Full text
34 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: pala as de
da yba, mo emica, leksicog a ia, leksikologia.
DOI: h ps://doi.o g/10.35321all82-02/
NOVJ DÚRINI ANALISS
IRRASCRIFACIONS
GALVOSŪKIAI
The Puzzles o New Compoundsʼ Analysis
and Classi ica ion
ANOTACIA
S aipsnyje1 e êem-se não ipiniai neologismos da língua li uãs, ei osy ų de duas ou á ias
pala as, da ybos casos. Nag inėjami língua Lie u ių naujažodžių duomenyne a é 2019 m.
início acumul i daik a a džiai dū iniai e kon aminan ai. Ap íbiam-se nas g amá icas da língua
li uânica não p esc i os indigenios sudu inos daik a a džių ipos, mis ieji da iniai (p z.,
saulėdeng ės). Conside s oma alguns okazinių da inių (kūno a a, megz ipal is) da ybos
mo y acija, analoginių da inių luga no sis ema das da inių da língua Li uânia. Pa icula
a enção é concedida a no as oodjes, endo-nos dū inių e kon aminan ų b uožų (p z.,
d i akis), kon aminação e dezin eg acinės pala as de da ybos elação.
ESMINIAI CORDŽIAI: pala as de da yba, naujada ai, sudu iniai daik a a džiai,
analogija, kon aminacija (maišyba).
ANNOTATION
The pape aims o e iew he a ypical cases o Li huanian neologisms ha a e coined om wo o
mo e wo ds. The nouns, i.e. compounds and blends, collec ed in The Da abase o Li huanian
Neologisms un il he beginning o 2019 a e unde in es iga ion. The ypes o indigenous compound
nouns ha a e no desc ibed in he g amma o he Li huanian language a e p esen ed. Also, he
esul s o composi ion-su ixa ion (e.g. saulėdeng ės 1 S aipsnis p epa ado ela ó io, skai y o V
Li uanis ų kong ese (V ocla as, 2019 m. maio 16
17 d.), pag indo.
A igos A icles 35 /
Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai
‘sunblindʼ) a e discussed. The de i a ional mo i a ion o some occasionalisms (kūno a a
‘heal h p omo ion sys em ha co esponds o he old Li huanian wo ld iewʼ, megz ipal is
‘ca digowʼ) is conside ed. The place o analogical o ma ions in he sys em o Li huanian
de i a ions is unde conside a ion oo. Special a en ion is paid o he new coinages wi h he
ea u es o compounds and blends (such as d i akis ‘cycling ail) as well as o he
co ela ion o blending and mo phemic disin eg a ion.
KEYWORDS: wo d o ma ion, coinages, compound nouns, analogy, blending.
ĮVADAS
2019 anos, com o obje i o de escla ece se sudu iniai li uânicos de pala as no as
co espondem nas g amá icas desc i as eg as de azenda de pala as li uãs,
expe ienni i, são quais as inno ações daik a a džių dū yba das línguas li uanas, se
a sua sis eminei, ou ca ac e ís icas apenas okazikos a osenai, o am
isanalisados doomenyne de línguas no as ( ND […], Duomenynas) a é o mês de ma ço
de 2019. ixsuo i sa akilmiai sudu iniai daik a a džiai (500). A maio pa e da
a enção das no as es u u as da es u u a dedicada às pe gun as.
Duomenyne encon ado de odos os p incipais idiomas li uanos sandū os ipos,
exce o dú nios de nume a džio e eiksmažodžio, naujada ų. Eles compõem
mais de 99 po cen o. analisados dū inių. Negausių ipų (ku ių an asis sandas
nebū ų daik a a dinis a eiksmažodinis) e ka o inių dū inių in es igamuoju
pe íodo nãož iksuo a.
Passei ou um ou o naujada as, possi elmen e independan es g amá icas da
língua li uânica desc i os ipos sandū os. Po exemplo, ca dadienis ‘ledų Ka
aikams ka dia de apa ição (simbolinis ani e sá io)ʼ pode se conside ado
iš ik uko e daik a a džio (: ka ka + diena), e sėdnešė ‘į balną panaši nešioklė
d ejųpenke ių me ų nešio i pasisodinus na sp ando d iejų eiksmažodžių dū iniais.
Plg. p o a elmen e inglês k. dance walking exempla u c iado šok aikš is ‘nouja
ga ės mada walking šokan ʼ e signi icações (‘ aikščiojimas šokan ʼ ou ‘šokis
aikš an ʼ), e em elação à o ma pode basea an o eiksmažodžiu šok i, Pi masis
iek jo abs ak u, eiksmo pa adinimu šokis, aigi klasi ikuojan ND sudu inius
daik a a džius jis p iski as ipiniams daik a a džių i eiksmažodžių dū iniams.
naujada o sėdnešė sandas não éiejam com qualque eiksmažodžiu daik a a džiu,
ele baseia no mesmo eiksmažodžiu sėdė i. In es igando dú nios ipiškumą em
elação à complexidade mo eminio das undamen os kamienos de e minado, que
mui as ezes emiamasi p eceaginias, an esdėliniais ou sudu iniais undamen os
pala as, paki ęs da ybos undamen o ambém não é exceção. Uma ou de ou a
o ma no mas de simplicidade dos kamienos undamen ais não co espondem de 21 a 41 po cen o.
