Dabartinių baltų kalbų pučiamieji priebalsiai ir afrikatos: akustinių požymių lyginamoji analizė
Full text
144 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Les di ec ions de eche ches scien i iques: expé imen ale
phoné ique, langues acus ique, phonologie, dialec ologie,
lexicog aphija, socioling is ique.
INESE INDRIČĀNE
LU La iešu alodas ins i ū s
Les di ec ions de eche ches scien i iques: expé imen ale
phoné ique, langues acus ique, phonologie, dialec ologie.
ARTINI BALT LEGB
PUČIAMIEJI PRIEBALSIAI
AFRIKATES: AKUSTINI
POYZMI LYGINAMOJI ANALYS
F ica i es and A ica es o Con empo a y
Bal ic Languages: Compa a i e Analysis o
Acous ic/ Spec al Cues
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'obje d'é ude de l'a icle Li uiniens e la iens communines langues pučiamieji p iebalsiai
bei a ika os, ku ios lyginamos pagal du akus inius požymius: spek o i šūnių dažnius i
san ykinį in ensy umą. Siekian gau i objek y ius ezul a us abiejų kalbų pučiamieji p ie-
oix e a ika os en Li uanie e en Le onie on é é analysés selon la même mé hodeiką.
ikslas – palygin i daba inių bal ų kalbų pučiamųjų p iebalsių i a ika ų spek o ypa y-
bes, nus a y i, kokią į aką i iamųjų p iebalsių spek o i šūnių dažniams i san ykiniam
L'in ensi é de l'é ude ai pala alisa ion, balsingume, p iebalsiés a icula ion mé hode e
place e in o man ly is.
Il a é é é abli que dans les deux langues Li uaniennes, comme les le oniques communines, les
ai s acous iques des p iebalsies co élen a ec les mêmes c i è es: équence de
spec e somme ée a ec p iebalsies a icula ion (ypač sibiliacija), pala alisa ion (i ype;
seulemen dans les Li uaniens), in o man s ly imi; ela i e in ensi é a ec p iebalsių balsingum e pala alisa ion (i ype; seulemen des langues Li uanies).
A icles A icles a icles 145 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
Gau i di é en s signes acus iques données pe me en d'a i me que les la ies langues
pučiamieji p iebalsiai e a ika os selon spek o i šūnių signi icmes a imesni des Li uanies
langues pala alizées p iebalsiams, pa ieasi, les la ies langues p iebalsiai son minkš esni
negu Li uanies langues ne pala alizées p iebalsiai. Il a égalemen é é é abli que les langues
la ies puchiamiés p iebalsiens e a ika es ca ac é isen une plus g ande in ensi é
ela i e negu analogiques (pagal balsingumą, a iculiacijos būdą i ie ą) pala alizés e non
u ių kalbos p iebalsiams. Tokius y imų ezul a us galėjo lem i ski ingas in o man ų
balso ska dumas (p igim inis a ba susijęs su nuo a giu) bei ne ienodas ga so signalo s i-
p umas į ašymo me u.
ESMINIAI ŽODŽIAI: lie u ių bend inė kalba, la ių bend inė kalba, pučiamieji p iebal-
pala alizés liesiai, a ika os, spec e hau ūnių dažniai, in ensi é ela i e.
ANNOTATION
This cu en pape deals wi h he ica i es and a ica es o s anda d Li huanian and
La ian. In he amewo k o his esea ch wo acous ic cues o hese consonan s spec al
peaks equency and ela i e in ensi y ha e been examined. The analysis o ica i es and
a ica es is pe o med acco ding o one and he same app oach bo h o s anda d Li huanian
and La ian. L'objec i de ce e é ude es de compa e he ica i es and a ica es o
con empo a y Bal ic languages in o de o de e mine he essen ial spec al di e ences and
he e ec o pala aliza ion, oicing, manne and place o a icula ion, ainsi que he e ec o
speake s gende displayed by spec al peaks equency and ela i e in ensi y. Les esul s
indiquen que he acous ic cues examined in his esea ch e eal simila e ec s bo h in
s anda d Li huanian and La ian: spec al peaks equency is a ec ed by pala aliza ion (in
S anda d Li huanian), manne and place o a icula ion, as well as by speake s gende , whe eas
ela i e in ensi y displays he e ec o pala aliza ion (in S anda d Li huanian) and oicing.
Les données ob enues in his s udy mon en que he spec al peaks equency alues
calcula ed o he ica i es and a ica es o S anda d La ian a e mo e simila o he da a
o pala alized a he han non-pala alized consonan s o co esponding oicing, manne and
place o a icula ion in S anda d Li huanian, i.e., he ica i es and a ica es in S anda d
La ian seem o be so e han he non-pala alized ica i es and a ica es in S anda d
Li huanian. The ela i e in ensi y alues o he ica i es and a ica es o S anda d
La ian a e highe in compa ison o bo h he pala alized and non-pala alized consonan s o he
same oicing, manne and place o a icula ion in S anda d Li huanian. This could be explained
ei he by a mo e ene ge ic a icula ion o hese speech sounds o speake s o S anda d
La ian o by some di e ences ela ed o he eco ding le el. KEYWORDS: S anda d
Li huanian, S anda d La ian, ica i es, a ica es, spec al peaks equency, ela i e
in ensi y.
146 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
1. ĮVADAS
Pas a aisiais me ais suin ensy ėjo lie u ių i la ių kalbų ga syno bend i
ins umen s d'é udes e ec ués dans les e i oi es de ces pays selon la même
mé hodiką1. Men ionnéini Ju io G igo je o e Ju gi as Ja osla ienė a icles su
les langues bal es ac uelles: ocalisms: s uc u e spec ale e du ée des
Ja osla ienė 2015a: 68–92), aip pa mono ongų kokybę (G igo je s, Ja osla-
ienė 2015b: 57–89). Lie u ių i la ių kalbų konsonan izmą y ė šio s aips-
mono onges (G igo je s, nio au o ées Inesė Ind ičanė e analiza U bana ičienė: a
mųjų p iebalsių spek ai (Ind ičāne, U bana ičienė 2015: 51–87) bei ankiųjų
é é explosé à deux ois les lokus des balsie s selon la mé hode des lokus
261–293). Abi daba inės bal ų kalbos u i nemažai bend umų: umpųjų i il-
(U bana ičienė, Ind ič Jolāne 2015: l'opposi ion phonologique des balsie s, k ,
sys ème e nomb e de deux. Cependan , au cou s de nomb euses années, les
langues li uaniennes e la ies se son o mées e essen ielles di é ences, qui
l'on d'une di é en e in en o ium des phénem des langues bal es ac uelles e
phonologines classi ica ions, pa exemple: les langues la ies ca ac é is iques du
ixé ki is, gausus pala alinių p iebalsių posis emis, e les langues li uaniennes
ki is lib es, ca ac é is ique an inė (i ype) pala alisa ion e phonologinė
pala alizuo ų s. nepala alizuo ų i panbalsių opozicija. Tokie synch onisés
compa amées a aux non seulemen aide à éclai škin i spéci ique sono e de
di é en es langues, nuances des classi ica ions phonologiques, di é en e de ces mêmes élémen s phonologiques onc ionnel s o į, mais e d'une langue pa icula ums du poin de ue des ypologies des langues.
L'obje de ce a icle des langues Li uanies e la ies pučiamieji p iebalsiai i
a ika os. Pučiamaisiais son appelés p iebalsies, qu'en disan deux o ganes de
langue si con e gen , que en e eux lû an le lux d'ai c ée in ies iukšmą, ou
ikaciju (C ys al 2008: 199). C'es ce ela i emen long in e alle d'éne gie non
pé iodique pe me puchiamuosius p iebalsius a ibue sépa émen une classe de
sons (Ken , Read 1992: 121).
