XVII a. kėdainiečių lietuviškos kilmės asmenvardžiai

Straipsniai / Articles 53 ALMA RAGAUSKAITĖ Lietuvių kalbos institutas Mokslinių tyrimų kryptys: istorinė antroponimika, istorinė toponimika. LITEWSKIE NAZWY OSOBOWE KĘDANIAN Z XVII W. POCHODZENIA LITEWSKIEGO Personal Names of Lithuanian Origin among Kėdainiai Residents in the 17th Century ADNOTACJA W artykule analizuje się przede wszystkim 180 antroponimów kędanian z XVII wieku pochodzenia litewskiego (drugich członów dwuczłonowego modelu nazywania). Zebrano je z inwentarzy Kiejdan z 1604, 1624 i 1666 roku oraz z inwentarza czynszowego probostwa kiejdańskiego z 1622 roku. Wyodrębniono prawidłowości slawizowania tych nazw osobowych i zrekonstruowano ich 106 autentycznych form. Porównując zrekonstruowane formy historycznych antroponimów ze współczesnymi litewskimi nazwiskami, ustalono, że 63 (60%) z nich funkcjonują również obecnie. Część, tj. 24 (23% wszystkich odtworzonych), ma odpowiedniki w nazwiskach o tym samym pochodzeniu, lecz innej budowie. Pozostałe 19 antroponimów (17%) nie ma żadnych odpowiedników we współczesnym zasobie imienniczym. SŁOWA KLUCZOWE: XVII wiek, Kiejdany, mieszkaniec Kiejdan, inwentarz, antroponim pochodzenia litewskiego. ADNOTACJA Artykuł koncentruje się na 180 antroponimach (drugich członach binarnego modelu nominacji) pochodzenia litewskiego, używanych do nazywania mieszkańców Kiejdan w XVII wieku. Zebrano je z inwentarzy Kiejdan z lat 1604, 1624 i 1666, a także z inwentarza czynszu gruntowego probostwa kiejdańskiego z 1622 roku. Ustalono tendencje slawizacji tych imion osobowych i zrekonstruowano 106 autentycznych form. Porównanie zrekonstruowanych form historycznych antroponimów ze współczesnymi nazwiskami litewskimi doprowadziło do wniosku, że 63 (60 procent) z nich nadal funkcjonują. Część z nich, tj. 24 (23 procent zrekonstruowanych antroponimów), ma odpowiedniki w postaci nazwisk tego samego pochodzenia, lecz o innej budowie słowotwórczej. Pozostałe 19 imion osobowych (17 procent) nie ma odpowiedników wśród współczesnych imion osobowych. ALMA RAGAUSKAITĖ 54 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII SŁOWA KLUCZOWE: XVII wiek, Kiejdany, mieszkaniec Kiejdan, inwentarz, imię osobowe pochodzenia litewskiego. 0. ĮVADAS Senųjų Kėdainių istoriniai antroponimai jau pradėti tirti. Pirmiausia buvo omówiono tendencje zapisu imion osobowych mieszkańców Kiejdan w XVII–XVIII w. Zlatynizowane, zeslawizowane szkockie nazwiska mieszkańców Kiejdan – w różnych zapisach ksiąg magistrackich mogły być rozmaicie modyfikowane. W ten sposób powstały graficzne warianty ich nazwisk (Ragauskaitė 2007: 63–64). Wyniki analizy antroponimii ksiąg aktowych z XVII–XVIII w. wykazały, że w tym okresie litewskie imiona osobowe mieszkańców Kiejdan również były slawizowane: przeanalizowano przypadki substytucji głosek, część męskich antroponimów miała słowiańskie przyrostki -evič, -ovič, natomiast większość żeńskich imion osobowych – słowiańskie przyrostki -ova, -ovna (Ragauskaitė 2011: 21–22). Proces slawizacji imion osobowych mieszkańców Kiejdan w XVII–XVIII w. nie był bardzo intensywny. Wpływ na to miały również okoliczności ekstralingwistyczne. Kiejdany były ośrodkiem reformowanej litewskości w Wielkim Księstwie Litewskim, język litewski rozbrzmiewał w publicznym życiu miasta, a zarazem ten element litewskości odzwierciedlał się w badanych rękopisach (Рагаускайте 2012: 215–220). Około 1628–1629 r. osiedlający się w Kiejdanach osoby pochodzenia szkockiego miały już nazwiska, jednak utrwalanie ich dziedzicznych antroponimów mas, to meto rašto tradicija ir kt. Tačiau prieita prie išvados, kad XVII–XVIII a. dominavo įvardijimai, aiškiai liudijantys kėdainiečių škotų paveldimų asmenw miejskich księgach aktowych było zróżnicowane. Było to spowodowane brakiem jednolitego i obowiązującego wszystkich systemu nazywania oraz funkcjonowaniem nazwisk w źródłach dotyczących historii miasta Kiejdany (Ragauskaitė 2016: 56–57). Od końca trzeciej dekady XVII w. do Kiejdan przybywali Niemcy. Zapisywanie ich nazwisk nie było ustalone. Na zjawisko to wpływała specyfika badanych ksiąg aktowych oraz kontekst wpisów. Bardziej zróżnicowane było oddawanie rodzaju osobowych nazw własnych niemieckich kobiet z Kiejdan. Do ich drugich antroponimów (według męża lub ojca) w XVII–XVIII-wiecznych księgach aktowych Kiejdan dodawano słowiańskie przyrostki -ova (w źródłach historycznych zapisywane jako -owa) – zwykle do nazwisk kobiet zamężnych, oraz -ovna (-owna) – do nazwisk kobiet niezamężnych (Ragauskaitė 2017: 117–120). Po przeanalizowaniu wpisów w kiejdańskich dokumentach historycznych z XVII−XVIII w. okazało się, że we wszystkich grupach miejscowej wspólnoty mieszczańskiej (litewskiej, polskiej) nazwiska ukształtowały się w różnym czasie. W pierwszej połowie XVII wieku kiedańczycy zajmujący wyższą pozycję w społeczeństwie byli zapisywani z dziedzicznymi nazwiskami. W drugiej