Vainiklapių spalvos ir atspalviai šiuolaikinėje lietuvių prozoje: balta ir juoda

134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI AURELIJA GRITĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Las di ecciones de in es igaciones cien í icas: lexicología y lexicog a ía. VAINIKLAPI SPALVOS IR ATSALVIIA ŞIUOLAIKINGE LIETUVI PROZOJE: BALTA IR JUODA Colou s and Shades o Pe als in Mode n Li huanian P ose: Black and Whi e ANOTACIÓN el A ículo obje o de in es igación 61 con empo anias li uanas p ozas au o ious 98 ob as encon adas más de 300 colocaciones, en las cuales p ozininkai di ec amen e o pasi elkę compa aimus así me a o as habla sob e blanco y juodą žydinčių plan as de ainiklapios colo y es os colo es a spal ius. El obje i o del es udio acla a , con qué leksemás nues os au o es ansmi en el blanco y juodó ainiklapios colo , desc ibi la es uc u a aiškos de colo y semán ica; de e mina , qué p o o ipicamen e blan i deno a es de ik o és se compa an con los blancos lo es de plan as; examina , con cuáles a ibu os de la ealidad seleccionadas colocaciones au o es compa a blancos y juodus plan as de co oniklapios, qué compa aciones con es os colo es de žiedos in es ig ada en ma e ial es ecuen e y ace cėja a es e eo ipos. Esc i a ma e ial mues a que ing esando žiedlapios colo á los au o es más ecuen e us aba būd a džius bal as, -a y juodas, -a, algo čiau colo a nosakoma á a džiuo iniais būd a džiais. Bal a colo a en ob as de p osa į a dijama y eiksmažodžiais así a dažodiniais abs ac s. Se ha egis ado casos, cuando ach oma inas colo es a i anciadas pe conc e os daik á, p o o ipinį del co espondien e colo u ė oją; compa ado a menudo es os colo es noso as y pasábamos me á o as y di e sas compa aciones. ESMINIAI VOZŽIAI: semán ica, kolokación, colo a, blanca, juoda, a inis es ilous. ANNOTATION The objec o he a icle is mo e han 300 colloca ions ound in 98 wo ks o 61 mode n Li huanian p ose au ho s; hese colloca ions a e used by he p ose w i e s o con ey di ec ly o by using compa isons o me apho s he whi e o black colou o lowe ing plan s and he shades o hese colou s. The aim o he esea ch is o de e mine wha lexemes he no a a a e compa ed wi h A ículos A icles 135 / Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje: bal a i juoda analysed au ho s use o con ey black and whi e colou s o pe als; o desc ibe he s uc u e and seman ics o colou exp ession; o de e mine wha p o o ypically whi e eali y de- whi e blossoms; o in es iga e wi h which eali y a ibu es he hese colou s a e he mos au ho s o chosen colloca ions compa e whi e and black pe als, which compa isons wi h equen so ha use becomes almos s e eo ypical. The esea ch indica es ha when desc ibing he colou o pe als, he au ho s use adjec i es whi e and black (Li h. bal as, -a; juodas, -a; eminine and masculine o m), less equen ly he colou is desc ibed by using p onominal o m o adjec i es. Ve bs and nominal abs ac s a e also used o indica e whi e colou . The e a e cases when ach oma ic colou s a e con eyed h ough a conc e e objec , a ce ain colou p o o ype; o en he colou s a e desc ibed by employing me apho s and a ious compa isons. KEYWORDS: seman ics, colloca ion, colou , whi e, black, belles-le es s yle. ĮVADAS Žydėjimas imp esionan e enómeno de la na u aleza. No uno de noso os (especialmen e kū ėjus) pake i besp adicien es y escampados de žiedos o mas, colo es y olapai, po lo dėsninga que es a imagen de la na u aleza iene i in b illškų kū ybos p o eks ą, que más a de se con ie e ex o kū iniu (Daujo y ė 1999: 55). En ex os de p osa es e enómeno de la na u aleza suelen pasi eliza se ob a de nuo aikai ansmi ik i, acción al luga o iempo pa yškin i. Can iendo con empo áneas li uanas au o es de p osa ex us1 egimos dos endencias: unos au o es žiedos colo indican muy conc e amen e, como si basándose pi mu imp esiónju o de an ess o pasąmone ē susi o man unas es e eo ipadas imágenes, y o os en plan a žiedă însijeū i muy a en amen e no i ica y desc ibe sub ilus pumpu ų i išsiskleidusių ainiklapių panal ius, e lejo nu el colo del medio del žiedo. Pa sėjimas como enómenoškinys muy a menudo judía ue emen e emocialmen e in luye no sólo esc i o a, su c eado pe sonajej, pe o y cui y oja. Įspūdį hace no sólo o ma žiedų, sino y sus colo a2, que ayuda a ansbo da sen imien os, es ado de ánimo y pan. Como sabemos, ace ca de 8090 % de in o mación sob e el mundo ex e no homb e ob iene iendo (Lapė, Na ikas 2003: 72). Aplincinos obje os pueden desc ibi se y nousando colo es (padeda o ma, ex u a, š iesaus y amsaus concep o y 1 Tai pu amen e ch onologinis elección. S aipsnyje mode naikine lie u ių li e a u a se conside an kū inia, esc ibi i y edi ados Li uiais a kū us