį); Čỹs -a-balė b. Lb ; Čys -a-balė b. Igl: lie. čỹs as, -à ʻš a us,
nesu e š asʼ localidade nomeado concedido 62 Dado ambas as possibilidades de explicação
mo i a i a são isí eis, elas são ap esen adas g e a sepa ando uma do ou a con a ual sinallu,
eiškiančiu ki a e us, possí el mo y acija из. Es a escolha oi lendada o desejo e i a
ex emamen e eqüen e des e conjunção de pala as po a ojamen o no a igo e
be eikalingo ex ensão do a igo plė imo.
63 Mais é. LVŽ I 379380, onde spėjamai é ap esen ada mais uma e são de o igem de lie. ba õnas
ʻbajo ų i ulas, mais baixo do g a o; pessoa, de en o aquele í ulo. 64 LPŽ dados, na á ea de
in es igação apossada p d. Mo knas (ž . LPŽ II 271), g e a analisadas oponímicos localizações e
Mo klis (ž . aí mesmo, 270). 65 No caso apelia y inês de o igem, mo y acinis sinalis, ano usų
y ėjo N. V. O čia o (S e dlo skas), sie inas com pescingumu de co po de água (plačiau ž . Овчар
1991: 62, 71). Po ou o lado, al ez possí el explica ais a a gio mo i ação e po causa
possi elmen e a edondada opoobje o o ma. 66 In o man o alegou, an igamen e possuído
ag icul o Rožėnas. Os dados LPŽ isso con i mam g e a conside adas oponímicos localizações
es a pa ė za iquo a (ž . LPŽ II 625). 67 Ou ip L. Bilkio elacionada com lie. ožýnas ‘luga , onde são
cul i adas ožėsʼ (ž . Bilkis 2008: 282). 68 Sob e a impo ância da a aliação emocional hid onímicos
eja ambém. 1981 Vanagas: 115116.
S aipsniai / A icles 259
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
po água qualidade69 lie. čỹs as, -à ʻ uščiasʼ70 ao local o nome pode se concedido po
ou a azão: bala sem peu ies71; Degùs-balė b. Kl : lie. dgus ou e c., plg. dèg i ‘bū i
ugnies eikiamam, nyk i ugnyje, liepsno iʼ72 [Samaninės du pos bem dẽga, só
nekai ios Gs; Balos dega, o que que , que as mon anhas não queimassem Dkš]
(possí el mo i ação aiškinimas изгореusi bala) lie /. dèg i ‘š y ė i, žė ė i, blizgė i,
spindė iʼ, plg. já dega chaa om solêleidžio k aš ai V. Myk-Pu . (possí el explicação
mo i a i a de ido às ca ac e ís icas da água balosa). Tas-plynė b., plk. KzR: lie.
amsùs, - ʻku is não de luzes co es, juos asʼ. Com base nes a baseini pala a em
signi icado, pode-se c e que helonimai ecebe am nomes po causa de ce as
peculia idades da água, i. y. po causa neskaid aus água. Dado balos nome insc i o
Runkių gi ininkijos enque o, al ez possí el e ou a mo y acijos explicação e são
de ido opoobjec o apsh ies umo / neapsh ies umo. Nes e caso . pode ia se
sie inas com lie. amsùs, - signi icadome ʻmenkai apsh ies a ou neapsh ies aʼ. 2.3.
De ido à uni o midade aiškos leksemų, con endo di e en es signi icados (lie. kul, kùlė
ʻmedinis į ankis kal i oklėʼ lie. kul, kùlė ʻk epšys no meio do b adinio, pa a o qual
sulenda peixes; ž ejų sam isʼ), i galinčių de e mini inio da inio Kùl-ia- ais inis s . V
p immuoju sandu, įmanomas d ejopas seu mo i ação explicação. Ski ingas leksemų
éikšmės ealiza ski ingą mo y acijos aiškinimą: de aco do o mą (kon igū aciju) ou
de aco do gylį. No úl imo caso, me a o ico espa inio in oduzimo base cons i ui ia
e icalidade, a as amen o, cesso de supe ície pa a baixo componen e, plg.