DAIVA MURMULAITYTĖ
36 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
(pessoas dependendo do ipo sandū os) dū inių. Pa a mais po meno es sob e o
es udo e seus esul ados eja. Mu mulai y ė 2019.
Tęsian in es igação con inua domė asi no ipine línguas li uãs
neologismos, pada y ų de duas ou á ias pala as, da yba.
Obje o de pesquisa ND ixuo i indigenūs sudu iniai daik a a džiai e
kon aminan ai, aze de dois ou á ios lie u iškų pala as. No início de 2019
ha ia nes e on e ce ca de 560.
Obje i o do es udo a isa esses da ybos e supozindi a com p oblemá icos suas
análise de da ybos e classi icação casos, quando di ícil es abelece
undamen os pala as, às ezes e sua pa e de linguagem, neaiški da ybos
Ty imo me odai – anali inis, kiekybinis, lyginamasis, ap ašomasis, sinch oni-
mo y acija e k . nė da ybinė i mo eminė žodžių analizės.
OCAINIAI DÚRINIAI
Okaziniai, i. i. nãop as i, não sendoingi comumjai a osenai, passigan es só em
ce o con ex o, ičia pasida y i só isso p ogai (KTŽ 1990:2), U bu is 2009: 32 da iniai
de p igim ia nelinkę subme e -se a comuns dėsningumams, mui as são ne ipiniai, ad
ne e ai possimas á ias a iadas delas da ybos in e p e ações, das quais depende
a a ibuição do da inio a uma ou ou a classi icações. Isso pode e in luência
es abelecendo polinkius e ino ações ino ado as li uanas. Dois dos esea ch eios
dú nios au o inio kūno a a ‘senąją lie u ių pasaulėžiū ą a i inkan i s eika inimo
sis emaʼ e pa ienio megz ipal is ‘megz inis, que pa ece como pal o pama iniai
pala as nãoʼ a é o im cla os o ma ou (i ) aspec os seman iniu.
Com baseando dou o undamen o pala a o mas (ž . abaixo) e , que kūno a a é de
dois daik a a džių dū inyn. ND ap esen ado exemplo des e ino ada o a oseno indica
que es e e mão L. Balsys c iou sudū ęs dois pala as […] kūnas e a a. Va a múl iialypė
concei o, ab angendo an o o co po ísico, quan o a ene gia in e na. Kebliau es a
sandū a mo i ica seman iicamen e. LKŽe e DŽ2 ou DŽ7 o necido daik a a džio a a
(‘ e imas, p ie a aʼ: Pa eisinama pode se só legalmen e baseada . (DŽ2); psn.
‘ e imas, o çaʼ (DŽ7); (neol.) ‘jėga, coe a, iolu asʼ (LKŽe)) signi icamência é
coe ções, iol o semų, quais, aki aizdu, não co eliuoja com abo dado dū inio semân ica.
Também malgu ou c iando es e no oada ão baseia-se elu emp iniu de A. Juškos
Lenkųlie u ių línguas dicciono homonimu a a ‘ a kaʼ. G eičiausiai o segundo sandas
da pala a kūno a a elacionado com eiksmažodžiu a y i, al ez seja seu
abs ac as, plg. como explica o p óp io naujada o au o ius: Ry e sąmonė p abunda,
mesma in oduziu a ą, e nós começamos a ąžy is. Va ą liga podemos e sąmoningai
mankš indamiesi. Eu co po a au mankš inu, e isso e ia meus sen imen os e
A igos A icles 37 /
Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai
sen imen os. [...] Segunda pa e kūno a a dinaminhas exe cícios. Ela começa
i mingamen e, de aco do a uma ce a somá, kulnais s uksin em pisois isso es imula a
a i idade ca díaca. Kūnas já p amankš in o, ad įsukamos a os. Na e cei a pa e,
quando no co po copos já a ingi am um ní el su icien e, peculia manei a lançando e
cap ando especiais ins umen os de mankš os es o çando-se que eles não ca is as no
chão, ab em-se sen imen os (pa yškin a ci ando au . pas .)2. Šią mo i ação emia
psichoanálises e mos a a (angl. a i ikmuo d i e ‘ e žlumas; ( a omoji) o çaʼ ou
‘paska a, ska ulys, impulso in e noʼ), ambém alguns e mos compos os dos com es a
pala a p incipal: ag esijos a a, dalinė a a, ego a a, g io imo a a, gy ybės a a,
seksualinė a a, už aldymo a a (LAALPTŽ)3. A k eip inas dėmesys i į sąsają
sm i a a, sa isaugos a a, su (a ) e i. Além disso, endo em men e bal išką
au o iaus pasaulėžiū ą e a i idades, nãomes ina e la. a a ‘galia, alia, galidadeʼ (LLV)
í aka. De ido a possí eis la ios k. in luência ainda plg. G upei kūno a as moky inių
lide a o p óp io L. Balsys a onis (ene gijų aldymo ene is) ( . p. šal inis) e la. a onis
‘did y is, he ojusʼ (LLV). Išei ių c iou o megz ipal is de inição ‘megz inis, que pa ece
como cas oʼ é i ada do único exemplo a osens, indicando que é inglês k. ca digown
co esponden e4. Da úl ima de inição (ca digown ‘a long ca digan, bel ed like a d essing
gownʼ5) é e iden e que na língua inglesa isso é kon aminan sulie i dois nomes de
oupas: ca digan ( am ik o s ilaus umpas megz inis, ka diganas) e d essing-gown ou
gown, que signi icam longus d abusuk (žiusnelę, chala ą). Neaišku, o que inha em men e
Li u iško a i ikmens c iado es, pois possí el d ejopa des e naujada o da ybos
mo y acija: 1) megz inis + pal as ou 2) mègz i (megz as) + pal as. No p imei o caso
de e ia ala sob e dois doik a a dzes dū ybom e nu upėjusiąą do p imei o p eceagá
-in-, segundoio sob e a o ma de ação- e bio (daly io) e doik a a džio dū inį e ais
dū iniams nebūdingą jungiamąjį balsį -i-.