nep iklausomybę po 1990 años. 2 Basándose en las colococaciones acumuladas au o a del a ículo se de e minó que žiedos gama de colo es en seleccionados ex os de p osa puede se exp esš a 19 būd a džių: aly inis, -ė, bal as, -a, balkš as, -a, bals as, -a, gel ona, -a, gels as, -a, juodas, -a, lelijín, -ė, mėlynas, -a, mels as, -a, o anžinis, -ė, pil- kas, -a, pu pu inis, -ė, audonas, -a, aus as, -a, ožinis, -ė, udas, -a, iole inis, -ė, žyd as, -a. AURELIJA GRITĖNIENĖ Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI pan 136.), sin emba go, el colo ha okai p awečia espec ó de la desc ipción de las cosas (Jonai is 2009: 8). Spal a inhe en inė cualidad, pe enecien e pámpimo a cosa como su sa as is. La in o mación sob e ales de las cosas peculia idades homb e ob iene sen idos. Spal a egos ecep o iais gene almen e de odos pe cibiama igualada, ad colo ą eiškian ys būd a džiai ski ini inhe en inių absoliučiųjų būd a džių klasei (pla ininkai, izik, ma ema ikai, chemikai, isiologos, biologos, psicologos, e nologos y k . Lembiniu pun o de is a el čiau ž . Teko ienė 1990: 98, 119). Spal as į ai iais aspek ais y inėja į ai ių mokslo šakų specialis ai: dailė y- colo analizó no un solo lingüis a Li uano. Aquí menciona emos sólo algunas de ellas. I ena And iukai ienė desc ibió el concep o de colo y nomb amien os en lengua li uanos; y ė colo es imagenidį An ano Juškos Lie u iškose s o binėse dainose (And iukai ienė 1996: 162166; 1997: 173179). G ažina As amskai ė es udió los li uanos bal as y okiečių weiss es uc u a seman ina (As amskai ė 1976: 715), desc ibió los li uanos juodas y okiečių schwa z op ines y secundu ines signi icados (As amskai ė 1977: 716; 1988: 411). Es a in es igado a desc ibió los nomb es del pelo de animales en lenguas li uanas y okiecias (As amskai ė 1992: 2533), y Jolan a Vibu y ė examinó p oblemą de de inición del colo del pelo de animales en dicciona io de la lengua Lie u ių (Vibu y ė 2003: 119135). Saulu ė Juzelėnienė analizó, cuáles cono acionales signi icados ca ac e ís ica de colo es signi icados a ca ac e a dji en poesía li uanas del XX siglo (Juzelėnienė 2001). Rasuolė Vlada skienė desc ibió el a ibu o e das signi icados en é minos compues os, discuė e s inės es e a ibu o signi icados a spal ius (Vlada skienė 2014: 38). Aloyzas Guda ičius analizó el concep o de colo e de (Guda ičius 2009 105114), y su es udian eė Toma Jokubai ienė concep os de neg edumb e y blancumb e en lenguas li uanas y inglesas (Jokubai ienė 2009). Rū a Kazlauskai ė, desc ibiendo di e sas plan as (aguonos, yšnios, saulėg ąžos) igu a i as en poesía li uanas, analizaba y colo es de es os plan as žiedlapios (Kazlauskai ė 2010a: 5370; 2011: 440455; 2014: 86107); desc ibió los nomb es de los colo es de una Janio Aku a e io apysako en aducciones al idioma li uanos (Kazlauskai ė 2010b: 128141). Es a in es igado a, jun o con Egle Ramanauskienė, desde la pe spec i a de la lingüís ica p agma ica, analizó los nue os nomb es de colo es en publicis iniuose publicaciones (Kazlauskai ė, Ramanauskienė 2011: 176201)3. In es igado es o áneos en sus in es igaciones conside ables a ención des inan a la pe cepción y concep ualización del colo . Los an opólogos B en as Be linas y Paulas Kayʼus ealiza on ú di isión y ca ego izándose depende del lenguaje, o de la sis ema senso ial (Heide 1971, 1972). de colo es uni e salijas bas an es son la esc i usi polkų 3 En es e a ículo se p esen a aún más amplė sob e colo es palab as de leksinių, seman inių y k . in es igaciones lieling is ė Anna Wie zbicka (Wie zbicka 1990: 99150). De las más ecien es ob as es necesa io menciona una g an ekspe imen us i y ė, kaip žmonės su okia pag indines (židinio) spal as (Be - lin, Kay 1969). Eleano os Rosch da bų ikslas – nus a y i, a pag indinių spal- colec i i á es udi de lingüis as, an opólogos y psicólogos, des inada la ca ego ización del colo (Ha din, Ma i 2002). En él se analizan en a ios aspec os, cómo homb e pe cibe el colo , qué concep os esa pe cepción Roze (Roze 2005), usas lengua nomb es de colo es desc i os u ių i užsienio y ėjų publikacijų apž alga (Kazlauskai ė, Ramanauskienė 2011: 178–179). S aipsniai / A icles 137 Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje: bal a i juoda colec i y inėje monog a ijoje (Vasile ič, Kuzneco , Miščenko 2005). El obje i o de es e a ículo acla a , con qué leksemás seleccionadas colocaciones au o es en sus ob as ansmi en blanco y juodó žiedos colo 4. Obje i os del es udio: desc ibi ach oma ines nomb es de colo es es uc u a y semán ica; de e mina , qué p o o ipicamen e blan i deno a es de ik o és se ealizuojamas kalboje. La ių kalbos spal ų pa adinimus išsamiai iš y ė Ani a compa an con los blancos