Eilėraščiai iš „meistarnės“

GVIDAS LATAKAS Kauno tautinės kultūros centras Kauno Antano Martinaičio dailės mokykla DOI: https://doi.org/10.35321/all82-10 EILĖRAŠČIAI IŠ MEISTARNĖS GVIDAS LATAKAS Plemię Widzę morza niebiańskiej wysokości i morskiej szerokości – i ty należysz do jednego z dawnych plemion, starodawnymi słowami niczym kośćmi goleni opierasz się zamiast żelaza o niebiańską bujność, morską kłującość, niebiańską znikomość, morską błyskotliwość, niebiańską niebiańskość, morską morskość będziemy tęsknić jak dawniej, mój synu Auliai Gavėnai nadchodzą, auliai – mężowie kościani przez zawieje z Kurlandii jak węże skręcają się w bęben naciągnięty na wydrążonym pniu baublisa Zgłębianie / Insights 189 GVIDAS LATAKAS 190 Acta Linguistica Lithuanica LXXXII z olbrzymiej niedźwiedziej skóry – we trzech ledwo co podnoszą go na rogowej ławie sami także okutani w skóry, obwieszeni babcinymi ozdobami, powiedziałyby baby, na głowach związane czubki z wikliny oraz z warkoczyków podarowanych przez zamiataczki grają na dudach z kozich skór piszczą i grzmią, inni z nich napędzają dziewczęta, osaczają je, chwytają – te, gdy zapiszczą, wszystkie razem wpadają w zaspy – strzeżcie dud – rozedrzecie worek Nakabiai Raz w Kurlandii, przypuszczam – akcja potoczy się w ulubionym przez wszystkich raju – w Dreźnie Na północ od nas zdarzyło się, znakomity próżniaku, znakomita próżniaczko, coś, czego się nie zdarzyło, co usłyszą twoje uszy przyzwyczajone do innych pieśni Ludzie Kurlandii innej wiary, innego nurtu, ich mowa – jak zraniona, jak sokół zraniony przez wichurę, sokół błękitny wiele krzyżackich słów zdarzyło się tam usłyszeć, po rosyjsku mówiliby jak bracia, a nie da się zrozumieć dlatego też chodzili na Łotwę zarabiać – siano kosić płacili rublami srebrnymi więc i ja z nimi – kuzyna Trečiokasa zabrałem, bo bardzo prosił Zgłębianie / Insights 191 więc wchodzimy do chaty po zmroku, a tam – pogrzeb – leży nieboszczyk sam jeden, światło błyska jak na weselu, blask świec nie ustaje, stół ugina się pod jedzeniem, usiadłem sam jeden i żuję (gdzie wtedy zniknął mój półgłówek – nie pamiętam, może pozostał Eilėraščiai iš meistarnės w sieni, drepcząc, cały zesztywniały ze strachu) ach, nie powiedziałem – u Łotyszy przyjęte jest radować się, gdy człowiek odchodzi do niebios, mówią – widzisz, opuścił tę dolinę łez przed nami – nasze ciała to tylko nietrwała szata, papierki po cukierkach chytrze owinęły szybującą duszę, która zabłądziła tu we mgłach, ledwie się posiliłem – poczekam, mówię grzecznie gospodarzom – będę czuwał, czarny kot tylko śmignął przez drzwi, nieboszczyk skrada się w swojej trumnie – i siedząc, i mówiąc do mnie – tyś najadł się, a ja nie jadłem – chodźmy się zmierzyć, czy jesteś gotów? – jak teraz pamiętam – mówię – gotów jestem, zawsze jestem gotów i inaczej być nie może Kość żelaza Żelazna kość kość w żelazo żelaz – kość – miednica Prusowie wybierają śmierć każą swoim pachołkom wykuwać słowa uczyć się bełkotać w obcej mowie przybyszów guten morgen štarben geboren GVIDAS LATAKAS 192 Acta Linguistica Lithuanica LXXXII kochać macochę bardziej niż obdartą matkę tulić się do macochy co twardsze – żelazo czy kość? kość w żelazo? żelazo – kość – miednica W środku zimy U nich w Wilkiji dzięcioł – nie dzięcioł, lecz kowalik siedzi on w wiklinowej klatce od czasu do czasu pije chyba pije nikt nawet nie zauważa jak gramulensija znika znów dolewa po równo z mężczyznami – mężczyźni tam szorstcy brodaci nie wiadomo nawet, co do czego należy broda do twarzy czy twarz tylko dodatek do kolczastej roślinności poszukiwacze złota poszukiwacze złota zimą czy można jeszcze coś znaleźć, gdy wokół samo srebro? ni z tego, ni z owego – wilk martwy w saniach jeden zaczyna się spierać, że to dzięcioł jaki z ciebie dzięcioł – czy nie widzisz – kowalik i koniec kruk kruszy jednym cięciem tego wątpiącego – ja szturch – znów nie ma napitku wchodzi do karczmy nowy brodacz Įžvalgos / Insights 193 o – i kowalika macie! – dziwi się całkiem skulony u nich i jaskółki nie jaskółki, lecz skregółki nie śnieg – zupa znaleźć się w środku zimy między wilkami wóz przy drzwiach przestraszony Eilėraščiai iš meistarnės koń wilcza skóra w saniach sanie bez woźnicy Chata Jušków tuż obok, tam dudy, także broda, ale srebrzystobiała, ogrody słomiane tam pod powałą wirują – Bóg da – dotrę. Medal dla Antanasa Juški 200, 11×9 cm, brąz, odlew, 2019 r., autor Gvidas Latakas GVIDAS LATAKAS 194 Acta Linguistica Lithuanica LXXXII GVIDAS LATAKAS – POETA Z PRACOWNI Tapytojas, juvelyras Gvidas Latakas – vienas savičiausių menininkų, nuo jaunumės rašantis ir eilėraščius. Išleistos trys eilėraščių knygos: „Kol išsiris varniukai”, „Niekalendarzowi święci”, „Lokenos”. Wszystkie jego książki zostały uhonorowane nagrodami. W wierszach Gvidasa Latakasa nieustannie zmieniają się perspektywy, żywioły poruszają się gwałtownie: sztuka pomaga poezji, poezja – sztuce. Język jest szorstki, zasobny, zbliża się do mowy potocznej. Z wiersza do wiersza wędrują biblijne i historyczne postacie, bohaterowie sag, mitów i podań. Przeszłość doświadczana jest poprzez świadectwa, archetypiczne relikty, które jakby ożywają. Teraźniejszość migocze epizodycznie, jakby przypadkiem wkradła się do historii. Utwory poety przypominają wzniesiony z mocnych belek, jak mówi on sam, budynek, pałac. Toczą się wartko bujne, a zarazem dobrze ukrwione opowieści. Z pełnych wigoru, dowcipu i wewnętrznej wesołości porównań nieoczekiwanie wyłaniają się zapomniane żmudzkie słowa, które świadczą o pamięci i przeszłości. Gvidas Latakas nie ogląda się na mody literackie, lecz nie stroni od „nowych starożytności”. Człowiek z jego wierszy wierzy, że nie wszyscy święci niebios pysznią się w naszych kalendarzach, lecz żyją pośród nas, jedzą i piją, wykonują swoje prace. Z drugiej strony człowiek w pewien sposób się wsłuchuje: „Wierzę w rzemiosła, niech będą czczone przez wieki.“ Vytautas Stulpinas