In o mação Da omenyn é cole ada de o ma manual, sua ep esen a i idade e con iabilidade
c esce jun amen e com o c escêcen e olume de dados e em sua di e sidade, e o aspec o
subjec i o m de ol ido jun amen e com as se expandindo on es de dados e núme o de
con ibuin es de dados (Miliūnai ė 2018: 6). No en an o, naujažodžius Duomenynui en iando
sociedade, na u al, mais ácil no bi neįp as us, keis us, . y. 2://www.bal ai.l ?p=23425 [ isualizado
2019-03-11 e 2020-03-07]. 3
h p:// e minai. lkk.l /paieska?sea ch= a a&zodzio_dalis=6&kaip2=on&s i ys=&s a usas=
0& ykia imas=0 [ isualizado 2020-04-17]. A igonio au o ė dėkinga anoniminiam (-ei) seu
ecenzen am (-ei), incen iinusiam (-ei) pasidomes i nes es e mos, ambém e po ou a aliosa
no a. 4 A pala a desde 2010 m. nãoaplico, Google paieškos sis ema 2019 m. ma ço 10 d. não
encon ou nem ienaskai os a dininko, nem ou os linksnių o mos a osenos. 5
h ps://www.dnaindia.com/li es yle/ epo -soon-dic iona y- o-desc ibe-clo hes-like-who sca -
digowns- eggings-1441592 [ isualizado 2019-03-10 e 2020-03-04].
DAIVA MURMULAITYTĖ
38 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII okazinius, ne ipiškos da ybos ou de ou a
o ma dis inguančius naujada us. Realiza emeji, mas a é en ão não ixa em
po enciaciniai da iniai podem se mais di ícil de no ados e passilha p o olis,
po que eles são p e is os sis ema e podem se ealizados qualque quando
p ecisos. En ão pode aze p essupos ão, que okazines leksikos, aigi e
noni iškos da ybos casos, Duomenyne p oen iškai es á mais do que a osenoe.
MIRIŠOS DARYBOS NAUJAZJOIAI
Miš iąja é conside ada aiba, quando imedia amen e se exp essam dois di e en es
modos de iação, i. e. a pala a é ei a imedia amen e adicionando p e ixê e
p eessagą (p e iksação-su iksação, po exemplo.: po es u inis, paeiliui) ou
p eessaga é adicionada sudu indo duas pala as (kompozicija-su iksa, po
exemplo.: pelėkau ai) (U bu is 2009: 340341). ND ixa algumas possí eis mis ias
jonių nekelia ik saulėdeng ės ‘išo inė langų a ba balkonų užuolaida; pas ogėlė,
da ybos (kompozições-su iksações) da iniai. 8 Dos casos abesucugan e do solėsʼ (: solė + deng i + - ė).
Realmen e de aco do žmogėd os analogiją apicado au o is da inys ešnėd a
‘ ešnių ėd ūnasʼ (: ešnės + ės i + - a), con aminação ( ešnės + žmogėd a6) nes e
caso al ez menos espe á el. Daik a a džio e būd a džio dū ybos (: ešnės + ėd us,
-i) a possibilidade ejei ada po causa des a a eza do ipo de sandū os; além disso,
odos os seus da iniai, ano g ama ikas, baseia-se būd a džiu palaikis, -ė: aikpalaikis,
knygpalaikė (DLKG 2006: 166; LKG 1965: 472). Inciden emen e, pesquisas de pala as da
língua li uânica da da yba não pude am de e a es ejei o a ado do an igo de inio
žmogėd a, o úl imo jus amen e p incipalmen e apon ado como exemplo da da yba mix io (U bu is 2009: 253;
Keinys 1999: 107).