lo es de plan as; es udia con qué a ibu os de la ealidad en las colococaciones seleccionadas se compa an blancas y neg as co oniclapas de plan as, qué compa aciones con es os colo es de žiedos en el ma e ial ecopilado son más ecuen es (p o o ipos) y ace cándose a los es e eo ipos5. La elección de mé odos de es udio debió la especí ica de la sus ancia analizable. Pa ain aišką de colo es y semán ica desc ibi lo más de allado, compleeksiškiau, en el es udio aplicados di e sos mé odos in e ps i iniai: seman ines, es ilis inas y kogni y inės analizes, desc i omasis y p agma ines in e p e aciones mé odos. Pa a es e es udio el ma e ial se ecopiló de XX a. inal XXI a. au o es Li uanos de p osa ex os no elas, apsakymų, no elių, apysakų y pa ecidos gén iniu pun o de is a abajos. El a ículo analizan se sen encias indi iduales o sus agmen os . y. seleccionadas colocaciones6. El ma e ial in es igado de 61 p ozininko 98 ob as se escogió más de 300 colocaciones, en las que los au o es di ec amen e o pasi elkę compa aciones y me á o a habla de blanco y juodą ainiklapios colo y e lejos de es os colo es7. 4 Spal a es no ma e ia, sino lūž ančios luz enóškinas. Es o se conoce desde el siglo XVII, cuando Isaac New on p ismée la ayo de luz blanca desglosó en espec o de colo es, la llamada dispe sión de luz (Pleij 2010: 20). Se c ee que el ojo humano dis ingue en e 7 y 10 millones de onalidades (Jonai is 2009: 8). 5 En lingüís ica es e eo ipo en endido como subje i amen e de e minuado enómeno o daik o imaginis, aba cando a él a ibuidos signos y alo ación, que del e dade o es esul ado de in e p e ació de ik o és, uncionajando en la conciencia de la sociedad kalbinesa. Ampliamen e sob e el concep o es e eo ipo éase. Guda ičius 2000: 5964. 6 Colocaciones se en ienden como el habi ual con ex o de consumo de una u o a palab a, el uso de cie os leksemos jun a, habi uales palab as de asociación en el habla con o as palab as del enunciado ( o ei sob e colocación samp a á éase Ma cinke ičienė 2010: 7091). 7 Daba inės lie u ių kalbos eks yne (h p:// eks ynas. du.l ) ambién se puede encon a g ožinės li e a ū os eks ų; ellos cons i uyen 11,6 % de odo el ma e ial allí p esen ado (a es e núme o se incluyen y e s iniai kū iniai), pe o pa a el es udio de colo es solo eks yne p esen ada ma e ial demasiado poco. Con el in de de e mina la colo de las co oniklapias de una de e minada plan a a eces no es su icien e eks yne se p esen an sólo una línea de conco dancia (300 ca ac e es). Es udiando colo es aišką y AURELIJA GRITĖNIENĖ 138 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI 1. BALTI, BALKŠVI, BALSVI VAINIKLAPIAI Lie u ių kalbos aiškinamieji žodynai pa eikia nuo 4 iki 9 būd a džio bal as, -a eikšmių. Viena iš pag indinių šio žodžio eikšmių siejama su spal a – ‘ i- semán ica a menudo se necesi a mucho más amplio siškai š iesus (apie colo ą), nie e, colo es de leche (BŽ). Blan a ach oma inė8 colo (i. y. bescol ė colo , que mues a la in e elación en e la luz y el colo ). No casualmen e y būd a džio bal as, -a e imologija en lenguas Li u ias y en muchas o as lenguas se elaciona con š iesa y blizgėjimu. An e io men e en lenguas indoeu opeos es e nomb e ni siquie a no demėjo conc e a colo as, y signi icó sólo luz: lie. bál as, la. ba s emiasi šaknimi *bh-, s. i. bh i ‘š iečia (F aenkel 1962: 32; Smoczyński: 1983: 234; As amskai ė 1976: 7). Ti os colocaciones au o es mencionan sob e 70 bal ai žydincias di e en es de plan as gencias. 1) Medžiai, k ūmai, aismedžiai, aisk ūmiai: akacijos (N. Kep. 2005: 14) al (R. G an. 2011: 52 Gud), blindės (H. 2013: 272), e škėčiai (e škė ožės) (J. Skab. 2004: 892), 21 ie os (O. Jau . 2009a: 35), jazminai (V. Čep. 2008: 15 ka klai (R. Flick. 196), kaš onai (G. 2012: 22), k šės (S. K uop. 2011: 61), juli (I. 2004: 54), migdolai (R. 2006: 105), obelys (J. Šab. 2011: 105), Skod ai (J. Šab. 2011: 110), Kaled (B. Šab. 2014: 110), Kaled (L. 2) Pik žolės, da zo ės, miškų, me ų, laukų, alnų, plan as acuá icas: aguonos (R. Še . 2001: 107), ba kūnai (V. Rač. 2008: 74), Sosno skio ba ščiai (B. Jon. 2011: 27), bob amuniai ( ambién llamados šun amuniais) (V. Žil. 2013: 133), builiai (B. Pūk. 2003: 129); bul ės (L. Gu . 2006: 106), bal ieji dobilai (D. G ig. 2008: 39), edel eisai (O. Jau . 2009a: 62), ga š os (R. Še . 2013: 123), ka enės (H. Gud. 2013: 184), kiškio kopūs ai (O. Baluja. 2006: 15), k ažolės (V. Al. 2010: 15), lo osai (J. I . 2000: 120); 67 no elės (B. Jon. 2007: 103), plukės (M. S i b. 2011: 39), amunės (A. Pi . 2001: 31), šilokai (J. Skab. 2004: 183), š yliai (H. Gud. 2013: 184), š en aga š ės (R. Še . 