„Naujažodžių duomenyno“ leksika pakeliui į „Bendrinės lietuvių kalbos žodyną“

68 Acta Linguistica Lithuanica LXXV DAIVA MURMULAITYTĖ Lietuvių kalbos institutas Kierunki badań naukowych: leksykologia i leksykografia, słowotwórstwo. LEKSYKA BAZY DANYCH NEOLOGIZMÓW W DRODZE DO SŁOWNIKA LITEWSKIEGO JĘZYKA OGÓLNEGO The Lexis of the Database of Lithuanian Neologisms Is on Its Way to the Dictionary of Standard Lithuanian ADNOTACJA Celem niniejszego artykułu jest przeanalizowanie nowej leksyki prezentowanej w Bazie danych neologizmów języka litewskiego oraz związanych z nią informacji, a także wyjaśnienie zasadniczych kwestii systemowych, które należy uwzględnić przy leksykograficznym opracowywaniu jej danych i włączaniu ich do różnych słowników, przede wszystkim do Słownika ogólnego języka litewskiego. Istotne jest, że ten ostatni różni się od Bazy danych celami, zadaniami, funkcjami, metodologicznymi zasadami opracowania i selekcji danych oraz systemem. Zajmowano się czasownikami i ich abstraktami (derywatami z przyrostkiem -imas / -ymas), zakładając, że wyniki badań będzie można przynajmniej częściowo wykorzystać do leksykograficznego opracowania również wyrazów z innych grup leksyki. Ustalono kilka ważnych aspektów (regularność tworzenia abstraktów czasownikowych, derywaty zwrotne, wieloznaczność, formułowanie definicji, normatywność), pod względem których dwie omawiane bazy danych i ich systemy zasadniczo się różnią. Należy je koniecznie mieć na uwadze przy precyzowaniu, uzupełnianiu i opracowywaniu informacji w Bazie danych, zanim stanie się ona tekstem słownikowym. SŁOWA KLUCZOWE: neologizmy, słownik, systemowość, semantyka, abstrakty czasownikowe, definicja leksykograficzna. ADNOTACJA Artykuł ma na celu zbadanie nowego słownictwa w Bazie danych neologizmów litewskich oraz wskazanie kluczowych czynników systemowych, które należy uwzględnić podczas leksykograficznego opracowywania danych zawartych w wyżej wymienionej Bazie danych i Artykuły / Articles 69 Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną włączania ich do różnych słowników, przede wszystkim do Słownika standardowego języka litewskiego (Bendrinės lietuvių kalbos žodynas). Ten ostatni różni się od pierwszego celami, zadaniami, funkcjami, metodologicznymi zasadami opracowania i doboru danych, strukturą oraz systemem. Niniejsze badanie koncentruje się na czasownikach i ich derywatach sufiksalnych, a mianowicie na rzeczownikach abstrakcyjnych utworzonych za pomocą sufiksów –imas/–ymas. Przypuszczalnie wyniki badania mogą przyczynić się do rozwiązania problemów leksykograficznych związanych z włączaniem takich słów oraz słów z innych pól such as regular derivational patterns when building abstract nouns from verbs, reflexive derivatives, polysemy, lexicographic entries, normativity; they set the two databases and their systems apart. The aspects are very important when updating and processing inforleksykalnych do słownika. W toku badania zidentyfikowano kilka ważnych aspektów, mation w Bazie Danych Litewskich Neologizmów, zanim taka informacja stanie się częścią słownika. SŁOWA KLUCZOWE: neologizmy, słownik, systematyczność, semantyka, deverbalne rzeczowniki abstrakcyjne, definicja leksykograficzna. WPROWADZENIE Słownik standardowego języka litewskiego (dalej – Słownik, BŽ) jest najbardziej oczekiwany przez społeczeństwo z dwóch powodów – ze względu na zaktualizowany zasób haseł oraz nadzieję na uzyskanie wiarygodnego źródła normatywnego języka. Użytkownicy chcą między innymi znaleźć w nim także nowe normatywne słownictwo, objaśnione z punktu widzenia semantycznego, gramatycznego, akcentuacyjnego, stylistycznego, zakresu użycia itp. W październiku 2011 r. rozpoczęto tworzenie Bazy neologizmów języka litewskiego (dalej – Baza, ND) – niekompletnego, stale zmieniającego się i uzupełnianego zbioru danych, ukazującego najnowsze zmiany w użyciu leksyki języka litewskiego. Gromadzi się w niej „nowe słowa (zapożyczenia i neologizmy), połączenia wyrazowe i skróty, które pojawiły się w języku litewskim od końca XX w. i pojawiają się we współczesnym użyciu publicznym, nowe znaczenia słów, a także informacje o pochodzeniu, użyciu i normowaniu neologizmów” (http://naujazodziai.lki.lt/Index. asp?Apie_duomenyna). Jest to unikatowe źródło Słownika, zaspokajające dwie z kilku najważniejszych potrzeb jego twórców – nie przeoczyć najnowszej leksyki i uzyskać informacje o jej kodyfikacji. Celem twórców Bazy jest „stworzenie bazy danych, w której można byłoby stale gromadzić nową leksykę języka litewskiego […], a także dostarczanie użytkownikom języka litewskiego praktycznych informacji, których nie ma w DAIVA MURMULAITYTĖ 70 Acta Linguistica Lithuanica LXXV są również bardzo przydatne dla leksykografów, ponieważ dostarczają dodatkowych informacji przy doprecyzowywaniu definicji neologizmu, zakresu użycia itp. Na obecnym etapie neologizmy trafiają do Bazy Danych poprzez systematyczny przegląd różnych dzieł kodyfikacyjnych z końca XX – początku XXI wieku oraz prac naukowych poświęconych neologizmom, a także poprzez czytanie różnorodnych tekstów i ręczne wyłuskiwanie z nich nowego słownictwa (Miliūnaitė 2015: 170). Należy zwrócić uwagę na to, że neologizmy są zbierane ręcznie, a zatem dama, kas aptinkama, privalomai neieškant tos pačios semantinės grupės ar prawdopodobnie do Bazy Danych nie trafiają wszystkie neologizmy z danej dziedziny użycia, utworzone za pomocą tego samego afiksu słowotwórczego lub należące do tego samego gniazda