Vytautas Stulpinas – statinio srauto poetas

GIEDRIUS ALKAUSKAS UROCZYSTOŚCI Przed szokiem lat, czekając w gimnazjalnej sali na uroczystości nigdy niekończącego się święta, pewien pisarz-złotnik ni stąd, ni zowąd: – Kto, twoim zdaniem, jest tu największy? – Mačernis – mówimy obaj. – Mačernis – i milknziemy. VYTAUTAS STULPINAS – POETA STATYCZNEGO PRZEPŁYWU Kiedy zimą w Telšiai skręcałem z ulicy Luokės w ulicę Vilniaus, na czwartym piętrze jednego z bloków zawsze paliła się lampka. Wiedziałem – Vytautui Telšiečiui nastał właśnie płodny czas. To przecież w takich przestrzeniach rodzą się najwolniejsze teksty. W klatce Justiníškii, w chatce Sapiegíškis, w blokowym mieszkaniu. Poeta wyrywający wciąż nowe i nowe przedłużenie w walce z wyczerpującą chorobą. Lecz w wierszach tego zmęczenia nie widać. Ten, dla którego pokój jest tylko przerzedzonym archipelagiem walki z możnymi na rozległym morzu. Lecz w jego wierszach nie ma oceanów. Wojownik, który w bitwie rozróżnia jedynie naramienniki w dwóch kolorach. A jednak cóż za migotliwa różnorodność w wierszach! Wśród poetów nie widziałem większego erudyty. Tylko w jego tekstach mało abstrakcji. Leśnik, stolarz, bibliotekarz. Poza zielarstwem nie spodziewałbyś się po nim innych rozmów. A tyle opowie historii o literaturze przeszłości, że ten zbiór nazwisk na krótko przygniecie bardziej wrażliwe pióro do ziemi. I lubi intensywne światła, by oświetlić wszystkie zakamarki. Nie tylko alegorycznie. Już w 1971 roku na konkursie młodych filologów dostrzegł go i napisał list, przechowywany przez adresata jak relikwia, sam Marcelijus Martinaitis: Vytautai, ja, jako Żmudzin, w Twoich obrazach „wyczuwam” żmudzką ziemię, której duszę nieco szerzej w poezji odsłonił V. Mačernis. Wiersze uczonego Vytautasa wielki poeta zachował, a po 30 latach, odbite dla zdumionego autora, mu podarował. Sądzę, że w tym cytacie tkwi właśnie ziarno twórczości Vytautasa 326 Acta Linguistica Lithuanica LXXXV Vytautas Stulpinas – poeta statycznego przepływu Poezja musi pozostać poezją, nawet jeśli przełożylibyśmy ją z dialektu na język literacki. Zatem Vytautas, podobnie jak niegdyś Mačernis, pisze po litewsku, a myśli po żmudzku. Wszak to, co każdego wyróżnia, nie oddziela. A Mačernis wspomniany w liście... Cóż tu więcej mówić. W tym roku, jubileuszowym, wiele usłyszeliśmy od Vytautasa o tym unikacie żmudzkiej ziemi. Wyiskrując z życia raz po raz jeszcze jeden dar – czas, pierwszą książkę „Wielki pokój” wydał dopiero w 1998 roku. Później ukazały się „Groźba nokturnu” (2002), „Ciche utopie” (2003). Te dwie zredagował wyżyniec Jonas Strielkūnas. Następnie – trylogia „Cienie” (2007), „Dalekie krainy” (2013), „Wieczory” (2016). Laureat nagród im. Dionizosa Poški i Salomėji Nėris. W jego poezji nie ma mórz, niejasnych przestrzeni, wszechświatów ani ognistych kul. Jeśli się pojawiają – tylko jako fala Tausala, pejzaż przestrzeni z ogrodowej altany, latarnia Kolki w Kurlandii. Stany w wierszach są utrwalane na podstawie konkretnych dni zaznaczonych w kalendarzu, dlatego zrozumienie i pełne rozszyfrowanie wierszy nie jest łatwe. Kodowane są konkretne wydarzenia, ludzie, rozbłyski. Oczywiste jest, że za wieloma tekstami kryją się historie, których klucze do odsłonięcia znajdują się tylko w pamięci autora. Kiedy mowa o Cedronie płynącym do Warduwy, rozumiemy, że jesteśmy w Žemaičių Kalvarija. Lecz jeśli wspomina się świerkowy zagajnik, nie poznamy dokładniejszej lokalizacji. Ale czy jest to potrzebne? Jak mówi Vytautas, cała ezoteryka to dla niego sinejące wzgórza po drugiej stronie Tausala o zachodzie słońca. Wszystko. Kiedy wszelka zewnętrzność i wewnętrzność uspokajają się, osiąga się granicę, na której prawa dynamiki przestają obowiązywać. Zapanuje statyka. A cóż to za przepływ! Prawda, Vytautas nie lubi przyrostka –yb. Nie lubi też słowa „serce”. Zatem – żadnych wielkości ani wieczności. Tylko bezkres, tylko przestronność. Niech więc tak będzie: kiedy wszystko się uspokaja, włącza się to, co najważniejsze: istota życia. Poeta uciszonego i już prawdziwego, statycznego przepływu. Giedrius Alkauskas Wglądy / Insights 327