9-asis tarptautinis dialektologijos ir geolingvistikos kongresas

Apžvalgos / Surveys 255 SIMONA VYNIAUTAITĖ Lietuvių kalbos institutas Kierunki badań naukowych: geolingwistyka, dialektologia, socjolingwistyka. 9. MIĘDZYNARODOWY DIALEKTOLOGII I GEOLINGWISTYKI KONGRESAS 2018 m. liepos 23–27 d. Vilniuje vyko 9-asis Tarptautinis dikongres dialektologii i geolingwistyki. To wydarzenie naukowe zgromadziło naukowców i gości z dziedziny dialektologii i geolingwistyki z 28 państw świata. Kongres zorganizował Instytut Języka Litewskiego, a jego partnerami były Uniwersytet Wileński, Uniwersytet Szawelski i Litewska Akademia Nauk. Inicjatorką kongresu jest Międzynarodowe Stowarzyszenie Dialektologii i Geolingwistyki (ang. Międzynarodowe Towarzystwo Dialektologii i Geolingwistyki (SIDG); szerzej zob. http://www.geo-linguistics.org/index.html). Pierwszy taki kongres odbył się w 1993 r. w Budapeszcie (Węgry). W 1997 r. kongres odbył się w Amsterdamie (Niderlandy), w 2000 r. – w Lublinie (Polska), w 2003 r. – w Rydze (Łotwa), w 2006 r. – w Bradze (Portugalia), w 2009 r. – w Mariborze (Słowenia), w 2012 r. – w Wiedniu (Austria), w 2015 r. – w Famaguscie (Turecka Republika Cypru Północnego). Celem kongresów organizowanych co trzy lata, za każdym razem w innym kraju uczestniczącym w działalności Międzynarodowego Stowarzyszenia Dialektologii i Geolingwistyki, jest współpraca instytucji i naukowców rozwijających międzynarodowy kierunek dialektologii i geolingwistyki, wymiana poglądów teoretycznych i metodologicznych oraz dyskusje naukowe. Podczas trwającego pięć dni kongresu referatów wysłuchano na posiedzeniu plenarnym (23 lipca) oraz w dziesięciu sekcjach (24, 25 i 27 lipca), a posiedzenie końcowe (27 lipca) poświęcono dyskusjom podsumowującym. Jednego z dni wydarzenia naukowego (26 lipca) uczestniczono w poznawczym programie kulturalnym, który również stanowi część kongresów organizowanych przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Dialektologii i Geolingwistyki. Podczas otwarcia kongresu w Instytucie Języka Litewskiego uczestników i gości powitali dyrektor Instytutu Języka Litewskiego dr Albina Auksoriūtė, członek Komitetu Spraw Zagranicznych Sejmu Republiki Litewskiej Audronius Ažubalis, litewski SIMONA VYNIAUTAITĖ 256 Acta Linguistica Lithuanica LXXIX Pierwszy zastępca kanclerza Rządu Republiki Deividas Matulionis, redaktorka czasopisma wydawanego przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Dialektologii i Geolingwistyki Astrid van Nahl, a także dziekan Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wileńskiego prof. dr Meilutė Ramonienė, wiceprezes Litewskiej Akademii Nauk, akademik Zenonas Dabkevičius. Odczytano list powitalny prezeski Międzynarodowego Stowarzyszenia Dialektologii i Geolingwistyki Marias-Pilar Perei, wysłuchano nagrania wideo z pozdrowieniami prorektor ds. nauki i sztuki Uniwersytetu Szawelskiego prof. dr Ingridos Šaulienės. Na posiedzeniu plenarnym referaty wygłosili zaproszeni prelegenci. Prof. dr Frans Hinskens z Instytutu Mertensa i Wolnego Uniwersytetu w Amsterdamie (Niderlandy) w referacie „Dialektologia i badania nad zróżnicowaniem języka. Quo vadis?“ (ang. Dialectology and the study of language variation. Quo vadis?) omówił niektóre aspekty rozwoju dialektologii. Podkreślił, że dialektologia nie jest już nauką ściśle odseparowaną od współczesnego językoznawstwa. Aspekt społeczny, włączenie metod ilościowych, podejście kognitywne – to niektóre z elementów uzupełniających dialektologię. Zmiana badanych obiektów i metod może wpływać na przemiany krajobrazów tradycyjnych dialektów, wyłanianie się nowych tworów gwarowych lub kontinuum dialektalnego. Prelegent rozważał, w jaki sposób można by badać zmienność języka i jej nowe typy, a także jakie wyzwania czekają badania gwar w przyszłości. Wystąpienie dr. Chrisa Montgomery’ego z Uniwersytetu w Sheffield (Wielka Brytania) „Percepcja: dlaczego musimy ją rozumieć, ale trudno