połowie tego Straipsniai / Articles 55 W drugiej połowie XVII wieku osoby należące do średnich i niższych warstw stanu mieszczańskiego Kiejdan nabyły dziedziczne antroponimy pochodzenia litewskiego. Jedynie wolniej kształtowały się nazwiska niższych warstw społeczności kiejdańskiej (sług i in.). W XVIII-wiecznych księgach miejskich wszyscy kiedańczycy zostali zapisani z nazwiskami (Ragauskaitė 2017a: 66). Jak widać, różne grupy etniczne zamieszkujące Kiejdany (Szkoci, Niemcy, Polacy, Litwini i in.) miały swoiste systemy nazywania osób oraz osobliwości dotyczące utrwalania, powstawania, pochodzenia nazwisk itd., dlatego badanie historycznej antroponimii kiedańczyków z XVII–XVIII wieku jest aktualne i powinno być kontynuowane. Celem niniejszego artykułu jest zbadanie litewskich asmenvardžius. antroponimów pochodzenia kiejdańczyków z XVII wieku. Zadania niniejszego artykułu: 1) zrekonstruować autentyczne formy omawianych antroponimów i porównać je ze współczesnymi nazwiskami litewskimi; 2) ustalić, ile i jakich antroponimów używanych w XVII-wiecznych rękopisach kiejdańskich nie funkcjonuje już we współczesnym imiennictwie. Materiał do artykułu zebrano z kilku XVII-wiecznych inwentarzy kiejdańskich1. W pierwszej kolejności należy wymienić dwa wczesne inwentarze miejskie z 1604 i 1624 r. W większości spisano je w języku polskim. Stary inwentarz z 1604 r. ma oryginalny tytuł „Inwentarz spſanÿ ÿmenia Kedanſkiego welmoʒnego pana [...] Staniſława Kiʃʒki Woiewodʒica Witebſkie(go)2 [...]“. Źródło obejmuje 31 kart. Zarejestrowano w nim nie tylko mieszkańców miasta Kiejdany, lecz także mieszkańców starostwa. Bardzo interesujący jest niewielki objętościowo inwentarz czynszowy plebanii kiejdańskiej z 1622 r., w którym spisano kiejdanian oraz różne dane dotyczące majątku plebanii. Źródło to, spisane w języku polskim, obejmuje zaledwie 3 karty. W inwentarzu kiejdańskim z 1624 r. odnotowano mieszkańców miasta Kiejdany i powiatu kiejdańskiego. Brakuje karty tytułowej i około sześciu początkowych kart, ponieważ numerację rozpoczęto dopiero od siódmej. Inwentarz składa się łącznie z 34 kart. Późniejszy inwentarz miasta z 1666 r. ma oryginalny polski tytuł „Inwentarz miasta Kieydanskiego 1666“. Jest to źródło spisane w języku polskim, składające się z 16 kart. Najprawdopodobniej inwentarz ten sporządziło kilku pisarzy: od pierwszej do dziesiątej karty pismo jest bardziej wyblakłe i trudniejsze do odczytania, natomiast od jedenastej do ostatniej karty – wyraźniejsze, o czytelniejszym charakterze pisma. Należy jasno określić, które antroponimy zapisane w dokumentach historycznych można przypisać mieszkańcom Kiejdan. O kryteriach doboru nazw osobowych mieszczan pisano już wcześniej (Ragauskaitė 1999: 146; 2000: 94; 2003: 82; 2004: 8–9; 2005: 18–23; 2006: 81–82; 2014: 9; 2015: 59–61; 2016: 48–49; 2017: 115–116; 2017a: 54–55; Рагаускайте 2012: 214). Członkowie lokalnej wspólnoty kiejdańskiej oznaczeni są odsyłaczem le. mieszczanin, np.: 1624 Vrban Jomantyszkis Mieʃʒcʒanin 1 Wykaz źródeł historycznych zamieszczono na końcu artykułu. 2 Abrewiatury odnotowane w rękopisach są rozwijane. Dopisek podaje się w nawiasach. ALMA RAGAUSKAITĖ 56 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII KI2 133, 1622 mieʃʒcʒanie [...] Tomaʃʒ Katiniʃʒkis KKČI 3, 1622 [...] mieʃʒcʒanie Woyciech Kiemeras KKČI 2v, 1624 Maciey Pawesis Mieʃʒcʒanin KI2 16v, 1622 [...] mieʃʒcʒanie Stas Raynaitis KKČI 2v. W badanych inwentarzach z XVII w. mieszkańcy Kiejdan zostali spisani według miejsca zamieszkania w mieście, np.: 1666 Wilenskiey Ulicy Piotra Dziugayły gen. sg. KI3 15v, 1666 Ulica Wilenska Bartłomieia Kiamierziencia dopełniacz lp. KI3 13v, 1666 Wilenskiey Ulicy Piotra Kiausiaka dopełniacz lp. KI3 15, 1624 Vlica Stara Woyciech Kiewlekienis KI2 2, 1604 Ulica od rynku prawa ʃtrona Scʒęsnego Kunkulʒęcia dopełniacz lp. KI1 9v, 1624 Ulica nad Esmilgą [...] od Niewiaʒy Paweł Paksʒtelis KI2 3, 1666 Ulica Wilenska Jerzego Puodeluna dopełniacz lp. KI3 13v, 1624 Vlica Sʒatska Druga Strona Adam Smulkis KI2 6v, 1604 Ulca Welka do dworu dąc ʒ rnku prawa ʃtrona Adam Sruogis KI1 5, 1604 Maʃto Kedan Rnek prawa ʃtrona od moʃtű Matẏs Surwilo KI1 4, 1604 Drűga ʃtrona Rnku Urbana Ƶagora dopełniacz lp. KI1 4, 1604 Miaʃta Kiedany ʒa rʒeką niewiaʒą jakub Ƶuʒlis KI1 14v. W późniejszym inwentarzu miasta Kiejdan z 1666 r. spisano nie tylko ulice, lecz także domy mieszkańców Kiejdan4, np.: 1666 Ulica Skomgolska Symona Digima Domek dopełniacz lp. KI3 11v, 1666 Ulica Skomgolska Symona Labęcia Domek dopełniacz lp. KI3 11, 1666 Wilenskiey Ulicy Woyciecha Podegaycia Dom gen. sg. KI3 16, 1666 Druga strona [...] ulicy zamkowey Domek Macieia Rymsʒiewicʒa gen. sg. KI3 3v, 1666 Ulica Skomgolska Macieia Rudzęcia Domek gen. sg. KI3 12, 1666 Ulica Skomgolska Piotra Ƶiraycia Domek gen. sg. KI3 11 i in. Przy spisywaniu domów określa się ich typ budowy (dom murowany, drewniany itp.), starannie oznacza