słowotwórczego (choć po znalezieniu są ze sobą powiązywane). Tym (oprócz wielu innych kwestii) Baza Danych różni się od Słownika, w którym kwestie te są weryfikowane w celu zachowania jednej z głównych cech słownika – systemowości. Taigi, koks Duomenyno naujažodžių kelias į Žodyną? Ką turi atlikti žodynininkai, kaip pritaikyti Duomenyne pateikiamą informaciją, kad šio duomenys innych źródłach współczesnej leksykografii” (ibid.). Czy ilustrowanie autentycznymi faktami użycia (z odsyłaczami do ich źródeł) i fotografiami odpowiadałoby celom, zadaniom oraz metodologicznym zasadom opracowania Słownika? Nawiasem mówiąc, dalsze spostrzeżenia nie odnoszą się wyłącznie do przypadku Słownika ogólnego języka litewskiego; zasadniczo mogą być istotne dla twórców każdego wydawnictwa leksykograficznego. Aby odpowiedzieć na te pytania, badano czasowniki zamieszczone w Bazie oraz ich abstrakty – derywaty odczasownikowe z przyrostkiem -imas / -ymas. Są to neologizmy (neologizmy słowotwórcze, zapożyczenia, hybrydy) oraz wcześniej odnotowane słowa, które uzyskały nowe znaczenia. Założono, że wyniki badań będzie można wykorzystać leksykograficznie, opracowując również słowa należące do innych grup leksykalnych. Ustalono, że istotne są następujące aspekty: • regularność tworzenia abstraktów odczasownikowych, • zwrotność, • definicje, • wieloznaczność, • normatywność. ABSTRAKTY ODCZASOWNIKOWE REGULARNOŚĆ SŁOWOTWÓRCZA 1. 2016 04 01 W Bazie Danych podano bezokoliczniki 271 czasownika oraz 92 abstrakty czasownikowe utworzone za pomocą przyrostka -imas / -ymas. W trakcie badania (do czerwca 2016 r.) Baza Danych wzbogaciła się jeszcze o dwa bezokoliczniki (paguglinėti, užkoučinti) i abstrakt pakoučinimas. Przedstawione poniżej dane liczbowe z badania mają w większości charakter procentowy, aby w ten sposób przez pewien czas uzyskać bardziej stabilny obraz statystyczny, ponieważ Baza Danych jest stale uzupełniana, a zatem liczby bezwzględne zmieniają się szybciej. Artykuły / Articles 71 Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną Kilka neologizmów ma nie jedno, lecz 2–3 znaczenia, np.: kabliuoti 1. kamuolį kabliu krepšinyje’; 2. ‘patraukti’; 3. ‘priekabiauti’ (apie 4-ąją reikšmę žr. daugiareikšmiškumo skyrelyje); pozicionavimas 1. ‘rinkodaroje – tam tikros prekės ar organizacijos įvaizdžio kūrimas, orientuojantis į tam tikrą tikslinę grupę ir siekiant įsitvirtinti tarp konkurentų’; 2. ‘kokio nors asmens įvaizdžio kūrimas’, taigi iš viso tirta 280 veiksmažodžių leksemų ir 94 veiksmažodžių ‘mesti abstraktų leksemos. 2. Tylko jedna czwarta (25 proc.) abstraktów czasownikowych utworzonych za pomocą przyrostka -imas / -ymas w Bazie Danych ma czasowniki podstawowe, np.: aitvaravimas – aitvaruoti, barmenavimas – barmenauti, dykumėjimas – dykumėti, gryninimas – gryninti, klubinėjimas – klubinėti, skaitmeninimas – skaitmeninti, trolinimas – trolinti, apšildymas – apšildyti itd. Użycie internetowe pokazuje, że w rzeczywistości takich par jest około 74 proc., tzn. faktycznie używane są nieuwzględnione w Duomenynasie abstrakta banalizavimas, gražulėjimas, įgalūninimas, išsikūnijimas, keistėjimas, mas, nureligėjimas, nusvaigimas, pasidūzginimas, pasisėdėjimas, persemantizavimas, nukrikščionėjisumamėjimas, vaiduokliavimas, vokavimas, žalinimas oraz inne ich czasowniki podstawowe banalizuoti, gražulėti, įgalūninti, išsikūnyti, keistėti, nukrikščionėti, nureligėti, nusvaigti, pasidūzginti, pasisėdėti, persemantizuoti, sumamėti, vaiduokliauti, vokuoti, žalinti itd. To samo można powiedzieć o zasadniczo niezalecanych wyrazach o zapożyczonych rdzeniach aplaudinimas, apsišopinimas, kliksėjimas, pasikoučinimas itd., których czasowniki podstawowe aplaudinti, apsišopinti, kliksėti, pasikou činti itd. są używane w internecie. Nie są podawane w Duomenynasie. Podobną sytuację widać także po spojrzeniu w odwrotnym kierunku, tzn. po zbadaniu, ile czasowników z Duomenynasu ma w tym źródle swoje abstrakta i ile takich par czasowników podstawowych oraz ich abstraktów jest faktycznie używanych. Ponieważ czasowników bezokolicznikowych w Duomenynasie jest ogólnie więcej niż abstraktów czasownikowych utworzonych z przyrostkiem -imas / -ymas, odsetek czasowników bezokolicznikowych mających w Duomenynasie odpowiedni abstrakt jest mniejszy (17 proc.) niż abstraktów mających czasownik podstawowy (min. 25 proc.). Użycie internetowe pokazuje, że kolejne 54 proc. czasowników podawanych w Duomenynasie (aiškiaregiauti, alkoholiauti, atsitapatinti, atskambinti, atvirauti, audituoti, debatuoti, dekupažinti, dietintis, donuoti, feminizuoti, grilinti, guglinti, homoseksualizuoti, įbūtinti, įdrauginti, įmuziejinti, įsipatoginti, isterikuoti, išgryninti, išmanėti, į(si)tinklinti, kabliuoti, kriminalizuoti, levituoti, lobuoti, maskulinizuoti, monetizuoti, naviguoti, nomenklatūrėti, nujautrinti, numokyti, nuotykiauti, nutekinti, paguglinti, papirinti, paprieskoniuoti, pasikultūrinti, persipuošti, pramogėti, radikalizuoti(s), seneliauti, struktūruoti, suarabėti, sucivilinti, sugrėsminti, suradikalėti, surobotėti, susisvarbinti, vienišiauti, žaliavalgiauti itd., a także nienormatywne feikinti, išsikalinėti, laikinti, nuherojinti, nusiselfinti, perspjauti, DAIVA MURMULAITYTĖ 72 Acta Linguistica Lithuanica LXXV replikuoti, selfintis itd.) mają faktycznie używane, lecz niezarejestrowane w Duomenynasie abstrakta, dlatego ogólnie można stwierdzić, że w użyciu jest około 70 proc. Podsumowując, jak się wydaje, można stwierdzić, że 70–75 proc. nowych czasowników we współczesnym języku używanych jest wraz ze swoimi abstraktami, derywatami z przyrostkiem -imas / -ymas1. A zatem, chociaż teoretycznie derywaty z tymi przyrostkami tworzy się od każdego czasownika, w przypadku neologizmów realnie używa się około ¾ takich par: abstrakt – czasownik podstawowy. W korpusie jedynie 17–25 proc., tj. nie więcej niż ¼, neologizmów analizowanej grupy przedstawiono parami – czasownik wraz z abstraktem wspomnianego typu słowotwórczego. Oczywiste jest, że bynajmniej nie wszyscy rzeczywiście używani członkowie par „czasownik – jego abstrakt, derywat z przyrostkiem -imas / -ymas” trafili do Korpusu. 