scieee Open visual document viewer

Naujųjų dūrinių analizės ir klasifikacijos galvosūkiai

Daiva Murmulaitytė

Abstract

    The paper aims to review the atypical cases of Lithuanian neologisms that are coined from two or more words. The nouns, i.e. compounds and blends, collected in “The Database of Lithuanian Neologisms” until the beginning of 2019 are under investigation. The types of indigenous compound nouns that are not described in the grammar of the Lithuanian language are presented. Also, the results of composition-suffixation (e.g. saulėdengtės ‘sunblindʼ) are discussed. The derivational motivation of some occasionalisms (kūnovara ‘health promotion system that corresponds to the old Lithuanian worldviewʼ , megztipaltis ‘cardigowʼ) is considered. The place of analogical formations in the system of Lithuanian derivations is under consideration too. Special attention is paid to the new coinages with the features of compounds and blends (such as dvirtakis ‘cycling trail’) as well as to the correlation of blending and morphemic disintegration.

Full text

34 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII DAIVA MURMULAITYTĖ Lie u ių kalbos ins i u as As di eções de pesquisas acadêmicas: pala as de da yba, mo emica, leksicog a ia, leksikologia. DOI: h ps://doi.o g/10.35321all82-02/ NOVJ DÚRINI ANALISS IRRASCRIFACIONS GALVOSŪKIAI The Puzzles o New Compoundsʼ Analysis and Classi ica ion ANOTACIA S aipsnyje1 e êem-se não ipiniai neologismos da língua li uãs, ei osy ų de duas ou á ias pala as, da ybos casos. Nag inėjami língua Lie u ių naujažodžių duomenyne a é 2019 m. início acumul i daik a a džiai dū iniai e kon aminan ai. Ap íbiam-se nas g amá icas da língua li uânica não p esc i os indigenios sudu inos daik a a džių ipos, mis ieji da iniai (p z., saulėdeng ės). Conside s oma alguns okazinių da inių (kūno a a, megz ipal is) da ybos mo y acija, analoginių da inių luga no sis ema das da inių da língua Li uânia. Pa icula a enção é concedida a no as oodjes, endo-nos dū inių e kon aminan ų b uožų (p z., d i akis), kon aminação e dezin eg acinės pala as de da ybos elação. ESMINIAI CORDŽIAI: pala as de da yba, naujada ai, sudu iniai daik a a džiai, analogija, kon aminacija (maišyba). ANNOTATION The pape aims o e iew he a ypical cases o Li huanian neologisms ha a e coined om wo o mo e wo ds. The nouns, i.e. compounds and blends, collec ed in The Da abase o Li huanian Neologisms un il he beginning o 2019 a e unde in es iga ion. The ypes o indigenous compound nouns ha a e no desc ibed in he g amma o he Li huanian language a e p esen ed. Also, he esul s o composi ion-su ixa ion (e.g. saulėdeng ės 1 S aipsnis p epa ado ela ó io, skai y o V Li uanis ų kong ese (V ocla as, 2019 m. maio 16 17 d.), pag indo. A igos A icles 35 / Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai ‘sunblindʼ) a e discussed. The de i a ional mo i a ion o some occasionalisms (kūno a a ‘heal h p omo ion sys em ha co esponds o he old Li huanian wo ld iewʼ, megz ipal is ‘ca digowʼ) is conside ed. The place o analogical o ma ions in he sys em o Li huanian de i a ions is unde conside a ion oo. Special a en ion is paid o he new coinages wi h he ea u es o compounds and blends (such as d i akis ‘cycling ail) as well as o he co ela ion o blending and mo phemic disin eg a ion. KEYWORDS: wo d o ma ion, coinages, compound nouns, analogy, blending. ĮVADAS 2019 anos, com o obje i o de escla ece se sudu iniai li uânicos de pala as no as co espondem nas g amá icas desc i as eg as de azenda de pala as li uãs, expe ienni i, são quais as inno ações daik a a džių dū yba das línguas li uanas, se a sua sis eminei, ou ca ac e ís icas apenas okazikos a osenai, o am isanalisados doomenyne de línguas no as ( ND […], Duomenynas) a é o mês de ma ço de 2019. ixsuo i sa akilmiai sudu iniai daik a a džiai (500). A maio pa e da a enção das no as es u u as da es u u a dedicada às pe gun as. Duomenyne encon ado de odos os p incipais idiomas li uanos sandū os ipos, exce o dú nios de nume a džio e eiksmažodžio, naujada ų. Eles compõem mais de 99 po cen o. analisados dū inių. Negausių ipų (ku ių an asis sandas nebū ų daik a