Púodžiaplynė b. KzR e Púodžia ais is b. KzR (dėl deles ê. I. 1.1.8). In elizmen e, não
endo p ecislesnių dados sob e deno a ą, sob e geog a es paisch o aizdžio
peculia idades e dados sob e inga a ijamen o si uação, de e mina p ecisamen e,
que de menė ųis sinais inspi ou o nome do luga Kùlia ais is apa ecimen o, impossí el.
2.4. Sa i i aiškos pon o de is a mais dois balo a džiai Lašn-balė b. M j: lie. lašinia ʻsubodinis
ca ní o es (pp . kiaulės) camada de go du a; juok.73 menk. go du a co po alʼ; Sme on-balė b. P n: lie.
sme onà ʻg ie inė; g ie inėlėʼ. Po causa desses helonismos mė ʻiš g ie inės gaunami s andūs
seman ikos plg. S ies ãkalnis kln. Kl , S es inė p . Lb . Žodžio s es as eikš-
iebalaiʼ, plg. sakinį, записанy ą om smulkiosios au osakos Žemė kai s es as ʻde linga, bem
įdi b aʼ. Do signi icado ê-se que man eiga, como e lašiniai, g ie inė, são iebalai, o iebùs, - signi ica
‘ u in is gausiai 69 Da plg. čys a: Čys a nusimazgojau mãos K . 70 Da plg. Nė gy ulio, nieko nė čys à
zemė P n; Oi di ícil di ícil pa a o biglium medulum midu čys o laukelio
M s.
71 Po causa desse anden a džių mo i ação de explicação usų oponimijoje ambém c .
Овчар 1991: 62, 71. 72 Sob e . da ybos e o igem ainda s . LVŽ II 191. 73 Paçymos (san umpos)
como LKŽe, elas sepa adamen e neaiškinamas.
DALIA SVIDERSKIENĖ
260 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV campos (do aš ų), ‘sod us, a pus, ešlusʼ, po que ainda
mais o medžiagų augalams, ąšus, į ęš asʼ (apie žemę), plg. Riebūs kai Šakių
plg. nome da p ada ia Taukióji M j (lie. aukióji, plg. aukùs, - ‘ ešlus, a pusʼ). Ou a ez, al
in e p e ação, pa eis, seman iicamen e a imesnis e as e jiams ( a plg. Lašinýnas d b. ž.
Kl ). Pelkė ų mo i ação de nomes de luga es explica adequamèsnês, co al ez, in e ações com
água qualybe74 ou peixies gausa75, e al ez e supe ícies undo (caip camoksnio) qualybe. Ku i
e são de explicação mo i ação bepasi i in ų, aišku uma: me a o as í acos s i ies (mais o
p odu os denominações)76 ans e eliá eis sinais aiška balo a džių Lašnbalė, Sme onbalė
daybinėje s uk ū oje (jas idinėje o moje) ap o ei ada com o obje i o de en a iza a
qualidade do água do undo da supe ície. 2.5. Não oda cla iskias mo i ação balo a dis
Skálk-a-balė KzR, p o a elmen e sie inas com apsla in u *skalka, plg. lie. skalà ʻskel inis xakalys,
queinom passis ies i ou ognei ins i uku i, balanaʼ. Po causa semân ica plg. na mesma mesma
enque e Velniakalnio gi ininkijos insc i a o nome do mon e Skalkakalnis KzR, cujo mo y uo ė pe
idu į pe sisky ęs. Assim, o úl imo opo á dio, baseado mencionė u pa eikėjo es emunho,
alo izá el como ganęs nome po causa de sua o ma e dis inguinas con igu aū acinės
signi icações opônimos. Dado balo a džio mo y uo ė enque e nãoúž iksuada, pode-se só
espėjamai pensa , que ele al ez alida ina como opoobjec as o ma išsišakojusios, ou a s y i
po ou as des a nomincinio unidade de su gimen o azões. Rais o nomeou Smal-ia- ais is Šil
es u u a, em sua o ma in e na za isuada leksema smalà77. A. Vanagas hid oobje os nomes,
cujos da ybos undamen o smalà, a alia como água qualidade signi icância hid onimus (ž .