się działki w mieście, np.: 1666 Ulica Rosieynska Plac Jana Rudaycia gen. sg. KI3 8v, 1666 Ulica Skomgolska Jerzego Srebeyki Kamienica za wolnosciami gen. sg. KI3 11 i in. System określania mieszkańców Kiejdan był zróżnicowany. Najczęściej określano ich dwoma nazwiskami, np.: 1604 Macʒul Giedraʒętis KI1 15v, 1624 Stanisław Osʒkakis KI2 2v, 1604 Jakub Oƶielewicʒ KI1 8, 1666 Jerzego Spolia gen. sg. KI3 4, 1666 Jozepha Sziarna gen. sg. KI3 9v, 1666 Jerzego Sznypsłaycia gen. sg. KI3 13, 1666 Marcina Werszela gen. sg. KI3 6, 1622 Joʒef Ƶukliʒentis KKČI 1. Rzadziej odnotowywano nazwy złożone z trzech antroponimów, np.: 1624 Maciey Ambroʒewicʒ Bedewis KI2 3, Joʒeph Stanisławowicʒ Rauba KI2 1v, 1624 Adam Janʃʒaytis Rudis KI2 8v, 1604 Abram Adamowicʒ Wergielis KI1 11v. Najprawdopodobniej dla zwięzłości 3 Wszystkie podane antroponimy są poświadczone metrykalnie. Przy każdym z nich podaje się rok, w którym antroponim został odnotowany, skrót źródła historycznego oraz numer karty (strony). Przy przekazywaniu antroponimów stara się zachować oryginalne rodzaje, odnotowane w rękopisach. 4 W 1666 r. w Kiejdanach istniały ulice Joswajńska, Dworowa i Żydowska, plac targowy Jonuszowa i in. (Šinkūnas 1928: 21). Źródło to może być przydatne nie tylko do badania historycznej antroponimii, lecz także rozwoju historycznych nazw ulic i historii architektury miasta. Artykuły / Articles 57 Litewskiego pochodzenia imiona osobowe XVII-wiecznych mieszkańców Kiejdan występują w kiejdańskich zapisach jako pojedyncze imię osobowe, np.: 1666 Garnela gen. sg. KI3 2v, 1604 Niauniʃʒkis KI1 6v, 1622 Pawalkius KKČI 1, 1622 Płaciakis KKČI 1, 1624 ʒ Raudonikiem abl. sg. KI2 3v, 1666 Szierela gen. sg. KI3 11, 1624 Szukiʃʒkis KI2 5v, 1624 s Treygaÿciem abl. sg. KI2 2. Z omówionych dokumentów historycznych z XVII w. zebrano 180 kiejdańczyków z końcówkami dwuczłonowymi itp.). To rašymų (skaičiuoti įvairūs antroponimų variantai – priesaginiai, su skirtingomis właśnie drugie człony dwuczłonowego określenia (nazwiska lub zastępujące je imiona osobowe) są przedmiotem badań. Inwentarz kiejdański sporządzali pisarze, których językiem ojczystym najwyraźniej nie był język litewski. Dlatego, zapisując antroponimy pochodzenia litewskiego, oddawali ich rodzaj w różny sposób. Niektóre imiona osobowe zapisano dość autentycznie (z końcówkami, litewskimi przyrostkami itp.), np.: 1666 Andrzeia Birbiſzkia gen. sg. KI3 16. Zob. birbplg. db. np. Bibalas, Birbilà, Bibilas (LPŽ I 262); 1604 Macʒul Burnaytis KI1 7. Por. db. np. Burnáitis (LPŽ I 358); 1666 Jana Jomantiszkia gen. sg. KI3 12. Zob. jomantplg. db. pvd. Jómantas, Jõmantas (LPŽ I 840–841); 1604 Adam Sʒukiʃʒkis KI1 10. Zob. šukplg. db. pvd. Šùkas, Šùkis (LPŽ II 986) i in. Jednakże większa część antroponimów została rozmaicie zmieniona. Wpływ na to miały również przyczyny lingwistyczne, a zwłaszcza wzajemne oddziaływanie języka litewskiego i polskiego. Należy wymienić najczęstsze przypadki wymiany głosek: a zastępowane przez o: *Padegaitis: 1666 Woyciecha Podegaycia gen. sg. KI3 16. Zob. padeg db. pvd. Padegnskis (LPŽ II 363); *Pavasaris: 1624 Mikołay Powaseris KI2 6v. Por. db. pvd. Pavãsaris (LPŽ II 413); *Pavinkšnis: 1604 Grehorẏ Powinkʃʒnis KI1 14. Por. db. pvd. Pavnkšnis (LPŽ II 414–415); *Spalis: 1666 Jerzego Spolia gen. sg. KI3 4. Plg. db. pvd. Spãlis (LPŽ II 780). au keičiama į ow: *Daukša: 1666 Jana Dowkszy gen. sg. KI3 9. Por. db. pvd. Daukšà (LPŽ I 472); *Gintautas: 1624 Marcin Gintowt KI2 3. Por. db. pvd. Gntautas, Giñtautas, Gintautas (LPŽ I 671). e zmienia się w ie: *Keraitis: 1624 Adam Kieraytys KI2 4. Por. db. pvd. Keráitis (LPŽ I 974); *Keršis, *Keršys: 1666 Adama Kiersʒia gen. sg. KI3 8. Por. db. pvd. Kéršis, Keršỹs (LPŽ I 977); *Ketvirtis: 1623 Urbana Kietwircia gen. sg. KAK1 1. Por. db. pvd. Ketvrtis, Ketvitis (LPŽ I 981). uo zmienia się w o: *Juodelis: 1604 jan Jodelis KI1 8. Por. db. pvd. Juodlis (LPŽ I 857); *Sruogis: 1624 Jan Srogiewicʒ KI2 1v. Por. db. pvd. Sruogis (LPŽ II 789). ž zmieniane na z: *Dargužas: 1666 Adama Dorguza gen. sg. KI3 15, 1666 Jakuba Dorguza gen. sg. KI3 12v. Por. db. pvd. Dárgužas, Dargùžas (LPŽ I 462); *Oželis: 1624 Gryg Ozelewicʒ KI2 10. Por. db. pvd. Ožlis (LPŽ II 356); *Vėželis: 1604 jurẏ weʒelis KI1 7. Por. db. pvd. Vėžlis (LPŽ II 1201); *Žigaitis: 1666 Macieia Zygaicia gen. sg. KI3 16v. Por. db. pvd. Žigáitis (LPŽ II 1331). ALMA RAGAUSKAITĖ 58 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII Turimi duomenys rodo, kad XVII a. gali būti pridedamos slaviškos priesagos -evič ir -ovič, pvz.: 1666 Jana Kunkulewicza gen. sg. KI3 11v; 1666 Woyciecha Montwida gen. sg. KI3 14 ǁ 1666 Woyciecha Montwidowicza gen. sg. KI3 13v; 1666 Lukasza Perkunewicza gen. sg. KI3 13. Pod względem pochodzenia wyodrębniono następujące główne grupy antroponimów siedemnastowiecznych mieszkańców Kiejdan: 1) imiona osobowe menvardžiai. Ši klasifikacija turi seną tradiciją. Kazimieras Būga 