a dinis a eiksmažodinis) e ka o inių dū inių in es igamuoju pe íodo nãož iksuo a. Passei ou um ou o naujada as, possi elmen e independan es g amá icas da língua li uânica desc i os ipos sandū os. Po exemplo, ca dadienis ‘ledų Ka aikams ka dia de apa ição (simbolinis ani e sá io)ʼ pode se conside ado iš ik uko e daik a a džio (: ka ka + diena), e sėdnešė ‘į balną panaši nešioklė d ejųpenke ių me ų nešio i pasisodinus na sp ando d iejų eiksmažodžių dū iniais. Plg. p o a elmen e inglês k. dance walking exempla u c iado šok aikš is ‘nouja ga ės mada walking šokan ʼ e signi icações (‘ aikščiojimas šokan ʼ ou ‘šokis aikš an ʼ), e em elação à o ma pode basea an o eiksmažodžiu šok i, Pi masis iek jo abs ak u, eiksmo pa adinimu šokis, aigi klasi ikuojan ND sudu inius daik a a džius jis p iski as ipiniams daik a a džių i eiksmažodžių dū iniams. naujada o sėdnešė sandas não éiejam com qualque eiksmažodžiu daik a a džiu, ele baseia no mesmo eiksmažodžiu sėdė i. In es igando dú nios ipiškumą em elação à complexidade mo eminio das undamen os kamienos de e minado, que mui as ezes emiamasi p eceaginias, an esdėliniais ou sudu iniais undamen os pala as, paki ęs da ybos undamen o ambém não é exceção. Uma ou de ou a o ma no mas de simplicidade dos kamienos undamen ais não co espondem de 21 a 41 po cen o. DAIVA MURMULAITYTĖ 36 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII (pessoas dependendo do ipo sandū os) dū inių. Pa a mais po meno es sob e o es udo e seus esul ados eja. Mu mulai y ė 2019. Tęsian in es igação con inua domė asi no ipine línguas li uãs neologismos, pada y ų de duas ou á ias pala as, da yba. Obje o de pesquisa ND ixuo i indigenūs sudu iniai daik a a džiai e kon aminan ai, aze de dois ou á ios lie u iškų pala as. No início de 2019 ha ia nes e on e ce ca de 560. Obje i o do es udo a isa esses da ybos e supozindi a com p oblemá icos suas análise de da ybos e classi icação casos, quando di ícil es abelece undamen os pala as, às ezes e sua pa e de linguagem, neaiški da ybos Ty imo me odai – anali inis, kiekybinis, lyginamasis, ap ašomasis, sinch oni- mo y acija e k . nė da ybinė i mo eminė žodžių analizės. OCAINIAI DÚRINIAI Okaziniai, i. i. nãop as i, não sendoingi comumjai a osenai, passigan es só em ce o con ex o, ičia pasida y i só isso p ogai (KTŽ 1990:2), U bu is 2009: 32 da iniai de p igim ia nelinkę subme e -se a comuns dėsningumams, mui as são ne ipiniai, ad ne e ai possimas á ias a iadas delas da ybos in e p e ações, das quais depende a a ibuição do da inio a uma ou ou a classi icações. Isso pode e in luência es abelecendo polinkius e ino ações ino ado as li uanas. Dois dos esea ch eios dú nios au o inio kūno a a ‘senąją lie u ių pasaulėžiū ą a i inkan i s eika inimo sis emaʼ e pa ienio megz ipal is ‘megz inis, que pa ece como pal o pama iniai pala as nãoʼ a é o im cla os o ma ou (i ) aspec os seman iniu. Com baseando dou o undamen o pala a o mas (ž . abaixo) e , que kūno a a é de dois daik a a džių dū inyn. ND ap esen ado exemplo des e ino ada o a oseno indica que es e e mão L. Balsys c iou sudū ęs dois pala as […] kūnas e a a. Va a múl iialypė concei o, ab angendo an o o co po ísico, quan o a ene gia in e na. Kebliau es a sandū a mo i ica seman iicamen e. LKŽe e DŽ2 ou DŽ7 o necido daik a a džio a a (‘ e imas, p ie a aʼ: Pa eisinama pode se só legalmen e baseada . (DŽ2); psn. ‘ e imas, o çaʼ (DŽ7); (neol.) ‘jėga, coe a, iolu asʼ (LKŽe)) signi icamência é coe ções, iol o semų, quais, aki aizdu, não co eliuoja com abo dado dū inio semân ica. Também malgu ou c iando es e no oada ão baseia-se elu emp iniu de A. Juškos Lenkųlie u ių línguas dicciono homonimu a a ‘ a kaʼ. G eičiausiai o segundo sandas da pala a kūno a a elacionado com eiksmažodžiu a y i, al ez seja seu abs ac as, plg. como explica o p óp io naujada o au o ius: Ry e sąmonė p abunda, mesma in oduziu a ą, e nós começamos a ąžy is. Va ą liga podemos e sąmoningai mankš indamiesi. Eu co po a au mankš inu, e isso e ia meus sen imen os e A igos A icles 37 / Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai sen imen os. [...] Segunda pa e kūno a a dinaminhas exe cícios. Ela começa i mingamen e, de