Termino „žemė́vardis“ klausimu

310 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII DALIA SVIDERSKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0003-3060-4713 Ce e in o ma ion es ou nie pa l'au o i é compé en e du pays d'o igine. Di ec ion des eche ches scien i iques: onomas ique ( ik inių mo s de da ybos, o igine, mo i y acijos eche ches). DOI: doi.o g/10.35321/all83-14 Il es p obable que l'on ai ou é une solu ion à ce p oblème. TERMIN LE BONNEMADE NOM KLAUSIMU On he Te m Žem a dis ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme. L'a icle discu e dans le che cheu in e cuka io Kazimie o Alminauskio a osenoje onc iona usio sa akilmio mo du basnomis e minologiza imosi p ocessus e ésul a a , concep oka, place du e me sa e minije sys ème, ela ion a ec au es Li uiniens oponomas ikoje a ojamais e minais. A skleidus la concep uelle in o ma ion ou nie de ce signe de langue, p é ues plus la ges possibili és de son usage. S aipsnį p aplečia encyclopediniai duomenys, agmen s d'insc ip ion de lieuxo a džių du i an langue (kalbėjimo) his oi e, les complildo pa ėjusio amžiaus egis o oponimijos Lie u os au o a džių žodyno in o ma ion, in e cuka io kaimo kul ū inę seman iką ep ezen uojan ys sa os oponimijos pa yzdžiai iš Žemės a dų anke ų. ESMINIAI VOODŽIAI: oponimas, sa akilmis e mas, a osenos ex e analyse, con ex e analyse, e minologinė nominacija, mo y acija, e minijos sis ema, a ps i inė komunikacija. ANNOTATION L'a icle discu e he p ocess and esul o he e minologiza ion o he indigenous wo d žemė a dis (‘land name), which unc ioned in he language o in e wa scien is Kazimie as Alminauskis, i s concep , he place o he e m in he sys em o local e ms, i s ela ionship wi h o he e ms used in Li huanian oponomas ics. A e e ealing he concep ual in o ma ion p o ided by his linguis ic sign, b oade possibili ies o he use o he e m a e p o ided. The a icle is expanded by encyclopedic da a, he agmen s o his o y o collec ing place names om li ing language (speaking); ils son da an age complé és pa he in o ma ion om he S aipsniai / A icles 311 Te mino žemė a dis klausimu na ional egis e o oponymy o he p e ious cen u y Dic iona y o Li huanian Toponyms and he examples o local oponymy ep esen ing he cul u al seman ics o he in e wa illage om he Land Names ques ionnai es. KEYWORDS: oponym, indigenous e m, analysis o he ex o usage, con ex analysis, e minological nomina ion, mo i a ion, sys em o e ms, c oss-disciplina y communica ion. Eing adas. Tik inių mo s e minologija quali iéo ina comme ou e linguis ique e minologie pa ie a ec seulemen elle ca ac é is iques des quali és. Malheu eusemen , gén esnie ca ac è e dans les dic ionnai es de ce e sphè e scien i ique (Šmilaue 1963; Подольская 1978, GTSGN 2002) au inės e minijos iene ai, ge iausiai a spindin ys kalbinės ben- 1988; d uomenės concep s, leu s in odui ijimo modèles, sys ème e domaine, laquelle ep ésen e, ne s'agissen pas. Vollan mokslui, appa aî e mes de sélec ions po eikis, qui e de ien l'une des plus impo an es y ėjo âchesočių. Les p incipes e c i è es de sélec ion des e mes dé inis pa les che cheu s dé e minen les p ochaines é apes de l'ac i i é e minologique: mise en œu e des mé hodes d'enquê e choisies, in o ma ion, nécessai e à la u u eence des e mes, ocabulai es, accumula ion, su la base an des exigences soule ées pa le e me, que des p épa és p incipes mé hodiques du a ail e minologique, c i è es de dé ini ion du e me, synch oniali é, sys émici é, p incipes de no mminage, qui son conc é emen éalisés en modelan la logique-concep uelle1. Te minie comme specialioji langue lexique exigen e spessalaus no mminde, basée non li é ai e, mais na u elle de sa ce i ude e jus esse, nulmu pas a osens adi ions ou des mo s dei s qui alen dans el ou el langage, mais de ce langage sous-sys ème subdic a a des ci cons ances2. La e minologue Li uanies Albinas Aukso iū ė es ime, ès impo an que la langue li huanienne soi u ilisée e dans la ie publique de l'É a , e dans le monde scien i ique (Aukso iū ė 2020). L'in e ac ion du langage de la science a ec i ąja liaudies lingua, sansla e iine pu emen a i iciine des spécialis es de communica ion p iemone, es men ionné e Kazimie as Gai enis (1987: 