Ob iamen e, que a ei io e saídai io exempla em baseiam-se em c ia no osada us
s e imei is, -ė ‘a ei is de kosmosoʼ e sug įžei is, -ė ‘quem eg esso a de
emig ação, eemig an ʼ7. P immasis ambém mais cedo conside í in-se mis iu da iniu (: es animas + i +
- is)8.
6 Mais amplamen e sob e o enômeno da con aminação e . ela analisêjançado a igo capí ulo. Pusjuodžiu
š i u aqui e pos e io men e kon aminação ilius aciniuose exemplos são ap esen ados em kon aminan ą
pe ėjusies pa es das pala as iniciais, pab auk os sanklo os (dėl m e mo. Miliūnai ė 2014: 252, em ou o
o mesmo enóškinys é chamado sankloda (Kabašinskai ė 1998: 67)). 7 Naujada o au o ė, pe gun ada, como
se ez es a pala a, espondeu: Susijungė gal oj sug įžęs išei is. 8 Ko ge o, mis iais da inais laiky ini e
elhei os kelei is, ka ei is, jū ei is, mokslei is, upei is, žygei is, andenei is (S. Daukan o neologizmas),
ambém pi mei is e k ., que pode sie i com eiksmažodžiu ei i, embo a nas desc ições de pala as de
da ybos es as pala as alando sob e comppozição-su ikação lyg e não exis e minimi (plg. P. Ska džius
pala aí passagei is(ys) empos sudaik a a dėjusiu sudu iniu (sudė iniu) būd a džiu (Ska džius 1943:
436)). No a-se que os p e ei os -ei is, -ė não há daik a a džių
S aipsniai / A icles 39
Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai
3 analoginių da inių (gal apjū ė, kainapjū ė, aldžiapjū ė; plg. ugiapjū ė) da-
ybą pode se in e p e ado d ejopai, dependendo de o que se ia conside ado
segundo o sandu […] eiksmažodis pjau i, ou daik a a dis pjū is (U bu is 2009:
111). No p imei o caso, eles se iam a ibuídos a de i ados mis iosos.
ANALOGINIAI DARINIAI Ve bos da doybos pesquisas analoginais ge almen e chamam ne ipiški da iniai,
cujo da yba baseia-se olimesne, ne ikslia, mais só supos a analogia com ipiškų [...] da inių e suas
basei as pa es de pala as (da ybos opozicijama) (U bu is 2009: 328). Du an e o pe íodo de inqué i o
em ques ão, ND o am encon ados ce ca de 30 de i ados analógicos de au akilmių, po exemplo:
ausi a is ‘ausimis pajėgiamas gi dė i aplinkos plo asʼ plg. aki a is; gal apjū ė, kainapjū ė plg.
ugiapjū ė; kiemšikis ‘nekilmingas kiemsa gis shuo; ne a kingų šeimininkų edžiojamas šuoʼ plg.
kiemsa gis; kišenpildis plg. kišen agis; lė puodis plg. g ei puodis; di e makojis ‘i onizando di e ido
neblai ių cons uybininkų šokis abalho cons uções aikš elėjeʼ plg. klumpakojis; noska as plg.
auska as; o laik aš is plg. sienlaik aš is; zemê aižis ‘p o undamen e sob a zeme en ouleis o
edi ício, dango aižio p iešingybėʼ plg. dango aižis e k . Tokie no ada ai su ge ap o ei ando já exisso,
kažkuo pon o de is a da o ma ín imo e umaip ou de ou a seman iicamen e elacionado da inio
analogia, aigi em de dêsninga dú inio e seu pama inių pala as oposições a ua mais um ac o n. Tiapi
já oda a cons ução das pala as é baseada analogia (KTŽ 1990: 19; U bu is 2009: 327328), po ém no caso
em ques ão as analogias são apenas pa supe icialines, essencialmen e não co espondkanças da
da in es u u as semelhan es,os só sonambesiu (Paulauskienė 1994: 53). Ve dade, numis casos elas não
impedem naujada ą conside a de um ou ou o ipo da ab icação ma iu, pois e ec uando sua
doybinea análiseę e , que essenciais pala as aos dêsnias da ab icação nãoxiengiama. Po exemplo,
no ada as nãokai adienis ‘diena, quando não há ko le ʼ, ei o de aco do nekalbadienio analogiją,
pe ence ao mesmo, como e la e a asis, eiksmažodžių e daik a a džių dū inių da ybos ipo (:
neskai y i + diena). O nelo adienis ‘su uok inių miegojimen o em di e en es camas susipykusʼ e
hib idino neseksadienis ‘diena, quando susipykusi casal ecusa sexsoʼ p eesagų lis as ašuos, que
o necem g amá icos de línguas Li uãs. E sob e a p eesagą - is, -ė lá se esc e e que maio pa e com
ela deduz das pessoas ( eikėjų e eiksmažodinės peculia idades u ė ojų) baseia-se dian edėliniais
açõesmažodžio ei i ediniais (DLKG 2006: 110111; LKG 1965: 331). sob e da inių com baigmeniu -ei is, -ė see.
de alų J. Vaskelienės in es igação e suas conclusões sob e a possibilidade sinch oniamen e em ce os
y a ne ipinės da ybos, nes pi mieji, neiginį u in ys jų sandai y a daik a a diniai
casos es e baigmenį conside a ap oago e sob e besi o mando -ei is, -ė da y-
bos ipą (Vaskelienė 2019).