aco do a uma ce a somá, kulnais s uksin em pisois isso es imula a a i idade ca díaca. Kūnas já p amankš in o, ad įsukamos a os. Na e cei a pa e, quando no co po copos já a ingi am um ní el su icien e, peculia manei a lançando e cap ando especiais ins umen os de mankš os es o çando-se que eles não ca is as no chão, ab em-se sen imen os (pa yškin a ci ando au . pas .)2. Šią mo i ação emia psichoanálises e mos a a (angl. a i ikmuo d i e ‘ e žlumas; ( a omoji) o çaʼ ou ‘paska a, ska ulys, impulso in e noʼ), ambém alguns e mos compos os dos com es a pala a p incipal: ag esijos a a, dalinė a a, ego a a, g io imo a a, gy ybės a a, seksualinė a a, už aldymo a a (LAALPTŽ)3. A k eip inas dėmesys i į sąsają sm i a a, sa isaugos a a, su (a ) e i. Além disso, endo em men e bal išką au o iaus pasaulėžiū ą e a i idades, nãomes ina e la. a a ‘galia, alia, galidadeʼ (LLV) í aka. De ido a possí eis la ios k. in luência ainda plg. G upei kūno a as moky inių lide a o p óp io L. Balsys a onis (ene gijų aldymo ene is) ( . p. šal inis) e la. a onis ‘did y is, he ojusʼ (LLV). Išei ių c iou o megz ipal is de inição ‘megz inis, que pa ece como cas oʼ é i ada do único exemplo a osens, indicando que é inglês k. ca digown co esponden e4. Da úl ima de inição (ca digown ‘a long ca digan, bel ed like a d essing gownʼ5) é e iden e que na língua inglesa isso é kon aminan sulie i dois nomes de oupas: ca digan ( am ik o s ilaus umpas megz inis, ka diganas) e d essing-gown ou gown, que signi icam longus d abusuk (žiusnelę, chala ą). Neaišku, o que inha em men e Li u iško a i ikmens c iado es, pois possí el d ejopa des e naujada o da ybos mo y acija: 1) megz inis + pal as ou 2) mègz i (megz as) + pal as. No p imei o caso de e ia ala sob e dois doik a a dzes dū ybom e nu upėjusiąą do p imei o p eceagá -in-, segundoio sob e a o ma de ação- e bio (daly io) e doik a a džio dū inį e ais dū iniams nebūdingą jungiamąjį balsį -i-. In o mação Da omenyn é cole ada de o ma manual, sua ep esen a i idade e con iabilidade c esce jun amen e com o c escêcen e olume de dados e em sua di e sidade, e o aspec o subjec i o m de ol ido jun amen e com as se expandindo on es de dados e núme o de con ibuin es de dados (Miliūnai ė 2018: 6). No en an o, naujažodžius Duomenynui en iando sociedade, na u al, mais ácil no bi neįp as us, keis us, . y. 2://www.bal ai.l ?p=23425 [ isualizado 2019-03-11 e 2020-03-07]. 3 h p:// e minai. lkk.l /paieska?sea ch= a a&zodzio_dalis=6&kaip2=on&s i ys=&s a usas= 0& ykia imas=0 [ isualizado 2020-04-17]. A igonio au o ė dėkinga anoniminiam (-ei) seu ecenzen am (-ei), incen iinusiam (-ei) pasidomes i nes es e mos, ambém e po ou a aliosa no a. 4 A pala a desde 2010 m. nãoaplico, Google paieškos sis ema 2019 m. ma ço 10 d. não encon ou nem ienaskai os a dininko, nem ou os linksnių o mos a osenos. 5 h ps://www.dnaindia.com/li es yle/ epo -soon-dic iona y- o-desc ibe-clo hes-like-who sca - digowns- eggings-1441592 [ isualizado 2019-03-10 e 2020-03-04]. DAIVA MURMULAITYTĖ 38 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII okazinius, ne ipiškos da ybos ou de ou a o ma dis inguančius naujada us. Realiza emeji, mas a é en ão não ixa em po enciaciniai da iniai podem se mais di ícil de no ados e passilha p o olis, po que eles são p e is os sis ema e podem se ealizados qualque quando p ecisos. En ão pode aze p essupos ão, que okazines leksikos, aigi e noni iškos da ybos casos, Duomenyne p oen iškai es á mais do que a osenoe. MIRIŠOS DARYBOS NAUJAZJOIAI Miš iąja é conside ada aiba, quando imedia amen e se exp essam dois di e en es modos de iação, i. e. a pala a é ei a imedia amen e adicionando p e ixê e p eessagą (p e iksação-su iksação, po exemplo.: po es u inis, paeiliui) ou p eessaga é adicionada sudu indo duas pala as (kompozicija-su iksa, po exemplo.: pelėkau ai) (U bu is 2009: 340341). ND ixa algumas possí eis mis ias jonių nekelia ik saulėdeng ės ‘išo inė langų a ba balkonų užuolaida; pas ogėlė, da ybos (kompozições-su iksações) da iniai. 