A ika as cons i ue du poin de ue de la a icula ion spa iale su apés exploss amieji e pučiamieji
p iebalsiai (Ree z, Jongman 2009: 16). A ika os son in e p é ées comme un son in e médiai e en e
exploss amojo p ébalsio e au même lieu d'a icula ion du p é endu puchiamojo p ébalsio (Lade oged,
Maddieson 1998: 90). A ika os, comme e exploss amieux p iebalsia, commencées a i depuis
l'enclosu e, laquelle in e ompues l'ai con inue plūs a pa suglaus es langues pada gų plyšį, causan
ikaciju. Pa conséquen non seulemen pučiamųjų p iebalsių, mais e a ika ų spek e ixé 1 Ces
eche ches on inspi é 20132015 m. Ins i u de langue Li uanien mené le p oje de g oupes de
scien i iques Daba inės bal ų kalbos: spek inės ga sų cha ak e is ikos (ins umen inis y imas)
(N . MIP-081/2013, ado ė d . Ju gi a Ja osla ienė).
A icles A icles A icles 147 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
in e alle de ica ion, seulemen il es plus cou (du cas pučiamųjų p iebalsių
ica ion occupe de ai ou e la du ée pučiamojo p iebalsio). Bien que les
ca ac é is iques spec ales des a ika es son les mêmes que le ocali é e
l'a icula ion spa iale du poin de ue co espondan s des exploss am ions e
pučiamųjų p iebalsių (Kodzaso , K i no a 2001: 177), cependan di é encian [...]
lima pasi em i isais pučiamųjų p iebalsių y imo me odais“ (Amb aze ičius,
Leskauskai ė 2014: 131). Todėl šiame s aipsnyje d i a imos p iebalsių klasės –
a ika as gapučiamieji p iebalsiai e a ika os on choisi d'é udie selon les
požymius.
Teo inėje li e a ū oje nu odoma, kad pučiamieji p iebalsiai gali bū i apibū-
dinami pagal ikacijos ukmę, jų spek o ypa ybes bei in ensy umą i spek-
mêmes aco iques ines o mančių pe eigų (lokusočių lygų) ca ac é is iques
(Ree z, Jongman 2009: 189). L'objec i de ce a icle é udie les spéci ici és des
spec es pučiamųjų p iebalsių e a ika ų des langues bal es ac uelles,
éclai škin i leu s di é enciunes di é ences dans les langues Li uiniens e
la ies. Ce objec i se di isez en ces âches: 1) dé e mine des aleu s de
équences pučiamųjų p iebalsių e a ika ų spec e sommūnių des langues
Li uaniennes e la ies; 2) analyse expé imen alemen les deux langues pučiamųjų
p iebalsių e a ika ų ela i e in ensi é; 3) compa e , quelle in luencen pou les
ai s du spec e pučiamųjų p iebalsių e a ika ų ai p iebalsių pala ališkumas,
balsingumas, p iebalsių a ikuliacijos būdas bei ie a. Les hommes e les emmes
on analysé les données des p ébalsiés so an s sépa émen , a in de dé e mine , quelle in luence l'in luence des spec es des p ébalsiés ca ac é is iques ai le sexe.
L'é ude es nou elle e ac uel, ca jusqu'ici ne es publiée des compa a i s
Li uiniens e la iens p iebalsiés acus a iques signes de eche ches, e ec uées selon la même mé hodeiką.
Be o, s aipsnyje ap ašy i p iebalsių akus inių požymių y imo me odai lie u-
ių akus inės one ikos da buose iki šiol nebu o naudo i.
2. LIETUVIÉ ET LATVI KALB
PUČIAMŲJŲ PRIEBALSIŲ IR AFRIKATŲ
ARTIKULIACINĖ KLASIFIKACIJA
Daba inių bal ų kalbų i iamiesiems p iebalsiams už ašy i s aipsnyje nau-
dojama dans le monde la gemen épandusi in e na ionale one ine abėcėlė2 (TFA ou IPA
In e na ional Phone ic Alphabe ) qui a é é c éée In e na ionale phone ique associa ion 2 Ce e
é ude u ilise dans le p oje Daba ines bal es langues: spec es des sons ca ac é is iques
(ins umen inisa ion) (N . MIP-081/2013) les éc i u es TFA adap ées aux balsiums des langues
li uaniennes e la es.
148 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
(plačiau oi IPA 2015). Ci-dessous si uée ableelée (ž . 1 len .) son p ésen és ceux
pučiamieji p iebalsia e a ika os, don TFA ansk ipcija di è e des na ionaux
phe inių abėcėlių.
1 LENTEL. Les o hog aphes des Li uanies e la ies langues pučiamųjų p iebalsių i
a ika ų phonemų selon les na ionales (LTFA e LVFA) e in e p au inę (TFA)
phone ines abėcėles 3456
LT LTFA TFA LV LVFA TFA g aphema phonema phonema g aphema phonema
phonema ʋ1 jjjjj ch x x h x x h2h - - š š š š č č č dz dz 3 dž dž 4 Dans ce
a icle 34 son analysés les phonèmes de p ébalsines des langues bal es
ac uelles, qui selon la maniè e da icula ion se di isen : 1) 22 phonèmes
puchiamuosius a) lie. , j7, s, sj, z, zj, , j, , j, x, xj, , j/ 14 phonèmes / b) la. , ,
s, z, , , , x/ 8 phonèmes /
žžʒžžʒ
c c ʦc c ʦ
3 Pou les sonan és e j di é en s in e p é a ions phonologiques dans les langues Li uanies e
la ies oi 3 sky èle. 4 Le sys ème de p iebalsies de la langue le oue n'a pas ska džiojo gomu inio
p iebalsio h, mais g aphema h es u ilisé dans les cas: 1) phonemes x pou la a ian e p incipale
puchiamajam gomu iniam [x] žymė i; 2) phemosx/ alophonui yklinium puchiamajam [h] ma qué /; 3)
phemosx/ alophonui pala alinium puchiamajam [ç] ma qués (LVG 2013: 70). Fonemosx/ alo onai yklinis
[h] e pala alinis [ç] son le plus sou en is a iés en aison de anglais e d'wokiechs langues in luence.
5
de la langue la ienne na ionale ansk ip ion (LVFA) a ika a dz peu ê e ma quée an dz
[dziêsma] que [iêsma] (LVG 2013: 26).
6 Dans la ansk ip ion na ionale de la langue la ienne (LVFA) a ika a dž peu ê e ma quée an
dž [djèms] que [èms] (LVG 2013: 26).
7 P ibalsio éc i s supé ieu modi ian symbole j dans la phoné isée in e na ionale abėcėlė ma que
pala alizuée p ibalsį, pa exemple, [j], [j].
A icles A icles A icles 149 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
2) a ika as 12 phonémes: a) lie. , j, , j, , j, ,
j/) 8 phonèmes /; b) la. , , , / 4 phonèmes.