DAIVA MURMULAITYTĖ
40 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
(lo a, seksas). Nedėsningą neiginio p esença pode se explicada só pelo a o de que eles
apa en emen e baseiam nekalbadienio exempli ium e es e seu da ybos analogiškumu
puikiai pa odo ND pa ink i ilius aciniai a osenos exemplos: Nuola um ou o
emzeidinėjan ši dyje kaupiasi nuoskaudos. Ilgaíino ais elações mú uas pe golaba em
nekalbadienius e neseksadienius, galop em pa yčias, no ą humili i su uok inį, enšy i e
pan. ; Mas se e depois de conjun amen e i en as di iculdades, e depois dia iamen einos
u iná ios abalhos, passėjus N anos p óximo humano p isilhamen o ainda ilumina
laužus co açãoje (ba, não digo, que in ei amen e, ica gi isokios dias nekalbadienių,
nelo adienių), isso en ão já pode-se dize , que isso meilė.
Judama is ‘p ie aisas, ixando e mesu ando a mobilidade humanaʼ é analógico da inys de aco do com
ou os ins umen os, máquinas, apa elhes e assim ins umen os denominações com o segundo
sanduio -ma is, deco ido do eiksmao pala a medi . Dėsningia o p imei o sanduício sinalado, em que
aquela ação de medição di ecionada, o que cons i ui seu obje o, aigi o p imei o sandad é daik a a dis
(DLKG 2006: 162; LKG 1965: 464), plg. ND ambém ap esen ados akima is, cuk oma is, laikma is,
an e io men e ixsuo us ga oma is, d ėgmėma is, idma is. Da plg. e minus do campo da
pad onização e me ologia do Banco de Te minos: aidama is (: aidas), slėgma is, gylma is, olima is,
aky ma is, s au ma is (: s au as), a spindžiama is, apsk i ma is, aukščiama is, lygma is,
bangoma is, blizgoma is, s o ma is, dažniama is, g ei ma is, dujoma is, jau kėma is, d uskoma is,
geboma is (: geba ( o ), kamp aama is, jomaa is, judaidaik a a dis (LKŽe), bem como hesi an is e
imas, ca ac e ismo (no caso abs ac o, de e ia ala -se ambém da in eg ação do p imei o kammi
ma is, kie ma is (: kie is ‘kie umasʼ), k ei ėma is, lie ma is i k .9 Judama is a -
giai galė ų bū i pama uo as e ai a ojamu, ik aš ų kalbai būdingu abs akčiu
em elação ao judgamen o - dissi). Po an o de ido a ou aquela p imei a basei a pala a da pa e da
linguagem judama is dū inių de daik a a džių e eiksmažodžių ipoi nep iklauso, é não ipinis. A mais
simples manei a lhe apa ece , cou o, oi mencionadoji pa i šinė analogia com ou os al segundo o
sandą u inčiais dū iniais. sudu iniai daik a a džiai, cujos exemploum eles c ia , exemplo., menė ieji
ausi a is, lė puodis, noska as. Da ou os o ma igual e pe me e iam os g e i com seus p o ó ipos,
po ém seman icamen e sua doiba mo i ação pode se en endida só a piamen e, a a és aquela 9
Ki i nag inė i analoginiai dū iniai p iklauso iems pa iems ipams, kaip i
h p:// e minai. lkk.l /paieska?sea ch=ma is&zodzio_dalis=2&kaip1=on&s i ys=%2C577&s a usas=0-
& ykia=0 [ isualizado 2019-03-15, 2020-03-04 e 2020-04-17]. No a elmen e, que alguns Te minų banke ixos
dū inos, endoin ys segundo sandą -ma is, pelo menos seman iškai pode se associados e com
būd žiais, p z., aky ma is ‘papie iaus aky umo ma uoklisʼ (plg. aky as, -a), apsk i ma is (plg.
apsk i as, -a e mino i us. a i ikmenį кругломер). No en an o, an es de aze p essupos o, que as
denominações de apa elhos de medição com o segundo sandu -ma is pode basea e būd a džiais, é
p eciso eles sepa adamen e ap ougniai esp ei a .
A igos A icles 41 /
Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai
p o o ypą. E.g., do dú ino e as aižis da ab icação signi icado ‘cas aižo a
e aʼ p a icamen e impossí el ad e i seu leksís ica signi icado
‘p o undamen e sob a e a en elei ado edi ício, dango aižio con aingidade,
po que a união com aiʼž eio da dango aižio semân ica (dangų ėž i быть высоам).