2006: 155), ijūkliai (B. Pūk 2003: 63); ingio ykš ės (H. Gud. 2013: 195), yšnios ob a con ex o, neiša dy o conc e os ex os uni isumo, ad ma e ial a es e es udio ecogida no de ex yno, y unos doce años con ando aisli os ob as y esc ibindo ue a de ellos mucho más amplias con colo es aiška y semán ica elacionados koloka ions. 8 Ach oma ines colo es pueden di idi se en cinco p incipales: negudas, on o g ises, cla o g ises y bal as. En ep es os colo es puede se muchos di e en es ma ices. El ojo humano es capaz de dis ingui unos 300 ach oma inos ma ices (Jonai is 2009: 38). 9 Skliaus os indican solo po una uen e de ab e iamien o. Toda la lis a de uen es se p esen a al inal del a ículo. S aipsniai / A icles 139 Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje: bal a i juoda (D. Kal. 2015: 96), žinginiai (E. Ku k. 2009: 79), ži niai (D. Kal. 2008: 154). 3) Da želio gėlės: as ai (B. Pūk. 2003: 211), bijūnai ( ambién llamados pina ijomis) (B. Jon. 2007: 16), ch izan emos (D. Jaz. 2007: 36), elebo ai (B. Jon. 2009: 42), gal onijos (E. Lieg. 2013: 23), gubojos (U. Ba . 2016: 26), g azdikai (D. Op. 2016: 168), hiacin ai (D. Kaj. 2007: 114), ju gi- nai (A. Zu . 2010: 78), ka deliai (E. Lieg. 2004: 8), k okai (D. Op. 2015: 167), lelijos (S. Ach. 2006: 27), na cizai (A. Žag. 2013: 332), paku ės (I. Za . 17), pe unijas (K. Sab. 2012: 321), ožės (A. Sap. 2011: 105), abakas (K. Tulpės (G. Adomės) (2011), 105), uolaskėlės (H. Gud. 2013: 229). 4) Camba inas plan as: azalijos (V. Palč. 2011: 51), gloksinijos (J. I . 2000: 177), kalijos (J. Ap. 2010: 182), camelijos (B. Jon. 2009: 10), kli ijos (B. Jon. 2009: 10), o chidėjos (D. Kaj. 2007: 26). Pa ys popula ísimas blan ai žydin ys plan as i as Li uáneos p ozininkų colocaciones ožės (mencionados 19 au o es de ex os), obelys y lelijas (jas mini 12 au o es), bal ieji dobilai (11), ie os (9), yšnios y amunės (8), pli os y jasminai (5). Blanca colo a aiška i as kolocaciones bas an e di e sa. Más a menudo el colo blanco es á inicia ijama di ec amen e a ibu o bal as, -a de di e sas aleg nių o mas sencosias (152 eces) o es a a ibu o inicia žiuo ine o ma bal asis, -oji (41 eces). Į a džiuo inė o ma gene almen e se u iliza dobilų y lelijų colo es į a dy i, cuán ečiau mencionas bal osios akacijos, ba kūnai, ie os, kalijos, amunės, ožės. De hecho ales casos a eces esul a di ícil dis ingui , cuando au o es į a džiuo iniu būd a džiu quie e en a iza especie de plan a (bal oji lelija (Lilium candidum), bal asis dobilas (T i olium epens), bal ažiedis ba kūnas (Melilo us albus)), y cuando simplemen e habla sob e žiedų spal ą. Con el in de acen ua akinama blancu a de co oniklapias, es a colo misma la mayo in ensidad, seleccionadas collocaciones c eado es usaban del más al o g ado džius: balčiausias, bal ų balčiausias (R. G an. 1998: 119), au ologinius junginius bal as bal as (H. Čig. 2007: 66), p iesagų edinius bal u ėlis (L. Če n. 2011: 166) i pan. Taip pažymimas didžiausias ypa ybės laipsnis, be o, okiais a ejais bū- d a džio bal as seman inėje s uk ū oje iš yškėja i e inamoji sema (plg. Ju- būd a zelėnienė 2001: 11). AURELIJA GRITĖNIENĖ 140 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI Rečiau (10 au o es de los ex os) la colo de co oniklapios nosocoma an e eiksmiu bal ai: Bal ai žydėjo aukš os ga š os (J. Skab. 2000: 224); <...> en ninguna pa e Eu opoj él no io an bal ai žydinčių yšnių (R. G an. 2013: 155)10 y pan. Descol i pa a desp ende aún ečiau se usa ad e bio con p i eiksmiu: [no elės žydi] <...> blizgiai bal ais žiedeliais (B. Jon. 2007: 103); Po kojų šun amunių plo elis kaisčiai bal ų, nenuleipusių nuo kai os y dulkių (V. Žil. 2013: 133)11. Colo ai ing esados au o es usaba y p dazoodinos abs ac os: 1) Bal umas: Jo sode augo ma a illbiusios de odos ipos y isokios colo es ojés: sniego blancuma, lei e blancuma, gulbės blancuma <...> (K. Kas. 2007: 10); Visnio blancuma ya es dilupęs solocuándo no donde es ospiasi pa ėla ęs žiedas (A. Zu . 2010: 314). 2) Bal ybė: Jų [aly ų] k apnus iole as y bal ybė simplemen e gniaužė ši dį (J. Skab. 2000: 191); En las negodas aguas se e lejó su [ie os] blancedad (J. Skab. 2000: 33). 3) Bal uma: Vyšnių bal uma p islopusi <...> (A. Zu . 2010: 74). Spal ą ma ca y de e mina i is dū inys bal ažiedis: <...> palenkė bal ažiedę gal ą Lelija (O. Jau . 2005: 70); P ie apsamanojusių pied esos c ece bal ažiedžiai šilokai <...> (J. Skab. 2004: 183). Más de 20 eces i adas colocaciones el colo į a dijama y eiksmažodžiais bal uoja (G. Bul. 2015: 121), bal a o (O. Jau . 2005: 40), boluoja (B. Jon. 2011: 75), bola o (E. Ign. 2000: 95), subola o (M. Luž. 2006: 53), suboluos (A. Zu . 2010: 12). Būd a džiais balkš as, bals as desc ibido el g ado de luzio, ellos nuspoma no oda blanca, y apybal ė ainiklapių colo : Balkš os [ie ų] k apų s o ės plūdo di ec amen e en mane (J. Skab. 2000: 114); Pe augusios ga š os balkš ų žiedų cabezos <...