Pagal a ikuliacijos ie ą i iamieji bal ų kalbų p iebalsiai ski s omi į
šias klases (ž . U bana ičienė, Ind ičāne 2015: 265–267; plg. DLKG 2005: 33–
34; LVG 2013: 58):
1) lūpiniai dan iniai: lie. , j/ e la /. , /; 2) dan iniai:
lie. s, sj, z, zj, , j, , j/ e la. s, z, , /;
3) al eoliniai: lie. /ʃ, ʃj, ʒ, ʒj, ʧ, ʧj, ʤ, ʤj/ i la. /ʃ, ʒ, ʧ, ʤ/;
4) pala aliniai: la. ;/ /
5) pala alizés gomu iniai (pala o elia iniai): lie. xj, j/;
6) gomu iniai: lie. x, / e la /. x/. /
des langues li au es des eche ches p iebalsines phonems nomb e (22 phonèmes)
es p esque deux ois supé ieu que des langues la ies (12 phonems), ca les
langues Li uanies ca ac é is iques p iebalsies opposi ion selon balsingume
(duslusis ska dusis) e selon pala aliza ion (nepala alizuo as pala alizuo as), e les langues la ies seulemen selon balsingume.
3. PRIEBALSIŲ IR j FONOLOGINIS STATU-
SAS LIETUVIŲ IR LATVIŲ KALBOSE
Selon la açon d'a icula ion des Li uiniensʋ, ʋj, j/ a ibui iens sklandiesiems p iebal-
siams ( odėl iš šio y imo lauko eliminuo i), o la ių / , ʝ/ – pučiamiesiems
p iebalsiams.
Ins umen ai emen é udié, que dans les langues la ies ska dusis lūpinis dan inis / e pala alinis/
a plusieu s a ian es de a im (Čei ane 2011 /). Quand en disan ces con ebalsius les éclišions
en e les langues pada ges son pe i es, p ononcés pučiamieji con ebalsiai [ ] ou [] le lux d'ai ,
ci culan à a e s anks umu, c ée u bulenciju e donne anks umu au con ebalsi la iukšminės
ikacijos komponen ą (ž . LVG 2013: 66). en disan p iebalsius Kai / e / en e les pada ges de la
langue es i un plus ou e plyšys, p iebalsies p ononcés sans ikacijos, i. i. nepučiamieji, ou
ap oximan ai [ʋ] e [j]8 (ž . 71). Tau osilabinai e posi ion ap ès umpojo ou longgojo balsio
LVG 2013: 66). La ių kalboje ap oksiman ai [ʋ, j] ie oj pučiamųjų [ , ʝ] ga-
li bū i iš a iami, kai kalbėjimas p iblėsęs a mažiau ene gingas (LVG 2013: 68;
la iens des p iebalsines phémemes [ , ] subi ou e ou pa ielle ocalisa ion, comme. [ ɑus] a s 8
Abi phonemų i ealizācijas (pučiamieji [ ], [] e indiksim [ʋ] e [jan ai]) dans les é udes la ies
son déc i es pa le e me ankusis ankš umos p obalsis (la sp audzenis oksnenis) (plg.
Čei ane 2010; Čei ane 2011; Čei ane, 2012; Ind ič, 2012; Ma kus, G igo je s 2002).
150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
‘ a o’, [sɑus] sa s ‘sa o’, [dzeinieks] dzejnieks ‘poe as’, [z einieks] z ejnieks ‘ž e-
jys’; [pɑː de eːs] pā de ējs ‘pa da ėjas’, [ eːs] ē s ‘ ė as’, [pɑː minieks] pā mij-
nieks ‘iešmininkas’; [ us] u s ‘a i’ (LVG 2013: 86).
dans la phoné ique adi ionnelle Li uanien9 (Pake ys 2003) e académique g aja
ma ikoje (DLKG 2005: 33) [j], [ʋ], [ʋj] p iski iami sklandiesiems p iebalsiams
(sonan ams). Tokią [ʋ, ʋj, j] in e p e aciją lie u ių kalboje nulėmė ne a ikuliaci-
(kliū ies pobūdis es le même que e des au es pučiamųjų p iebalsių10), e
onc ionnelles ces p iebalsių pa icula i és: le mo inale [ʋ, j] ne enka in ies,
enco e plus suska dėja e i s a neskiemeniniais [, ], a ec des opposan s en en
o me de oix d'o igine secondai e. comme. d iga sius, [jú· o] ‘jū oje, [sudkėd·]
‘sudkėdėje, [sudiẽ] ‘sudieu. Des deux pozicinai es a ian s pučiamųjų [ , ] e
ap oximan ų [ʋ, j] en langues le u es comme phonèmes déc end in i pučiamieji
p iebalsiai , / (ž . LVG 2013: 7677), e en langues li ou es ap oximan ai, ʋj, jʋ. La
dis inc ion en e ap oximan es [ʋ ʋj] e pučiamųjų p iebalsių [ , j] es
di icilemen su iikée, ca ska dieji pučiamieji p iebalsiai en aison speci inės
a ikula ion ( an en cas ska džiuosius pučiamuosius simul anémen ac e ocal
e géné ique un ika y in b ui , e i pa co des ocales, qui p is abdoien le lux
d'ai ) enden i s i ap oximan ais11. P iebalsiųʋ, ʋj, j/ p oblème d'iden i ica ion
dans les langues Li uanies n'es pas jusqu'au bou ésolue e exige exhaus i e
ins umen ale (pa em o objec e iu a ikuliacinių ga sų požymių y imu)
jus i ica ion. Dans ce a icle, on adhè e à l'in e p é a ion adi ionnelle, donc
dans l'é ude des pučiamųjų p iebalsių ne son pas incluses les sonan as Li uiniens/ʋ,
ʋj ( elle maniè e Li uanien lūpiniai dan iniai / e j/ n'on pas de co espondance de ska džio) e j, e dans la ma iè e de langue le oue les ska dieji pučiamieji ,
(exis e / i čia / opposi ion / /).
4. FRIKACIJOS SPECTRAS IR
INTENSIVUMES
D'un poin de ue de ocali é les mêmes pučiamieji su balses di è en de la épa i ion de l'éne gie
du spec e dans le spec e e de l'in ensi é (Ken , Read 1992: 122). Šių akus inių 9 Dans les Nou eaux
classi ica ions de pa oles de langue li uanienne (ž . Ab aze ičius, Leskauskai ė 2014: 167; Pake ys 2014:
91) p iebalsiai , j/ son considé és non sonan ais, e ska džiaisiais puchiamaisiais
lūpiniais-dusdan iniais p iebalsiais, qui selon balsingume con as en a ec les co espondan s
10 E. Mikalauskai ė (1975: 41–46) lie u ių /ʋ/, /ʋj/ i /j/ p isky ė pučiamiesiems, o akademinė
jliaisiais , / dus]. des langues Li uaniennes g ammika (LKG 1965: 70) ces p iebalsius, comme con enan s
ne u inčius ono moduliacijos, nesukeliančius p iebalsių ska dėjimo, laiko a piniais a p pu-
g and le olume i pesies, čiamųjų p iebalsių e sonan ų.
11 Ska dieji pučiamieji p iebalsia dans les langues du monde es assez a e phénomänos (Johnson 2003: 122).
A icles A icles a icles 151 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
ondemen s de signes dans la li é a u e héo ique dis inguen deux pučiamųjų
g upės: sibilian ai (sibilan ) (pa yzdžiui, anglų kalbos al eoliniai pučiamieji
p iebalsių p iebalsiais/, požz/, pos al eoliniai pučiamieji p iebalsiai, pož/) e
(non-sibilan ) (pa yzdžiui, anglų kalbos lūpiniai dan iniai pučiamieji p iebalsiai
nesbilian es a p /,/ , pudan iniai pučiamiejiθ,/ð e yklinis pučiamasis/h/ / / / / / /).