84). De niè emen , de plus en plus passi eisina l'app oche cogni y inis dans mo ologies mo i a ion analysees 1 À cause d'eux oi . adi ionnelles disposi ions décla usius Li uiniens e minologus (Gai enis 1987: 8391; Gai enis, Keinys 1990: 210) e con empo iniennes, a opocen ines pa adigmas ėmues di bančių usų mokslininkų (Костерина, Кондратюкова 2014: 133137; Васильева 2014, 2015) da bus. 2 Cpécialnée lexique subi un pa iculie no mommagemen , en base duquel es литературная, а производственная правильность, продиктованная не нормами словоупотре- бления или словообразования данного языка, а условиями соответствующей подсистемы“ (Суперанская 2003: 28). DALIA SVIDERSKIENĖ 312 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII é udes, aigi e mininai aussi aussi son neiš inga. Comme sos iene usų kalbininkė Jelena S. Kub iako a, žodžiu ansme ée in o ma ion suppakée en mo i uée e géné alemen dalimis son sens ansme an signe, adéquamemen ha moninan aus na u e, e a ec conc e mo ac ualisé le į pažin ines i komunikacines eikmes“ (Кубрякова 2004: 393)3. „Kiek ieno šnekos ak o me u sąmonėje ak ualizuojamas men alinis u inys y a subjek y- con enu es seulemen oji, ealioji, signi ica ion du mo šnekos ak o si uaciji. La éelle signi ica ion es ce que l'homme Didelė elle pa ie de la signi ica ion es mano, ką u i gal oje, kai su okia (išgi s a a ba pa s pa a oja) am ik ą žodį. commune à ous les locu eu s en aison d'une similai e expé ience de ie, en aison ypiques si ua ions de communica ion pasika jimų (Guda ičius 2011: 111). Reikšmė en endue comme du con enu e o me ieno é. A in de comp end e le con enu ep ésen é pa un signe de langue, il au pe ce oi p ag ma inį signe, da usį impuls à as is signe de langue. Selon Nikolai F. Ale i enko, la o me in e ne du signe de la pa ole es considé ée synch onique épigma ique composan e de sa s uc u e séman ique, exécu an la onc ion indi ec e de nomina ion idioe ninio pama o, i.e. e lindinciu deno acinį signe, pa lequel a é é in odui l'un des possibles agmen s de ik o ės (Ale i enko 2009)4. Le langbo y e es econnu que e mino des iné non seulemen p écisémen exp ime la no ion de science, mais e e ec ue une ce aine onc ion d'ins umen de connaissance, éclai cissan ce qui nou eau d'un ce ain domaine scien i ique, à laquelle il desse , e pėje (plg. Блинова 1981: 28)5. Ainsi, c oyan que le e me sa akilmis pou ai s'anc e en se dé eloppan dans ai ai mo s science e éluškini na ionaux cogni y inius ses aožus, comme p incipale sou ce d'analyse a é é choisi Kazimie o Alminauskio en euka iu suda y a Ins ukcija zemljišnui su ašy i ( oliau Ins ukcija; LŽVI). Au chapi e I À p opos du nomyn de la e e, son signi ica ion e su achymą pasaki a: Ta p au osakos e na ionodailės liaudies kū yboje une place hono able e ien au nomyn de la e e (Alminauskis 1934: 3). Globalisa ions de an doie, egis, a ka ojančiai a puka io si uaciju6, nusakomą mo s des (iš)nyk i a (iš)lik i opozicija, neleidžia 3 „Передаваемая им информация упаковывается в мотивированный и, как правило, расчле- ненно передающий свое значение знак, а также знак, оптимально согласующий свои когни- тивные и коммуникативные задачи“ (Кубрякова 2004: 393). 4 „Внутренняя форма языкового знака рассматривается как синхронный эпидигматический компонент его семантической структуры, служащий идиоэтнической основой косвенно-про- изводной номинации, т. е. отражающий тот денотативный признак, по которому и был наи- менован соответствующий фрагмент реальной действительности“ (Алефиренко 2009). 5 „Термин призван не только предельно точно выразить научное понятие, но и служить сво- еобразным инструментом познания, выявления нового в той отрасли научного знания, ко- торую он обслуживает“ (Блинова 1981: 28). 