ją zrozumieć” (ang. Perception: Why we need to understand it, and the difficulties in doing so) było poświęcone dialektologii percepcyjnej. Wykładowca, ukazując miejsce badań percepcji w historii badań nad zmiennością języka, podkreślił, że rozumienie percepcji jest ważne dla modeli języka, a także dla zrozumienia przemian dialektów. Zdaniem autora, holistyczne rozumienie zmienności i przemian języka wymaga uwzględnienia roli percepcji oraz poszukiwania sposobów lepszej integracji badań zarówno samego języka, jak i jego percepcji. Zaproszony prelegent z Uniwersytetu Luksemburskiego, dr Christoph Purschke, w wystąpieniu „Dialektologia staje się cyfrowa. W badaniu zatytułowanym „Włączanie wariantywności regionalnej do anonimowej komunikacji w mediach społecznościowych” (ang. Dialectology goes digital. Tapping regional variation in anonymous social media communication) podjęto dyskusję na temat socjolingwistyki komputerowej i dążono do wniesienia wkładu w tę nową dziedzinę. Jak stwierdził prelegent, większość badań nad wariantywnością językową opiera się na tradycyjnym podejściu, dane analizuje się z zastosowaniem już uznanej, ugruntowanej metodologii, natomiast w lingwistyce komputerowej niemal nie uwzględnia się społecznego uwarunkowania wariantywności języka. Zatem zarówno podejścia socjolingwistyczne, jak i lingwistyki komputerowej mogłyby być włączane do badań nad wariantywnością języka. 9-asis tarptautinis dialektologijos ir geolingvistikos kongresas Przeglądy / Surveys 257 Lituanistów-dialektologów reprezentowała prof. dr Danguolė Mikulėnienė zapoznała z opracowanym w Instytucie Języka Litewskiego multimodalnym (wielowymiarowym) modelem socjogeolingwistycznym, który w ostatnich latach zaczęto stosować na Litwie w badaniach regionalnej wariantywności języka. Autorka referatu „Multimodalny socjogeolingwistyczny model badań regionalnej wariantywności języka: przypadek języka litewskiego na początku XXI wieku” (ang. Multidimensional sociogeolinguistic model for regional language variation studies: Lithuanian case at the beginning of the 21st century) wyróżniła trzy najważniejsze poziomy badań: 1) selektywną analizę tradycyjnych danych językowych dialektów; 2) badania środowiska językowego i sieci społeczno-kulturowych; 3) badanie postaw użytkowników języka i opinii publicznej. Stosuje się tu metody dialektometrii, a analiza ilościowa pozwala uniknąć możliwego subiektywizmu badacza i dialekt603filnego podejścia. Referat kolejnego zaproszonego prelegenta – prof. dr. Juana-Andrésa Villeny-Ponsody z Uniwersytetu w Maladze z siedzibą w Hiszpanii, zatytułowany „Dylemat wiarygodności danych geolingwistycznych i dialektologicznych w badaniach socjolingwistycznych. Przypadek rozpadu /θ/ w hiszpańskim andaluzyjskim” (ang. The dilemma of the reliability of geolinguistic and dialectological data for sociolinguistic research. The case of the Andalusian demerger of /θ/) wygłosiła dr Jurgita Jaroslavienė. Zbadano związek między danymi geolingwistycznymi, dialektologicznymi i socjolingwistycznymi na podstawie językowej i kulturowej sytuacji użytkowników języka w regionie Andaluzji. Naukowiec podkreślił, że dane socjolingwistyczne opierają się na socjologicznym założeniu dotyczącym doboru próby i wariacji, co jest niezgodne z podstawowymi danymi geolingwistycznymi i dialektologicznymi. Autor rozważał, w jakim stopniu dane geolingwistyczne i dialektologiczne mogą być wiarygodne w celu retrospektywnego śledzenia historii wariantywności i określonych zmian językowych. Po posiedzeniu plenarnym kongres kontynuował pracę w dziesięciu sekcjach. Jedna z nich – „Dialektologia percepcyjna: perspektywy ilościowe i jakościowe“. W sekcji M. Schmalz (Szwajcaria) przedstawił nowe podejście metodologiczne, G. Múcsková (Słowacja) mówiła o dialektologii ludowej jako dziedzinie uzupełniającej dialektologię percepcyjną, a D. Aliūkaitė (Litwa) analizowała obiektywną i subiektywną dialektalność