Sibilian es des nonbilian es di è en plus g ande spec e éne gie e in ensi é
(Ken , Read 1992: 122): sibilian es aussi appelés yškiaisiais, e nesbilian es
blausiaisiais p iebalsiais (Amb aze ičius 2011: 37). Dans les an é ieu s a aux de
phone ica des Li uiniens e le iens, il n'é ai pas habi uel p iebalsius sci s i
selon sibilia ion, . y. selon ai s o ės o ien emen dans dan is. Dans la plus
écen e é ude des p iebalsies Li uaniennes (ž . Amb aze ičius, Leskauskai ė 2014:
301) aux sibilian s son a ibués les p iebalssies de langues li uaniennes, sj, z, zj,
, j, , j/ e a ika os, j, , j, j, j, j, , j, j. Dans les langues la ies sibilian es son
égalemen considé ées pučiamieji ankš umos p iebalsiais, z, , / e a ika os
(užda umos p iebalsiai), , , / (plg. I. Ind ičānės y imus su la ių kalbos sibilian us
e nesibilian us dusliųjų ankiųjų p iebalsių g upėse, oi Ind ičāne 2012; 2013; 2014). Dans ce a icle les e mes
sibilian e nesibilian , au cas enu, se on égalemen u ilisés. Is an la langue
le onien p e ocalines ska djiųjų pučiamųjų p iebalsių, si ués dans CVC
compounds, l'in ensi é du somme du spec e a é é cons a ée que dans ce
g oupe des aleu s moyennes d'in ensi é plus éle ées ai en s a is iquemen
den ai e [z] e al eolinien [], e plus aibles lūpiniam den ai e [ ] e pala alinium [].
La plus pe i e moyenne s a is ique aleu d'in ensi é a lūpinis den inis [ ], e la
plus g ande al eolinis [], bien qu'elle di è e peu de la den inis [z] aleu
d'in ensi é. si on p end en comp e les aleu s des nuoc ypies s anda d, le
dan inien [z] e l'al eolinien [] peu en ê e dis ingués du lūpinio dan inio [ ], e le
pala alinien [] les nuoc ypies s anda d son ela i emen g andes, de so e que
sa gamme de aleu s pe sidein à la ois a ec le lūpinio dan inio [ ], e a ec le
dan inio [z] e ies (Čei ane 2011: 117119). Aussi on é é examinés la langue
le onien p e okalinių dusliųjų pučiamųjų p iebalsių, si ués CVC junginiuose,
in ensi é somme du spec e, in ensi é moyenne e ela i e in ensi é. En
appliquan les di é en es mé hodes ob eni les mêmes ésul a s: la moyenne
niam [s] i al eoliniam [ʃ], o mažesnės – lūpiniam dan iniam [ ] i gomu iniam
[x]. Mažiausią idu inę s a is inę in ensy umo e ę isais a ejais u i lūpinis
s a is ique de plus g ande in ensi é ca ac é is ique den idan [ ], e la plus
g ande al eoline [] (comp ée in ensi é du somme du spec e) ou den ai e [s]
(comp ée in ensi é moyenne e ela i e in ensi é). Dusliųjų p iebalsių g oupeée
den ienne [s] e al eolinien [] les aleu s d'in ensi é son égalemen ès
similai es. À aible aleu d'in ensi é des au es asliens pučiamųjų p iebalsių se dis ingue lūpinis dan inis [ ], e gomu inien [x] in ensy u-
mo e ė y a a ima dan inio [s] i al eolinio [ʃ] in ensy umo e ėms. Pa-
lyginus s anda inius nuok ypius, dusliųjų pučiamųjų p iebalsių in ensy umo
152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
e čių s i ys isais a ejais pe sidengia (ž . Ind ičāne 2014: 112, 114–115; 1, 4 i
7 g a ikai).
Des é udes des la ians p e okalinių ska džiųjų pučiamųjų p iebalsių (ž . Čei ane
2011; Ind ičāne 2014: 101119) on dé e miné des endances similai es: an
ska džiųjų, que dusliųjų pučiamųjų p iebalsių g upėje la plus aible in ensi é a
lūpinis pučiamasis p iebalsis (nesibilian ), où la plus dan inis ou al eolinis (sibilian ).
En ou e, les aleu s moyennes d'in ensi é s a is ique mon en que l'in ensi é
du labial den ai e, ainsi que pala al e gommu al p iblsio puchiai e (nesibilian e) es
in é ieu e à la den ai e e al eolale p iblsio puchiai e (sibilian e). Ainsi, les
ésul a s de ces eche ches co esponden aux ema ques p ésen ées dans la
li é a u e héo ique, pa exemple, su les di é ences d'in ensi é des sibilian és
e non sibilian és en anglais12.
des langues Lie u ių p iebalsių in ensi é de eche ches jusqu'à main enan e ec uée ès
peu. Sigi os De eške ičiū ės disse a ion dans Li uanien kalbos p iebalsių akus inės ypa ybės
(2013: 138) p ésen e des données su Li uanien kalbos pučiamųjų p iebalsių būdingieji équniai
spek o i šūnių dažnius bei ene gijos susi elkimo s i is: in ensy esnės spek i-
nės i šūnės būdingos pala alizuo iems p iebalsiams (ypač [xj], [ɣj]), aukš esni
e in ensi i é dusliesiems p iebalsiams. Au o ées eche ches Les P ésen s langues bal es
aip pa odo sibilian ų (ypač [ʃ, ʃj, ʒ, ʒj, ʧ, ʧj, ʤ, ʤj]) spek inės ene gijos sus i-
p ėjimą (ku is siejamas su d ižidine a ikuliacija) i lūpinių p iebalsių ene gijos
elkimosi s ičių žemėjimą (susijusį su lūpine a ikuliacija).
pučiamųjų p iebalsių in ensi é es é udiée en dé e minan la aleu de l'in ensi é du somme
dominan du spec e (peak in ensi y/ ampli ude), du pučiamojo p iebalsio in ensi é moyenu kį
(o e all noise in ensi y/ ampli ude) ou de l'in ensi é ela i e ( ela i e in ensi y/ ampli ude)
e es. Le de nie odème p iebalsies dans les a aux acous iques es considé é i in
pe spec i e iu, ca , pa exemple, pe me de classi ie ous anglais langues puchiamuosius
p iebalsius selon 2009: 192; Ind ičāne 2014: 103). Dans la li é a u e héo ique, il es indiqué que
a ikuliacijos ie ą (ž . Jongman e al. 2000: 1252, 1259–1262; Ree z, Jongman
ska dieux puchiamiels p ébalsiens son ca ac é isés d'une in ensi é in é ieu e que leu s
su lieux co espondan s, ca en a iculan ska dųjį pučiamąjį p iebalsį plus de 12 É udes des
p ébalsių Anglų kalbos mon en que, pa exemple, dusliųjų sibilan ų in enss/, dB/in ensi i é es
1015 supé ieu e à dusliųjų nesibilian ų ,/θ/ (Ree z, Jungman 2009: 192). Sca dgio al eolinium puchi
commensalzioz/ in ensi é 6 dB dépasse l'asplieux al eolinium s/in ensi é, e sca dgio lūpinio
den ium puchi commensal / in ensi é 13 dB supé ieu à l'asplieux lūpinio den ium puchi
commensal / in ensi é. On oi aussi que, du poin de ue de la oixali é, un même pučiamųjų
p iebalsių g oupeée l'in ensi é des sibilian s es supé ieu e que des nonbilian s: sca džiojo
sibilian dBz in ensi é) supé ieu à ska dži nesibilian ų s ųjų, dB66 ( Read) (), e dusliųjų
sibilian ų in ensi é (6465 dB) supé ieu à dusliųjų nesibilian ų dB , (5354θ) ( (70) 1724; Ken , 1989:
122).