6 K. Alminauski exp imé pensée aujou d'hui comme éplique des pensées des géog aphes li uanais Filomenos Ka oliu ės: Gi enamųjų end oi s des noms, a ec d'au es endo a s, o men A icles A icles A icles 313 / Te mino žemė a dis klausimu speci inį ésipildy i nemažėjan is a enis ik inių žodžių s ičiai7. Ainsi ce e é ude es impo an e à la ois oponomas ique, e à la e minologie, ca la pa icula i é de l'onomas ique, sa posi ion au milieu des connaissances humani ai es a plus d'une ois p o oqué beaucoup de con o e ses, ou comme e l'ignomini é su le s a u des mo s ce ains dans le langage e leu di e si é a eu in luence au p ocessus de e minologie onomas ine (Матвеев 2005: 5)8. En plus, au iniai e mininai es neišsenkan is sou ce de paillillissemen de e minijos science. Dans ce ains cas ils p écisen e p écisisiškie in o men su l'obje géog aphique, L'objec i de l'A icle su la base gam os eiškinio u inį i jo a spal ius“ (Мурзаев 1984: 4)9. de documen s en euka iu uni e sel du ecensemen des lieuxommes de p ése a ion objec i s si ua ion ep ésen an , K. Alminauskio Ins uc ion, dé e mine le signe de langue sousnomis ou nie la po ée du con enu, des données ob enues en base en isage le e me sa akilmio sousis concep , nomme les olimesnes possibili és d'usage de ce e me e mo . Pou le éalise , les objec i s sui an s se posen : 1) éclai ci le mo basnomis kilmę; 2) p ésen e encyclopédique e oponomas ique se ée su la e me basnomis concep , héma ique en i onnemen , con ex uels pa ne ius, explique (in e p é e ) mo i a ion, é élé e s uc u ellemen model; 3) su la base de K. Alminauskio Ins uc ion ex e, de nie de sa oponomas ikos eche ches con ex e, di ulgue (in e p é e ) de l'app oche en in oduisiyamo ik o ės agmen o (noms de lieux) changemen s, lemiančius concep os žemnomis co ec ion du con enu. Ainsi, pou qu'il puisse ê e possible dé e mine (in e p é e ), éclai škin i, ce qui dans le langage es nou elle, commen cela ela ioniauja a ec ce qui es ebe a ojama sena, é udiama lexiciniu-séman iniu, syn axiniu e ling okul iniu ni eauxmenimis, p écisémen de in ū inan onomasiologiniu e semasiologiniu mé hodes. En plus de ces, appliquen a icle héo iques cul u ellemen -men alinemen le klod k ajs o, exis an a ec sociomene insejenamo e é an pas moins signi ica i que des cou umes ou adi ions (Ka oliu ė 2019: 740). 7 Nema e ialusis pa imoine cul u el i an , p ospé an , ansmis de géné a ion en géné a ion, ou nissan à l'homme si nécessai e sens de l'iden i é a oujou s occupé une place impo an e dans la ie de la socié é: des adi ions uni e sellemen au sang éle ées jusqu'aux pe i es communau és des cou umes sincè emen puoselėjamų, auxquelles ses dosnie s pa agen a ec ous les gens, dési an s de connaî e e d'expé imen e [...] no e monde, même les ai s qui les main iennen . Accessible su in e ne : h p://lki.l /lie u os-nema e ialaus-kul u os-pa eldo- e ybiu-sa ade- ie o a dziu-a min ies-i - a ojimo- adicija/ [ ui ée] 2020-07-11]. 8 „Своеобразие ономастики, положение ее в среде гума нитарных знаний не раз вызывало многочисленные споры, так же как неопределенность научной позиции имен собс твенных в лингвистике и их многообразие повлияли на про цесс ономастической терминологизации“ (Матвеев 2005: 5). 9 „Народные термины – неисчерпаемый источник пополнения научной терминологии. В ря- де случаев они более точно и предметно информируют о содержании и нюансах географи- ческого объекта, природного явления“ (Мурзаев 1984: 4). DALIA SVIDERSKIENĖ 314 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII analyses, desc ipomasse analy ique, mé hodes d'analyse composan ines, obse en les 10 ègles de eche ches quali a i es, o ien ées e s l'obje d'é ude. L'a icle es p écieux à la e minologie, e minog aphie, oponomas ique, cul u elle géog aphie, sociolexikologie11, in e ps i inei communica ion, įdomus educaaciniu poin de ue. 1. Le mo basnomis o igine. Sandū os maniè e ai e le mo du bas a dis o me deux dėmenis. Le p emie sie inas a ec lie . žẽmė, le second […] a ec lie . adas. langue d'é ymologique du ocabulai e base de données ( oliau LKEŽBe), suda y a Vilniaus uni e si e e12, selon laquelle lie . žẽmė [...], comme e dans d'au es gim. Žodžio pi mojo s uk ū inio dėmens kilmę galima paaiškin i emian is Lie u ių langues, séman iquemen išasi a ec ‘zemai gulin is, ce qui es zemai (ci . Buck de 1949: 16). Pa la sui e, o ien an e s ipiškiausią, sa a ankiškiausią, s ylis iškai neu aliausią signi icę, indiquée dans Lie u ių kalbos žodyne ( oliau LKŽe), pažymė ą pi muoju nume iu, cla i ie que lie . žẽmė signi ie ‘(mšius plane os) pa i ūsų, [...] (dažnai p iešp iešinamas dangaus skliau ui) e a spal į13 ‘dugnas ( andenyje) de ces signi ica ions. Ces de nie s composan s de signi ica