Vanagas 1981: 102)78. Lemb a-se que a onomas o apsisp endimen o lemb ou uma das ak ualizações
pões ca ac e ís ica da qualidade do água clampumas, plg. sakinį de Lie u ių au osakos
hand aš yno: Tu jodamas asi plačią upę, smalačią ekaną Lš (dėl šio sakinio ž . LKŽe), da plg.
kian ais ui a dą, ko ge o, podia se ak ualizuo a iek smalos konsek ensija, . 74g. Pl in ki ame
plo e ika u up a dį Ragasgalės D (LUE 135V), que Van Tokse a ibui a hid on (ž 1981 10:2).
lie. klampùs, - ʻsunkiai ekan is, ąsus (apie skysčius)ʼ. Mūsų manymu, su ei-
75 Plg. Mėsinė s . Žž (VK).
76 Es udos e nog á icos dos sis emas alimen a es e idenciam que os sen idos alimen a es deslidam
em odas as humanas s e as (Min z Du Bois, ci . de Čepai ienė 2013: 255). Além disso, de aco do com
e nologês, ocasiões es i as comiam melho comida, que, es adoe išku sup a imu, e a mais go debes
e mais abundan es: mais go du aas, g ie inas, man eiga (da see en. am, 266). 77 Lie. smalà ‘kai inimu
ob ém de a, degu asʼ, ‘de aʼ (DKŽ 129). LKŽe in o ma, em ou a á ea da Li uânia é usado apelia i o
smãlis, smalỹs ‘ elnias, nelabasis (keikian )ʼ: Na, pa a onde e ago a smãlis le a? Dl.
78 Da plg. i anden a džius su da ybos pama u de à; jie šio mokslininko seman iškai e inami
ambém como água qualidade signi icância andenų nomes ( ambém ê Vanagas 1981: 101).
A igos A icles / 261
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
y. clampumas, an o sua co a79, . y. a sumas80. Assim, sem Pajiesio gi ininkia
enque e za iquo ados in o man os es emunhos, exa amen e dize , em qual
deno a o sinal (ou al ez e em ambos) ísicas peculia idades ou co oi
conside adag a p ocesso nominação81, é di ícil.
Mais um não odo cla o do pon o de is a nominação caso ais o nome Va gn-balė
KzR: lie. a gõnai ʻpuchiamasis cla išinis ins umen o de músicaʼ. Já que nenhumie
in o man ų es emunijimai nãož iksuo i, plg. sakinį, записанy ą из живой языка
LKŽe: Mūs klebonas kap a gõnas gieda Vlk82, однако еще plg. lie. a gonadan is, -ė
ʻkas neg ažiais, dideliais dan imisʼ [Pažinom b olius a gonadančius B ], lie.
a gonliai p k. ‘clabuço klos ės Sn83. Assim pe manece não limpo, se po causa do
água elkinio espalhados sons, ou po causa de sua o ma, ou po causa nelygaus
undo su aces, ou ainda po quais ou os (es e momen o desconhecidos) azões,
opoobjec os oi nomeado Va gõnbale de pe kel ine signi icado pa a o o nome do
ins umen o de música.