A icles A icles a icles 159 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
66), cependan en langues la ies, di é emmen que Li uiniens, ce e
supplémen ai e p iebalsies pala alisa ion n'a pas de signi ica ions phonologiques.
Lūpinių p iebalsių g upėje lie u ių pala alizuo ų p iebalsių spek o i šūnės
dažnių VSV ( an selon hommes, an selon emmes données) son plus pe i es que
les co espondan s nepala alizuo ų p iebalsių VSV, mais plus g andes que la ių
lūpinių p iebalsių spek o i šūnių dažnių. Dusliųjų lūpinių dan inių p iebalsių lie. [ ]/
[ j] e la. [ ] les aleu s s a is iques moyennes des équences des somme s du
spec e di è en plus mu uellemen que d'au es p iebalsies (ž . 78 igu e.): les
langues li huaniennes pala alizuo am [ j] ca ac é is ique es bien in é ieu e à la
moyenne s a is ique de équence du somme du spec e que les langues la ies
p iebalsiui [ ], i.e., la sio aux dialogues de ce spec e ixen les somme s du
spec e dans le domaine des hau eu s des équences, e les langues li uaniennes
des basses. Didesni spec e somme ūnių équnių di é umai aussi ixe
gomu inių e pala alizuo ų gomu inių (pala o elia inių) p iebalsių pog upies.
Puisqu'en dé e minan la langue le onien con ebalsio [x] spec e des sommu s
équen s VSV ensemble comp e o i e pala o elia inie pala alinie es i
a ian es15, za ixée langue le onien non pala alizuée gomu inien con ebalsio [x]
spec e des sommu s es la aleu de équence supé ieu e negu lie.
nepala alizués gomu inai es [x], [], mais plus pe i e que lie. pala alizuo ų gomu inių
e la. pala al du p ibalsio (z . 78 igu e.). Les gomu iniai des langues Li uanies e
la ies, Li uiniens pala alizés gomu iniai e la ies langue pala alinis p iebalsis
selon didėjančias spec o hau ūnių VSV signi icmes exsidės o ce e o d e: lie. gomu iniai [x], [] < la. gomu inis [x] < lie. pala alize gomu iniai [xj], [j]< la. pala alinis []
Bien que les langues li uaniennes ne pala alizués e pala alizués p iebalsiés spec e
somme de équences VSV au emo dėsningumai a beaucoup d'excep ions,
néanmoins dans la plupa des cas pala alizuées p iebalsiés spec e somme de
ixées plus hau es dans le domaine des couleu s que co espondan s non
pala alizués p iebalsiés, o la. pala alines p iebalsies du spec e sommūnès plus hau es équences que lie. pala alizuo ų p iebalsies.
6.1.4. Compa a ion des dusliųjų e ska džiųjų p iebalsių
Ni des langues Li uaniennes, ni des la ies les con ebalsiés balsingume ne ai
in luence aux aleu s de équences des somme s du spec e les ésul a s de
l'é ude mon en que les dusliens con ebalsiés e leu s ska djiés équi alen s
du spec e des somme s VSV kin a nesis emémen , il ne peu en e oi ce ains dėsningumų.
15 Dans la langue le oue a an la p éakinée ligne balsius [i], [iː], [e], [eː] e doppa sius, commençan
pa composan s [i] e [e], le phonéma puchiamoji LVx/ peu ê e éalisée deuxjopai: comme
pala o elia inis allophon [xj] e comme pala alinis allophon [c] (G 2013: 69).
160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
6.1.5. Vy ų i mo e ų duomenų palyginimas
Tan des Li uiniens, que des la iens des données mon en que des hommes
p ononcés p ébalsi ca ac é is iques de plus basses aleu s de équences de
spec e sommûnies que des emmes p ononcés co espondan s p ébalsi. Il en
su in o man o ly imi. Šiai endencijai nepaklūs a lie u ių kalbos pala alizuo i
p iebalsiai [sj], [ʣj] i nepala alizuo i p iebalsiai [s], [ʣ]16 – šiems y ų iš a -
ésul e, aleu des équences de somme s du spec e liés à ces con ebalsie s
ca ac é is iques de plus g andes équences de somme s du spec e VSV que
des co espondan s con ebalsie s p ononcés pa des emmes. 6.1.6. P iebalsies a iculia ions bâdo in luence locale p iebalsies akus- /
iniams požymiams
Spec o l'éne gie con e gence dans ce aines bandes de équences ou nissen
des données su les sons a iculiacines ca ac é is iques. Si l'éne gie con ebalsio
se concen ée dans 50006000 Hz, on en end un hau puchiamasse s ype de son, si
l'éne gie es concen ée 30004000 Hz diapazone, on en end un bas šnypščiamasse,
in ensi us šlamesio ce ype de son (Kodzaso , K i no a 2001: 565566). Su la base de
ces c i è es Li uiniens e la iens p iebalsius a an ou peu se scinde en
nesibilian us (ku ių ene gija elkiasi ~10003000 Hz domaine), . y. lie. linius p iebalsius
[x], [xj], [ɣ], [ɣj] i la. [ ], [ʝ], [x], bei sibilian us (ku ių spek o i šūnių dažniai
su elk i 3000–6000 Hz diapazone). Sibilian ai da ski s y ini smulkiau į al eo-
(les spec e sommūnès ésidèschiuses 30004000 Hz domaine), . y. lie. [s], [sj], [z], [zj],
lie. [ʃ], [ʃj], [ʒ], [ʒj], [ʧ], [ʧj], [ʤ], [ʤj] bei la. [ʃ], [ʒ], [ʧ], [ʤ], i dan inius p ie-
balsius (jų didžiausia spek inė ene gija elkiasi 5000–6000 Hz diapazone), . y.
[], [j], [], [j] e la. [s], [z], [], []. Des nesibilian es se dis inguen gomu iniai lie. [x], [xj],
[], [j] e la. [x] (p ie eux schliejasi e la. lūpinis dan inis [ ]), don le spec e
sommūnès susi elkusios ~10003000 Hz diapazone. Néanmoins p iebalsies
scissionnemen en sibilian us e nonbilian us conce ne p incipalemen pas a ec
spec e éne gie, e a ec in ensi é. Les Sibilian s ca ac é isen une plus g ande
in ensi é, pa ce que les a iculiuojan cou an d'ai doi passe pa obs acles dan is.
Des in e connexions di ec es en e sibilia ion e éne gie spec ale n'y a, plg.: nesibilian es ną
16 Dėl p iebalsių [s] i [ʣ] speci ikos galėjo a si as i i duomenų paklaida. Pap as ai 0–8000 Hz di-
apazone y a ma oma ik ai iena p iebalsių [s] i [ʣ] spek inė i šūnė. Ti ian pla esnį diapazo-
(pa yçons, 010 000 Hz), peu en ê e ues deux ces p iebalsies spec ales sommênes (aip e []).
Puisque la oix du homme ca ac é isen de plus basses équences, la seconde (aupš esnė)
spec inė i šūnė pou ai appa aî e e plus é oi e 08000 Hz diapazone. Alo s que les oix
p ononcées des emmes ca ac é isen des équences plus éle ées, pa conséquen é udiées
pou balsie s oujou s a ibuée la aleu de la p emiè e c ê e (pa ce la deuxième c ê e 08000 Hz diapazone n'é ai pas isible).