1911 m. parašytoje studijoje „Apie lietuvių asmens vardus“ skyrė lietuviškosios kilmės ir pochodzenia litewskiego oraz 2) nazwiska zapożyczone pochodzenia nielitewskiego, wspomniano także nazwiska o niejasnym pochodzeniu (Būga I 205). Tradycji podziału nazwisk na dwie grupy (nazwiska pochodzenia litewskiego i nazwiska pochodzenia nielitewskiego) mniej lub bardziej trzymali się także inni badacze litewskiej antroponimii historycznej: Petras Jonikas (1968: 558–561), Antanas Salys (II 64), Aleksandras Vanagas (1982; 1999: 466–472), Vitalija Maciejauskienė (1991: 243; 1992: 1–2; 1993: 36–40; 1994: 10–15; 1997: 112; 1997a: 102–104), Alma Ragauskaitė (1999: 47–49; 2000: 95–97; 2005: 141–142), Aušra Žemienė (2002: 17–18; 2016: 125; 2017: 37–40), Asta Urbonavičiūtė (2005: 86–87; 2005a: 234–238; 2011: 28–31) i in. Nieco inaczej uważał Zigmas Zinkevičius. Według niego ta klasyfikacja imion osobowych jest formalna, ponieważ „każde, nawet najbardziej nielitewskie nasze nazwisko zazwyczaj ma elementy litewskie, przynajmniej jego końcówka jest litewska” (Zinkevičius 1988: 95–96). Zatem fonetyka litewskich nazw osobowych jest litewska, mają one litewskie końcówki, litewskie przyrostki itd. (Zinkevičius 2008: 55). A zatem przede wszystkim w nazwach osobowych wilnian z początku XVII w. poszukiwano „elementów języka litewskiego” (Zinkevičius 1977: 66–67). Podobnie antroponimikony terytoriów Wielkiego Księstwa Litewskiego pod względem pochodzenia oceniała Jūratė Čirūnaitė. Omówiła grupy litewskich i nielitewskich nazw osobowych (Čirūnaitė 1999: 71–75; 1999a: 13–15). Jonas Palionis według przyjętego kryterium – przynależności etnicznej – sklasyfikował nazwiska parafii Punia na dwie grupy: nazwiska litewskie i nazwiska nielitewskie. Za nazwiska litewskie uważa się tu nie tylko te, które mają litewski rdzeń, lecz także te, w których występuje jakiś litewski formant słowotwórczy (końcówka, przyrostek itp.). Za nielitewskie (Palionis 2003: 40–42; 2008: 99–110; zob. także Ragauskaitė 2005a: 156; Sinkevičiūtė 2008a: 503–508). pavardėmis vadinamos tokios, kurių ir šaknis, ir darybos afiksas yra skolintiniai і]} alcove? $?? f. translations2 Daiva Sinkevičiūtė opowiedziała się za sposobem klasyfikacji nazwisk Z. Zinkevičiusa – różnicowaniem nazwisk według charakteru ich podstawy oraz wyróżnianiem antroponimów pių (polskich, szkockich, asmenvardinės ir apeliatyvinės kilmės pavardes (Sinkevičiūtė 2006c: 141). Šiuo atveju yra tiriami ne tik kėdainiečių lietuvių, bet ir kitų etninių gruniemieckich i in.). Dlatego nielogiczne wydaje się poszukiwanie elementów języka litewskiego w nazwiskach osób innych narodowości. Nie zawsze analizowane antroponimy kiejdańskie można przypisać do jednej lub drugiej grupy. Dlatego wyodrębniono jeszcze jedną grupę antroponimów – 3) o niejasnym lub nie do końca jasnym pochodzeniu Artykuły / Articles 59 Antroponimy kiejdańskie pochodzenia litewskiego z XVII w. antroponimy. Ze względu na trudności w ustaleniu ich pochodzenia na podstawie autentycznej formy, gdy struktura graficzna antroponimów litewskich jest silnie poddana wpływowi języka polskiego, lub z innych przyczyn nie można powiedzieć nic pewnego. Analizowane antroponimy kiejdańskie pochodzenia litewskiego są rekonstruowane na podstawie patronimików oraz antroponimów pochodzenia niepatronimicznego. Odtworzone ich formy oznacza się gwiazdką i zapisuje w porządku alfabetycznym. Następnie podaje się odnotowane w rękopisach imiona osobowe (według ich alfabetu rodzajowego i chronologii), na podstawie których zrekonstruowano rodzaj antroponimu. Formy te porównuje się ze współczesnymi litewskimi nazwiskami. W niektórych przypadkach pozostawiono keletas būdingesnių atitinkamos šaknies asmenvardžių. Iš šaltiniuose užfiksuotų antroponimų atstatomos formos be patroniminių priesagų. Suslavintose asmenkilka teoretycznie możliwych wariantów. W razie nieznalezienia dokładnych odpowiedników we współczesnym imiennictwie podaje się często zapisywane w formach imion słowiańskie przyrostki patronimiczne -evič, -ovič, lecz twierdzi się, że Litwini w języku żywym mogli używać litewskich przyrostków patronimicznych (-aitis, -ėnas, -onis, -ūnas) (Maciejauskienė 1994: 25–30; Ragauskaitė 1999: 148–149). Zrekonstruowane formy bez przyrostków patronimicznych wydają się bardziej odpowiednie również dlatego, że nierzadko ci sami kiejdańczanie byli w badanych inwentarzach zapisywani różnie, np.: 1624 Maciey Girniewicʒ KI2 7 – 1604 Macieẏ Girnius KI1 16 – 1622 Maciey Girnius KKČI 1 – 1624 Maciey Girnius KI2 9; 1604 Jakub Kiaukie KI1 12v – 1604 jakub Kiaukiewicʒ KI1 11. Omówione antroponimy pochodzenia litewskiego podzielono na trzy podgrupy: 1) dawne litewskie imiona osobowe dwuczłonowe, 2) skróty imion osobowych dwuczłonowych oraz ich derywaty sufiksalne i 3) imiona osobowe pochodzenia przezwiskowego (w szerokim znaczeniu). W takiej kolejności są oni przedstawiani. 