ion complè en e la s uc u e de signi ica ion é olue pa d'au es mo plii eikšmio zẽmė signi ica ions: 4. ‘u ne bi us (pp . a aillée ou au emen u ilisée) la couche de la su ace de no e planè e; 5. ‘ma é iaux qui cons i uen la su ace de no e planè e ‘molis ‘ e e, neš a umai; 6. "pa cel, su ace, champ, des iné à quel besoins; 7. ‘souche ume ‘cô e, bo du es; 8. ‘a iamas, cul i és champs, sol; 9. ‘p i a us (pp . a aillamas) pa celle, naudmenos ‘p i a i alda ‘ūkis ‘ alakas; 10. ‘con ien aux plan es de c oî e e de cul i e couche, sol ožemis; 11. ‘ au os ou na ions habi ée e i oi e, k aš as, šalis p k.14 ‘quel k aš o ou pays les habi an s, nau a ‘s a ybė ‘e hninis uni é e i o iale ‘apylinkė, ie o ė, s i is ‘ ė ynė, gim inė, ė iškė. Deuxième s uc u nel êmen o igine de li . adas ‘pénomina ion, donnée non pas à un qui, mais à chaque ce ain espèce d'obje , phénomenium, ac ion, e c.. Da plg. -onimas [onmai] la deuxième composan du mo , signi ian 10 Kokybinis (k ali a y inis) é ude c'es un é ude sys émique, nes uk u é d'un indi idu ou d'un g oupe, d'une si ua ion ou d'un é énemen dans l'en i onnemen na u el, a in de comp end e les phénomènes e donne une in e p é a ion, holis ique de leu cas (Ka delis 2002). 11 Sociolexikologija science, é udian les mo s a osens in e connexions a ec les gens habi a ion de lieu, p o ession, s a u social. Apibend in ai pa lan , c'es la science su les mo s e la ela ion de socié é. 12 Che de p oje p o . d . Dai a Sinke ičiū ė. P ieige su in e ne : h p://e imologija.bal nexus.l / [ ue de sep emb eoc ob e 2020]. 13 Pa la sui e au nuage de signi ica ion (iams) ma ke pou es u ilisé le signe . 14 Des ab é ia ions elles que LKŽe sépa émen ne clignisen pas. S aipsniai / A icles 315 Te mino žemė a dis klausimu „ a das“, „pa adinimas“, „žodis“ (TŽŽ 2013: 822), onmai [g . onyma – a das] pa le o . mo s é iques ou combinaisons de mo s, in oquan des obje s ( en même)15. 2. Te mino concep oka, eminė aplinka, place dans le sys ème, mo y acija, s uc u u iinis modelis. S'appuyan su des données encyclopédiennes, oponimai, ou lieuxo a džiai, . i. é iiai noms des lieux, p incipalemen se di isen en noms de lieux non-habi a s e noms des lieux habi a i s. Les noms d'en ieux non se di isen à leu ou en deux g ands g oupes hid onimus e e eė a džius. champs, Žemė a džiai – ai kalnų, kal ų, ska džių, daubų, slėnių, pie ų, lankų, ganyklų, di onų, ž y duobių, molduobių, miškų, skynimų, šilų, k ūmų, akų, kelių, akų e k . noms. Zemė a džiai son les mêmes plus abondan s oponimes Li uiniens. Ils son insc i s plus de 500 000. Selon l'o igine e selon le emps d'appa i ion ils son eux-mêmes di e si iés pa mi les oponimes. Ce son des noms p incipalemen des pe i s e non-l'impo ance des lieux; chan aux en i onnemen s his o iques e sociaux, ils changen , dispa aissen ou appa aissen nou eaux. Jų moins en en dans les documen s o iciaux, ils en en in égisinés. Cependan , pou la communica ion, l'o ien a ion les e esnoms ne son pas moins impo an s que les noms des eaux ou des é ablissemen s (LKE 2008: 599, 556557)16. (su) Ce e épa i ion é èle la posi ion des e esnoms dans un commun sys ème de e mes oponymiques ils s'a isen à un in é ieu ni eau des noms de lieux non-habi aux e ensemble a ec hyd onimais17 cons i uen oponimes, ou lieuxo a des, po ūšį. G asilda Blažienė, s'appuyan su l'expé ience d'onomas ique ge mènes, p é end que ceus oponimes, qui es en sépa és oikonimus e hyd onimus, se aien plus app op iés appelés e es a džiais, ou noms de lieux non habi ables (Blažienė 2006: 27). Vi alijos Maciejauskienės oponimų, ou lieuxo a džių, sys ème concep se é èle de Li uanie lieuo a džių ocodyne sou ce, ka o eka, si uée Li uanien langue ins i u e Bal ų kalbų i a dyno y imų cen o ondsos, déc é ionnemen : Ji kaup a kone ou le ing xixème siècle, e ac uellemen il y a en i on 600 millie s de lapelles. Ils y insc i en à di e s emps e de di é en es maniè es de la langue i e ecueilli des locaux li uanais noms de lieux habi ables, eaux a džiai e di e s au es obje s de la su ace de la e e (a imų, aukš umų, balų, b as ų, daubų, di ų, 15 Da plg. usų e minijos ep ezen an ą: „Топóним (от др.