2.6. A im de se a gumen uo ai explicada helonimų com meškmo i acija, p ecisa iam in o man ų
paludijimų. Deja, nenhum comen á ios, além do que que meškos c ianças edžioda ę, enque es
nãož ixiada. Po que, segundo o na u alis a Li uano Tado I anausko, o úl imo lokys na Li uânia aba eu em
1883; lokiai só e a gumen as nomes de luga es Mẽšk-a-balė b. M j; Mešk-ã-balė b. Kl ; Mẽšk-a- - ais is
ka čiais užklys a iš ki u (plg. ci . iš Papau ėly ė-Klo ienė 2007: 91), pas a asis
s . Gdl; 2 plk. K sn84; Mešk-a- ais is s . B b assojais com os luga es de ida des e c é e e, pa ece,
menos c edí el. Nominações em unidades com 79 P isci iando helonimus seman iniam ipou segundo
co ą, u ima gal e po e a su aces ūšies, água co es plg. I. 1.1.5 ep ezen an us. 81 Nessa mesma
mesma enque e Pajiesio gi ininkia insc i o o ais o nome Júod andenis Šil. Po que ealija oi assim
nomeada, cla amen e mos a sua o ma in e na po causa do p e o água. 82 Vandens sons dos
80 Da plg. lie. smalnis, -ė ‘p k. juodas, amsusʼ.
signi ica i os hid onimos A. Vanagas é za iksa ęs po 85 (dėl deles e Vanagas 1981: 114115). G e a
analisados . localizações Čepkelių ais o g ožybėm apdainua Ma dasa o dainininko Pe o Zalansko
poe iniame kū inyje Gudo šalis mencionos balos bu beklės [pa yškin a mano D. S.] plačiau ž .
Vai ke ičienė 2012: 34, 35. Mokslininkė esc e eu um a igo p epa ou lei o do ela ó io Gi dė i luga e se
ex i s am pag indo.
83 Kons an inas A. Heinas (Rusija), pesquisou oponimus do oblas Vologodsko, apon a que
opoobjec os compa aimas com ins umen os de música podem se inspi ados p óp io
opoobje o ou da o ma da supe ície da e a, po causa do abalho da e a. Po exemplo, o
ele o de col o o e opobje os de ma an as išsixakojusių in oduzem-se como A monika,
A monikos (Гармошки, Гармонь), á ea de e a de o ma ne aisyklinga apeção pode se nomeada
Guslėmis (Гусли) [guslės s yginis usų liaudies ins umen as, panašus in o kankles; suas s ačiakampio, spa no e e c. pa idalo D. S.] e pan.
(plačiau ž . Гейн 2014: 73).
84 Išlandžių k. anke os duomenimis . meškos aikus edžioda ę.
DALIA SVIDERSKIENĖ
262 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV mešk-, ko, al ez, possam se egis adas
ou as ca ac e ís icas des e h ei a elacionadas com maio es do que habi ual
ealijas (nes e caso heloobjek ų) olumes imas85. Quais ou os aços de
mo i ação pode iam inspi a a o igem do nome local, hoje é di ícil dize 86.
Rais a a dis Mẽšk-a-kampis KzR, po causa nãož iksuados mo y ação
explicinan es desc i os ambém não há exceção. Aleksand os J. Ba ano os
eigimo, localo á is Медвежий Угол (seman iicamen e a imas nosso Mškakampiui)
bas an e eqüens e usų oponimijoje. Ano y ėjos, Медвежий значение
ʻnuoшalus, a kampusʼ (глухой, отдалённый), kampas (yгол) aqui pa a o as
pe kel ine signi icado ʻužkampisʼ (местность, обычно глухая) (ma ca ambém
Баранова 2012). Ou a usų ling is ė I. S. P os i nina obse a que es eudūs
seman iniai compos os dos oponimos dėmenų elações podem nulem e sua
azeologização (Просвирнина 2001: 44)87. Com base no que oi di o, e endo em
men e o que que ski ing em línguas equi alen iški pala as podem le an a
di e en es associações, e leksinis onas em au inę speci iką (Guda ičius 2009:
101), o nome do luga Mškakampis do pon o de is a mo y ação a é ago a alidain
como neaiškus. Uma é aki aizdu an o do luga asio Li uãos, quan o das usas
oponimijas ep ezen an e semân ica em complexo ca ác e .