1. STAROŻYTNI LITWINI DWUCZŁONOWE IMIONA OSOBOWE Tarp nagrinėjamų 180 XVII a. kėdainiečių lietuviškos kilmės antroponimų 16 jest takich, z których można zrekonstruować litewskie dawne imiona dwuczłonowe. Odtwarzając ich końcówki, opiera się na opinii K. Būgi, że w niektórych przypadkach „nazwiska dwurdzeniowe mogą mieć w mianowniku liczby pojedynczej na równych prawach końcówkę -as lub -a, a także -is” (Būga I 224). Poniżej przedstawiono 6 takich rekonstrukcji (stanowi to 5,4 % wszystkich odtworzonych antroponimów): *Gintaut-as: 1624 Marcin Gintowt KI2 3. Por. tamże. np. Gntautas, Giñtautas, Gintautas (LPŽ I 671); *Gird-vil-as: 1624 Ławryn Gierdwił KI2 1, 1v, 4, 4v – 1624 Ławryn Girdwil KI2 5v – 1624 Ławrẏn Girdwil KI2 11, 1666 Andrzeia Girdwiła gen. sg. KI3 11v. Por. db. pvd. Girdvlas (LPŽ I 674); *Jo-kant-as: 1624 Marcin Jokant KI2 7v. Por. db. Pana Jókantas (LPŽ I 838); *Mant-vyd-as: 1666 Woyciecha ALMA RAGAUSKAITĖ 60 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII Montwida gen. sg. KI3 14 – 1666 Woyciecha Montwidowicza gen. sg. KI3 13v. Por. teraz. pvd. Mañtvydas, Mantvydas (LPŽ II 155); *Nor-vyd-as: 1604 Sebestian Narwid KI1 13 – 1624 Sebestẏan Narwid KI2 8v. Por. db. pvd. Nórvydas (LPŽ II 336); *Sur-vil-a: 1624 Maciey Surwił KI2 4v, 11 – 1624 Macieÿ Surwił KI2 10 – 1604 Matẏs Surwilo KI1 4, 6v, 7v – 1624 Maciey Surwiło KI2 3, 1666 Mikołaia Surwily gen. sg. KI3 3v, 1666 Stanislawa Surwiły gen. sg. KI3 3v. Por. tamże. zob. Survilà (LPŽ II 861). Jak widać, przedstawione stare litewskie nazwiska dwuczłonowe utworzone są z dziesięciu różnych członów: gin-, gird-, jo-, kant-, mant-, nor-, sur-, taut-, vyd-, vil-. Antroponimy utworzone z takimi lub podobnymi tematami występują również w XVII-wiecznych księgach aktów kiejdańskich (Рагаускайте 2012: 214–216). W późniejszych XVIII-wiecznych dokumentach kiejdańskich odnotowano nazwiska dwuczłonowe, jednak różnorodność tworzących je członów stopniowo malała. 2. SKRÓCENIA DWUCZŁONOWYCH IMION OSOBOWYCH I ICH DERYWATY SUFIKSALNE Liczba i miejsce tych imion osobowych w litewskim zasobie imiennym są oceniane niejednoznacznie. W litewskiej historycznej antroponimii istnieje problem wyodrębnienia skróceń dawnych antroponimów dwuczłonowych w osobną grupę. Z. Zinkevičius uważał, że w XVI–XVII w. funkcjonowało dość wiele skróceń dwuczłonowych imion osobowych i ich derywatów sufiksalnych (Zinkevičius 1988: 100). V. Maciejauskienė twierdziła, że „w antroponimii XVI–XVII w. imiona te z pewnością nie miały większego znaczenia. W związku z tym nie mogły wywrzeć bardziej zauważalnego wpływu na ogólny obraz pochodzenia naszych nazwisk” (Maciejauskienė 1991: 248; 1997a: 130; 2008: 125–130). Po przeanalizowaniu antroponimów mieszczan kowieńskich z drugiej połowy XVI w. ustalono, że skrócenia imion osobowych dwuczłonowych stanowiły 7 % wszystkich zrekonstruowanych antroponimów pochodzenia litewskiego (Ragauskaitė 1999: pirmojoje pusėje tokių asmenvardžių buvo apie 8 % (Ragauskaitė 2000: 99). 150). Według D. Sinkevičiūtė inwentarz hipokorystycznych tematów zachowanych w litewskich nazwiskach z XVII w. obejmuje 171 temat. Na podstawie kryteriów formalnego i arealnego stwierdzono, że współczesnych nazwisk pochodzenia od skróceń jest ogółem 5 950 (Sinkevičiūtė 2006: 246–247). Litewskie skrócone odimienne antroponimy pochodzenia od imion dwutematowych odnotowano w wykazie nowych mieszczan wileńskich i poręczycieli z lat 1661–1795 (Sinkevičiūtė 2016: 221–254). Potwierdza to twierdzenie Z. Zinkevičiusa: „skrócone formy starożytnych imion dwutematowych i późniejsze derywaty dały początek wielu naszym współczesnym nazwiskom” (Zinkevičiaus 1988: 100). Artykuły / Articles 61 Litewskiego pochodzenia antroponimy siedemnastowiecznych kiejdańczyków Pochodzenie i budowa omawianych antroponimów nie budzą wątpliwości badaczy (Zinkevičius 1977: 229; Ragauskaitė 1999: 151; Sinkevičiūtė 2003: 117–119; 2003a: 319–326; 2005: 100–104; 2005a: 217–220; 2006a: 274–276; 2008: 264–270; 2009: 348–350; 2010: 326–330: 2014: 165–170). Twierdzi się, że antroponimy te są skróconymi formami dawnych litewskich antroponimów dwutematowych, „zachowując najczęściej temat pierwszego członu imienia” (Salys IIa 270). Pranas Skardžius wskazuje dwa sposoby tworzenia antroponimów tego typu: 1) używano jednego członu antroponimu dwutematowego, np. : Noras: Nor-butas; 2) do jednego pnia dodawana jest także część drugiego, np. : Knystas: Knys-tautas (Skardžius 1943: 440–441). Ze skróconych form dawnych dwuczłonowych nazw osobowych tworzono różne derywaty sufiksalne, np. : Ginelis obok Ginas (: Gin-tautas), Darulis obok Daras (: Dar-gaila) itd. (Zinkevičius 1977: 230, 237). W źródłach znaleziono 5 (4,5%) antroponimów mieszkańców Kiejdan, które przynajmniej teoretycznie można wiązać ze skróconymi formami dawnych litewskich dwuczłonowych nazw osobowych i ich derywatami sufiksalnymi. Zrekonstruowano je na podstawie 8 antroponimów odnotowanych w