3. Žodyne aptariamosios darybos veiksmažodžių abstraktai pateikiami (tiek pateikimo formos, tiek abstraktų atrankos požiūriu) visiškai kitaip nei DabartiSłownika języka litewskiego (dalej – DŽ) (o różnicach i zaletach nowego sposobu przedstawiania zob. Murmulaitytė 2000, Murmulaitytė 2012, Liutkevičienė, Naktinienė, Vosylytė 2010). „Szczególnie ważne jest, aby przy przedstawianiu abstraktów czasowników źródłami BŽ […]” (Liutkevičienė, Naktinienė, ne tik laikomasi sistemiškumo principo, bet ir atliekamas gana išsamus kiekvieno konkretaus žodžio leksikografinis tyrimas remiantis svarbiausiais duomenų Vosylytė 2010: 246). A zatem abstrakt 1 Nie badano oddzielnie i nie uwzględniano tego, który z członów pary pojawił się lub mógł pojawić się w języku litewskim jako pierwszy. Powszechnie uważa się, że przy tworzeniu własnych wyrazów najczęściej najpierw tworzy się nowy czasownik, a od niego abstrakt (dykumėti → dykumėjimas). Może być również odwrotnie – najpierw (być może jako termin) zapożycza się, tłumaczy, adaptuje lub powstaje na drodze analogii abstrakt czasownika, a później w użyciu potrzebny staje się również sam czasownik, zapewne istniejący podświadomie w momencie powstawania abstraktu, lecz faktycznie nieużywany. Por. nieposiadające w odpowiedniej bazie danych czasowników podstawowych słowo pelėdžiavimas ‘internetowa rozrywka – fotografowanie się w nietypowy sposób (kucając jak sowa) i rozpowszechnianie zdjęć’, a także, najprawdopodobniej, autorskie jednostkowe automobilinimas ‘zatłoczenie starówki samochodami’ oraz inne jednostkowe formacje (choć w bazie danych nieoznaczone w ten sposób): reitingėjimas ‘nadawanie ratingom nadmiernego znaczenia; próba ustalenia ratingu wszystkiego, czemu można go ustalić’, subankinimas ‘ograniczenie rozliczeń gotówkowych poprzez realizowanie tej funkcji bezpośrednio za pośrednictwem banków’. Zdarza się, że abstrakt lub inny derywat zyskuje nowe znaczenie, podczas gdy jego podstawowy (z punktu widzenia formy) czasownik w tym nowym znaczeniu jakby nie jest używany albo pojawia się tylko sporadycznie. Na przykład już rozpowszechnione słowa slangowe atsilupęs, -usi ‘nieorientujący się w otoczeniu, zacofany’, atsilupėlis, atsilupėlė ‘ten, kto nie orientuje się w otoczeniu, jest zacofany’, atsilupimas ‘nieorientowanie się w otoczeniu, zacofanie’, jednak praktycznie nie słyszy się ani nie widzi osobowych form podstawowego czasownika atsilupti w tym znaczeniu (najprawdopodobniej nawet wspomniany imiesłów już się przymiotnikowizował). Podobnie jest w przypadku atsipūtęs, -usi ‘zrelaksowany, pozbawiony napięcia’ – wątpliwe, czy ten (przymiotnikowiały?) imiesłów opiera się na podanym w LKŽe leksemie czasownika atsipūsti ‘odpocząć, zregenerować siły’ lub którymś z leksemów podanych w DŽe: 1. ‘odetchnąć’; 2. ‘nieco odpocząć’. Z drugiej strony, w przypadku gniazda atsilupti trudno byłoby wyjaśnić pojawienie się nawet kilku derywatów czasownikowych przy braku ich czasownika podstawowego. Aby konkretniej odpowiedzieć na to pytanie i związane z nim kwestie, potrzebne jest osobne, dogłębne badanie, obejmujące zapewne nie tylko derywacyjnie powiązane słowa analizowanej grupy. Straipsniai / Articles 73 Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną nie trafiają do Słownika automatycznie na tej podstawie, że derywacja tych abstraktów jest regularna, tzn. takie abstrakty można praktycznie utworzyć od każdego czasownika (Urbutis 1978: 100), jak zapewne stało się w DŽ. Niemniej jednak, mając na uwadze wspomnianą regularność derywacji, po podjęciu decyzji o włączeniu do Słownika nowego czasownika koniecznie bada się również użycie jego abstraktu, wyjaśniając związane ze słowem struktūra, vartojimo dažnumas ir paplitimas, normiškumas ir kt. Jei veiksmažodžio abstraktas atitinka įprastus atrankos kriterijus, formuojamas atskiras jo žodyninis straipsnis, kuriame, kaip ir kitų žodžių atveju, pateikiama su antraštiniu informacje morfologiczne, akcentowe, semantyczne, stylistyczne itd. tego ostatniego. A zatem, korzystając z Korpusu jako z jednego ze źródeł Słownika i decydując się na włączenie do Słownika któregoś z odnotowanych w nim czasowników, należy badać również użycie jego abstraktu2. I odwrotnie – jeśli Korpus dostarcza tylko abstraktu, ale nie odnotowuje jego czasownika podstawowego, leksykograf powinien zainteresować się również użyciem tego ostatniego. Tak więc pary derywacyjne „czasownik – jego abstrakt, derywat czasownikowy z przyrostkiem -imas / -ymas” należy leksykograficznie analizować łącznie. W Korpusie (ze względu na różne cele, zadania i metodologię opracowania) taka procedura nie jest przeprowadzana. Jest to oczywiste w przypadkach, gdy po znalezieniu odnotowanego w nim abstraktu i zainteresowaniu się jego słowem podstawowym okazuje się, że to ostatnie jest często używane, a wyszukiwarka Google znajduje