Es a g upê, pa ece-se, apildo nomes de luga es com o p imei o sanduio žyd-.
T empinių k. anke os dados, bala Žỹd-balė Lb nomeu ecebeu de ido šienaujamas
še inės [= p as os D. S.] zolės. Po azões semelhan es nomes pode iam se
concedidos e a ou os opoobje os зафиксированным в анкетах межукария. Dado
que dados, pe mi indo decidi sob e implíci a a alia i a mo i ação em anke as
nãož iksuada, pe manece e ou a possibilidade de explicação de mo i ação
Lb , K sn, M j, Šil; s . KzR; Žyd-balė b. Kl ; Žyd-a- ais is b. K sn, už ašy i
helonimai Žỹd-balė b. Zemės a dų anke os, pode iam se a aliados como
posesy inės eikšmės ., cujo p imei o sando e imonas lie. žỹdas, -ė ʻžydų
au ybės žmogusʼ. Úl ima e são apoiemia com es udamo á ea sie ini dados
demog á icos: es udamoji e ninė s i is pe íodo en euka io desc eúba como
au iškai miš i e pė, 1923 m. dados do censo da população ge al, Ma ijampolės apsk i yje i o
6,42 % judeus88.
85 Plg. do lei o in es iga i o . : Ku apkelis kl. Gdl: lie. ku apkà; Rupužkelis kl. KzR: lie. upùžė. Como
indicam es as nominacinhas unidades, os i endo es ku apka e upūžė são pequenos, al ez po
es a azão p ecisamen e os seus nomes pa o o i no p ocesso de in oduzição pa a unsagi
meno es do que habi ual opoobjek os (kelių) olume (plg. S ide skienė 2015: 182). 86 De ido aos
sudu inhos ungos denominações com meškmo i ação li a ians mikonimų nominacijos sis emoje
s . Lubienė 2012: 111112.
87 Isso, pa ece, ale ambém no caso p esen e.
88 Dėl šių i ki ų demog a inių duomenų da ž . Subačius 2009: 228.
A igos A icles 263 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
Pog upy a a-se ambém dū inhos Šùn-a-balė b. Kl ; Šùn-ia-balė b. M j: lie. šuõ,
šùns89; Vilk-a-balė 2 b. B b: lie. icas90. Embo a egis os de ques ioná ios, que
pe mi am decidi sob e a implíci a mo i ação a alia i a, não sejam encon ados, a
pa e obse ada dos nomes de luga es ją p o a elmen e em91. Nega i a a aliação
dos luga es, ko acho, nulem o de má qualidade da e a šlapiõs, não adequadas
ag di bis ei, ninguémom ikusios daquela local ege ações ou pan.
3. RESULTAT APTARIMAS
3.1. A maio a iedade de nominações ca ac e iza-se sandū os manei a
aze helonimai de aco do obje os ca ac e ís icas (192 % 64 /
Nomeiamen os de Ganhūnų inspi a am 38 (20%) pélkė ų luga es
in oduzi ijimos. O ma e ial analisado mos ou, que i ūniniams opônimos
ca ac e ís icos implici á ias mo i ação a ibu os cono ação e magni is.
Como é conhecido, es es sinais ajudam a expliškin i in o man ų es emunhas.
De ido à pob eza dos úl imos alguns dos sinais pode iam pe manece não
des elados. e po an o núme o de ep esen an os do cog upio, pe haps, não é exac os.
De ido à ex ensão (gaba i ų) (dėl comp imen o1292, g andumo5, p o undumo1,
água mažumo, i. i. secumo7) nomininuadas 25 (13%) á eas pelkė as.
Exclusi amen e mui as ezes ixado comp imid.