-греч. τόπος – место + ὄνυμα – имя, название) – разряд онимов, имя собственное, обозначающее собственное название природного объекта на Земле или объекта, созданного человеком на Земле. Топонимы изучаются наукой топонимикой, являющейся разделом ономастики“ (Подольская 1988: 127). 16 Voi enco e TŽ 2013: 822: oponmas ( opo- + g . onyma nomas), pa lo . lieuo a dis, gy . lieu ou au e geog . obje de é iis nom. LKŽe indique, ie ã a dė ‘ icu is nom de lieu, dénomina ion [Aukš aičiuose son des p énoms e lieuxa a džių Kušlauckių Vaižg.]. 17 En aison de ce e me usage an au sens é oi que au sens la ge oi . Vanagas 1999: 239. Dans le p emie cas, le e me hid onmas appellés i iè es e éže ai, secondoi e au es é iies de l'eau elkinių jū ų, andenynų, eže ų, upių, enkinių, g io ių, b as ų, pelkių, liūnų e k . noms. DALIA SVIDERSKIENĖ Ac a Linguis ica 316 Li huanica LXXXIII ganyklų, g io ių, įlankų, moun ains, kal ų, kelių, laukų, miškų, pelkių, ais ų e . .) des noms. Les de nie s lieuxo a s son ès nomb eux, ils son le moins é udiés (Maciejauskienė 2002: 102)18. Obje de g oupe, en encyclopediaie en ée a džiais, ce e au o ès es e non nommée, mais il es é iden que onomas é la dis ingue de au es classes (poklasies) nomsim. Comme es déjà de enu habi uel, dans ous les a aux des inés à la oponymique égionale (a ealine) li uaniennes dans la monog aphie collec i e des scien i iques li uaniens Li uiniens Mico a džiai, žemė a džiai i anden a džiai Eu opos kon eks e (LOFGEK 2019), Ilonoskienės, Rena os Endzely ės, Ne ijos Ba ku ės s udios, localinių žemės y imų se ijos Ve smė leidiniuose dangos, . y. des mon agnes, champs, miškų, pie, akų, e c., les e mes nommés on usage du nom. Jį us ai e géog aphe, éc ès langue ques ions, S anislo as Ta ydas (1958: 5, 46), kalbininkai B onys Sa ukynas (1963: 235)19, Aleksand as Vanagas: 16 (1988), Ma ija Razmukai ė (2003: 67), e nologė Auksuolė Čepai ienė (2013: 112, 129). Te me des ci cons ances d'appa i ion e mo i a ion synch onnée poin de ue, pa aî , non di icilemen pe cep ibles éclilo nécessi ébè nomme de la su ace de e e sèche (zemės dangos) zones, se dis inguan de l'en i onnemen en ou an e (cul i am, mon uo , o šking, celles su lesquelles ma che, condui , e c.). Mo i acija pe me comp end e u ilisés d'au es espèces du même ni eau e mes: andén a džiai, i ẽnamųjų e ų a da. Toponymicales Li uanies g e a u ilisés e leu kilme mix ūs e minai: an lie u iški, an u in ys g aikiškos kilmės kamienus. Synonymemen u ilisés e mes: andén a dis hid onmas; la ieènnamose iẽ es adas oikonmas; pélkė os iẽ es adas helonmas; kálno adas o onmas; laũko, pe os adas ag onmas; mško adas d imonmas; kẽlio, ãko adas hodonmas. ag onmai, d imonmai, hodonmai P i eikus šie apibend in ai pa adinami ie ó a džiais a oponmais, o o onmai, e es a džiais. Ainsi le modèle e minologique se o me du p incipal dėmen adas, eiškiančio ik inių žodžių klasę (ka ego iją), e secondau inio žẽmė, eiškiančio ie ą i žyminčio negi ųjų objek ų poklasį. Dans le bu de comp end e ou nie le signe du langage mais sensminée ou uma, . i. da inio sensmė. in o maciją, p i alu paisy i sin aksinių yšių a p pag indinio i šalu inio dė- mens (a i inkamai adas i žẽmė), nes s a bi ne a ski ų dėmenų eikšmių suma, A icles A icles A icles 317 / Te mino žemė a dis klausimu 3. Te mino a osenes é ospec i e. 3.1. Ins uc ion di es que les noms de e es suda o ie o a džiai20) e zemė a džiai21), pa lesquels les gens son p aminée kone chaque placeelę: lauką, mišką, eže ėlį, upelį, pie ą... kalnelį... oujou s di okiu, d'un au e a seignan čiu a du (Alminauskis 1934: 3). Tou d'abo d discu able le cas de pa usage du lieunom, don la signi ica ion ex ai ho de l'Ins uc ion explique l'au o aus: Žemė a džiai au sens la ge englobe ous les noms de lieux de la su ace de la e e, ai i e placeo a džius ( en pa ). De ce qui a é é di , on peu comp end e que K. Alminauskio a osenoje onc iona usio e me bas a dis concep ok o ma osi selon samp a ą ai, ce qui es basai, ous en ou an es en i onnemen (e d ės) segmen s pe ce an comme con ep iešą ciel. Ainsi, en euka io kalbininko selonim, žẽmė es comme sis eminimo dessus apačia onda . / Ce e no ion d'opposi ion es décla ée e dans les dic ionnai es des symboles (Beke is 1996: 318; Lapinskienė 2007: 176)22. Ac uelle dans sa oponomas ikoje23 au emen : oponimais, ou lieuo a džiais, son considé és e des obje s de l'uni e s é oiles, é oildynes, plane s, come us e e c. noms (ki aip kosmonimai e as onimai) (même oi LKE 2008: 557). 