setki, a nawet tysiące przykładów jego użycia (licząc wraz z powtórzeniami). Na przykład Duomenynas podaje czasownik struktūruoti „strukturyzować, stworzyć strukturę” ([…] współczesny student nie potrafi się uczyć – nie strukturyzuje ani czasu pracy, ani informacji […]). Jego abstrakt struktūravimas w przykładach użycia 2016 07 01 znaleziono 7400 (niepowtarzających się – 175), np.3: strukturyzacja książki jest jasna i wygodna • wiedza historyczna i jej strukturyzacja • […] politologiczna strukturyzacja stosunków Litwy i Polski • planowanie i strukturyzacja dnia • lekcje te pomagają rozwijać umiejętności strukturyzacji i formalizacji uczniów, kształtować myślenie algorytmiczne • również wykonuję postarzanie drewna – strukturyzację (strukturyzowaniu słojów • metoda strukturyzacji – aktywność vimą) išryškinant medžio struktūrą • tekstas, pasak R. Barthes‘o, yra „ne struktūra, bet struktūravimas, ne daiktas, bet darbas ir žaidimas • muzikos prasmė glūdi jos uczestnika zostaje ograniczona, podawane są szczegółowe instrukcje, dobierana jest muzyka lub instrumenty, wskazywane są rodzaje aktywności • obrazy można wykorzystywać do strukturyzacji przestrzeni świadomości • jedno narzędzie i trzy specjalne szczotki – do strukturyzacji, szlifowania pośredniego i polerowania 2 Abstraktów tworzonych za pomocą innych przyrostków lub końcówek, na przykład -is, -esys, -ulys, -yba, -smas, -sena, -ynės; -a, -is, -as itd. (DLKG 1996: 94–100), słowotwórstwo nie jest tak regularne, dlatego w ich przypadku takie obowiązkowe badanie nie jest celowe. 3 Internete rasti vartosenos pavyzdžiai pateikiami netaisyti, vienas nuo atskirti stambiais taškais (•). Aptariamasis žodis juose paryškinamas, kupiūruotos vietos žymimos […]. DAIVA MURMULAITYTĖ 74 Acta Linguistica Lithuanica LXXV • tekst podręcznika jest spójny, bez wyróżnień, wyodrębnień, strukturyzacji itd. Różnorodność przykładów i użycie form liczby mnogiej wskazują, że w przypadku abstraktu można zapewne wyróżnić więcej niż jedno znaczenie tego słowa (w takim przypadku dodatkowo należałoby poddać analizie semantycznej także sam czasownik podstawowy, aby wyjaśnić, czy nie ma potrzeby doprecyzowania również jego znaczenia). Analogiczną pracę należy wykonać także w kierunku odwrotnym – jeśli w Duomenynas znajduje się abstrakt, na przykład sumamėjimas „absolutyzacja bycia matką, odcięcie się od innych dziedzin życia”, ale nie ma jego czasownika podstawowego, w tym przypadku – sumamėti4, należy wyjaśnić także jego użycie. Znaleziono ją w różnych formach: kobiety po urodzeniu dziecka boją się „stać się wyłącznie matką” • nie trzeba stać się wyłącznie matką i nie widzieć niczego poza dzieckiem • jedne pozostają atrakcyjne, inne niezbyt, jedne „stają się wyłącznie matkami” albo nawet starzeją się, inne pozostają miss • po prostu jeśli jesteś dziewczyną z tych młodszych i urodzisz dziecko, to przecież automatycznie stajesz się wyłącznie matką, zaczynasz bardzo dużo mówić o sprawach matek […] • feministki nie gardzą macierzyństwem, nie zgadzają się, by kobieta stała się wyłącznie matką i nie miała już żadnych celów ani aspiracji • słusznie, zgadliście – to beznadziejnie „zmatkowane”, niezawiedzione gospodynie domowe • mile widziane są wszystkie mamy, zarówno „zmatkowane”, jak i niezbyt • napisałam jak jakaś „zmatkowana” :))) itd. Po ustaleniu, że jeden z członów pary „czasownik – jego abstrakt”, nieobecny w Bazie Danych, jest używany, jego dalsza analiza przebiega zgodnie ze zwykłą procedurą opracowywania tekstu Słownika – bada się częstotliwość użycia tego słowa, jego normatywność, rozpowszechnienie itd. Możliwe, że słowo nienotowane w Bazie Danych, lecz znalezione podczas dodatkowych poszukiwań, jest jednak zbyt rzadkie lub okazjonalne. W tym przypadku uwidacznia się różnica między Bazą nyną jis vis dėlto, matyt, trauktinas, o į Žodyną – ne. Priežastis – skirtingi šių Danych a Słownikiem jako dwoma repozytoriami leksyki: zadania i funkcje źródeł danych. W Bazie Danych najważniejsze jest, by nie pominąć nowego faktu, natomiast w Słowniku – by fakt ten był dostatecznie częsty, utrwalony w użyciu i miał wyraźną strukturę semantyczną. A co bardzo ważne – normatywny. DERYWATY ZWROTNE Badając relację, użycie i rejestrowanie w Bazie Danych nowych czasowników i ich abstraktów, zauważono, że często podaje ona czasownik prosty (na przykład feisbukinti ‘czasownik o niekonkretnym znaczeniu, związany z portalem społecznościowym Facebook’, nugrybauti ‘zboczyć z drogi (także w znaczeniu przenośnym)’ itd.), ale nugrybauti ‘zboczyć z drogi (także w 4 Duomenyne nėra jo pamatinio žodžio mamėti, taip pat neužfiksuotas grybauti, nors teikiamas znaczeniu przenośnym)’ i podobne. Kwestia podstawowych słów podawanych w Bazie Danych wraz z czasownikami przedrostkowymi, lecz nieobecnych w niej, jest kolejnym zagadnieniem wymagającym odrębnego badania. Zob. także przypis 15. Artykuły / Articles 75 Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną nie podaje rzeczywiście używanego odpowiedniego czasownika zwrotnego (feisbukintis, więcej na jego temat zob. w rozdziale definicji, nusigrybauti, o tym również zob. przypis 15, i in.). Czasami Duomenynas podaje derywat zwrotny, ale nie odnotowuje używanego odpowiedniego derywatu prostego, np.: przykład użycia to pretenzingas manieringas jūsinimas atrodo juokingai ir keistai, ypač karštų diskusijų fone wskazuje, że możliwy jest również czasownik niezwrótny jūsinti (Duomenynas podaje tylko zwrotny jūsintis ‘zwracać się do osoby za pomocą