Augalas denominações inspi a am 14 (7%) pelkė ų luga es nominação. De ido a
excepcionais ca ac e ís icas isiog á icas (dugno de supe ícies peculia idades5,
o ma de exsi ês eme espa ėje5) nomes ecebeu 10 (5%) obje os. / Nas denominações
de opoobje os ei os pela manei a de sandu ais do á ea i iá el o ques a am-se
os seguin es ep esen an es das ca ego ias de co : p e os6, cas anho2, e melões1,
palšas1 (do o al 10 (5 %)). Os p imei os ês plu ia eikšmiai. Jais nusakoma pelkė ų
luga es da supe ície do undo água colha /.
89 De ido aos sudu inhos nomes de plan as com šunmo i ação nos sis emas de nominação de
i onimos li uanos ainda s . G i ėnienė 2010: 163181. Jū a ės Lubienės a i ma que, na língua li uânica
ípiskíssimo pa icula men e nega i a cono ação no sis ema mikonimų ansmi ido é zoonimas
shuo (plg. Lubienė 2012: 111). 90 O nome do io Волчьи Воды (Rusija) em pejo a y inę signi icado,
indicando que sua água não é adequada pa a bebe ( ambém e . Березович 1991: 86). Lubienė a i ma
que a a aliação emocional nega i a dos i onimos e mikonimos da ussa língua é pa icula men e
e iden e ansmi ida p ecisamen e pelo nome de lobo, as plan as enenosas ou cogumelos chamados
ilkiniais (Lubienė 2012: 111). 91 Es a decisão é apoiada po Aloyzo Guda ičiaus asse ções ani ūnai
alboje ge almen e são a aliadas nega i amen e (Guda ičius 2007: 87) e es udos de mo i ação dos
i onimos e mikonimos li uanos (plačiau e G i ėnienė 2006; 2010: 163181; Lubienė 2012: 99122). 92
Scuá ios na pa e de baixo mos am núme o ep esen an os.
DALIA SVIDERSKIENĖ
264 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
95%), in é gidas, sie inas com leksemimas elnias7, pekla4,1, aidyklė1, mais
p o a elmen e nulem i p óp ias pelkė ų nomes de luga es klases (poklasio)
especi icos93. Tendo em con a a qualidade da água de pânkė ų luga es,
nomeados 7 (4 %) opoobje os: po água islumpum ( ąsmo)1, líquididade1,
anspa idade1 e k . (do o al 5). Ou as nominações su gi am palkė ų luga es
água de desc e e po ma e iais, i ens nomes, dos quais abundou encon a na
água2. / Užica 3 (1,5 %) helonimai, eiškian ys padė į e d ėje. Um deles o
signi icado es ando em alç ai1, ou os es ando embaixo2. Um caso es emunha
que o pelkė a luga oi nomeado de ido à isine água es ado de.
3.2. De aco do com a elação com ou os objec os, luga es molhados
nominam-se mui o que menos (23 13 % / Den e eles abo ei a es a posesi idade
e local mo i ação helonimai15. e Eles são dominan es des a impo ância (65%).
Aplicão desc ibindo as mo i ações helonimų4 e helonimų, nusakanços luga
peculia idade de aco do com o que nela es á4, ixa-se menos.
3.3. Pa a a úl ima in ensi esnha nominação dos objec os analisados de ido
à p op iedade e aos elacionamen os cul u al-his ó icos (43 23% % /
Absoluu i maio ia po p op iedade.
3.4. Seman ica peculia idade se dis ingue no ma e ial es udado o quis ada
mic osis ema Šiknãbalė e Uodeglė, oco ida de ido en e si elacionados obje os de
exsidês ão no espaço, e si uaciniai helonimai, oco idas de ido menco obje os de
conhecimen o. Resul a os discussimo mos ou, que du an e o es udo oi iaiškin a
sandū os manei a pada y ų helonimų mo y acijos į ai o ė, a skleis a ik o ės
agmen o ka ego izacijos kalboje peculia i umas, iaiškin a pelkė ų luga es nomes
de oco ência mo y ų hie a chia.