3.2. K. Alminauskio aiguinį su le ai que p esque chaque lieu ( ie elė24 K. A.) p enai 25 e oujou s di é emmen , les uns des au es se dis inguan čiu, nom, (pa)liudija p a iques aux besoins d'iden i ica ion des lieux cons i ue aien Li uanie lieuo a džių objek ų žodyno nuo odų su onimų są ašas26. Comme p é end le dic ionnai e édac eu en che Laimu is Bilkis, pa igin i a ec I ome, quelque peu p aplės a lieuo a džių concep : dans II omą inclu pa ienies d'obje s géog aphiques (akmenų, medžių), bâ imen s a ec ce aines e es plo sis (ka čemų, kume ynų, pi čių), des objec s de communica ion (liep ų, il es) noms. Le bu en es que ces sou en d'in é essan es s uc u es e o igine onimai nelik ų dūlė i a chy e i po upu į nenuei ų užma š in (LVŽ II: VII). Ainsi, il n'es pas di icile d'imagine que no e cul u e in odui nien p esque ous les segmen s socialemen impo an s des e es dangos. J'en assesky on à une ce aine classe, poklasiu mon e une é é ence d'obje . Les noms de sépa a ion un de l'au e objec i s ce e a é é ( ebė a) u ilisée an des noms de lieux pa eikėjų, an dans des anke as insc isiusių enseignan s, gi ininkų, an des che cheu s. Ceci émoudija Zemès nom des anke es27 s anda disés des euilles ableille 7-oji scle Dalykas, dans laquelle a é é indiquée, quel agmen de ik o ès in oquie. Comme mon en les plus écen es eche ches oponomas iques Li uaniennes, džian ie os a do nominaciją i mo y aciją28. Tai bū inoji, su ik inių žodžių physiog aphique e me indica ion ne éliminée de lieu nom séman ique elle nécessai e pag inp igim ine pa icula ybe é eiks i une uni ine concep ą29 apa in ina, in o ma ion. 3.3. Zemė a džių con enus dispa odi é e leu konku encingumu ela i emen un à l'au e émoigne e plus loin émises K. Alminauskio pensées: Ši ie noms de e e commandmemen nous mon en le peuple a achemen à sa e e, sa meilę e pamėgimą. e les gens menkiausią kampelį de e e appellen son nom, en d'au es e mes, il le e sonnalisen e de ce moyen à son p op e app ochina (Alminauskis 1934: 3). La ph ase éliminée mon e que Ins ukcji (pa) engėjas a a i é l'a en ion su les noms de e e DALIA SVIDERSKIENĖ 318 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII les ela ions a ec les humains, les ep ésen an s d'une ce aine communau é linguis ique, iden i ian des lieux a ec eux-mêmes, mais en même emps e les sépa an les uns des au es d'un aspec quelconque30. Sa oje oponymie ou e cela con i man des exemples. L'un d'eux, basé su le subjec i isme, place, es un homme bala es Panái ė (V 31). S éphane Ulmans un des mé a o isa ion polinkių e indique an opomo isme (ž . Улльман 1970). Ce son le co ps, l'esp i , l'ac i i é d'un homme, des mo s déc i an s, pa a o i aux choses du monde mo de nomme 32. De ce e maniè e in en ionnan opoobje s, suggé en ad essa o associa ions a ec homme33. Būdžiai, déc i an homme (gy ą pada ą), son la base des nomina ions de e esė a džių p ésen ées ci-ap ès: di a Mùd ė (B b); bala Skas ė (Kdn), pie a Skas ė (Lb ); anno Melagių k. Žėmės a dų anke os ie o a džio pa eikėjo, di bamos žemės, pa ie de p ai os Pik ãbalė (Kdn) le nom es so i de ce que plus ô oj ie oj é ai bala, dans laquelle p ige dai beaucoup de gy ulių. Pe kel inės eikšmės eiksmaodžius y usios Vaidos D uk einy ės selon lesquels, ces a sidu ia seman inių g upių pe i e ijoje, ca dans de nomb eux cas le même ad e be, pein in di ec ine e pe kel ine signi ica ions, ombe dans di é en s g oupes séman iques (D uk einy ė 2002: 318). Dépa emen de la ques ion en ques ion con ex e ce de nie ema quemen ex êmemen signi ica i , ca p é ien su les sensminius changemen s, un ce ain de o ma ions des noms de lieux dans la s uc u e de signi ica ion. 3.4. Žemė a džiai nous in oduisen sou en a ec les p écy eses en i onnemen s de ie d'un peuple e donnen l'occasion de péné e plus p o ondémen dans son âme, di dans Ins ukcija (Alminauskis 1934: 3). A ec kaiku iais34 d'en e eux (su zemė a džiais au o iaus no e) son liés des ieux emps de sou eni s, seno iški bu ai, con ic ions e semblables suje s de l'his oi e cul u elle du peuple, su lesquels sans eux ien ne sau ions35 (iden ique). Dans l'Ins uc ion, des zap és sakinių peu se comp end e (in e p é e ) que 30 Kazimie o Būgos epig a as, de enu de nomb eux che cheu s li uanais appo s, a icles de suppo , soulignan l'impo ance des noms de lieu, e dans ce con ex e nep a anda sensmės su la p ausia siècle commencemen des kalbininkų a i ude à leu s e es, leu s pays ce ains noms. Vie es nomdais dans nous pa le la même e e. Ses mo s de langue ce son des illes, sodžių, upių, eže ų, balų, gi ių, kalnų e k . a dai (Būga 1961: 491). 