Nes e caso não an o é impo an e que o p óp io dango aižis é e inys (plg. us.
небоскрёб, angl. skysc ape ), po que al u a, ligação de al u a com dangaus siekim,
ėžim ixado e dos li uanos nau osaco: A lekia ožys, a is imbuliuoja, agais dangų
ėžia, ba zda zemę šluoja (LKŽe). KONTAMINACIJA AR DEZINTEGRACIN
COMPOZICIA?
1. Leksinė kon aminacija (maišyba, angl. blending) ( ikslingas) c iação de no a
pala a jun aindo pelo menos duas iniciais pala as, suliejando suas pa es (plg.
G ies 2004a: 416). Es e enômeno, po bem que mais ca ac e ís ico à língua
inglesa, conside á el é analisado e nou os, a é e ipologicamen e di e en es,
es udos de línguas (Elsen 2008; B da -Szabo, B da 2008; Ma ko ić 2009: 226236;
Mikić Čolić 2015; Ефанова 2015; Ефанова 2015; 2016; Ba - 1996, 2013; Bal ei o 2017 e c.),
neme ai compa ando com es e modo de da pala as inglesas (Elenne 2015;
Renne 2015; 2019; Хрущева 2010; O ekho a, Badelina e 2019 e c.). Di e si ica não só
es e enômeno e seus esul ados in i ulando e mos, mas e suas de inições, nos
quais di e en emen e le an am uns ou ou os sinais de con aminação.
P ocu a-se comuns de pon os de con a o com ou os no os modos de o mação
de leksinių iene ų (López Rúa 2002; Renne 2015). Nes a pesquisa (e em ge al
linguo y o Li uãos) impo an e nemo eminis kon aminação pobūdis, pelo qual
leksinė kon aminacija dis ingue de dū ybos no os pala as c iam suliejando,
sumaišan , jungian nemo emines pp . pa e de duas ou á ias pala as (plg.
1983 Baue : 234235; G ies 2004: 639; G ies 2004: 639; 2004b: 201, 214; Ефанова 2016: 89; Ma ko ić 2009: 223224;
Hosseinzadeh 2014: 19 e k . ).
Exemplos de no as con aminacões de ND: skiepenis, -ė ‘qualque p espos o pela
p ieš skiepus i skiepijimąʼ (aliuzija į Seimo na į Dainių Kepenį, paga sėjusį
p omoção de um es ilo de ida saudá el e com uma isão nega i a em skiepus) <
skiepai + Kepenis, ba ako ė ‘p ie ba o i inamas aulasʼ < + anko ė, šlapk i is
‘šlapias ėly as uduo‘ šlapias, -ia < + lapk i is, puskol […] knygos eikėjas ilakio
pusb olis <unkolis + ilasakis, eis i ualus buys socialis <unkis eisbukis,
p eziden as, <unkis p esidenciais, <unkis > p esidenciais. ‘policininkasʼ e k .
Segundo ND, desses da inhos, embo a eles cons i uam e mui o nemidelę pa e da
língua li uãs naujada ų, po upu į mul iplicėja. No momen o do inqué i o, nes a
on e, es a am ce ca de 4,2%, plg. em 2018 ce ca de 4%, em 2014 mais de 3%.
DAIVA MURMULAITYTĖ
42 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
(Mu mulai y ė 2018: 63); no inal de elabo a es e a igo, em ab il de 2020 (possi elmen e)
con aminaminacinių de inių Duomenyne e a de ce ca 4,5 p oc.10 T adicialmen e ac edi a-se que as
línguas li uanias kon aminação como modo de da pala as não é ca ac e ís ica, al modo de
lexicikos adimosi não é conside ado da pala as, es a en endendo apenas como mo ológica
(U bu is 2009: 324, 355; Ba auskai ė 1985: 44) (11.Bu is 2009: 324, 355; Ba auskai ė 1985: 44) Aqui
semigilinhando em discu so e linguagem ( . i. ne yčinių e conscien emen e pasida omų)
con aminan ų ski ies e e c. aspec os, que em essência são impo an es a aliando es e ocodyno
gausinimo manei a, menė ini alguns casos, quando a a ibuição de dū ada o ou con aminan am c ia
dú idas. 2. A con aminação ca ac e iza-se coljendo ab e ia as p imei as pala as. É um simples
one ico aco amen o do kamieno básico, oco endo, po incidência, não só kon aminaciniuose
da iniuose, plg. d ūgalis (: d ū as + galas), kiaupienė (: kiaulė + pienė) (U bu is 2009: 23512). Da plg.
diemedis (< die amedis), ki pen ė (< ki apen ė), k auge ys (< k aujage ys), Naumies is (<
Naujamies is), Tau agė (< * au a- agė), ėpū inis (< * ėja-pū inis) e k . (Ska džius 1943: 427).