na Litwie. W sekcji „Dialektologia interlingwalna: wielojęzyczna i wielokulturowa wariantywność“ L. Balode (Łotwa), T. Jakop (Słowenia), M. Nevaci (Rumunia), N. Saramandu (Rumunia), I. Metsmägi (Estonia), V. Oja (Estonia), Ch. Schneider (Szwajcaria) wygłosili referaty o wpływach językowych i konwergencji dialektów. R. Kvašytė (Litwa) przedstawiła litewską sytuację językową i sieci społeczno-kulturowe na Łotwie, H. Suzuki (Norwegia) zapoznał z badaniami geolingwistycznymi dialektu tybetańskiego, a Y. Asahi (Japonia) – z badaniami wariantów językowych japońskich diaspor. E. Zuloaga (Hiszpania) mówił o ryzyku kryterium geograficznego w wyjaśnianiu przeszłości (oparto się na SIMONA VYNIAUTAITĖ 258 Acta Linguistica Lithuanica LXXIX przypadku baskijskim). M. Bouzouita (Belgia) i V. Casanova (Belgia) analizowali posesywy, V. Lara Bermejo (Szwajcaria) – komitatywy. W sekcji „Źródła dialektalne: teksty, słowniki, atlasy, korpusy” zgłębiano historię i obecną sytuację słowników oraz atlasów dialektów litewskich, estońskich, japońskich i niderlandzkich. Swoimi spostrzeżeniami podzielili się J. Švambarytė-Valužienė (Litwa), M. L. Kalvik (Estonia), M. Kendla (Estonia), K. Tomosada (Japonia), H. Iwaki (Japonia), M. Matsuda (Japonia), N. Siokawa (Japonia), C. I. Floarea (Rumunia), J. Corbera Pou (Hiszpania). Możliwości i problemy związane z digitalizacją słowników i atlasów oraz wyzwania kartografii cyfrowej omówili J. Van Keymeulen (Belgia), V. De Tier (Belgia), D. Brozović (Chorwacja); tej tematyce poświęcone było również wystąpienie M. P. Pereosa (Hiszpania). „Dialekty w przestrzeni i czasie” – to kolejna sekcja, w której mówiono i dyskutowano o dialektach niderlandzkich, austriackich, hiszpańskich, włoskich, japońskich, chińskich, baskijskich, słowackich, łotewskich i litewskich. Dialekty oceniano w aspekcie historycznym, a także omawiano z różnych perspektyw sytuację, która ukształtowała się w XXI wieku. Zwrócono uwagę na zmiany dialektów, na które wpływają czas i kontakty językowe, a także na językową samoświadomość osób mówiących dialektem. Wyjaśniono metodę obliczania średniej słów w tekstach dialektalnych. W tej sekcji referaty wygłosili A. Daina (Łotwa), L. Markus-Narvila (Łotwa), W. Heeringa (Niderlandy), F. Hinskensas (Niderlandy), Ch. Schrödl (Węgry), H. Ueda (Japonia), Y. Ebata (Japonia), U. Goiriena Lorea (Hiszpania), G. Kačiuškienė (Litwa), M. Cerruti (Włochy), M. Endo (Japonia), J. Pabrėža (Litwa), M. Padilla-Moyano (Francja). Podczas kongresu wymieniano się również spostrzeżeniami w sekcji „Kreatywność gwarowa i piśmienność w XXI wieku: potrzeba, możliwość, konieczność”. K. Geyer (Dania) omówił słowniki wyrażeń gwarowych jako bezpośrednie źródło badań dialektologii ludowej, natomiast A. Mlekodaj (Polska) – badania literatury gwarowej jako przydatny dla dialektologii i uzupełniający ją element. J. Zabarskaitė (Litwa) przedstawiła koncepcję gwary, która może być elementem kreatywności. Podczas posiedzenia sekcji „Dialektologia teoretyczna: (de)konstrukcja i (de)konceptualizacja gwar” gwary analizowano w różnych aspektach teoretycznych. Referenci z Hiszpanii G. Aurrekoetxea i A. Ensunza mówili o problematyczności pojęcia dialektu, a E. Valls (Hiszpania), opierając się na przykładach gwar katalońskich, analizowała efekt granic. V. Meiliūnaitė (Litwa) badała, kiedy i dlaczego informatorzy wybierają używanie wyróżniających cech gwary, zamiast poddać się dominującej tendencji do rezygnacji z tych cech. загдай? <|endoftext|> []}]} XXI wieku: potrzeba, możliwość, konieczność”. K. Geyer (Dania) omówił słowniki wyrażeń gwarowych jako bezpośrednie źródło badań dialektologii ludowej, natomiast A. Mlekodaj (Polska) – badania literatury gwarowej jako przydatny dla dialektologii i uzupełniający ją element. Referat K. Kozhanovej (Rosja) i B. Wiemera (Niemcy) poświęcony był badaniu morfosyntaktycznej zmienności w gwarach litewskich. W sekcji „Wartość lingwistyczna (naukowa