> (J. Skab. 2014: 234); <...> bals ais aksominías žiedais plyš a ka klai (R. Flick 196 2015:). La in ensidad del ono de luz ma cado e dū iniu bal ažals is12 él nusakomas šei amedžio ainiklapių žals ai bal as a spal is (J. Skab. 2014: 214). šaus a spal io i elebo ų žiedai, ku ių spal ą nusaky i padeda būd a dis žals as 10 Čia i oliau eks e a i inkamiems eiginiams ilius uo i pa eikiama ik po ieną a kelis ipiš- Panakúsimas mues as. 11 Būd a dis con p ie eiksmiu a a ez se usa sólo hablando de ach oma ines colo es, sin emba go ing esa i as ch oma ínas colo es al aiška pa icula men e a menudo pasi elkiama. 12 Él conside á ano Joli os Skablauskai ės naujada u, po que no ijado en ninguno dicciona io aškinamaje de Li uania. A ículos A icles 141 / Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje: bal a i juoda y nomdazodín abs ac o blancos: <...> c uals o blancos žiedais Hellebo us nige <...> (B. Jon. 2009: 42). Cu iosamen e es o, que el e lejo de las co oniklapias de colo blanco en los ex os de p osa i os no suscu a se a ibu os apybal is, bal okas, balzganas, pobal is (hablándose sob e la colo de las co oniklapias de ex os i os los au o es ni ez no usaban ni uno de es os a ibu os). En la aya de colo blanca podemos echa un is azo y congni y iniu así es ilis iniu aspec o. In es igado es son de inidas las e apas de e oliución de nomb es de colo es. P ime o el colo se desc ibe indicando en bien conocida ealidad de la na u aleza la comunidad calbinesa econocída esa colo de scleidėja, o p o o ipo (plg. Kazlauskai ė 2011: 179). Pa a los li uanos el p o o ipo de colo blanco es niegas (Guda ičius 2000: 61). Es o con i ma y gožinėje li e a u a encon a abundús ejemplos aquí muy a menudo blancos plan as de žiedos ainiklapias se compa an con nie e, y el mismo žydėjimas con niegimu: Ch izan emos blancos como niegas <...> (R. Še . 2006: 67); <...> obelų žydėjimo días al niño a ociaba, que blanci como pi mas niegues žiedai cub en odo el mundo (L. Gu . 2013: 461); <...> odos luego enían que gi a a las anillas sning yšniosan es <...> (A. Zu . 2010: 310); <...> po la noche a siduso snygu iuojan e šei amedis an e slenksčio <...>. Le an ó aún más ue e el ien o. Šniokš ė, k a ė šei amedį lyg gėlių puokš ę, snigo žiedlapiais (J. Skab. 2014: 235); <...> sniego blancumo yšnios13 <...> (N. Vai k. 2013: 251). E iden emen e, desc ibi la blancu a de cíedos pa icula men e a menudo ayuda compa aciones14. Lie u ių pasaulė aizdyje sniegas, k eida, gulbė, pu a, leenas, d obė y k . daik ai ep esen aban el blanco colo (Paulauskas 1987: 177). Así con ales a ibu os asociamos blancos plan as de co oniklapias ambién en endidos como š iesūs, y i, incal i (plg. Kazlauskai ė 2011: 450). Ti iamose colocaciones au o es blancos plan as de žiedlapius compa an con es os blancos (o š y inčiais) a ibu os de ik o és: 1) Bui ies daik ais (muilo a pieno pu omis, a a, es u ine suknele, įka- pėmis, a ške, g ie inėle i k .): „<...> Obelys i yšnios bola o lyg niños immuilin os cabezas (E. Ign. 2000: 95); […]...> [muilinė guboja] simila a espuma de jabillo pu a y blanca (U. Ba . 2016: 26); Pilies ladi as apa a o apaugę žydinčiomis ie omi, apa é casi se ía ap ašky i leche pu omis“ (J. Skab. 2000: 114); „<…> obelis p ažydo lyg a os kalnas“ 13 Lie u ių poe iniame pasaulė aizdyje aip pa įp asčiausia bal ų yšnios žiedlapių – sniego pa- alelė. Tokia sąsaja mo y uo a, nes žiedlapiai i sniegas u i daugiausia bend ų a ibu ų: ‘bal as’, ‘k in an is / dengian is’, ‘pu us / minkš as’, ‘nea spa us empe a ū os pokyčiams’ (Kazlauskai ė 2011: 449). 14 Cien í icos que es udian los nomb es de colo es han no ado que en di e sas lenguas el colo p ime o se desp ende compa ando ella con las cosas a las que ese colo ca ac e iza, y más a de su gen y adqui en nomb es abs ac os de colo (Vlada skienė 2014: 3). AURELIJA GRITĖNIENĖ 142 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI (L. Če n. 2015: 111); <...> ciedais apsipila a o oño K isiaus pasodin a yšnia a si no aka <...> (A. Zu . 2010: 306); <...> somsoja él [ži nio žiedas] kažkodėl me subal uoja como aikiškų įkapių skiau elė (D. Kal. 2008: 154); <...> blancas como angelos imi ai gloksinías <...> (J. I . 2000: 177); <...> žydin i obelis, blanca como a škė <...> (R. Ma . 2013: 260); <...> bola o i gels a g ie inėle aplie i medžiai [kaš onai] <...> (J. Skab. 2014: 187). 2) Díaus es elemas: No elés e a como pequeñas es elu és enki enki, y ellas de odos modos blancas b illa ú po kojom (B. Jon. 2007: 104); <...> neap ėpiama nouscuen aba como danguus es ellaes bal os [dobiliukų] žiedos mul i udybė (R. G an. 2006: 90). 