zaimka jūs’5. I rzeczywiście występuje on w użyciu internetowym: […] būna, kad žmonės taip, pavyzdžiui, darbinėje aplinkoje, įpranta visus jūsinti, kad jūsina ir savo draugų draugus ar net antras puses […]. Inny przypadek – w Duomenyne podawane są abstrakcyjne rzeczowniki odczasownikowe apsipirkinėjimas (oraz nazwa wykonawcy czynności apsipirkinėtojas, -a), apsišopinimas, ale brak zarówno odpowiednich derywatów niezwrótnych, jak i niezwrótnych czasowników podstawowych tych ostatnich. Mimo to w internecie można znaleźć ogłoszenie: 10 metų stilisto patirties turinti apipirkinėtoja internetu kviečia pakeisti savo gyvenimą. Galiu suformuoti Jūsų stilių […], a ta nazwa wykonawcy czynności została utworzona nie od odnotowanego w LKŽe leksemu apipirkinėti iter. por. kupić 1. ‘kupić wszystkiego wystarczająco dla wszystkich’. A zatem nowe użycie niesamozwrotne jednak istnieje, a w Bazie Danych należy odnotować przynajmniej nowe znaczenie czasownika apipirkinėti6. Por. neologizmy nusiselfinti ‘zrobić sobie selfie’, nusišalčiūtinti ‘zrobić sobie selfie w stylu Moniki Šalčiūtė, bohaterki świata portali społecznościowych i rozrywki’, które ze względu na swoją semantykę (selfie powstaje podczas fotografowania samego siebie) nie mogą być niesamozwrotne. Nie chodzi tu również o przypadki, gdy Baza Danych odnotowuje tylko derywat zwrotny, kaičio (anūko) teisėmis’. Pasitaiko, kad apie (sangrąžinio) veiksmažodžio buvimą (jei ne realioje varponieważ nie występuje potencjalne użycie niesamozwrotne, na przykład nie udało vartojamo jo abstrakto. Tarkim, siekiant išsiaiškinti, ar vartojamas veiksmažodžio nugalinti ‘atimti galią’ abstraktas, rastas sakinys ar nebus taip, kad visuomenės nugalinimas ir nusigalinimas taip įsisavintas, jog egzistencija kitaip nesuvokiama ir nepateisinama kaip tik per įtakingųjų ir galingųjų dominavimą?7 Iš jo galima spręsti, kad teoriškai įmanomas ir sangrąžinis veiksmažodis nusigalinti. Ar jis išties się znaleźć użycia słowa *įvaikaitinti, por. Odnotowane w Bazie Danych įsivaikaitinti ‘przyjąć cudze dziecko do rodziny adopcyjnej, choćby tylko w podświadomości twórców neologizmu) można rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie realnego użycia; czy znaleziony rzeczownik zwrotny jest zaledwie okazjonalny, należy zbadać osobno. 5 Abstraktów w trakcie badania nie odnotowano w Bazie Danych. 6 Jeśli nie słowo odżyłe w nowym znaczeniu lub neologizm, ponieważ LKŽe zasadniczo podaje tylko użycie zwrotne: apipirkinėti; M iter. dem. apipirkti 1. |refl. K: Z tych jagód (za pieniądze otrzymane ze sprzedaży jagód) robię zakupy Rdn. Nora robić zakupy i wychodzić za mąż Krš. 7 Ani rzeczowniki pospolite, ani zwrotne (nugalinimas, nusigalinimas) w Korpusie 2016 06 28 nie zostały odnotowane. DAIVA MURMULAITYTĖ 76 Acta Linguistica Lithuanica LXXV Interesujący przypadek pojedynczego neologizmu išžmoginti ‘zniszczyć ludzką (odmienną od zwierzęcej) naturę człowieka’. W trakcie badania w Korpusie był on ilustrowany jedynym zdaniem Vytautasa Radžvilasa zawierającym dwa – prosty i zwrotny – derywaty czasownikowe z przyrostkiem -imas (trwający kilka stuleci proces odczłowieczania i (samo)odczłowieczania człowieka Zachodu). Wymowny błąd korektorski (użycie czasownika zilustrowano przykładami jego derywatu, rzeczownika), wskazujący na odczuwany organiczny związek czasownika i jego abstraktu. Czasownik išžmoginti rzeczywiście jest używany, i to w więcej niż jednym znaczeniu, por. szersze konteksty dwóch leksemów; w pierwszym przypadku można jeszcze mówić o semie związku ze zwierzętami, w drugim go nie ma: 1. Jest to najważniejsza i zasadnicza cecha baśni – bohaterowie przywracają sobie ludzką postać albo ją zachowują. […] Co właściwie widzimy w wielu współczesnych „baśniach”? […] Przede wszystkim rzuca się w oczy transformacja istoty bohaterów – są oni, jeśli można tak powiedzieć – odczłowieczeni. Wyrazistym tego przykładem jest Pająkoczłowiek (właśnie tak – nie człowiekopająk, lecz Pająkoczłowiek: Spider-Man) i cała zgraja najróżniejszych mutantów, począwszy od cyborgów, a skończywszy na wampirach. (http://versijos.lt/trumpa-animacines-mitologijos-anatomija/; dostęp: 11.07.2016). 2. Malarstwo – sztuka subiektywna. Także abstrakcyjna. Jest to próba osiągnięcia jednej idealnej, a zatem nieosiągalnej granicy – „uczłowieczenia” własnych wyobrażeń, innymi słowy, roztopienia świata w subiektywnym „ludzkim” wyobrażeniu, pokazania, jaki byłby on dla absolutnie ludzkiego spojrzenia. Sztuka obiektywna dąży do innej, przeciwnej, idealnej granicy – próbuje „odczłowieczyć” rzeczywistość i jej wyobrażenia, pokazać, jakie byłyby one obserwowane „przedludzkim” spojrzeniem menas/dvi-tapybos-ir-realybes-puses-125392; žiūrėta 2016 07 11) • Abstrakcionizmas įveikė ir pašalino stebėjimo kryptis, suteikdamas žvilgsniui kontrastų, formų, czystej natury. (http://klaipeda.diena.lt/dienrastis/ doświadczenie gry kolorów, radość dehumanizacji sztuki. Odczłowieczona sztuka połączyła się z zabawnymi odbiciami form natury, wyzwolonymi z fizycznej zależności, z energią kolorów pozbawioną ewolucyjnego lub ideologicznego kierunku i znaczenia […] (http://www.vdu.lt/wp-content/uploads/2015/04/PMDF_Mazeikis_7.pdf; dostęp: 11.07.2016). W DLKT nie odnotowano użycia czasownika zwrotnego išsižmoginti, jednak poszukując większej liczby przykładów abstraktu zwrotnego, udało się znaleźć jeden fakt w innym tekście tego samego Vytautasa Radžvilasa: Innymi słowy, pogłębiająca się integracja UE jest nieustannie nasilającym się