A icles A icles a icles 161 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
lūpinių dan inių lie. [ ], [ j] spek o i šūnės susi elkusios 2000–3200 Hz s i yje,
la. [ ] – 4500–7000 Hz s i yje, pala alinio la. [ʝ] – ~4000 Hz s i yje.
Apibend inan , on peu a i me que les égions de con e gence des somme s du
di e encijuo i pučiamuosius p iebalsius i a ika as į okias a ikuliacines g upes:
al eoliniai-sibilian ai (jų spek o ene gija susi elkusi idu inių dažnių s i yje),
spec e pe me en dan iniai-sibilian es (leu éne gie concen e-se dans la hau e
équences) e gomu iniai-nesibilian es (leu s ca ac é is iques les plus pe i es
somme s du spec e VSV). D'au es p iebalsies (nesibilian es) selon le spec e somme des équences impossible de di é encie .
6.1.7. Résumé de l'é ude de équence du spec e somme
Au cou s de l'é ude on é é compa ées des langues li uaniennes e la ies
pučiamųjų p iebalsių bei a ika ų spek o i šūnės dažnių signi ica ions en
e mes de balsingumo, pala alizacijos, a ikuliacijos būdo ainsi que de lieu e
in o man ų sexe. Néanmoins, il a é é é abli que le balsingume des p iebalsies ne
ai pas in luence aux aleu s de équences du spec e, ni dans les langues
li uaniennes, ni la ies (plg. : S. De eške ičiū ės (2013: 138) les eche ches
mon en que les langues li huaniennes ska djiųjų p iebalsių ene gija se son
concen ées dans le domaine des basses équences compa é a ec dusliaisiais
leu s ko elia ais). En aison pala alisa ion des langues li uaniennes p iebalsiens
spec e des hau ūnių équences paaukš ėja, . i. son plus hau es que
nonpala alizués des memb es des opposi ions équences. des langues li au es
pučiamieji p iebalsiai e a ika os spec e sommūnių équnių augmen a ion
o d e išsidės o ainsi: gomu iniai < lūpinis dan inis < al eoliniai pala alizuo i
gomu iniai < pala alizuo as lūpinis dan inis pala alizuo i al eoliniai < dan iniai < pala alizuo i dan iniai.
En e ec uan une é ude e en compa an des langues Li uaniennes e la ies
ne pala alizués, pala alizués e pala alins pučiamųjų p iebalsių e a ika ų
spec e sommūnių équences, no és les endances sui an es:
1) la. [ ] ca ac é isés plus hau es équences de somme de spec e que lie.
[ ], [ j] ( an selon les hommes que selon les emmes) 2) hommes selon, la. les
équences des somme s du spec e des p iebalsies den ai es dans la
plupa des cas son similai es à lie. nepala alizuées dan inai es p iebalsies
[z]); mo e ų duomenimis, la. dan iniams p iebalsiams būdingos aukš es-
(excep y us nės spek o i šūnės nei lie. non pala alisées e pala alisées-
niams p iebalsiams;
3) la. al eolinai es p iebalsies ( an selon hommes, an selon emmes
données) des spec es des équences son p oches mi. pala alisés aux
al eolinai es p iebalsi (nes la. al eolins con ebalsiens on aussi ca ac é is ique chamb a a-
liškumas, ačiau jis nė a onologinis, nes nė a nepala alizuo ų ko elia ų,
ž . LVG 2013, 64);
162 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
4) la. [x] selon les aleu s de équences du somme du spec e occupe
lie. [x] i lie. [xj], nes la. [x] kokybė p iklauso nuo oliau einančio bal-
in e pinée posi ion en e sio: son a icula ion peu a ie de gomu nien à
pala alisé gomu nien pala al;/
5) la. [ ] e [] les plus p oches p iebalsies de la langue li uaniennes lie. son [ʋ], [ʋj] e
[j] n'on pas é é é udiés. Cependan ema quée que la. [ ] somme du spec e des
équences signi ica ion p oche liée. [ ], [ j] signi icamėms, e non la. [ ]
signi icmei. La. pala al du p iebalsio [] spec e somme ūnès équnių signi ica ion
a i kščiai: a ima la. [], [], [], [] signi ica ions (i. i. p iebalsi, en langues le oniques
ayan un nephonologique pala alizacijos požymį). Selon le somme du spec e des
aleu s de équences dis ingue on elles g oupes de p iebalsiemen s
a iculiaciaux des langues li uaniennes e la ies: a) al eoliniai (sibilian ai): lie. [], [j],
[], [j], [], [j], [j], [], [j] e la. [], [], [], []; b) dan iniai (sibilian ai): lie. [s], [sj], [z], [zj], [], [j],
[], [j] e la. [s], [z], [], []. c) gomu iniai (nesibilian ai): lie. [x], [xj], [], [j] e la. [x] d) lūpiniai
dan iniai pala alinis (nesibilian ai): lie /. [ ], [ j] e la. [ ], [ ], Le sexe In o man ai
in luence à des équences de somme s du spec e: les con eballes p ononcés pa
les hommes ca ac é isen de plus basses somme s du spec e que les emmes
p ononcées pa les con eballes co espondan s. É an donné les
[ʝ].
ca ac é is iques spec ales des con ebalsies liées à la aille de la boune
a an akinée, e ce à ce ai in luence d'ampleu du ac ocal (le plus a an akinée
e mie es g ande, le plus acus ique éne gie se concen e dans le domaine des
basses équences), on s'a end à ce que les hommes é a en les con ebalsies
éne gie concen osis dans des domaines plus bas que les emmes (plg.: ac us
ocal des hommes es ~2,8 cm plus long que les emmes).
6.2. In ensi é elyquin
6.2.1. Dé e mina ion de l'in ensi é ela i e
L'in ensi é ela i e indique ela ionne en e puchiamojo p iebalsio ou a zės
ika os idu inio in ensy umo i one inę aplinką suda ančio balsio idu inio
in ensy umo pe nus a y os ukmės in e alą. Ma a imai a lik i ga sų anali-
p og amme PRAAT. Les aleu s moyennes de l'in ensi é des puciaux
con ebalsiés e a ika és (dB (μE)) on é é ob enues de 0,01 s, ou 10 ms,
du an l'in e alle ( . Fig. 9 e 11), e les aleu s de l'in ensi é des balsiés on
é é ob enues de 0,05 s, ou 50 ms, du an l'in e alle, si ué app oxima i emen au milieu du balsio ( ig. 10 e 12).
A icles a icles 163 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
dé e mina ion de l'in ensi é moyenne
9 PAV. Duslusis p e okalinis pučiama-
sis [s] skiemenyje [sɑs]: 0,01 s, a ba
10 ms, ukmės in e alas
10 PAV. Dusliojo p e okalinio pučia-
mojo [s] one inėje aplinkoje esan is
balsis [ɑ] (skiemenyje [sɑs]): 0,05 s, a -
(μE) ba 50 ms, in e alle de du ée
11 PAV. Duslioji p e okalinė a ika-12
[] skiemenyje [ɑ]: 0,01 s, ou ceux []
ms, in e alle de du ée sis [ɑ]
PAV. Dusliosios p e okalinės a ika a
phone inėje aplinkoje esan is bal10
(skiemenyje [ɑ]): 0,05 s, ou
50 ms, in e alle de du ée
L'in ensi é ela i e calculée con e le puchi au balsio ou à l'a ika de la aleu de
l'in ensi é moyenne di isé pa de son phé onique en i onnemen s de balsio de
l'in ensi é moyenne. Pa exemple, si sɑkiemenyje sas [sɑs] le p é okal du
su oque du puchiamo [s] in ensi é moyenne à l'in e alle de 10 ms es 55,06 dB
(μE) (ž . 9 pa o balsio [] in ensi é moyenne à l'in e alle de 50 ms 73,41 dB (μE) (ž .