Con aminoando ainda a uam ou os a o es: as pala as p imá ias quase semp e êm comuns
segmen os (plg. Kabašinskai ė 1998: 6973), ge almen e elas são semelhan es in luência um pa a o
ou o e (o ) em con aminan á onologicamen e, seman iicamen e, sin aksiosamen e (G ies 2004:
656660; 2004a: 419427; 2004b: 206-213, plg. Kabašinskai ė 2014: 140142), mas a silização dos un os é
p ecisamen e oné ica. Enquan o isso na mo ologicamen e das pala as da aibá oco eu
mo eminė pala a base do kamien desin eg ação, que em essencial en ende-se como a ixos
(a iksų) saibimen o da pala a base mo emiquemen spli omo kamien, es eam passando em
acção, oc.: okiškas ( например-ie -is), ienaląs is (: один + ląs -el-ąs ė). T a a-se de uma
ab e iação de na u eza essencialmen e di e en e13. kamien dezin eg ação sa o iškas pama inio
kamieno mo eminis (pab auk a s . au .) o mação, pasi eiškian is a iximu de emo al do
pama inio pala a kamien, da inys neišlaiko pama inio pala a 10 A k eip inas a enção, que a
conhecimen o do kon aminacinio da inio Duomenyne em não só a sua o igem 11g. ou a opinião
sob e as pala as da yboskio i kon aminacijos G ies 2004: 639; Лаврова 2008: 45; Лаврова 2008: 45;
2013: 515; Kamikopec 2006: 140; Plo nice Gi chienė
kon aminan ai, be i okiu būdu suku i skoliniai. Sa akilmių – mažiau nei pusė.
2013: 8283; Mikelionienė 2002: 79.
12 Cha inyje in i élusa co ek ū os alida kiaulpienė, mas na p imei a publicação des e
es abelecimen o (U bu is 1978: 198) exemplo é ap esen ado co ek iškai kiaupienė. 13 No caso de
azenda de pala as mo ológicas, undamen os pala as (kamienai) são ab e iadas po mui o
ca ac e ís ica endência a eme e sim as aisiais (da ybiquemen e mo emiquemen
neskaidomais) ou pelo menos não ão complexos undamen os kamienai (bu U is 2009: 234). 2019 m.
ealizado ND no osada os (sudu inhos daik a a dzes) es udo mos ou que mo emicamen e mais
complexas sanda os dū inių con inua a abunda e essa sanda a o na-se mais di e sai esė (ypač
okazinių dū inių), po ém a endência a eme e a pala as simples pe manece, al ez isso dê decisão na economia da linguagem (Mu mulai y ė 2019: 112115, 119).
A igos A icles 49 /
Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai
Renne Vincen 2015: Lexical blendings as Wo dplay. Angelika Zi ke , Esme Win e
F oemel (ed.), Wo dplay and Me alinguis ic/Me adiscu si e Re lec ion. Au ho s,
Con ex s, Techniques, and Me a-Re lec ion, 119134. DOI: h ps://doi.
o g/10.1515/9783110406719.
Renne Vincen 2019: F ench and English lexical blends in con as . Languages in
Con as 19(1), 2747. Accesso à in e ne : 10.1075/lic.16020. en. Ska džius P anas
1943: Li u ias pala as de pala as da yba, Vilnius: Li u ias ins i u o de linguagem.
Sme ona An anas 2005: Sob e a ques ão da a ibuição de p incipais da ybos modos. Ac a
Linguis ica Li huanica 52, 8389.
Soon, dic iona y o desc ibe clo hes like who s, ca digowns, eggings. Acessí el na
in e ne : h ps: www.dnaindia.com h ps:
li es yle/ epo -soon-dic iona y- o-desc ibe-clo hes-like-who s-ca digowns- eggings-144-
1592 [ isi ada 2019-03-10 e 2020-03-04]. Umb asas Al ydas 2000: V. Mykolaičio-Pu ino
li e ū ologijos e minai com -inis, -ė o mas dėmenimis. Te minologia 6, 7890.
U bu is Vincas 2009: Pala as da ybos eo ia, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų
leidybos ins i u as.
Vaskelienė Jolan a 2019: Po da inių com baigmeniu -ei is, -ė. Bend inė ala 92, 116.
P iega na in e ne : h pwww.bend inekalba.l /S aipsniai/92/Vaskeliene_
BK_92_s aipsnis.pd .
Ефанова Лариса Г. 2015: Контаминация (материалы к словарю лингвистических
терминов). Часть 1. Широкое и узкое понимание термина «контаминация». –
Вестник Томского государственного университета. Филология 2(34), 14–22.
Ефанова Лариса Г. 2016: Контаминация. Часть 2. Основные разновидности
контаминации. – Вестник Томского государственного университета. Филология
1(39), 5–14.
Laврова Наталия A. 2008: Conceição контаминации: форма и содержание. –
Вест ник Московского государственного лингвистического университета. Актуаль-
ные проблемы современной английской лексикологии, Москва: Рема. Выпуск 552,
44–53.
Lau owa Na ália A. 2013: Kon amação como словотворческая модель:
структура, семантика, стилистика, прагматика: на материале современного
английского языка. Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора
филологических наук, Москва: Московский педагогический государственный
университет, 1–48.