31 San umpos elles que LVŽ, sépa émen elles ne clignen pas. 32 Voi enco e Guda ičius 2007: 165168. Ta jana Fedo o a (Užbaikalės als ybinis humani a inis-pedagoginis uni e si e as) ce e espèce de mé apho e dans oponimikoje appelle kogni y ine (ž . Fedo o 2008: 48, 33 Les mé apho es An h opomo ines cons i uen la base de la pe soni ica ion s ylis ines igu es, quand des obje s du monde non- i an son donnés des quali és e signes humains (plg. Guda ičius 2009: 117). 49). 34 Rašyba comme Ins ukciji. 35 Ques ionnai es Teneu de la 3e page: 13. His o iques connaissances, 14. A chéologiques connaissances, 15. Explica ions d'o igine des noms, 16. Tau osakinée connaissances. S anda izué la euille du ques ionnai e se e mine pa eikėjų amžiaus in e alo nuo odų len ele, . i. in o ma ion, à quel g oupe du siècle ces (šis) appa ené. A icles A icles a icles 325 / Te mino žemė a dis klausimu Sa ukynas B onys 1963: Kilmininkiniai lie u ių ie o a džiai. Li uiniens pa lo y os ques ions 6, 235246. Sinke ičiū ė Dai a 2015: Tik inė lie u ių kalbos leksika. Les p incipales couches. Zaduo ys aux é udian s: e. li ega, Vilnius: Vilniaus uni e si ys publikla. Ska džius P anas 1943: Li u iens langues mo s de da yba, Vilnius: Li uanie sciences académie, Li u iens langues ins i u . S ide skienė Dalia 2015: Pou p agma ique linguis ique analyse des lieuxo a s ( é é an Ma ijampolės apsk i iques lieuxo a s). Ac a Linguis ica Li huanica 73, 166–199. S ide skienė Dalia 2016: Sudu inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija. Ac a Linguis ica Li huanica 75, 243273. S ide skienė Dalia 2017: Sudė inių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija. Ac a Linguis ica Li huanica 77, 78102. S ide skienė Dalia 2019: P iesaginių Ma ijampolės apsk i ies helonimų mo y acija. Ac a Linguis ica Li huanica 81, 110140. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2018: Le concep de l'iden i é de l'Homme selon apa us, -i e ses edinus con empo aines langues Li uaniennes publicis ikoje. Ac a Linguis ica 78–102. Li huanica 79, Šmilaue Vladimi 1963: Ú od do oponomas iky, P aha: S á ní pedagogické naklda els í. Ta ydas S anislo as 1958: Lie u os ie o a džiai, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. TŽ Dic ionnai e des mo s in e na ionaux, ed. conseil A. Kaulakienė e k ., Vilnius: Alma li e a, 2013. Vanagas Aleksand as 1988: Pe kel iniai ie o a džiai en Li uanie. La science e la ie 5, 1417. Алефиренко Николай Ф. 2009: Когнитивно-дискурсивная парадигма языко- вого знака. – Язык. Текст. Дискурс: научный альманак под ред. Г. Н. Манаенко, вып. 7, Ставрополь, 7–17. Blino Olga I. 1981: Te min i его мотивированность. Te minologie e cul u e discou s, Moscou a: Science, 2837. Васильева Наталия Н. 2014: Традиционное и новое в русской топонимической e minologie. Mik o oponimia Mak o oponimia: P oblema yka ws ępna, ed. / P obléma ique ws ępna, ed. A. Gałkowski, R. Gliwa, Łódź: Wydawnic wo Uniwe sy e u Łódzkiego, 117126. DALIA SVIDERSKIENĖ 326 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII Васильева Наталия Н. 2014a: О координировании ономастической терминологии. – Вестник Нижегородского университета им. Н. И. Лобачевского 2(1), 373–377. Васильева Наталия Н. 2015: Нужен ли ономастике новый терминологический dic a ь? É hnolinguis ique. Onomas ique. É imologie: ma é iaux III en ena . науч. конф. Екатеринбург, 7–11 сентября 2015 г., отв. ред. Е. Л. Березович; ред. Е. О. Борисова, Н. В. Кабинина, М. Э. Рут, Л. А. Феоктистова, 60–62. Костерина Юлия Е., Кондратюкова Людмила К. 2014: Критерии и принципы отбора терминов. – Омский научный вестник 1(125), 133–137. Кубрякова Елена С. 2004: Язык и значение. На пути получения знаний о