10 pa ), l'in ensi é ela i e es calculée comme sui : 55,06 dB (μE): 3,41 dB (μE) =
0,750 dB (μE). Gau as aleu s d'in ensi é ela i e ai ées des données
p og amme d'analyse s a is ique SPSS: dans ce p o-
g amoje apskaičiuo os san ykinio in ensy umo idu inės s a is inės e ės (dB),
ku iomis ope uojama šiame s aipsnyje.
164 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
6.2.2. Lie u ių kalbos pala alizuo ų i nepala alizuo ų pučiamųjų p ie-
balsių bei a ika ų palyginimas su la ių kalbos duomenimis
Les Li uiniens e la iens langues pučiamųjų p iebalsių bei a ika ų ela i e
in ensi é s a is ique moyenne aleu s (VSV) p ésen ées able 3ėje. 3 LENTEL.
Li uanies e la ies langues pučiamieji p iebalsia e a ika os: ela i e in ensi é
VSV (dB)
CVy s données Fé es données
Lie. La. Lie. La.
Pučiamieji p iebalsiai
[ ] 0,788 0,819
[ ] 0,648 0,648 0,619 0,608 Il es à no e que la Commission n'a pas é é en mesu e d'é abli si les mesu es en ques ion son compa ibles a ec le ma ché in é ieu .
[ j]0,653 0,630
[s] 0,661 0,779 0,759 0,782
[sj]0,786 0,738
[z] 0,761 0,815 0,783 0,863 Il es à no e que la Commission n'a pas é é en mesu e d'é abli si les mesu es en ques ion son compa ibles a ec le ma ché in é ieu .
[zj]0,766 0,793
[ʃ] 0,699 0,751 0,704 0,752
[j]0,734 0,747
[ʒ] 0,799 0,806 0,816 0,858
[j]0,788 0,810
[ʝ] 0,818 0,852
[x] 0,686 0,712 0,679 0,696 Il es à no e que la Commission n'a pas é é en mesu e d'é abli si les disposi ions de l'a icle 107, pa ag aphe 1, du TFUE s'appliquen .
[xj]0,675 0,639
[ɣ] 0,770 0,744
[j]0,802 0,721
A icaca os
[ʦ] 0,701 0,796 0,728 0,818
[j]0,722 0,746
[ʣ] 0,751 0,788 0,765 0,833
[j]0,759 0,774
[ʧ] 0,723 0,785 1,003 0,795
[j]0,765 0,750
[ʤ] 0,766 0,801 0,807 0,837
[j]0,774 0,778
A icles A icles a icles 165 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
Les aleu s s a is iques moyennes de l'in ensi é ela i e des langues
li au es e la ies pučiamųjų p iebalsių e a ika ų augmen en dans l'o d e sui an :
1) hommes données: la.
lie. [ ]<[ j]<[s]<[xj]<[x]<[ʃ]<[ʦ]<[ʦj]<[ʧ]<[ʃj]<[ʣ]<[ʣj]<[z]<[ʧj]<
[zj]<[ʤ]<[ɣ]<[ʤj]<[sj]<[ʒj]<[ʒ]<[ɣj],
[ ]<[x]<[]<[s]<[]<[ ]=[]<[]<[]<[]<[]<[z]<[];
1) emmes données: lie. [ ]<[ j]<[xj]<[x]<[]<[j]<[]<[sj]<[]<[j]<[j]<[j]<[s]<[]< la.
[ ]<[x]<[]<[s]<[]<[]<[ ]<[]<[]<[]<[]<[]<[z]. des langues li au es pala alizués e
[ʣj]<[ʤj]<[z]<[zj]<[ʤ]<[ʒj]<[ʒ]<[ʧ],
non pala alizués pučiamųjų p iebalsių bei a ika ų in ensi é ela i e VSV
compa aison a ec des données de langue la ies oi 1314 pa .
13 PAV. des langues li au es pala alisués e non pala alisués pučiamųjų p iebalsių bei
a ika ų ela i e in ensi é VSV (dB) compa aison a ec les ésul a s de langue le oue:
les données mâles in é ieu es à la ela i e in ensi é VSV que du poin de ue de
La ių kalbos p iebalsiai Lie u ių kalbos p iebalsiai
pala alizuo i nepala alizuo i
166 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
Lie u ių kalbos pučiamiesiems p iebalsiams i a ika oms būdingos šiek iek
oixali é e a icula ion pou les mêmes p iebalsie s de langue le oue (basan des
données an des hommes que des emmes). Kele as p iebalsių ne con i me ce e
endance: hommes selon lie. [ j] > la. [ ], mais lie. [ ] = la. [ ]; des emmes données lie.
[ j], [ ] > la. [ ]; lie. [] > la. [] > lie. [j] (mo e ų iš a a lie u ių kalbos al eolinė a ika a []
se dis ingue ex êmemen hau es de l'in ensi é ela i e VSV, oi Fig. 14). Palyginus
des données de mamo e p iebalsius de langue li uanienne pala alizuo us e non
pala alizuo us [xj] < [x], [j] < [], [sj] < [s], [j] < [], [j] < [], [j] < []. La ians pala alinis [] a
y i, kad pala alizuo ų p iebalsių san ykinio in ensy umo duomenys dažniau
y a aukš esni. Tačiau esama išimčių, plg.: y ų duomenys – [xj] < [x], [ʒj] < [ʒ];
égalemen un des plus éle és (palu emmes données) ou même le plus éle é (palu
hommes données) indica eu d'in ensi é. On s'a end à ce qu'é udian plus de données
ou s'appuyan su d'au es p og ammes d'analyse la co éla ion pala alisa ion e
ela i e in ensi é soi enco e plus clai e. 14 PAV. des langues Li uanies pala alizués e
non pala alizués pučiamųjų p iebalsių e a i-
ka ų san ykinio in ensy umo VSV (dB) palyginimas su la ių kalbos ezul a ais: mo-
e ų duomenys
La ių kalbos p iebalsiai Lie u ių kalbos p iebalsiai
pala alizuo i nepala alizuo i
A icles A icles a icles 167 /
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
6.2.3. Ska džiųjų e dusliųjų pučiamųjų p iebalsių e a ika ų
compa aison
Les ésul a s de l'é ude mon en (ž . 1314 pa , 3 ableelę) que an des Li uiniens,
an des langues la ies ska džiųjų pučiamųjų p iebalsių e a ika ų ela i
in ensi é VSV es géné alemen supé ieu que leu s dusliųjų ek i alen ų. Hencesi,
p iebalsies balsingume ai in luenceà indicmeniu de l'in ensi é ela i e. Du langage
li uanien la ma iè e d'é ude ce e endance ne con i me pas les mâles éluc é
ska dusis pala alizuo s den ie s p iebalsis [zj], ayan une plus aible moyenne
moyenne s a is ique aleu (0,766 dB)) que su lusis den ie s [sj]786 dB)). Dans le
sous-g oupe des con ebalsiés non pala alisés une excep ion cons i ue la emme
p ononcée sca džiowa al eolinė a ika a [], don la aleu moyenne s a is ique
ela i e de l'in ensi é (0,807 dB)) es in é ieu e à celle du su liosios a ika os []
(1,003 dB)). Ska diesiems la ians langues p iebalsiens son égalemen
ca ac é is iques de plus g andes aleu s d'in ensi é ela i e que su liesiems
leu s co elia ens. Excep ion mâles p ononcée ska džioji dan inė a ika a [], ayan une in é ieu e moyenne s a is ique aleu (0,788 dB)) que la co espondan e su liji a ika a []
(0,796 dB)). Elle es
6.2.4. Compa a ion des données hommes e emmes
Di é en e physiologie des sexes, lemian i ilgesnį mâles ac de oix (plg. mâles
ac de oix longueis ~16,9 cm, emmes ~14,1 cm), pe me espé e e di é en s
in ensi é ela i des ésul a s. Les ésul a s de l'é ude des p iebalsies de langue
le oue con i men les endances a endues: plus hau es signi ica ions
d'in ensi é ela i e plus équen e ca ac é is ique des emmes p ononcées
con ebalsi. Cependan exis e e excep ions, plg.: hommes p ononcés p iebalsie
[ ], [x] a hau eesnes d'in ensi é ela i e VSV que co espondan s emmes
p ononcés p iebalsie. Palyginus des données de la langue Li uanienne du même pučiamojo p iebalsio ou a ika os hommes e emmes, sys éma iques di é ences
nepas ebė a.