Nesses casos, quando a espaça cul u al é de na u eza e i o ial, p óp ia, echada, cul u al e
segu a espaça, ge almen e é conside ada uma habi ação das pessoas, que se opõe àquilo que es á
além de suas pa edes (miškui, <...>) es animai, ab i ai nekul ū inei espaça (J. Lo manas, ci . 93 Masi
gi, emian is su ink os medžiagos analize, galima da y i a sa gią iš adą: balos, pelkės, ais ai i
изuliony ė 2008: 77). Taiki os úlpias luga es da nação ep esen an es de, co melho , pe cokiamos
como in e medinė zona, a si e ian i ki okybei. Vi ginija Masiuliony ė, p ocu ando de e mina se na
cul u a li uana é possí el ala sob e símbolos de on ei a, ma cando a passagem de um espaço
pa a ou o (au o es e mos šiapus e anapus ma cam não só i os e mo os mundo, eles são usados e
pa a desc e e espaços p óp ios e es anhos), obse a que an o na á ica, quan o na azeologia
žmonės encon a com ou os mundos ep esen a i os de obje os de paisagis a: bosques, balos,
piscinas e água, pelkės ne p ie sa o mundo ( e pan.čiau Masiuliony ė 2008: 7791). Uma ez que o ema e
cel as obje i o des e a igo com o que oi di o, não se elacionam di e amen e, ape i-se à
obse ação de que no u u o mais amplo olklo ís ico e e nologico con ex o apoia ia e ajuda ia pesquisas oponimijas de ipo ala i o
iksliau a skleis i mo y acijos ypa umus i dėsningumus.
A igos A icles 265 /
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
4. IŠVADOS
Pelkė ų nomes de luga es análise é condigo a des a classe (poklasio) sis ema
silbinês sanda os (s uk ū as) e his ó ico, é nico, socialino na u eza
ex aling is inių eiksnių odoumo mú uo elações. A sua obse ação é condição
necessá ia undamen ando as explicações de mo i ação dos nomes de luga es.
Sandū os manei a ei os pelas helonimų mo y acijos analizė ( ambém s . 3.
Rezul a ų ap a imas) ajudou a e ela pelkė ų luga es in oduzi imimo polinkius
em ce a á ea. De e minou-se que pelas p óp ias ca ac e ís icas das ealidades
nomea 64 % dos obje os, pela elação com o se humano 23 %, pela elação das
ealidades i as com ou os obje os 13 %. Cada uma delas dominan es decla am
sob e a comunidade linguís ica ep esen an es da a enção uma ou ou ai á ea
ik o ės. Nominação p incípio, sie ino com paisš o aizdžio peculia idades,
pe s a a elacionado com a p óp ia eali yijas pelkė ų luga es speci ica. Pelkė ų
nomes de luga es escolhimen o lėmė isual ( egimieji) obse ėjimas. Os a ibu os
dos obje os, mais dis inguindo es es an o do ambien e, quan o do bu io ou os
opoobje os, eiškiam di e amen e e indi e amen e. Me a o iamen e
in oduzidajama c edeninamio, sužadinadas adicionais associações. A base de
ans e ência se escolham ípiskíssimo de uma ou ou a ca ac e ís ica
eiškėjas (caid u a silab as, clampumo, oscu a smala e e c.) acilmen e
comp eendido ep esen an es da comunidade kalbinės. des e modo ixado pe amžius susiklos ês nau os pasaulė aizdis, elacionado com e ninės s i ies (nau os) ep esen an esų ma e ialine bei d asine kul ū a.