DAIVA MURMULAITYTĖ
50 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII
Прокопец А. П. 2006: Семантические модели словообразовательных
контаминантов. – Ученые записки Таврического национального университета им. В.
И. Вернадского. Серия «Филология». № 3, т. 19(58), 140–146.
Хрущева Оксана А. 2010: Универсальные особенности блендинга. – Вестник
ВГУ. Серия: Лингвистика и межкультурная коммуникация 2, 187–189.
The Puzzles o New Compoundsʼ Analysis and
Classi ica ion
SUMARY
The analysis o coinages equen ly aises some ques ions ega ding he ways o hei
appea ing, o ma ion and classi ica ion. The a icle aims a o e iewing he a ypical cases o
he o ma ion o Li huanian neologisms ha a e coined om wo o mo e wo ds. The analysis
ocuses on he nouns, mos ly indigenous ones, which a e included in o The Da abase o
Li huanian Neologisms (DLN). This sou ce con ained abou 560 o such wo ds in he beginning o
2019.
99% o indigenous compounds belong o he main ypes o composi ion in he Li huanian language,
and hei second componen is ei he a nominal o e bal one. Bu he e a e some examples o
a ypical compounding in DLN as well. Two compounds (ka kadienis ‘symbolic bi hday o
ice-c eam Ka ka ʼ, sėdnešė ‘a saddlebabyʼ) a e composed o an onoma opoeic in e jec ion
and a noun as well as wo e bs, espec i ely. These combina ions o he pa s o speech o
base wo ds ha e no been desc ibed in Li huanian g amma s as he ypes o composi ion.
Pode se assumido que po que de he manual way o da a collec ion, new-coined
occasionalisms a e no iced and eco ded mo e easily due o hei a ypicali y compa ed o
he po en ial wo ds, which a e o eseen in he sys em and can be coined any ime hey a e
needed. Fo his eason, he pe cen age o new-coined occasionalisms in DLN may be highe
han in he daily usage.
Vá ias in e p e ações o he o ma ion o new-coined occasionalisms a e o en a ailable and
hey p ede e mine he a ibu ion o coinages o one o ano he g oup o classi ica ion. This
may ha e in luence in iden i ying he ends and inno a ions in new wo d- o ma ion
in he Li huanian language.
Such wo ds as saulėdeng ės ‘sunblindʼ a e he p oduc s o composi ion-su ixa ion. Se e al o he
compounds o his ype we e o med ia analogy o a bigge o smalle ex en , e.g., ešnėd a
‘swee che y ea e ʼ (c . žmogėd a ‘man-ea e ʼ), gal apjū ė ‘head ha es ingʼ la ge-scale i ing
o people in high seeking anspa ency and enewalʼ, aldžiapjū ė business, (c . ugiapjū ė ‘ ye
A igos A icles 51 /
Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai
‘a wa e o i ing o people in cha geʼ, kainapjū ė ‘p ice ha es ing – discoun ime in e ail
ha es ing pos s').
The analysis o 30 analogical compounds e eals ha some o hem (e.g. ausi a is ‘an a ea wi hin
hea ing dis anceʼ, lė puodis ‘a c ock-po ʼ, noska as ‘a nose ingʼ) belong o he same ypes as
he compound nouns on he basis o which hey we e coined (c . aki a is ‘an ou lookʼ, g ei puodis
‘a p essu e po ʼ, auska as ‘an ea ingʼ, espec i amen e). Howe e , he composi ion o a bigge
numbe o analogical compounds is o a ypical cha ac e . Fo example, judama is ‘a mo emen
me e ʼ, which consis s o wo e bal componen s (judė i ‘ o mo eʼ, ma uo i ‘ o measu eʼ), is
o med ollowing he analogy wi h o he compounds con aining his second e bal componen .
Howe e , he i s componen o p o o ypes is nominal, e.g., laikma is ‘a ime ʼ (: empo ‘ imeʼ +
medi ‘ o measu eʼ). Blending di e s om wo d- o ma ion in i s non-mo phological cha ac e .
T adi ionally, blends a e no ega ded as o ma ions in he Li huanian language. Howe e , a numbe
o neologisms possess he ea u es o compounds and blends. Tha is why, i is complica ed o
unambiguously a ibu e hem o ei he ype. Some cases, such as, o example, he changed
lexion o he second componen (a ypical ea u e o composi ion), can be explained h ough
analogy (d i akis ‘a cycling ailʼ c . bėg akis ‘a eadmillʼ). Howe e , can i also be assumed
ha he me hods o mo phological wo d- o ma ion and blending, e.g., disin eg a ion o base s em
and phone ic sho ening o he sou ce wo d, a e some imes combined o used oge he ? The
e i ica ion o his assump ion calls o mo e ex ensi e da a.
Inco po ada em 6 de ab il de 2020
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, Vilnius, LT-10308, Li uânia
dai a.mu mulai y [email p o ec ed]