8 Dos casos abesucugan e do solėsʼ (: solė + deng i + - ė). Realmen e de aco do žmogėd os analogiją apicado au o is da inys ešnėd a ‘ ešnių ėd ūnasʼ (: ešnės + ės i + - a), con aminação ( ešnės + žmogėd a6) nes e caso al ez menos espe á el. Daik a a džio e būd a džio dū ybos (: ešnės + ėd us, -i) a possibilidade ejei ada po causa des a a eza do ipo de sandū os; além disso, odos os seus da iniai, ano g ama ikas, baseia-se būd a džiu palaikis, -ė: aikpalaikis, knygpalaikė (DLKG 2006: 166; LKG 1965: 472). Inciden emen e, pesquisas de pala as da língua li uânica da da yba não pude am de e a es ejei o a ado do an igo de inio žmogėd a, o úl imo jus amen e p incipalmen e apon ado como exemplo da da yba mix io (U bu is 2009: 253; Keinys 1999: 107). Ob iamen e, que a ei io e saídai io exempla em baseiam-se em c ia no osada us s e imei is, -ė ‘a ei is de kosmosoʼ e sug įžei is, -ė ‘quem eg esso a de emig ação, eemig an ʼ7. P immasis ambém mais cedo conside í in-se mis iu da iniu (: es animas + i + - is)8. 6 Mais amplamen e sob e o enômeno da con aminação e . ela analisêjançado a igo capí ulo. Pusjuodžiu š i u aqui e pos e io men e kon aminação ilius aciniuose exemplos são ap esen ados em kon aminan ą pe ėjusies pa es das pala as iniciais, pab auk os sanklo os (dėl m e mo. Miliūnai ė 2014: 252, em ou o o mesmo enóškinys é chamado sankloda (Kabašinskai ė 1998: 67)). 7 Naujada o au o ė, pe gun ada, como se ez es a pala a, espondeu: Susijungė gal oj sug įžęs išei is. 8 Ko ge o, mis iais da inais laiky ini e elhei os kelei is, ka ei is, jū ei is, mokslei is, upei is, žygei is, andenei is (S. Daukan o neologizmas), ambém pi mei is e k ., que pode sie i com eiksmažodžiu ei i, embo a nas desc ições de pala as de da ybos es as pala as alando sob e comppozição-su ikação lyg e não exis e minimi (plg. P. Ska džius pala aí passagei is(ys) empos sudaik a a dėjusiu sudu iniu (sudė iniu) būd a džiu (Ska džius 1943: 436)). No a-se que os p e ei os -ei is, -ė não há daik a a džių S aipsniai / A icles 39 Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai 3 analoginių da inių (gal apjū ė, kainapjū ė, aldžiapjū ė; plg. ugiapjū ė) da- ybą pode se in e p e ado d ejopai, dependendo de o que se ia conside ado segundo o sandu […] eiksmažodis pjau i, ou daik a a dis pjū is (U bu is 2009: 111). No p imei o caso, eles se iam a ibuídos a de i ados mis iosos. ANALOGINIAI DARINIAI Ve bos da doybos pesquisas analoginais ge almen e chamam ne ipiški da iniai, cujo da yba baseia-se olimesne, ne ikslia, mais só supos a analogia com ipiškų [...] da inių e suas basei as pa es de pala as (da ybos opozicijama) (U bu is 2009: 328). Du an e o pe íodo de inqué i o em ques ão, ND o am encon ados ce ca de 30 de i ados analógicos de au akilmių, po exemplo: ausi a is ‘ausimis pajėgiamas gi dė i aplinkos plo asʼ plg. aki a is; gal apjū ė, kainapjū ė plg. ugiapjū ė; kiemšikis ‘nekilmingas kiemsa gis shuo; ne a kingų šeimininkų edžiojamas šuoʼ plg. kiemsa gis; kišenpildis plg. kišen agis; lė puodis plg. g ei puodis; di e makojis ‘i onizando di e ido neblai ių cons uybininkų šokis abalho cons uções aikš elėjeʼ plg. klumpakojis; noska as plg. auska as; o laik aš is plg. sienlaik aš is; zemê aižis ‘p o undamen e sob a zeme en ouleis o edi ício, dango aižio p iešingybėʼ plg. dango aižis e k . Tokie no ada ai su ge ap o ei ando já exisso, kažkuo pon o de is a da o ma ín imo e umaip ou de ou a seman iicamen e elacionado da inio analogia, aigi em de dêsninga dú inio e seu pama inių pala as oposições a ua mais um ac o n. Tiapi já oda a cons ução das pala as é baseada analogia (KTŽ 1990: 19; U bu is 2009: 327328), po ém no caso em ques ão as analogias são apenas pa supe icialines, essencialmen e não co espondkanças da da in es u u as semelhan es,os só sonambesiu (Paulauskienė 1994: 53). Ve dade, numis casos elas não impedem naujada ą conside a de um ou ou o ipo da ab icação ma iu, pois e ec uando sua doybinea análiseę e , que essenciais pala as aos dêsnias da ab icação nãoxiengiama. Po exemplo, no ada as nãokai adienis ‘diena, quando não há ko le ʼ, ei o de aco do nekalbadienio analogiją, pe ence ao mesmo, como e la e a asis, eiksmažodžių e daik a a džių dū inių da ybos ipo (: neskai y i + diena). O nelo adienis ‘su uok inių miegojimen o em di e en es camas susipykusʼ e hib idino neseksadienis ‘diena, quando susipykusi casal ecusa sexsoʼ p eesagų lis as ašuos, que o necem g amá icos de línguas Li uãs. E sob e a p eesagą - is, -ė lá se esc e e que maio pa e com ela deduz das pessoas ( eikėjų e eiksmažodinės peculia idades u ė ojų) baseia-se dian edėliniais açõesmažodžio ei i ediniais (DLKG 2006: 110111; LKG 1965: 331). sob e da inių com baigmeniu -ei is, -ė see. de alų J. Vaskelienės in es igação e suas conclusões sob e a possibilidade sinch oniamen e em ce os y a ne ipinės da ybos, nes pi mieji, neiginį u in ys jų sandai y a daik a a diniai casos es e baigmenį conside a ap oago e sob e besi o mando -ei is, -ė da y- bos ipą (Vaskelienė 2019). DAIVA MURMULAITYTĖ 40 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII (lo a, seksas). Nedėsningą neiginio p esença pode se explicada só pelo a o de que eles apa en emen e baseiam nekalbadienio exempli ium e es e seu da ybos analogiškumu puikiai pa odo ND pa ink i ilius aciniai a osenos exemplos: Nuola um ou o emzeidinėjan ši dyje kaupiasi nuoskaudos. Ilgaíino ais elações mú uas pe golaba em nekalbadienius e neseksadienius, galop em pa yčias, no ą humili i su uok inį, enšy i e pan. ; Mas se e depois de conjun amen e i en as di iculdades, e depois dia iamen einos u iná ios abalhos, passėjus N anos p óximo humano p isilhamen o ainda ilumina laužus co açãoje (ba, não digo, que in ei amen e, ica gi isokios dias nekalbadienių, nelo adienių), isso en ão já pode-se dize , que isso meilė. Judama is ‘p ie aisas, ixando e mesu ando a mobilidade humanaʼ é analógico da inys de aco do com ou os ins umen os, máquinas, apa elhes e assim ins umen os denominações com o segundo sanduio -ma is, deco ido do eiksmao pala a medi . Dėsningia o p imei o sanduício sinalado, em que aquela ação de medição di ecionada, o que cons i ui seu obje o, aigi o p imei o sandad é daik a a dis (DLKG 2006: 162; LKG 1965: 464), plg. ND ambém ap esen ados akima is, cuk oma is, laikma is, an e io men e ixsuo us ga oma is, d ėgmėma is, idma is. Da plg. e minus do campo da pad onização e me ologia do Banco de Te minos: aidama is (: aidas), slėgma is, gylma is, olima is, aky ma is, s au ma is (: s au as), a spindžiama is, apsk i ma is, aukščiama is, lygma is, bangoma is, blizgoma is, s o ma is, dažniama is, g ei ma is, dujoma is, jau kėma is, d uskoma is, geboma is (: geba ( o ), kamp aama is, jomaa is, judaidaik a a dis (LKŽe), bem como hesi an is e imas, ca ac e ismo (no caso abs ac o, de e ia ala -se ambém da in eg ação do p imei o kammi ma is, kie ma is (: kie is ‘kie umasʼ), k ei ėma is, lie ma is i k .9 Judama is a - giai galė ų bū i pama uo as e ai a ojamu, ik aš ų kalbai būdingu abs akčiu em elação ao judgamen o - dissi). Po an o de ido a ou aquela p imei a basei a pala a da pa e da linguagem judama is dū inių de daik a a džių e eiksmažodžių ipoi nep iklauso, é não ipinis. A mais simples manei a lhe apa ece , cou o, oi mencionadoji pa i šinė analogia com ou os al segundo o sandą u inčiais dū iniais. sudu iniai daik a a džiai, cujos exemploum eles c ia , exemplo., menė ieji ausi a is, lė puodis, noska as. Da ou os o ma igual e pe me e iam os g e i com seus p o ó ipos, po ém seman icamen e sua doiba mo i ação pode se en endida só a piamen e, a a és aquela 9 Ki i nag inė i analoginiai dū iniai p iklauso iems pa iems ipams, kaip i h p:// e minai. lkk.l /paieska?sea ch=ma is&zodzio_dalis=2&kaip1=on&s i ys=%2C577&s a usas=0- & ykia=0 [ isualizado 2019-03-15, 2020-03-04 e 2020-04-17]. No a elmen e, que alguns Te minų banke ixos dū inos, endoin ys segundo sandą -ma is, pelo menos seman iškai pode se associados e com būd žiais, p z., aky ma is ‘papie iaus aky umo ma uoklisʼ (plg. aky as, -a), apsk i ma is (plg. apsk i as, -a e mino i us. a i ikmenį кругломер). No en an o, an es de aze p essupos o, que as denominações de apa elhos de medição com o segundo sandu -ma is pode basea e būd a džiais, é p eciso eles sepa adamen e ap ougniai esp ei a . A igos A icles 41 / Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai p o o ypą. E.g., do dú ino e as aižis da ab icação signi icado ‘cas aižo a e aʼ p a icamen e impossí el ad e i seu leksís ica signi icado ‘p o undamen e sob a e a en elei ado edi ício, dango aižio con aingidade, po que a união com aiʼž eio da dango aižio semân ica (dangų ėž i быть высоам). Nes e caso não an o é impo an e que o p óp io dango aižis é e inys (plg. us. небоскрёб, angl. skysc ape ), po que al u a, ligação de al u a com dangaus siekim, ėžim ixado e dos li uanos nau osaco: A lekia ožys, a is imbuliuoja, agais dangų ėžia, ba zda zemę šluoja (LKŽe). KONTAMINACIJA AR DEZINTEGRACIN COMPOZICIA? 