i przyspieszającym procesem niszczenia tego, co jeszcze do połowy XX w. nazywaliśmy Europą. I ten proces oznacza, że my, którzy uważamy się za Europejczyków, po prostu turėdamas omenyje, kad virstame savotiškos rūšies socialiais gyvūnais, neturinčiais jokių aukštesnių siekių ir tikslų (http://www.propatria.lt/2015/12/vytautas-raodczłowieczamy się. Celowo używam pojęcia „odczłowieczenia” dzvilas-europos-sajunga-prie.html, przeglądano 2016 07 11). Zatem w Duomenynas należy odnotować również czasownik zwrotny. Artykuły / Articles 83 Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną Wiersz 4. podzielono na dwie części (a i b), ukazując dwojaką sytuację, gdy leksykograf musi rozstrzygnąć o normatywności neologizmu lub nowego znaczenia wyrazu, nie otrzymując w tej kwestii informacji z Duomenynas. W niektórych przypadkach problemy nie występują (wiersz 4a), na przykład oczywiste jest, że nowe znaczenie wyrazu gryninti ‘zamieniać na gotówkę (w odniesieniu do pieniędzy, papierów wartościowych itp.)’ lub neologizm įkvipti ‘nabrać zapachu, przesiąknąć zapachem’ są normatywne i mogą być podawane w słowniku normatywnym (jeśli spełniają inne kryteria doboru wyrazów). Trudniej jest w innych przypadkach (wiersz 4b), gdy w Duomenynas nie ma konkretnej, jednoznacznej ani żadnej informacji o normatywności interesującego nas neologizmu. Załóżmy, że nowe, przypisywane slangowi znaczenie słowa užknisti ‘wyprowadzić z równowagi; doprowadzić do szału’ w Korpusie ma uwagę dla użytkowników: „szeroko rozpowszechnione słowo slangowe, na granicy języka ogólnego“. W przypadku nugrybauti (jak się wydaje, analogicznym – nowe, również przypisywane slangowi znaczenie ‘zboczyć z drogi (także w znaczeniu przenośnym)’) takiej uwagi nie ma. Leksykografowie muszą rozstrzygnąć, czy w przypadku užknisti granica języka ogólnego została już przekroczona, czy można oprzeć się na analogii tego słowa przy rozstrzyganiu o normatywności nugrybauti, a jeśli nie – to co przeszkadza uznać je za normatywne. Nie należy też zapominać, że są to słowa pochodne, pozostające pod względem słowotwórczym w relacji z odpowiednimi czasownikami bezprzedrostkowymi, a ponadto najprawdopodobniej mające również własne derywaty (np.: nugrybavimas, grybauti, grybavimas, nusigrybauti, nusigrybavimas; užknisimas, užknisėjas, -a, knisti, knisėjas, knisimas15 i in.), których (zarówno jednych, jak i 15 Korpus nie podaje żadnego z nich, choć występują w użyciu internetowym: 2016 07 01 znaleziono 5850 przykładów nugrybavimas (niepowtarzających się 130): nie lubię kina eksperymentalnego i zbaczania w styl wideoklipu muzycznego • ale wróćmy do tematu, bo znowu będzie nugrybavimas :) • zboczenia popularnych filmów hollywoodzkich • a to nugrybavimas w wyrażeniu finansowym – 27 000 litów z mojej kieszeni • miejmy nadzieję, że uczestnicy forum nie pogniewają się za nasze nugrybavimas, jeśli trzeba, moderatorzy zaprowadzą porządek • nie najeżdżajcie na sędziów, nugrybavimai zwykle są zaskarżane w trybie określonym przez przepisy postępowania, a poza tym wygląda to niepoważnie (wszyscy czasem grybaujame) i in. ; nusigrybavimas – odpowiednio 4678 (99): dla mnie jest całkiem niezły, a o Star Gate Atlantis nawet nie wspominam, bo tam to już nusigrybavimas i kompletne zboczenie z tematu przez głównego aktora • tak więc kurier swoimi efektownymi nagłówkami i nusigrybavimais, po raz kolejny PRO SONA • dziewczyna próbuje wcielić się w specjalistkę od historii kolei, jednak nusigrybavimas w kompletne bzdury jest całkowity • człowiek, chcąc poczytać o interesującym go zagadnieniu, musi czytać również nusigrybavimus forumowiczów i in. Jeszcze kilka przykładów użycia słów z innego wspomnianego gniazda słowotwórczego: užknisimas – jedna wiadomość ze spamem to po prostu spam, 4 identyczne wiadomości to już zaśmiecanie forum i irytowanie ludzi • no cóż, pozostają dwie drogi: przestać narzekać na irytującą czarność popu i nadal słuchać go w komercyjnych stacjach radiowych albo włączyć StartFM • jeśli robi się to (dzwoni) już do granic irytacji, co dwie minuty, to naprawdę można poskarżyć się na tego abonenta operatorowi • kolejność powinna być taka: najpierw czytamy ustawę, później wyrażamy opinie i irytacje; knisti – tę „wadę” szlachetnie sobie nawzajem wybaczaliście, a teraz ona zaczyna was „wkurzać” • jak mnie wkurzają te ścieżki rowerowe wymalowane zygzakami na chodnikach • najbardziej wkurzającą porą roku jest dla mnie zima; knisėjas, -a – zob. Na tej stronie wypiszę ci obszerny tekst o tym, jaki to ja jestem taki-owaki, niesprawiedliwy kłamca i wkurzający mądrala; knisimas – to – nie wiadomości z Rosji, lecz zwykłe propagandowe pranie mózgu • trzeba nie reagować na niektóre przejawy wkurzania i obojgu wszystko będzie w porządku. DAIVA MURMULAITYTĖ 84 Acta Linguistica Lithuanica LXXV kitus) žodyno kūrėjams irgi reikia išnagrinėti semantikos, vartosenos dažnumo, pod względem normatywności itp., aby na podstawie uzasadnionych kryteriów włączyć je lub odmówić ich włączenia do słownika normatywnego. Dlatego znaczenie i ważność Bazy dla pracy leksykograficznej stają się szczególnie wyraźne, ponieważ oczekuje się, że znajdzie się w niej możliwie najnowsza i najbardziej kompetentna z punktu widzenia normalizacji informacja. Osoby poszukujące nowego słowa na no naudotojams jo įvade patariama pasiskaityti ir pastabas, „ar jums patikęs žodis atitinka bendrinės lietuvių kalbos normas“ (http://naujazodziai.lki.lt/Index. asp?Apie_duomenyna). Žodyno kūrėjai taip pat remiasi šia naudinga ir jiems būnazwę swojej firmy lub produktu znajdą w Bazie potrzebne informacje i mają nadzieję, że z biegiem czasu coraz większa część neologizmów zmieni w Bazie status „niezakodowany” na „normatywny” albo „nienormatywny”, „niezalecany”. UWAGI KOŃCOWE 1. Baza danych neologizmów języka litewskiego jest jednym z nielicznych profesjonalnie gromadzonych i opracowywanych źródeł leksykograficznych, którego głównym celem jest terminowe dostrzeganie i rejestrowanie nowych zjawisk leksykalnych, ustalanie ich normatywności oraz przedstawianie zaleceń użytkownikom języka. Bez jej danych trudno byłoby wyobrazić sobie jakikolwiek słownik współczesnego języka litewskiego. 