языке: части речи с когнитивной точки зрения. Роль языка в познании мира, Москва: Языки славянской культуры. Матвеев Александр К. 2005: Ономастика и ономатология: терми нологический этюд. – Вопросы ономастики 2, 5–11. Мурзаев Эдуард М. 1984: Словарь народных географических терминов, Москва: Мысль. Подольская Наталья В. 1978: Словарь русской ономасти ческой терминологии, отв. o d e. A. V. Supé anská, Москвa: Наука. Подольская Наталья В. 1988: Словарь русской ономастической терминологии, изд. 2-е, перераб. и доп. А. В. Суперанская, Москва: Наука. Суперанская Александра В., Подольская Наталья В. 2003: Общая терминология: Вопросы теории, отв. ред. А. В. Суперанская, Н. А. Подольская, Н. В. Васильева, Моква: ЛИБРОКОМ. Ullman S. 1970: Séman iques uni e sas. Accessible su In e ne : h pwww.philology. u/linguis icsullman-70.h m [ ui é le 11 sep emb e 2020]. Федотова Татьяна В. 2008: Специфика метафорических топонимов в аспекте восприятия мира человеком. – Вестник ВГУ, серия: Лингвистика и межкультурная коммуникация 2, 48–51. A icles A icles A icles 327 / Te mino žemė a dis klausimu On he Te m Žem a dis SUMMARY A e analysing Ins ukcija ie o a džių inkėjams (The Ins uc ion o Collec o s o Place Names) (1934) by Kazimie as Alminauskis as he main ex whe e he e m žem a dis (‘land name) o igina ed, i s oponymic con ex and he mul idisciplina y scien i ic domain, whe e, o he bes o ou knowledge, he e m unc ions, and aking in o accoun he speci ici y o he elemen objec s (phenomena), which he e m e e s o, i u ned ou ha (1) žem a dis occupies an in e media y posi ion be ween a li e language and accu a ely eco ded sys emic uni s o e ms. The complex quali a i e s udy de e mined (2) he s uc u al model o his e m and i s seman ic ampli ude. I was asce ained ha he seman ic domain žemė (land) is ela ed o (a) he exp ession o he su ounding en i onmen (space) land as a low su ace a ea (pa ne pas élimine he posi ion o he bo om laye in wa e as he land su ace), (b) he exp ession o e ain land as a pa o he su ace cha ac e ised by ce ain dis inguing an h opogenic and geogenic p ope ies (c . inhabi ed, we , o e g own wi h he plan s o a ce ain ype, cul i a ed, land su ace signi ican segmen s o walking, d i ing, e c.), (c) land is equa ed o a ce ain egion, li ing place, (d) socially cul u al and o he objec s. The s udy also e ealed (e) he linguocul u al conno a ion: land is ali e. I jus i ies he adi ional concep o he e m žem a dis es ablished in local oponymy he p ope names o he co e o land (hills, ields, meadows, o es s, oads, pa hs, e c.); i also allows us o comp ehend a iche con en o he e m žem a dis and o an icipa e b oade possibili ies o i s use. The implied concep o he e m žem a dis is as ollows: he names o he land co e o med a a ce ain ime in a ce ain a ea by way o na u al nomina ion, which a e impo an in o ien a ional, communica i e and emo ional e ms and e lec he psychology o exis ence o he membe s o a local linguis ic communi y. The usage o his e m in he esea ch a ea o an h opocen ic egional (a eal) oponomas ics seems especially likely in he u u e. L'hypo hèse ci-dessus es sou enue pa l'au eu s expé ience de eche che highligh ing he common ea u e o he nomina i e decisions o a ce ain polye hnic ield, which mani es e i sel in he a emp o s eng hen he p inciple o he seman ic in eg i y o space agmen a ion and o ganiza ion hanks o ce ain subjec i ism. The local model o he in e wa in o ma ion sys em, he Land Names ques ionnai es, cons ui on he basis o adminis a i e uni s (coun ies, dis ic s, illages, es a es, indi idual a ms eads), s eng hens he abo e assump ion. Taking accoun he abo e, i can be concluded ha (3) žem a dis is a componen o iden i y. Consequen ly, no only place names bu also ep esen a i es o o he seman ic g oups (as s a ed by Alminauskis, hund eds o housands o land names a e hidden among DALIA SVIDERSKIENĖ 328 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII people) associa ed wi h he iden i y o ou na ion and acing he challenge o ex inc ion and su i al in he ace o globaliza ion, may be e e ed o as žem a džiai. Mise à jou le 6 décemb e 2020 d. DALIA SVIDERSKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie dalia.s ide [email protected]