1. Leksinė kon aminacija (maišyba, angl. blending) ( ikslingas) c iação de no a pala a jun aindo pelo menos duas iniciais pala as, suliejando suas pa es (plg. G ies 2004a: 416). Es e enômeno, po bem que mais ca ac e ís ico à língua inglesa, conside á el é analisado e nou os, a é e ipologicamen e di e en es, es udos de línguas (Elsen 2008; B da -Szabo, B da 2008; Ma ko ić 2009: 226236; Mikić Čolić 2015; Ефанова 2015; Ефанова 2015; 2016; Ba - 1996, 2013; Bal ei o 2017 e c.), neme ai compa ando com es e modo de da pala as inglesas (Elenne 2015; Renne 2015; 2019; Хрущева 2010; O ekho a, Badelina e 2019 e c.). Di e si ica não só es e enômeno e seus esul ados in i ulando e mos, mas e suas de inições, nos quais di e en emen e le an am uns ou ou os sinais de con aminação. P ocu a-se comuns de pon os de con a o com ou os no os modos de o mação de leksinių iene ų (López Rúa 2002; Renne 2015). Nes a pesquisa (e em ge al linguo y o Li uãos) impo an e nemo eminis kon aminação pobūdis, pelo qual leksinė kon aminacija dis ingue de dū ybos no os pala as c iam suliejando, sumaišan , jungian nemo emines pp . pa e de duas ou á ias pala as (plg. 1983 Baue : 234235; G ies 2004: 639; G ies 2004: 639; 2004b: 201, 214; Ефанова 2016: 89; Ma ko ić 2009: 223224; Hosseinzadeh 2014: 19 e k . ). Exemplos de no as con aminacões de ND: skiepenis, -ė ‘qualque p espos o pela p ieš skiepus i skiepijimąʼ (aliuzija į Seimo na į Dainių Kepenį, paga sėjusį p omoção de um es ilo de ida saudá el e com uma isão nega i a em skiepus) < skiepai + Kepenis, ba ako ė ‘p ie ba o i inamas aulasʼ < + anko ė, šlapk i is ‘šlapias ėly as uduo‘ šlapias, -ia < + lapk i is, puskol […] knygos eikėjas ilakio pusb olis <unkolis + ilasakis, eis i ualus buys socialis <unkis eisbukis, p eziden as, <unkis p esidenciais, <unkis > p esidenciais. ‘policininkasʼ e k . Segundo ND, desses da inhos, embo a eles cons i uam e mui o nemidelę pa e da língua li uãs naujada ų, po upu į mul iplicėja. No momen o do inqué i o, nes a on e, es a am ce ca de 4,2%, plg. em 2018 ce ca de 4%, em 2014 mais de 3%. DAIVA MURMULAITYTĖ 42 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII (Mu mulai y ė 2018: 63); no inal de elabo a es e a igo, em ab il de 2020 (possi elmen e) con aminaminacinių de inių Duomenyne e a de ce ca 4,5 p oc.10 T adicialmen e ac edi a-se que as línguas li uanias kon aminação como modo de da pala as não é ca ac e ís ica, al modo de lexicikos adimosi não é conside ado da pala as, es a en endendo apenas como mo ológica (U bu is 2009: 324, 355; Ba auskai ė 1985: 44) (11.Bu is 2009: 324, 355; Ba auskai ė 1985: 44) Aqui semigilinhando em discu so e linguagem ( . i. ne yčinių e conscien emen e pasida omų) con aminan ų ski ies e e c. aspec os, que em essência são impo an es a aliando es e ocodyno gausinimo manei a, menė ini alguns casos, quando a a ibuição de dū ada o ou con aminan am c ia dú idas. 2. A con aminação ca ac e iza-se coljendo ab e ia as p imei as pala as. É um simples one ico aco amen o do kamieno básico, oco endo, po incidência, não só kon aminaciniuose da iniuose, plg. d ūgalis (: d ū as + galas), kiaupienė (: kiaulė + pienė) (U bu is 2009: 23512). Da plg. diemedis (< die amedis), ki pen ė (< ki apen ė), k auge ys (< k aujage ys), Naumies is (< Naujamies is), Tau agė (< * au a- agė), ėpū inis (< * ėja-pū inis) e k . (Ska džius 1943: 427). Con aminoando ainda a uam ou os a o es: as pala as p imá ias quase semp e êm comuns segmen os (plg. Kabašinskai ė 1998: 6973), ge almen e elas são semelhan es in luência um pa a o ou o e (o ) em con aminan á onologicamen e, seman iicamen e, sin aksiosamen e (G ies 2004: 656660; 2004a: 419427; 2004b: 206-213, plg. Kabašinskai