3) Bal ais paukščiais (balandžiais, gulbėmis, žu ėd omis), bal o cailio gy ūnais: Kai žydi magnolijas, pa ece que en los á boles upi muchos bal ų balandžių <...> (D. Kal. 2008: 61); Kamelijų bal umas g akš ūs gulbių kaklai <...> (B. Jon. 2009: 10); <...> como pescėd a sumosuoja el salsa o blancu a lo edais Hellebo us nige <...> (B. Jon. 2009: 42). O a mí él [bli ei žydin is jasmin] pa ece un blanco pucuo o conyš <...> (K. Kas. 2010: 10). 4) Blan a piel humana: Už langų augo lilies, ales mismo colo es como y su sū s elėjusi neįdegusi oda <...> (J. Skab. 2014: 158). Analogicamen e p o o ipicamen e bal i ik o ės deno a ai se compa an con blancos plan as de žiedais: 1) Ex lasiškęs os o humano, blancas pés, manos, dedos, ū ys, dan ys y e c.: <...> gau uo as sa y o pie nas jun o al blanco como juozapinė lelija mo e s eido (D. Kal. 2015: 38); <...> a um d i p ažydusios lelijas subal a o k ū ys (D. Vai k. 2006: 190); <...> beschiuoja bal as como que acaba de desplegado lo os sus Kū o pědas (J. I . 2000: 120); Jos [zak is ijonės] dedos pe egimi como [bal i] g azdiko žiedlapiai (B. Pūk. 2003: 291); <...> dan ys saky um jazmino pumpu ų kekės <...> (J. I . 2000: 490)15. 2) Zili16 cabellos: G ilda ue senučiukė mažu ė, sulinkusia nuga a y bal u ėle cabeza a y um pakalnu ė (I. Za . 2016: 17); <...> 15 Como mues an ejemplos, en nues a p osa con bal ai žydinčiais plan asalais suelen asocia se muje es, ma ginas. Simila imagindines esama y li uáneos poesía […] po ejemplo, žydin is yšnios á bol se ep esen a como me gina (plačiau ž . Kazlauskai ė 2011: 449). 16 En es os con ex os el adje i o bal as deno a no pu as colo a, sino g ado de blancu a, a spal í (plg. As- amskai ė 1976: 10). A ículos A icles 149 / Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje: bal a i juoda R. Jon. 2010 – Joni Rasa. Ž aigždė asis A kliukas i Meškiukas Panda. Vilnius. B. Jon. 2007 Jonuškai ė Bi u ė. K egždėlaiškis. Vilnius. B. Jon. 2009 Jonuškai ė Bi u ė. Bal os za auk ukos ango. Vilnius. B. Jon. 2011 Jonuškai ė Bi u ė. O dena a mí. Vilnius. M. Jon. 2010 Jonu is Ma ius. Slibinas Ju gis y o as his o ias. Vilnius. D. Kaj. 2007 Kajokas Donaldas. Kazašas. Vilnius. D. Kal. 2008 Kalinauskai ė Danu ė. Nunca sabes. Vilnius. D. Kal. 2015 Kalinauskai ė Danu ė. Ske s ėjų casai. Vilnius. K. Kas. 2005 Kaspa a ičius Kęs u is. K ailos his o ias. Vilnius. K. Kas. 2007 Kaspa a ičius Kęs u is. Sodininkas Flo encijus. Vilnius. K. Kas. 2010 Kaspa a ičius Kęs u is. Majoji in ie no. Vilnius. A. Ka . 2015 Ka aliauskai ė Ak ilė. Dos idas po uno asa ą. Vilnius. N. Kep. 2015 Kepenienė Nijolė. Is sal écame II. Vilnius, 2005. J. K al. 2002 K alikauskas Juozas. La mue e de la dinas ía. Vilnius. S. K uop. 2007 K uopis Sigi as. Miglų me gai ė. Vilnius. J. Kunč. 2006 Kunčinas Ju gis. Bal ųjų sū ių noche. Vilnius. E. Ku k. 2009 Ku klie y ė Elena. Šešėlių e pėja. Laukinės Todės his o ia. Vilnius. V. Lands. 2007 Landsbe gis Vy au as V. B iedis Eugenijus. Vilnius. E. Lieg. 2004 Liegu ė Emilija. Rudžiukė. Vilnius. E. Lieg. 2007 Liegu ė Emilija. Tė is eg esó. Vilnius. E. Lieg. 2013 Liegu ė Emilija. Močiu és pasaku és. Vilnius. M. Luž. 2006 Lužy ė Ma ga i a. Takai. Šiauliai. R. Ma . 2013 Ma ai y ė Rū a. Suejoné sob e nie e. Vilnius. I. Me . 2004 Mayo as Icchokas. S o elė idukelėj. Vilnius. M. Mik. 2016 Mikėnai ė Monika. Anapus las pa edes. Ta si énixas ish cenenų. Vilnius. D. Op. 2015 Opolskai ė Daina. Expe imen o i i . Vilnius. D. Op. 2016 Opolskai ė Daina. I una ez, Riči. Vilnius. V. Palč. 2011 Palčinskai ė Viole a. Música a oli. Vilnius. A. Pi . 2001 Pi o as An anas. Lobo en bicicio. U ena. B. Pūk. 2003 Pūkele ičiū ė Bi u ė. Aš uoni hoai. El no en o ol. Vilnius. V. Rač. 2001 Račickas Vy au as. Nuji Zuikos a en u as, o Realísis aleg ía. Vilnius. V. Rač. 2008 Račickas Vy au as. Zuika aún con ida. Vilnius. AURELIJA GRITĖNIENĖ 150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI U. Rad. 2013 – Radze ičiū ė Undinė. Žu ys i d akonai. Vilnius. A. Rus. 2016 Ruseckai ė Aldona. Šešėlis. Vilnius. K. Sab. 2008 Sabaliauskai ė K is ina. Sil a e um. Vilnius. K. Sab. 2011 Sabaliauskai ė K is ina. Sil a e um II. Vilnius. K. Sab. 2012 Sabaliauskai ė K is ina. Danielius Dalba & o as his o ias. Vilnius. R. Skuč. 2016 Skučai ė Ramu ė. En onces acep ad lo que pe enece. J. Skab. 2000 – Skablauskai ė Joli a. T ečiasis ūks an me is. Vilnius. J. Skab. 2004 – Skablauskai ė Joli a. Sep yniadangė e d ė. Vilnius. J. Skab. 2014 – Skablauskai ė Joli a. Žiežulės. Vilnius. Vilnius. M. S i b. 2011 S i by ė-Valaikienė Ma a. Bal u iškeliu. Kaunas. R. Še . 2001 Še ely ė Rena a. O ella epasalé miau. Vilnius. R. Še . 2006 Še ely ė Rena a. Balzamuólogo. Vilnius. R. Še . 2008 Še ely ė Rena a. Mėlynba zdžio niños. Vilnius. R. Še . 