Nominaciniais unidades Pklia ais is, Vaidyk ais is, Vélniaplynė e k . (de um o al
4,5%) ap esen a-se es e eo ipiška, emocialmen e nuscolou a luga imaginação e
nega i a a aliação, não eipiando a enção em nominuojidos luga es dis inamos
especi ic ines peculia idades. Pon oie ado que a maio pa e dū inių com
sande už ašy a gi ininkijų anke ose. Regis, okiu būdu kalbiniuose iene uo-
elnpi majame se (mossos caso localo a djiões) ixo ojam sa ų e s e imų
espaços limi es. De aco do com suas ca ac e ís icas ísicas e uncionais, os
opoobje os analisados dos consumido es da língua são pe cebidos como endo um
espaço in e no (Vélniabliūdis: élnias, blidas ‘dubuo; nele elpan es quan idadeʼ e
k .) e como ed ės, elacionando-se com o ambien e: (a) ou os obje os (Be žýnbalė,
Da žabalė, Til abalė e k .) e (b) o homem (Duidžiabalė, Jõnbalė, Kedžiabalė, Mic ais is
e k .). Du an e a pesquisa obse ado um enômeno, quando leksema júodas, indo
de inêziančiuoju dū inio sandu, signi ica não só ʻanglies co es, amsusʼ, mas e
amsios co es a spal ius (mūsų caso amsiai b ownos), leksema ùdas ʻjuodas,
amsusʼ e c., k ., in e p e uo inas como polimo i ação.
Pelkė ų luga es nomes análise de aspek u mo i ação ajudou a e ela
jo (kalbos a o ojo, am ik os e ninės s i ies kalbinės bend uomenės a s o o)
į a dy opozição em elação com heloobjek ais: objek i yą de aco do seu eais
bū ies ligações com pelkė os luga es (loka i inius, posesi inius e k .), e subjek y ią de aco do
DALIA SVIDERSKIENĖ
266 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV do seu elacionamen o (dažniausiai
alinamojo) com um ou ou o elemen o paš o aizdžio exp essa.
Kalbinės bend uomenės (nau os) ep esen an e do seu eixo decla ação em unidades
de nomeação incen i a a ealiza no u u o um ce o opo a džių classi icação,
baseadas opoobjek ų nominacijos p incipios e oco ência mo y ų dis inguimen o,
ko ekcijas, i. i. suplemen os, padėsiančius ap êp i oponimijos į ai o ę. Nes a
classi icação de luga es ieškos lie u ių oponimikoje pela p imei a ez (kiek é
conhecida) dis ingui e ap a i si uaciniai localo a džiai, localo a džių mik osis emos.
OBJET NUOROD
KITI IR SUPRUMPINIMAI a d.
sob enome p . pie a b. bala p d.
pa o é d b. ž. abalhama zemė s .
ais as k. aldeias . a ia kln. colnas
. nome plk. pelkė . localo a dis
A igos A icles 267 DE
Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija
LOCALIZACIJOS NUOROD
ABRONDIMAI
B b Balbiẽ iškis (P enų .)
B Ba ninkai (Vilka škio .)
Dg Daũgai (Aly aũs .)
Dl – Dél u a (Ukme gs .)
Dmk Domeka a (Kaũno .)
Ds Dùse os (Za as .)
D Do nu à (Kėdáinių .)
Gdl Gudẽliai (Ma ijámpolės sa . e .)
Gi G ininkai (Tau ags .)
G š G škabūdis (Šaki .)
Igl Igliškliai (Ma ijámpolės sa . e .)
J b Jù ba kas
J gž Jù geže iai (Kal a jos sa . e .)
Kl Kal a ijà (Ma ijámpolės sa . e .)
K sn K osnà (Lazdjų .)
K Ke ù alakiai (Vilka škio .)
KzR Kazl Rūdà
Lb Liubã as (Kal a jos sa . e .)
Ld n – Liud inã as (Ma ijámpolės sa . e .)
Lp – Léipalingis (D ùskininkų sa . e .)
M j Ma ijámpolė
Pd Pãdie y is (Šilãlės .)
Pd n Pado inỹs (Ma ijámpolės sa . e .)
Pkn Pakúonis (P enų .)
P n P enai
Ss Sasna à (Ma ijámpolės sa . e .)
Šil Šila ó as (P enų .)
Šn Šunska (Ma ijámpolės sa . e .)
Vlk Vilka škis
V Vei e ia (P enų .)
Žž Žiežmã iai (Kaišiado i .)