dokumentach, np.: *Dargužas: 1666 Adama Dorguza gen. sg. KI3 15. Por. db. pvd. Dárgužas, Dargùžas, Dargužas (LPŽ I 462); *Norušas, *Norušis, *Norušys: 1604 Pawla Naruʃʒewicʒa gen. sg. KI1 8. Por. db. pvd. Nõrušas, Norùšis, Norušỹs (LPŽ II 335); *Norutis: 1624 Jan Narutis KI2 7. Por. db. pvd. Norùtis (LPŽ II 335); *Rimdeika: 1604 Bartlomiey Rẏmdeyko KI1 7, 1624 Maciey Rymdeyko KI2 2v. Por. db. pvd. Rimdeikà (LPŽ II 608); *Vaida: 1604 Mikołaẏ Wayda KI1 4, 5, 11, 12 – 1624 Mikołay Wayda KI2 2v, 5 – 1624 Mikołay Waÿda KI2 10v. Zob. vaidplg. tamże. porównaj. Vaidas (LPŽ II 1131). Inwentarz skróconych litewskich dawnych nazw osobowych o dwóch tematach oraz ich derywatów sufiksalnych jest bardzo zróżnicowany w historycznych zbiorach nazw różnych miast – Wilna, Kowna, Kiejdan (Zinkevičius 1977: 229–230; Ragauskaitė 1999: 150–151; 2005: 118, 123, 132; Sinkevičiūtė 2006b: 341–351; 2016: 252–253; Sinkevičiūtė, Račickaja 2014a: 298, 320). 3. NAZWY OSOBOWE POCHODZENIA PRZEZWISKOWEGO Wśród badanych nazw osobowych mieszkańców Kiejdan pochodzenia litewskiego najwięcej jest antroponimów pochodzenia przezwiskowego (w szerokim znaczeniu). Są one związane z konkretnymi litewskimi rzeczownikami, przymiotnikami i czasownikami. Poniżej przedstawiono 95 (90,1%) nazw osobowych omawianej grupy, zrekonstruowanych na podstawie rodzajów 156 antroponimów odnotowanych w źródłach: *Barzdažentis5: 1624 ʒ Mikołaiem Barʒdoʒęciem 5 W celu uściślenia znaczeń etymonów antroponimów pochodzenia litewskiego poszukiwano ich również w słownikach etymologicznych Ernsta Fraenkela i Wojciecha Smoczyńskiego (Fraenkel 1962; 1965; Smoczynski 2007). ALMA RAGAUSKAITĖ 68 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII DODATKI IL. 1 Fragment z 1604 r. z inwentarza kiejdańskiego z 1604 r. (k. 4) Straipsniai / Articles 69 XVIIa.kėdainiečiųlietuviškoskilmėsasmenvardžiai 2 PAV. 1666 m. fragmentas iš 1666 m. Kėdainių inventoriaus (l. 13v) ALMA RAGAUSKAITĖ 70 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII ŹRÓDŁA HISTORYCZNE KI1 – Inwentarz Kiejdan z 1604 r. Dział Rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego (dalej – VUBRS). F. 4. A1723. B. 34308a. KI2 – Kėdainių 1624 m. inventorius (Inwentarz spſanÿ ÿmenia Kedanſkiego welmoʒnego pana [...] Staniſława Kiʃʒki Woiewodʒica Witebſkie(go) [...]). VUBRS. F. 4. A1724. B. 34308b. KI3 – Inwentarz Kiejdan z 1666 r. (Inwentarz miasta Kieydanskiego 1666). VUBRS. F. 4. A215. B. 16891. KKČI – inwentarz czynszowy plebanii w Kiejdanach z 1622 r. VUBRS. F. 4. A207. B. 16292. LITERATŪRA Būga I – Apie lietuvių asmens vardus. – Rinktiniai raštai 1. Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla, 201–269. Čirūnaitė Jūratė 1999: Baltiški LDK kariuomenės dokumentų antroponimai. – Darbai ir dienos 10(19), 69–78. Čirūnaitė Jūratė 1999a: Nelietuviškų LDK teritorijų antroponimikono baltizmai XVI amžiuje. – Acta Baltica, 12–18. Fraenkel Ernst 1962–1965: Litauisches Etymologisches Wörterbuch 1–2. Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag. Göttingen: Vandenhoeck& Ruprecht. Jonikas Petras 1968: Asmenvardžiai ir vietovardžiai. – Lietuvių enciklopedija 15. Bostonas: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 555–571. LKŽe – Lietuvių kalbos žodynas 1–20, 1941–2002, elektroninis variantas (antras elektroninis leidimas), red. kolegija: Gertrūda Naktinienė (vyr. redaktorė), Jonas Paulauskas, Ritutė Petrokienė, Vytautas Vitkauskas, Jolanta Zabarskaitė. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2013. LPŽ I–II – Lietuvių pavardžių žodynas 1–2, autoriai: Vitalija Maciejauskienė, Marija Razmukaitė, Aleksandras Vanagas, ats. red. Aleksandras Vanagas. Vilnius: Mokslas, 1985–1989. Maciejauskienė Vitalija 1991: Lietuvių pavardžių susidarymas XIII–XVIII a. Vilnius: Mokslas. Maciejauskienė Vitalija 1992: Lietuvių pavardės. – Gimtasis žodis 2, 1–3. Straipsniai / Articles 71 XVIIa.kėdainiečiųlietuviškoskilmėsasmenvardžiai Maciejauskienė Vitalija 1993: Kriaunų parapijos XVII–XVIII a. asmenvardžiai. – Lietuvių kalbotyros klausimai 32: Baltų onomastikos tyrinėjimai, 34–99. Maciejauskienė Vitalija 1994: Lietuvių pavardės: raida ir kilmė (habilitacinis darbas). Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Maciejauskienė Vitalija 1997: Vienkamieniai lietuviškos kilmės vardai XVI amžiuje. – Darbai ir dienos 4(13), 111–133. Maciejauskienė Vitalija 1997a: Dėl lietuvių pavardžių (asmenvardžių) klasifikavimo. – Baltistica 32(1), 101–109. Maciejauskienė Vitalija 2008: [Rec.] Daiva Sinkevičiūtė. Lietuvių dvikamienių asmenvardžių trumpiniai ir jų kilmės pavardės. Vilnius: Vilniaus universiteto leidykla. – Baltistica 43(1), 123–140. Palionis Jonas 2003: XVII a. Punios parapijos asmenvardžiai ir vietovardžiai. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. Palionis Jonas 2008: XVII a. pabaigos – XVIII a. pirmosios pusės Punios parapijos asmenvardžiai ir vietovardžiai. Vilnius: Vilniaus universitetas. Ragauskaitė Alma 1999: XVI a. II pusės Kauno miestiečių lietuviškos kilmės asmenvardžiai. − Acta Linguistica Lithuanica / Lietuvių kalbotyros klausimai 41, 145−158. Ragauskaitė Alma 2000: XVII a. pirmosios pusės Kauno miestiečių asmenvardžių kilmė. − Acta Linguistica Lithuanica / Lietuvių kalbotyros klausimai 43, 93−110. Ragauskaitė Alma 2001: Kauno miestiečių pavardžių formavimasis XVI−XVIII a. − Acta Linguistica Lithuanica / Lietuvių kalbotyros klausimai 45, 123−143. Ragauskaitė Alma 2002: XVII−XVIII amžių kauniečių (vyrų) pavardžių variantai. − Acta Linguistica Lithuanica / Lietuvių kalbotyros klausimai 47, 31−40. Ragauskaitė Alma 2003: XVI−XVIII a. kauniečių moterų asmenvardžių daryba. − Vārds un tā pētīšanas aspekti. Rākstu krājums 7. Liepāja: Liepājas pedagoģijas akademija, 82−92. Ragauskaitė Alma 2004: XVI–XVII a. joniškiečių asmenvardžiai. − Istoriniai tekstai ir vietos kultūra. Šiauliai, Ryga: Lucilijus, 8–18. Ragauskaitė Alma 2005: XVI–XVIII a. kauniečių asmenvardžiai. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Ragauskaitė Alma 2005a: [Rec.] Jonas Palionis. XVII a. antrosios pusės Punios parapijos asmenvardžiai ir vietovardžiai. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2003. – Baltu filoloģija 14(1), 155–158. ALMA RAGAUSKAITĖ 72 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII Ragauskaitė Alma 2006: Nazwiska osobowe i przydomki pochodzenia toponimicznego w XVI-wiecznych księgach aktowych Kowna. − Baltu filoloģija 15(1/2), 81−94. Ragauskaitė Alma 2007: Szkockie imiona i nazwiska osobowe w księgach aktowych miasta Kiejdany w XVII i XVIII wieku. − Międzynarodowa konferencja Aleksandrasa Vanagasa „Imię w języku, historii i samoświadomości”. 24–26 października 2007 r. Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 63–64. Ragauskaitė Alma 2008: Tendencje w ewolucji dziedzicznych nazwisk mieszczan na Litwie od XVI do XVIII wieku. – Zunamen / Surnames 3, 29–37. Ragauskaitė Alma 2009: Kada susidarė kauniečių pavardės? – Kalba ir žmonės. Vilnius: Wydawnictwo Uniwersytetu Wileńskiego, 226–232. Ragauskaitė Alma 2011: O kontaktach języka litewskiego i polskiego w XVII–XVIII w. w nazewnictwie miasta Kiejdany. – Międzynarodowa konferencja naukowa „Onomastyka regionalna: czego dowiadujemy się z nazewnictwa”. 10–11 listopada 2011 r. Kowno: Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Wileńskiego w Kownie, 21–22. Ragauskaitė Alma 2014: Imiona i nazwiska kobiet kowieńskich w XVI–XVII w. w kontekście litewskiej antroponimii historycznej. – Rocznik Historyczny Kowna 14. Kaunas: Uniwersytet Witolda Wielkiego; Versus aureus, 7–17. Ragauskaitė Alma 2014a: Sporządzony na Litwie rękopiśmienny rejestr nazw własnych (około 1840–1843). – Archivum Lithuanicum 16, 323–340. Ragauskaitė Alma 2015: Nazwy osobowe kobiet z Joniškis w najstarszych na Litwie księgach metrykalnych chrztów z lat 1599–1621 w kontekście litewskiej historycznej antroponimii. – Acta Linguistica Lithuanica 73, 55–81. Ragauskaitė Alma 2016: Tendencje zapisywania szkockich nazwisk w źródłach dotyczących historii miasta Kiejdany z XVII–XVIII wieku. – Acta Linguistica Lithuanica 75, 39–61. Ragauskaitė Alma 2017: Antroponimy kiedańskich pochodzenia germańskiego w źródłach dotyczących historii miasta Kiejdany z XVII–XVIII w. – Baltu filoloģija 25(2), 111–128. Ragauskaitė Alma 2017a: Tendencje kształtowania się nazwisk kiedańskich (litewskich, polskich) w XVII–XVIII wieku. – Acta Linguistica Lithuanica 77, 53–77. Salys II – Problem nazwisk. – Raštai 2. Rzym: Litewska Katolicka Akademia Nauk, 1983, 63–65. Salys IIa – Nasze litewskie imiona. – Raštai 2. Rzym: Litewska Akademia Nauk Katolickich, 1983, 267–284. Artykuły / Articles 73 Litewskie imiona osobowe pochodzenia XVII-wiecznych mieszkańców Kiejdan Sinkevičiūtė Daiva 2003: Pochodzenie i budowa skrótów dwuczłonowych imion osobowych: lit. dau(C)-. – Baltistica 37(1), 115–131. Sinkevičiūtė Daiva 2003a: Tendencje skracania litewskich imion dwuczłonowych šnekamojoje kalboje. – Baltistica 37(2), 317–341. Sinkevičiūtė Daiva 2005: Jednoczłonowe imiona osobowe z lit. darg-: ich podstawa i związki z dwuczłonowymi imionami osobowymi. – Baltistica 40(1), 99–111. Sinkevičiūtė Daiva 2005a: Jednordzeniowe imiona osobowe z bl. but-(C)- i ich pochodzenie. – Baltistica. Dodatek VI, 215–228. Sinkevičiūtė Daiva 2006: Skróty litewskich dwurdzeniowych imion osobowych. Wilno: Wydawnictwo Uniwersytetu Wileńskiego. Sinkevičiūtė Daiva 2006a: O rozszerzaniu zasobu imion o imiona dwuczłonowe i ich warianty. – Kalbos kultūra 79, 273–278. Sinkevičiūtė Daiva 2006b: Dziedzictwo skrótów imion dwuczłonowych na obszarze wileńskim. – Baltistica 41(2), 341–351. Sinkevičiūtė Daiva 2006c: [Rec.] Zigmas Zinkevičius. Początki chrześcijaństwa na Litwie. Wilno: Akademia Katolicka, 2005. – Baltistica 41(1), 138–145. Sinkevičiūtė Daiva 2008: Cechy litewskich imion dwuczłonowych z pierwszym członem vaišraidos. – Baltistica 43(2), 263–274. Sinkevičiūtė Daiva 2008a: [Rec.] Jonas Palionis. Imiona osobowe i nazwy miejscowe parafii Punia w XVII wieku. Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 2003; Imiona osobowe i nazwy miejscowe parafii Punia z końca XVII – pierwszej połowy XVIII wieku. Wilno: Uniwersytet Wileński, 2008. – Baltistica 43(3), 501–511. Sinkevičiūtė Daiva 2009: Uwagi dotyczące pochodzenia żmudzkich skróconych nazwisk wywodzących się od avd. Gedrimas. – Baltistica 44(2), 347–353. Sinkevičiūtė Daiva 2010: O pojawieniu się części rdzennej w dwuczłonowych litewskich nazwach osobowych. – Baltistica 45(2), 325–340. Sinkevičiūtė Daiva 2014: Cechy rozwoju imion dwuczłonowych z rdzeniem vaidr w języku litewskim. – Baltistica 49(1), 163–175. Sinkevičiūtė Daiva, Račickaja Veslava 2014a: Nazwy osobowe pochodzące od litewskich imion dwuczłonowych oraz właściwości zapisu ich rdzeni w wykazie nowych mieszczan wileńskich i poręczycieli z lat 1661–1795. – Archivum Lithuanicum 16, 295–322. Sinkevičiūtė Daiva 2016: Osobowe nazwy własne pochodzące od skróconych form litewskich imion dwuczłonowych oraz osobliwości zapisu ich rdzeni w spisie nowych mieszczan wileńskich i poręczycieli z lat 1661–1795. – Archivum Lithuanicum 18, 221–254. ALMA RAGAUSKAITĖ 74 Acta Linguistica Lithuanica LXXVIII Skardžius Pranas 1943: Lietuvių kalbos žodžių daryba. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Smoczyński Wojciech 2007: Słownik etymologiczny języka litewskiego. Indeks wyrazow litewskich. Wilno: Uniwersytet Wileński. Šinkūnas Peliksas 1928: Historia miasta Kiejdan. Kowno: drukarnia B-wy „Spindulys”. Urbonavičiūtė Asta 2005: Klaipėdos krašto lietuviškos ir vokiškos profesinės kilmės pavardės etnolingvistiniu požiūriu. – Filologija 10, 84–88. Urbonavičiūtė Asta 2005a: Litewskie nazwiska z obszaru Kłajpedy pochodzące od złożonych nazw osobowych. – Bałtowie i ich krewni. Tiltai 26, 231–243. Urbonavičiūtė Asta 2011: Użycie i rozpowszechnienie patronimików z przyrostkami -aitis, -(i)ūnas w XVI-wiecznym nazewnictwie Sambii księstwa pruskiego. – Res humanitariae 10, 28–53. Vanagas Aleksandras 1982: Nasze imiona i nazwiska. Wilno: Mokslas. Vanagas Aleksandras 1999: Nazwiska. – Encyklopedia języka litewskiego. Wilno: Instytut Wydawniczy Nauki i Encyklopedii, 466–472. Zinkevičius Zigmas 1977: Antroponimia litewska. Litewskie imiona osobowe wileńskie na początku XVII wieku. Wilno: Mokslas. Zinkevičius Zigmas 1988: [Rec.] Słownik litewskich nazwisk 1: A–K, autorzy: Vitalija Maciejauskienė, Marija Razmukaitė, Aleksandras Vanagas, red. odp. Aleksandras Vanagas. Wilno: Mokslas, 1985. – Baltistica 24(1), 94–105. Zinkevičius Zigmas 2008: Litewskie imiona osobowe. Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Žemienė Aušra 2002: Słowotwórstwo i pochodzenie nazwisk Litwinów z powiatu ragainėskiego w XVIII–XIX w. Streszczenie rozprawy doktorskiej. Wilno: Wileński Uniwersytet Pedagogiczny. Žemienė Aušra 2016: Wpływ germanizacji na antroponimię Małej Litwy w XVIII–XIX w. – Žmogus ir žodis 18(1), 106–131. Žemienė Aušra 2017: Antroponimia Małej Litwy (XVIII–XIX w.). Wilno: Technika. Рагаускайте Алма 2012: О литовско–польских языковых контактах по данным фамилий жителей города Кедайняй в XVII–XVIII веках. – Студii з ономастики та etymologii. 2011–2012. Kijów: Instytut Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, 213–221. Artykuły / Articles 75 Litewskie z pochodzenia imiona i nazwiska mieszkańców Kiejdan z XVII wieku Personal Names of Lithuanian Origin among Kėdainiai Residents in the 17th Century STRESZCZENIE Analiza osobowych nazw mieszkańców Kiejdan odnotowanych w XVII wieku (inwentarze Kiejdan z lat 1604, 1624 i 1666 oraz inwentarz czynszu gruntowego plebanii kiejdańskiej z 1622 roku) doprowadziła do wniosku, że 180 drugich członów nominacji binarnych ma pochodzenie litewskie. W analizowanych dokumentach historycznych wyróżniono pewne fakty slawizacji imion osobowych: substytucję głosek, użycie słowiańskich przyrostków w antroponimach pochodzenia litewskiego, pomijanie końcówek itp. Spośród 180 antroponimów pochodzenia litewskiego analizowanych w badaniu zrekonstruowano 106 form imion osobowych. Wśród nich znajduje się 6 (5,4 procent) starych litewskich antroponimów dwurdzeniowych, 5 (4,5 procent) skróconych form imion osobowych dwurdzeniowych i ich derywatów sufiksalnych oraz 95 (90,1 procent) antroponimów pochodzenia przezwiskowego. Porównanie zrekonstruowanych antroponimów ze współczesnymi nazwiskami litewskimi pokazuje, że 63 (60 procent) z nich nadal funkcjonują. Część z nich, tj. 24 (23 procent wszystkich zrekonstruowanych antroponimów), ma odpowiedniki w nazwiskach tego samego pochodzenia, lecz o innej formacji. Pozostałe 19 (17 procent) antroponimów nie ma odpowiedników wśród współczesnych imion osobowych. Nadesłano 11 kwietnia 2018 r. ALMA RAGAUSKAITĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno, Litwa [email protected]