ė 2014: 140142), mas a silização dos un os é p ecisamen e oné ica. Enquan o isso na mo ologicamen e das pala as da aibá oco eu mo eminė pala a base do kamien desin eg ação, que em essencial en ende-se como a ixos (a iksų) saibimen o da pala a base mo emiquemen spli omo kamien, es eam passando em acção, oc.: okiškas ( например-ie -is), ienaląs is (: один + ląs -el-ąs ė). T a a-se de uma ab e iação de na u eza essencialmen e di e en e13. kamien dezin eg ação sa o iškas pama inio kamieno mo eminis (pab auk a s . au .) o mação, pasi eiškian is a iximu de emo al do pama inio pala a kamien, da inys neišlaiko pama inio pala a 10 A k eip inas a enção, que a conhecimen o do kon aminacinio da inio Duomenyne em não só a sua o igem 11g. ou a opinião sob e as pala as da yboskio i kon aminacijos G ies 2004: 639; Лаврова 2008: 45; Лаврова 2008: 45; 2013: 515; Kamikopec 2006: 140; Plo nice Gi chienė kon aminan ai, be i okiu būdu suku i skoliniai. Sa akilmių – mažiau nei pusė. 2013: 8283; Mikelionienė 2002: 79. 12 Cha inyje in i élusa co ek ū os alida kiaulpienė, mas na p imei a publicação des e es abelecimen o (U bu is 1978: 198) exemplo é ap esen ado co ek iškai kiaupienė. 13 No caso de azenda de pala as mo ológicas, undamen os pala as (kamienai) são ab e iadas po mui o ca ac e ís ica endência a eme e sim as aisiais (da ybiquemen e mo emiquemen neskaidomais) ou pelo menos não ão complexos undamen os kamienai (bu U is 2009: 234). 2019 m. ealizado ND no osada os (sudu inhos daik a a dzes) es udo mos ou que mo emicamen e mais complexas sanda os dū inių con inua a abunda e essa sanda a o na-se mais di e sai esė (ypač okazinių dū inių), po ém a endência a eme e a pala as simples pe manece, al ez isso dê decisão na economia da linguagem (Mu mulai y ė 2019: 112115, 119). A igos A icles 49 / Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai Renne Vincen 2015: Lexical blendings as Wo dplay. Angelika Zi ke , Esme Win e F oemel (ed.), Wo dplay and Me alinguis ic/Me adiscu si e Re lec ion. Au ho s, Con ex s, Techniques, and Me a-Re lec ion, 119134. DOI: h ps://doi. o g/10.1515/9783110406719. Renne Vincen 2019: F ench and English lexical blends in con as . Languages in Con as 19(1), 2747. Accesso à in e ne : 10.1075/lic.16020. en. Ska džius P anas 1943: Li u ias pala as de pala as da yba, Vilnius: Li u ias ins i u o de linguagem. Sme ona An anas 2005: Sob e a ques ão da a ibuição de p incipais da ybos modos. Ac a Linguis ica Li huanica 52, 8389. Soon, dic iona y o desc ibe clo hes like who s, ca digowns, eggings. Acessí el na in e ne : h ps: www.dnaindia.com h ps: li es yle/ epo -soon-dic iona y- o-desc ibe-clo hes-like-who s-ca digowns- eggings-144- 1592 [ isi ada 2019-03-10 e 2020-03-04]. Umb asas Al ydas 2000: V. Mykolaičio-Pu ino li e ū ologijos e minai com -inis, -ė o mas dėmenimis. Te minologia 6, 7890. U bu is Vincas 2009: Pala as da ybos eo ia, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų leidybos ins i u as. Vaskelienė Jolan a 2019: Po da inių com baigmeniu -ei is, -ė. Bend inė ala 92, 116. P iega na in e ne : h pwww.bend inekalba.l /S aipsniai/92/Vaskeliene_ BK_92_s aipsnis.pd . Ефанова Лариса Г. 2015: Контаминация (материалы к словарю лингвистических терминов). Часть 1. Широкое и узкое понимание термина «контаминация». – Вестник Томского государственного университета. Филология 2(34), 14–22. Ефанова Лариса Г. 2016: Контаминация. Часть 2. Основные разновидности контаминации. – Вестник Томского государственного университета. Филология 1(39), 5–14. Laврова Наталия A. 2008: Conceição контаминации: форма и содержание. – Вест ник Московского государственного лингвистического университета. Актуаль- ные проблемы современной английской лексикологии, Москва: Рема. Выпуск 552, 44–53. Lau owa Na ália A. 2013: Kon amação como словотворческая модель: структура, семантика, стилистика, прагматика: на материале современного английского языка. Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора филологических наук, Москва: Московский педагогический государственный университет, 1–48. DAIVA MURMULAITYTĖ 50 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII Прокопец А. П. 2006: Семантические модели словообразовательных контаминантов. – Ученые записки Таврического национального университета им. В. И. Вернадского. Серия «Филология». № 3, т. 19(58), 140–146. Хрущева Оксана А. 2010: Универсальные особенности блендинга. – Вестник ВГУ. Серия: Лингвистика и межкультурная коммуникация 2, 187–189. The Puzzles o New Compoundsʼ Analysis and Classi ica ion SUMARY The analysis o coinages equen ly aises some ques ions ega ding he ways o hei appea ing, o ma ion and classi ica ion. The a icle aims a o e iewing he a ypical cases o he o ma ion o Li huanian neologisms ha a e coined om wo o mo e wo ds. The analysis ocuses on he nouns, mos ly indigenous ones, which a e included in o The Da abase o Li huanian Neologisms (DLN). This sou ce con ained abou 560 o such wo ds in he beginning o 2019. 99% o indigenous compounds belong o he main ypes o composi ion in he Li huanian language, and hei second componen is ei he a nominal o e bal one. Bu he e a e some examples o a ypical compounding in DLN as well. Two compounds (ka kadienis ‘symbolic bi hday o ice-c eam Ka ka ʼ, sėdnešė ‘a saddlebabyʼ) a e composed o an onoma opoeic in e jec ion and a noun as well as wo e bs, espec i ely. These combina ions o he pa s o speech o base wo ds ha e no been desc ibed in Li huanian g amma s as he ypes o composi ion. Pode se assumido que po que de he manual way o da a collec ion, new-coined occasionalisms a e no iced and eco ded mo e easily due o hei a ypicali y compa ed o he po en ial wo ds, which a e o eseen in he sys em and can be coined any ime hey a e needed. Fo his eason, he pe cen age o new-coined occasionalisms in DLN may be highe han in he daily usage. Vá ias in e p e ações o he o ma ion o new-coined occasionalisms a e o en a ailable and hey p ede e mine he a ibu ion o coinages o one o ano he g oup o classi ica ion. This may ha e in luence in iden i ying he ends and inno a ions in new wo d- o ma ion in he Li huanian language. Such wo ds as saulėdeng ės ‘sunblindʼ a e he p oduc s o composi ion-su ixa ion. Se e al o he compounds o his ype we e o med ia analogy o a bigge o smalle ex en , e.g., ešnėd a ‘swee che y ea e ʼ (c . žmogėd a ‘man-ea e ʼ), gal apjū ė ‘head ha es ingʼ la ge-scale i ing o people in high seeking anspa ency and enewalʼ, aldžiapjū ė business, (c . ugiapjū ė ‘ ye A igos A icles 51 / Naujųjų dū inių analizės i klasi ikacijos gal osūkiai ‘a wa e o i ing o people in cha geʼ, kainapjū ė ‘p ice ha es ing – discoun ime in e ail ha es ing pos s'). The analysis o 30 analogical compounds e eals ha some o hem (e.g. ausi a is ‘an a ea wi hin hea ing dis anceʼ, lė puodis ‘a c ock-po ʼ, noska as ‘a nose ingʼ) belong o he same ypes as he compound nouns on he basis o which hey we e coined (c . aki a is ‘an ou lookʼ, g ei puodis ‘a p essu e po ʼ, auska as ‘an ea ingʼ, espec i amen e). Howe e , he composi ion o a bigge numbe o analogical compounds is o a ypical cha ac e . Fo example, judama is ‘a mo emen me e ʼ, which consis s o wo e bal componen s (judė i ‘ o mo eʼ, ma uo i ‘ o measu eʼ), is o med ollowing he analogy wi h o he compounds con aining his second e bal componen . Howe e , he i s componen o p o o ypes is nominal, e.g., laikma is ‘a ime ʼ (: empo ‘ imeʼ + medi ‘ o measu eʼ). Blending di e s om wo d- o ma ion in i s non-mo phological cha ac e . T adi ionally, blends a e no ega ded as o ma ions in he Li huanian language. Howe e , a numbe o neologisms possess he ea u es o compounds and blends. Tha is why, i is complica ed o unambiguously a ibu e hem o ei he ype. Some cases, such as, o example, he changed lexion o he second componen (a ypical ea u e o composi ion), can be explained h ough analogy (d i akis ‘a cycling ailʼ c . bėg akis ‘a eadmillʼ). Howe e , can i also be assumed ha he me hods o mo phological wo d- o ma ion and blending, e.g., disin eg a ion o base s em and phone ic sho ening o he sou ce wo d, a e some imes combined o used oge he ? The e i ica ion o his assump ion calls o mo e ex ensi e da a. Inco po ada em 6 de ab il de 2020 DAIVA MURMULAITYTĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, Vilnius, LT-10308, Li uânia dai a.mu mulai y [email p o ec ed]