2. Danych z bazy nie można i nie należy przenosić do słowników bezkrytycznie. Są one jedynie materiałem wyjściowym do dalszych badań nad użyciem oraz metodycznego opracowania leksykograficznego. To, ile i jakich neologizmów z bazy włączyć do danego słownika, zależy od celów, zakresu, przeznaczenia i zasad jego tworzenia. 3. Słownik ogólnego języka litewskiego jest normatywnym słownikiem objaśniającym współczesnego języka litewskiego. Z bazy powinno do niego trafić nowe słownictwo normatywne. Dlatego duża, nienormatywna część haseł bazy (zapożyczenia, żargon, slang, część nieskodyfikowanego słownictwa itd.) nie nadaje się do tego słownika. Ponadto ze względu na rzadkie użycie odpadają pojedyncze, autorskie neologizmy, okazjonalizmy. 4. Rozstrzygając, czy neologizm powinien zostać uwzględniony w Słowniku, semantinė struktūra, reikšmių apibrėžtys, darybiniai ryšiai, vedinių vartosena ir kt. Į šį žodyną trauktini tik pakankamai dažni, platesnės vartojimo sprawdza się i doprecyzowuje również neologizmy z jego dziedziny (nie zaś terminy specjalistyczne). 5. Wykorzystując dane Korpusu w Słowniku, należy zwrócić uwagę na formy zwrotne, wieloznaczność neologizmów oraz formułowanie definicji. 6. W Słowniku obok czasowników konsekwentnie podaje się abstrakta o regularnej budowie słowotwórczej, spełniające kryteria selekcji. Dlatego po podjęciu decyzji o uwzględnieniu w nim Artykuły / Articles 85 Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną -imas / -ymas, būtina ištirti ir kito iš šios poros narių galimą buvimą ir varznalezionego w Korpusie nowego czasownika lub jego abstraktu utworzonego za pomocą przyrostka toseną. Jeśli ten ostatni spełnia wspomniane kryteria selekcji Słownika (normatywności, częstotliwości użycia, rozpowszechnienia itp.), również jego należy włączyć do słownika. 7. We wstępie do Korpusu, po wyliczeniu rodzaju gromadzonych w nim informacji, stwierdza się: „A zatem korpus to więcej niż słownik, między innymi zilustrowany autentycznymi faktami użycia (ze wskazanymi źródłami) i fotografiami.“ (http://naujazodziai.lki.lt/Index.asp?Apie_duomenyna). Być może trafniej byłoby powiedzieć, że jest to inny niż słownik (mający inne cele, rozwiązujący inne zadania, pełniący odmienne funkcje i inaczej uporządkowany systemowo) zbiór danych leksykalnych oraz informacji na ich temat, z którego leksykografowie czerpią wiedzę, dążąc do przedstawienia nowej leksyki w publikacjach leksykograficznych. Aby zrobić to właściwie, trzeba między innymi popracować także nad uzupełnianiem i doprecyzowywaniem informacji zgromadzonych w Bazie Danych, różniących się pod względem obfitości i szczegółowości. Rezultaty tej pracy po pewnym czasie powinny być widoczne w systemowo opracowanych słownikach odzwierciedlających współczesne użycie języka. Te ostatnie z kolei również mogłyby być przydatne dla tej samej Bazy Danych, choćby przy doprecyzowywaniu struktury semantycznej neologizmów, ich definicji itp. Krótko mówiąc, jeśli Baza Danych jest „narzędziem do prac z zakresu nauki o języku (przydatnym leksykologom, leksykografom, normatywistom językowym) i użytecznym zbiorem faktów” (ibid.), to Słownik powinien być jednym z jej podręcznych dzieł. LITERATŪRA DLKG – Dabartinės lietuvių kalbos gramatika, red. Vytautas Ambrazas. 2-asis pataisytas leidimas. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1996. Liutkevičienė Danutė 2010: Bendrinės lietuvių kalbos žodyno struktūra, tikslai ir perspektyvos. – Kalbos kultūra 83, 141–150. Liutkevičienė Danutė, Naktinienė Gertrūda, Vosylytė Klementina 2010: Veiksmažodžiai ir jų abstraktai Bendrinės lietuvių kalbos žodyne. – Leksikografija ir leksikologija 2. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 235–251. Miliūnaitė Rita 2015: Naujažodžių atranka ir pateikimas „Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne“. – Leksikografija ir leksikologija 5. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 161–184. Murmulaitytė Daiva 2000: Vedinių pateikimas Dabartinės lietuvių kalbos žodyno pamatinių žodžių straipsniuose. – Acta Linguistica Lithuanica 42, 141–159. DAIVA MURMULAITYTĖ 86 Acta Linguistica Lithuanica LXXV Murmulaitytė Daiva 2012: Vedinių pateikimo sistemiškumas Bendrinės lietuvių kalbos žodyne. – Kalbos kultūra 85, 71–91. Urbutis Vincas 1978: Žodžių darybos teorija. Vilnius: Mokslas; 2-asis leidimas, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2009. Zaikauskas Egidijus 2007: Kalbos paribiai ir užribiai: lietuvių žargono žodynėlis. Vilnius: Alma littera. ŠALTINIAI BŽ – rengiamas Bendrinės lietuvių kalbos žodynas. Redaktorių kolegija: Danutė Liutkevičienė (vyr. redaktorė), Gertrūda Naktinienė, Ritutė Petrokienė, Dovilė Svetikienė, Klementina Vosylytė, Jolanta Zabarskaitė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2013– 2015. Prieiga internete: http://bkz.lki.lt. DLKT – Dabartinės lietuvių kalbos tekstynas. Kaunas: Kauno Vytauto Didžiojo universitetas. Prieiga internete: http://tekstynas.vdu.lt/tekstynas/index.jsp. DŽe – Dabartinės lietuvių kalbos žodynas: šeštas (trečias elektroninis) leidimas, vyr. red. Stasys Keinys. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2006; internetinė versija, 2011. Prieiga internete: http://dz.lki.lt. LKŽe – Lietuvių kalbos žodynas 1–20, 1941–2002, elektroninis variantas, redaktorių kolegija: Gertrūda Naktinienė (vyr. red.), Jonas Paulauskas, Ritutė Petrokienė, Vytautas Vitkauskas, Jolanta Zabarskaitė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2008. Prieiga internete: www.lkz.lt. ND – Lietuvių kalbos naujažodžių duomenynas. Internetinė duomenų bazė, sud. Rita Miliūnaitė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Prieiga internete: http://naujazodziai. lki.lt. Jaunimo žodynas. Prieiga internete: http://www.zodynas.lt/jaunimo-zodynas/. American Heritage Dictionary. Prieiga internete: http://americanheritage.yourdictionary. com/. Vocabulary.com. Prieiga internete: https://www.vocabulary.com/dictionary/lyophilize. Your dictionary. Prieiga internete: http://www.yourdictionary.com/. Wikipedia. The Free Encyklopedia. Prieiga internete: https://en.wikipedia.org/wiki/. Webster‘s New World College Dictionary. Prieiga internete: http://websters.yourdictionary.com/. Artykuły / Articles 87 Naujažodžių duomenyno leksika pakeliui į Bendrinės lietuvių kalbos žodyną The Lexis of the Database of Lithuanian Neologisms Is on Its Way to the Dictionary of Standard Lithuanian PODSUMOWANIE Baza neologizmów litewskich jest unikalnym źródłem dla Słownika standardowego języka litewskiego (Bendrinės lietuvių kalbos žodynas), zaspokajającym potrzeby leksykografów, którzy regularnie aktualizują słownik i w tym celu potrzebują informacji o całym nowym zasobie leksykalnym oraz jego kodyfikacji. Dwie bazy danych leksyki różnią się celami, zadaniami, funkcjami, metodologicznymi zasadami opracowania i doboru danych, strukturą oraz systemem. Przed włączeniem do Słownika materiały Bazy Danych powinny zostać opracowane leksykograficznie. Podczas badania Bazy Danych podjęto próbę przez identify the way of neologisms to the Dictionary; what should be taken into consideration kompilatorów słownika przy dostosowywaniu danych Bazy Danych do celów Słownika. Aby osiągnąć cele badania, wybrano czasowniki i ich derywaty sufiksalne, a mianowicie odczasownikowe rzeczowniki abstrakcyjne utworzone za pomocą sufiksu -imas/-ymas. Obejmują one neologizmy, takie jak nowe utworzenia, zapożyczenia i hybrydy, a także już istniejące wyrazy, które nabrały nowych znaczeń. Ustalono, że aby móc zdecydować, które neologizmy powinny zostać uwzględnione w Słowniku, należy wziąć pod uwagę pewne istotne aspekty, takie jak regularność tworzenia rzeczowników abstrakcyjnych od czasowników, derywaty zwrotne, polisemia, znaczenia neologizmów i ich definicje, a także normatywność. Mimo że teoretycznie powyższe rzeczowniki abstrakcyjne można utworzyć od dowolnego czasownika, w przypadku neologizmów takie pary rzeczownik abstrakcyjny–czasownik bazowy są faktycznie używane w około ¾ wszystkich potencjalnych przypadków. W Bazie danych tylko około 17–25 %, tj. nie więcej niż ¼ powyższej grupy neologizmów, podano w parach obejmujących czasowniki bazowe i utworzone od nich rzeczowniki abstrakcyjne. Przy podejmowaniu decyzji, czy neologizm powinien zostać uwzględniony w Słowniku, z punktu widzenia leksykografa pary czasownik–rzeczownik abstrakcyjny utworzony za pomocą sufiksu -imas/-ymas należy traktować łącznie, nawet jeśli w Bazie danych nie podano jednego z członów pary. W podobny sposób należy badać czasowniki proste i zwrotne oraz odczasownikowe rzeczowniki abstrakcyjne. Definicje zawarte w Bazie danych stanowią punkt wyjścia przy opracowywaniu haseł słownikowych. Na podstawie rzeczywistego użycia poświadczonego w Bazie danych i stwierdzonego w innych źródłach definicja znaczenia jest aktualizowana poprzez jej rozszerzenie lub zawężenie albo poprzez rozpoczęcie kolejnej definicji. Często stwierdza się, że neologizm ma więcej znaczeń niż poświadczono w Bazie danych lub że kilka leksemów można traktować jako jeden, proponując bardziej abstrakcyjną definicję. Słownik pełni funkcję normatywną; dlatego znaczna część neologizmów traktowanych w Bazie danych jako nienormatywne, nieakceptowalne, żargonowe, zapożyczone i przyswojone nie jest transferred to the Dictionary. DAIVA MURMULAITYTĖ 88 Acta Linguistica Lithuanica LXXV Nie wszystkie neologizmy omówione w artykule powinny zostać włączone do Słownika; kryteria selekcji obejmują więcej niż tylko innowacyjność i normatywność leksyki. Obejmują one również takie aspekty, jak celowość, częstotliwość i rozpowszechnienie użycia itd. Artykuł przyjmuje szerszą perspektywę i dąży do wykazania, że informacje z Bazy danych powinny zostać zaktualizowane i opracowane, zanim staną się częścią słownika, niekoniecznie Słownika języka standardowego litewskiego. Przypuszczalnie wyniki badań mogłyby przyczynić się do ustanowienia bardziej rygorystycznych zasad leksykograficznych w odniesieniu do czasowników i abstrakcyjnych rzeczowników odczasownikowych, a także słów z innych pól leksykalnych. Uwaga: Adnotację i streszczenie artykułu na język angielski przełożyła Inesa Šeškauskienė. Nadesłano 27 lipca 2016 r. DAIVA MURMULAITYTĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno, Litwa [email protected]