6.2.5. P iebalsies a iculia ions bâdo in luence locale p iebalsies akus- /
iniams požymiams
Ni Li u iens, ni le iens langues dans l'in ensi é ela i e données ne pe me en
de di é encie pučiamųjų p iebalsių e a ika ų selon a icula iona ion būdą bei
ie a. On s'a end à ce que selon les données d'in ensi é ela i e, il se ai possible
sibilian us, . y. „ yškiuosius“ p iebalsius (didesnio in ensy umo) nuo nesibili-
an ų, . y. „blausiųjų“ (mažesnio in ensy umo) p iebalsių. Kalbos akus ikos e-
de sépa e o ija décla e que la plus pe i e in ensi é es ca ac é is ique des asphyxiés nonsabilisan s
(pa yzdžiui, -15 dB), o didžiausias in ensy umas – ska diesiems sibilian ams
168 Ac a Linguis ica Li huanica LXXV
JOLITA URBANAVIČIENĖ, INESE INDRIČĀNE
dB (0); ska djiųjų nesibilian ų e su liųjų sibilian ų in ensi é son similai es
~-5 dB (ž . Amb aze ičius 2011: 38).
Les ésul a s ob enus mon en que dans les langues li uaniennes e la iennes
les hommes é a en des ska djies pučiamųjų p iebalsių e a ika ų g oupesėse
selon les aleu s ela i es moyennes de l'in ensi é s a is ique ne peu en
sépa e sibilian ų de non nesibilian ų, i.e. les langues li uaniennes non
pala alizuées pučiamųjų p iebalsių e a ika ų [z], [], [], [] ne se dis inguen pas
dans le g oupe []; des langues li huaniennes pala alizuo s p iebalsies [zj], [j], [j],
[j] g oupée nea sisci ia [j]; des langues la ies pučiamųjų p iebalsių i a ika ų [z], [], [], [] g oupeée ne dis ingue pas [ ], [].
S'appuyan su les données des emmes dans le sous-sys ème des p iebalsie s
ska djiens de la langue li uanienne, il es possible de se dis ingue ska džiuosius
nesibilian us [j] e [] de ska džiųjų sibilian ų [z], [zj], [], [j], [j], [j] aux nesibilian s
[j] e [] ca ac é is iques d'une ela ion d'in ensi é VSV in é ieu e que aux
sibilian s. Dans la langue le onie ska džiųjų p iebalsių posis ème des sibilian ų
[z], [], [], [] se dis ingue nesibilian [ ] il lui ca ac é isen un peu plus aible in ensi é
du appo VSV (ainsi seulemen selon les données éminines).
Tan des langues li uaniennes que la ies des asliennes pučiamųjų p iebalsių e
a ika ų g oupeée de l'in ensi é ela i e des signi ica ions aide à dis ingue
sibilian s ( u inčius didesnes VSV) des nonibilian ų ( u inčių mažesnes VSV). Plg.:
des langues li uaniennes nepala alizuées p iebalsies g oupeée sibilian s [s], [], [], []
di è e du [ ], [x] (seulemen selon les données éminines, hommes é a és
p iebalsies [s] e [x] signi ica ions pe sidengia); les données de l'anglais
pala alizuo s pučiamųjų p iebalsių i a ika ų g upėje sibilian ai [sj], [j], [j], [j] se
dis inguen des nesibilian ų [ j], [xj] (pays les deux sexes); dans les langues la ias
pučiamųjų p iebalsių i a ika ų g upėje sibilian s [s], [], [], [] selon les
signi ica ions de l'in ensi é ela i e s'éca e des nesibilian ų [ ], [x] (basan les deux sexes in o man ų données).
6.2.6. Résumé de l'é ude d'in ensi é ela i e
Lie u ių kalbos pučiamiesiems p iebalsiams i a ika oms būdingos šiek iek
mažesnės san ykinio in ensy umo VSV nei balsingumo i a ikuliacijos požiū-
iu okiem même les pa oles de la langue le onien. De els ésul a s pou aien
dé e mine des en egis emen s sono es: bien que les pa amè es echniques
des en egis emen s en Li uanie e en Le onie aien é é su ienodi s, lo s de
l'en egis emen la plus g ande a en ion é ai k eipiée en en egis emen s
quali a i e (kadangi les en egis emen s on é é u ilisés à di e s sons
so sa ybių a ba dėl nuo a gio, a si adusio ilgai kalban į dik o oną. Šis ga so
17 Į ašai da y i p ojek o „Daba inės bal ų kalbos: spek inės ga sų cha ak e is ikos (ins umen i-
acous iques signes i i17), e non pas en son signal sono e olygume, qui pou ai s y uo i pou in o man o indi idu balnis y imas) (N . MIP-081/2013).
S aipsniai / A icles 175
Daba inių bal ų kalbų pučiamieji p iebalsiai i a ika os:
akus inių požymių lyginamoji analizė
Similai es co éla ions be ween he acous ic cues examined in his pape and he e ec o
oicing, manne and place o a icula ion, as well as he e ec o speake s gende a e
obse ed bo h in s anda d Li huanian and La ian. Howe e , some di e ences in he da a o
he wo Bal ic languages a e also obse ed. The esul s show ha he ica i es and
a ica es o S anda d La ian a e mo e simila o he pala alized s. non-pala alized i
ca i es and a ica es o he same oicing, manne and place o a icula ion in S anda d
Li huanian, i.e., he ica i es and a ica es in S anda d La ian seem o be so e in
compa ison o he non-pala alized ica i es and a ica es in S anda d Li huanian. Il es aussi
obse é que he ica i es and a ica es o S anda d La ian ha e a highe ela i e
in ensi y in compa ison o he co esponding ica i es and a ica es o S anda d
Li huanian. This can be explained ei he by mo e ene ge ic a icula ion o hese speech sounds
o speake s o S anda d La ian o by some di e ences ela ed o he eco ding le el.
Į eik a 2016 m. mai 19 d. Il a é é mis à la disposi ion du Pa lemen eu opéen e du Conseil de l'Union eu opéenne un p oje de loi su la p o ec ion des d oi s de l'homme.
JOLITA URBANAVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5 LT-10308 Vilnius Li huania
joli a.u bana [email protected]
INESE INDRIČĀNE
LU La iešu alodas ins i ū s
Akadēmijas laukums 1 LV-1050 Rīga La ia
ineseind [email protected]