i laboratoryjna) dialektów i ich samoocena” D. Pakalniškienė (Litwa) i J. Lubienė (Litwa) analizowały modele somatonimów i ich motywację, a F. Cugno (Włochy) i F. Cusan (Włochy) – leksykalizację 9-asis tarptautinis dialektologijos ir geolingvistikos kongresas Przeglądy / Surveys 259 i metaforyzację. J. Škofic (Słowenia) mówiła o gwarowych mikrotoponimach, J. N. Fodor (Węgry) zgłębiał gwarową onomastykę, a z nazwami własnymi gwar pruskich zapoznała G. Blažienė (Litwa). Japońscy naukowcy Sh. Ogawa, F. Inoue, Y. Hanzawa omówili historyczną i geograficzną zmienność w słownikach oraz zmiany w słownikach gwarowych. A. Stafecka (Łotwa) podzieliła się spostrzeżeniami na temat nazwisk jako źródła badań dialektologicznych i kontaktów językowych, M. Koletnik (Słowenia) i N. Šabec (Słowenia) analizowały kontakty języka słoweńskiego i angielskiego oraz zachowanie gwary w społecznościach imigrantów. Referaty S. Jērāne (Łotwa) i M. Hopej (Polska) poświęcone były badaniom krajobrazu językowego. Referaty ukazujące przemiany i zastosowanie różnych metodologii zostały wygłoszone podczas posiedzeń sekcji „Metodologie kumulacyjne i interpretacyjne w dialektologii”. Mówiono o badaniach przeprowadzonych metodami dialektometrii i innymi metodami dialektologii ilościowej, a także o specyfice opracowywania map. Analizowano fonetykę i fonologię, morfologię, kontakty dialektu z językiem ogólnym, omówiono możliwości i problemy związane ze stosowaniem transkrypcji. Referaty wygłosili D. Markus (Łotwa), Y. Yamazaki (Szwecja), L. Thöny (Szwajcaria), G. Tillingeris (Szwecja), Sh. K. Kayoko (Japonia), Y. Nakajima (Japonia), S. Matayoshi (Japonia), K. Shinsuke (Japonia), S. Yukako (Japonia), R. K. Faquire (Bangladesz), A. Leskauskaitė (Litwa), Ch. Fukushima (Japonia), T. Onishi (Japonia), Y. Kumagai (Japonia), M. Bouzouita (Belgia), M. Castillo (Szwajcaria), E. Pato (Kanada), L. Geržotaitė (Litwa), H. Huangas (Chiny), Y. Zhu (Chiny), H. Ramischius (Niemcy), T. Legesse Feleke (Włochy), V. Kardelis (Litwa), Ch. Schneider (Szwajcaria), R. Bakšienė (Litwa), A. Čepaitienė (Litwa), J. Jaroslavienė (Litwa), J. Urbanavičienė (Litwa), A. Ivanickaja (Litwa), D. Kiseliūnaitė (Litwa), D. Jakulytė (Litwa). Podczas posiedzenia końcowego, którego temat zaproponowali naukowcy M. Sawaki, Ch. Fukushima, F. Inoue, T. Onishi (Japonia) oraz W. Heeringa, F. Hinskensas (Niderlandy) przedstawili słuchaczom japońskie i niderlandzko-flamandzkie szkoły dialektologii oraz ich wzajemne powiązania. Podczas posiedzenia kończącego Międzynarodowy Kongres Dialektologii i Geolingwistyki podsumowano trwające pięć dni wydarzenie naukowe. Wyrażono zadowolenie z szerokiej tematyki i problematyki referatów oraz dużej liczby uczestników. Ogółem wygłoszono ponad 80 referatów naukowych (ich tezy można znaleźć na stronie internetowej wydarzenia http://sidg2018.lt). Goście podziękowali za doskonałą organizację kongresu. Doskonale oceniono i wypowiadano się również o poznawczym programie kulturalnym kongresu: wycieczce do Rumšiškės, Troków i Kiernowa, zwiedzaniu Pałacu Władców Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz Uniwersytetu Wileńskiego. 9. Międzynarodowy Kongres Dialektologii i Geolingwistyki stworzył naukowcom z różnych krajów świata możliwość dzielenia się spostrzeżeniami i nowymi poglądami, stosowania metodologii, prezentowania badań, zwracania uwagi na dominujące SIMONA VYNIAUTAITĖ 260 Acta Linguistica Lithuanica LXXIX tendencijas. Dalinimasis moksline patirtimi, proga padiskutuoti, užmegzti dialogą zarówno poprzez aktywny udział w sekcjach, jak i w środowisku pozaakademickim, prawdopodobnie stanie się impulsem do nowych pomysłów oraz rozpoczęcia i kontynuowania wspólnych prac. W 2021 r. odbędzie się w Rumunii, w Bukareszcie, 10. Międzynarodowy Kongres Dialektologii i Geolingwistyki. Otrzymano 5 listopada 2018 r. SIMONA VYNIAUTAITĖ Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno, Litwa [email protected]