2010 Še ely ė Rena a. Vėjo ai elis. Vilnius, 2010. R. Še . 2013 Še ely ė Rena a. Nomb e en oscu o. Vilnius. A. Tap. 2013 Tapinas And ius. Wolko huanda. Vilnius. V. Vėl. 2006 Vėl Vilė. Ku e ano e e na. Vilnius. G. Vil. 2016 Viliūnė Gina. Impe a o iaus meilužė. Vilnius. I. Za . 2016 Za ambai ė Ignė. Skudu inukė. Vilnius. A. Zu . 2010 Zu ba Algiman as. K isius. Vilnius. A. Žag. 2013 Žag akaly ė Agnė. Eigulio duk ė: caso F 117. Vilnius. V. Žil. 2013 Žilinskai ė Vy au ė. No ese d ugys. Vilnius. LECSIKOGRAFINIAI ŠALTINIAI El ex o de la p esen e Di ec i a no es aplicable a las publicaciones públicas. BŽ Bend inės lie u ių kalbos žodynas, p epa ado, ed. kolegija: Danu ė Liu ke ičienė ( y . edak o ė), Ge ūda Nak inienė, Ri u ė Pe okienė, Do ilė S e ikienė, Klemen ina Vosyly ė, Jolan a Zaba skai ė. Vilnius: Ins i u o de la Lengua Lie u ių, 20132017. P iega en in e ne : h p://bkz.lki.l . KIŽ K ikščioniškosios ikonog a ijos žodynas, sud. Dalia Ramonienė. Vilnius: Dailės akademijos Edi o ial, 1997. SRŽ Simbolinių eikšmių žodynas, sud. Lionė Lapinskienė. Pane ėžys: Magilė, 2006. Vosyly ė Klemen ina 2014: Palyginimų žodynas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. S aipsniai / A icles 151 Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje: bal a i juoda LITERATŪRA And iukai ienė I ena 1996: Spal os są oka i pa adinimai lie u ių kalboje. – Lie- u ių kalbo y os klausimai 36, 162–166. And iukai ienė I ena 1997: Spal os į aizdis A. Juškos „Lie u iškose s o binėse dainose“ – Lie u ių kalbo y os klausimai 38, 173–179. As amskai ė G ažina 1976: Lie u ių bal as i okiečių weiß seman inė s uk ū- a. – Kalbo y a 27(1), 7–15. As amskai ė G ažina 1977: Lie u ių juodas i okiečių schwa z op inės eikš- mės. – Kalbo y a 28(1), 7–16. As amskai ė G ažina 1988: Lie u ių juodas i okiečių schwa z šalu inės eikš- mės. – Kalbo y a 39(1), 4–11. As amskai ė G ažina 1992: Gy ulių plauko pa adinimai lie u ių i okiečių kal- boje. – Kalbo y a 42(3), 25–33. Be lin B en , Kay Paul 1969: Basic Colo Te ms: Thei Uni e sali y and E olu ion. Be keley: Uni e si y o Cali o nia P ess. Daujo y ė Vik o ija 1999: Teks as i kū inys. Vilnius: Kul ū a. F aenkel E ns 1962: Li auisches e ymologisches Wö e buch 1. Heidelbe g: Ca l Win e . Guda ičius Aloyzas 2000: E noling is ika. Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. Guda ičius Aloyzas 2009: E noling is ika ( au a kalboje). Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. Ha din Clyde L., Ma i Luisa, ed., 2002: Colo ca ego ies in hough and langu- age. Uni ed Kingdom: Camb idge Uni e si y P ess. Heide Eleano 1971: “Focal” colo a eas and h de elopmen o colo names. – De elopmen al Psychology 4, 447–455. Heide Eleano 1972: Uni e sals in colo naming and memo y. – Jou nal o Expe- imen al Psychology 93, 10–20. Jokubai ienė Toma 2009: Bal umo i juodumo koncep ai lie u ių i anglų kalbose. Ma- gis o da bas. Šiaulių uni e si e as. Jonai is Al ydas 2009: Spal o y a. Kaunas: Te a Publica. Juzelėnienė Saulu ė 2001: Būd a džių seman ika i s ilis ika „XX amžiaus lie u ių poezijoje“: Spal ų eikšmės būd a džių kono acijos. Dak a o dise acijos san auka. Kau- nas: Vilniaus uni e si e o Kauno humani a inis akul e as. AURELIJA GRITĖNIENĖ 152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI Kazlauskai ė Rū a 2010a: Žydinčios aguonos aizdinys lie u ių poezijoje. – Filo- logija 15, 53–70. Kazlauskai ė Rū a 2010b: Spal ų pa adinimai Janio Aku a e io apysakos „Kalpa zēna asa a“ e imuose į lie u ių kalbą. – Valoda-2010: aloda daždu kul ū u kon eks-  20, Dauga pils: DU akademiskais apgāds “Saule”, 128–141. Kazlauskai ė Rū a 2011: Žydinčios yšnios aizdinys lie u ių poezijoje. – Ac a hu- mani a ica uni e si as Saulensis 13, 440–455. Kazlauskai ė Rū a 2014: Žydinčios saulėg ąžos aizdinys lie u ių poezijoje. – Res humani a iae 16, 86–107. P ieiga in e ne e: h p://jou nals.ku.l /index.php/RH/a i- cle/ iew/1014/1197) [žiū ė a 2017 03 30]. Kazlauskai ė Rū a, Ramanauskienė Eglė 2011: Naujieji spal ų pa adinimai lin- g is inės p agma ikos požiū iu. – Res humani a iae 10, 176–201. P ieiga in e ne e h p:// e alpykla.li uanis ikadb.l / edo a/objec s/LT-LDB-0001:J.04~2011~1367184181750/ da as eams/DS.002.0.01.ARTIC/con en ) [žiū ė a 2017 04 10]. Lapė Ju encijus, Na ikas Gediminas 2003: Psichologijos į adas. Vilnius: LTU Leidybos cen as. Ma cinke ičienė Rū a 2010: Lie u ių kalbos kolokacijos. Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. Paulauskas Jonas 1987: Sis eminis lie u ių kalbos žodynas. Vilnius: Mokslas. Pleij He man 2010: Ka minas, pu pu as i mėlis. Apie spal as Vidu amžiais i ėliau. Vilnius: Aidai. Roze Ani a 2005: K su nosaukumi: ling is iskais aspek s la iešu alod. P omocijas da ba kopsa ilkums iloloģijas dok o a g āda iegūšanai. Rīga: LU, LVI. Smoczyński Wojciech 1981: Indoeu opejskie pods awy słownic wa bał yckiego. – Ac a Bal ico-Sla ica 14, 211–240. Teko ienė Dalia 1983: Lie u ių kalbos būd a džių seman inis alen ingumas. – Kalbo y a 34(1), 97–107. Vasile ič, Kuzneco a, Miščenko – Вacилeвич Aлeкcaндр П., Кyзнeцoвa Cвeтлaнa Н., Mищeнкo Cepгeй C. 2005: Цвeт и назвaния цвeтa в pyccкoм языкe. Мocквa: KoмKнигa. Vibu y ė Jolan a 2003: Gy ulių plauko spal os apib ėžimo p oblema Lie u ių kal- bos žodyne. – Leksikog a ijos i leksikologijos p oblemos. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i- u o leidykla. S aipsniai / A icles 153 Vainiklapių spal os i a spal iai šiuolaikinėje lie u ių p ozoje: bal a i juoda Wie zbicka Anna 1990: The meaning o colo e ms: seman ics, cul u e, and cog- ni ion. – Cogni i e Linquis ics 1, 99–150. Vlada skienė Rasuolė 2014: ¿Qué puede se e de? Na i e lengua 2, 38. Colou s and Shades o Pe als in Mode n Li huanian P ose: Black and Whi e SUMMARY The a icle analyses mo e han 300 colloca ions ound in 98 wo ks o 61 mode n Li h- uanian p ose au ho s, hese colloca ions a e used by he au ho s o con ey he whi e o black colou o he pe als o lowe ing plan s and he shades o hese colou s. Analysed p ose au ho s in hei ex s men ion app oxima ely 70 whi e lowe ing plan s, hese a e: ees, bushes, ui ees, be y sc ubs, weeds, o es , meadow, ield, ga den, indoo and and g ea e o he plan s. In he analysed colloca ions only 4 black lowe ing plan s (lilies, oses, ulips celandines) a e ound. Resea ch ma e ial indica ha when con eying he colou o ach oma ic pe als au ho s usually use he adjec i es whi e (Li h. bal as, -a; juodas, -a; eminine and masculine o m; 152 colloca ions) and black (Li h. juodas, -a; eminine and masculine o m; 10 colloca ions). Less equen ly he colou o pe als is desc ibed by using p onominal o m o adjec i es ( he whi e (Li h. bal asis, -oji; eminine, masculine o m) used 41 imes; he black (Li h. juodasis, -oji; eminine, masculine o m) used 9 imes). Usage o he p onominal o m o adjec i es is de e mined by he con ex o he s o y: he whi e usually ma ks he so s o plan s ha eally exis (e.g. he whi e clo e , he whi e lily; Li h. bal asis dobilas, bal oji lelija, e c.) and he black is usually used when imagina y so s o kinds o plan s a e desc ibed in he wo k. The highes in ensi y o whi e colou is emphasized by using he supe la i e o m o adjec i es, i.e., he whi es (Li h. balčiausias, bal ų balčiausias), au ological colloca ions whi e whi e (Li h. bal as bal as), de i a i es o med wi h su ixes snow-whi e (Li h. bal u ėlis), e c. Ve bs showing whi e, was showing whi e, shine whi e, shone whi e, will shine whi e (Li h. bal uoja, bal a o, boluoja, (su)bola o, suboluos) a e used o indica e whi e colou in p ose wo ks as well. Some au ho s use ad e b whi ely (Li h. bal ai) o indica e he colou o pe als in hei ex s. To indica e his colou he p ose w i e s also use nominal abs ac s whi eness (Li h. bal umas, bal uma, bal ybė). The e a e cases when ach oma ic colou s a e con eyed h ough a conc e e objec , a ce ain colou p o o ype. The colou whi e and i s shades qui e equen ly a e desc ibed by using a ious compa isons. Usualmen e, plan s ha ha e whi e pe als a e compa ed o he closes objec s o he pe sons su oundings: snow, soap suds o milk oam, co on, wedding d ess, sh oud, AURELIJA GRITĖNIENĖ 154 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVI some ood i ems, whi e bi ds. I can be said ha compa isons as hese ha e become s e eo ypes: whi e as snow/pape /milk/ oam/cu d/swan); black as nigh . Analous p o o ypically whi e eali y deno a es (pale ace, ee , hands, inge s, ee h, b eas s, whi e hai , swans, pape , snow, e c.) a e compa ed o whi e pe als o plan s. I was no iced ha emale au ho s mo e ho oughly and mo e c ea i ely con ey o he eade s colou s and shades o he blooms. Male au ho s usually indica e he p ecise colou o he bloom bu a ely men ion sub le shades o colou o he blooms. Mo e poe ically and in de ail male au ho s desc ibe only mo e well-known whi e lowe ing booms (apple ee, che y h ee, lily, e c.). Es as di e encias son de e minadas no sólo po he speci ici y o gende pe o ambién po indi idual cualidades o he w i e . Analysed colloca ions show ha he au ho s use mo e a ied li e a y de ices o desc ibe na u ally g owing and blooming plan s (che y ees, apple ees, mock-o anges, adjec i es whi e and black. e c.). The colou o picked lowe s is usually indica ed in a e y speci ic way, i.e., by using Į eik a 2017 m. bi želio 9 d. AURELIJA GRITĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania au elija.genely [email protected]