Vytautas Stulpinas – statinio srauto poetas

GIEDRIUS ALKAUSKAS 326 Acta Linguistica Lithuanica LXXXV UROCZYSTOŚCI Przed paroma laty, czekając w sali gimnazjalnej na uroczystości nigdy niekończącego się święta, pewien pisarz-złotnik ni stąd, ni zowąd: – Kto, twoim zdaniem, jest tutaj największy? – Mačernis – mówimy obaj. – Mačernis – i milknie my. GIEDRIUS ALKAUSKAS VYTAUTAS STULPINAS – POETA STAŁEGO PRZEPŁYWU Kiedy zimą w Telszach skręcałem z ulicy Luokės w ulicę Wileńską, na czwartym piętrze jednego z bloków zawsze paliło się światełko. Wiedziałem – dla Vytautasa Telšietisa nadszedł teraz czas weny. To właśnie w takich przestrzeniach rodzą się przecież teksty najbardziej wolne. W klatce na Justyniszkach, w chatce Sapiegiškisa, w blokowym mieszkaniu. Poeta, który w walce z wyniszczającą chorobą wciąż wyrywa dla siebie nowe i nowe przedłużenie. Ale w wierszach tego zmęczenia nie widać. Ten, dla którego pokój jest jedynie przerzedzonym archipelagiem walki z olbrzymami na wielkim morzu. Lecz w jego wierszach nie ma oceanów. Wojownik, który w bitwie rozróżnia jedynie pagony w dwóch kolorach. A jednak jakaż różnorodność w wierszach! Wśród poetów nie widziałem też większego erudyty. Tylko w jego tekstach jest niewiele abstrakcji. Leśnik, stolarz, bibliotekarz. Poza zielarstwem nie spodziewałbyś się po nim innych rozmów. I tyle opowie o literatach z przeszłości, że bardziej wrażliwego piórnika ten spis nazwisk na krótko przygniecie do ziemi. A także lubi intensywne światła, żeby oświetlić wszystkie zakamarki. Nie tylko alegorycznie. Już w 1971 roku podczas konkursu młodych filologów zwrócił na niego uwagę i napisał list, przechowywany przez adresata jak relikwia, sam Marcelijus Martinaitis: Vytautas, ja, jako Żmudzin, w Pańskich obrazach „wyczuwam” ziemię Żmudzi, której duszę nieco szerzej w poezji odsłonił V. Mačernis. Wielki poeta zachował wiersze uczniaka Vytautasa i podarował je zdumionemu autorowi po ich ãtšvietus już po 30 latach. W tym cytacie, jak sądzę, tkwi również istota twórczości Vytautasa Vytautas Stulpinas – poeta statycznego przepływu Wglądy / Insights 327 ziarno. Poezja musi pozostać poezją, nawet jeśli przetłumaczysz ją z gwary na język ogólny. Tak Witold, podobnie jak ongiś Maczernis, pisze po litewsku, a myśli po żmudzku. Przecież to, co każdego wyróżnia, nie oddziela. A w liście wspomniany Maczernis... Cóż tu więcej powiedzieć. W tym roku, w roku jubileuszowym, wiele usłyszeliśmy od Witolda o tym unikacie żmudzkiej ziemi. Wyciągając z życia jeszcze jeden i jeszcze jeden dar – czas, pierwszą książkę „Wielki pokój” wydał dopiero w 1998 r. Później ukazały się „Groźba nokturnu” (2002), „Ciche utopie” (2003). Te dwie zredagował góral litewski Jonas Strielkūnas. Potem trylogia „Cienie” (2007), „Dalekie krainy” (2013), „Wieczorne strony” (2016). Laureat nagród im. Dionizasa Poški i Salomei Nėris. W jego poezji nie ma mórz, niejasnych przestrzeni, wszechświatów, ognistych kul. Jeśli się pojawiają – tylko jako falka Tausala, obraz przestrzeni z altany ogrodowej, latarnia morska w Kolce na Kurlandii. Stany w wierszach są utrwalane na podstawie konkretnych dni zaznaczonych w kalendarzu, dlatego zrozumienie i pełne odkodowanie wierszy nie jest łatwe. Kodowane są konkretne wydarzenia, ludzie, migotania. Oczywiste jest, że za wieloma tekstami kryją się historie, których klucze do odtajnienia znajdują się wyłącznie w pamięci autora. Kiedy pisze się o Cedronie płynącym do Varduvy, rozumiemy, że jesteśmy w Kalwarii Żmudzkiej. Ale jeśli wspomina się lasek świerkowy, nie dowiemy się dokładniejszej lokalizacji. Ale czy jest to potrzebne? Jak mówi Vytautas, cała ezoteryka to dla niego błękitniejące o zachodzie wzgórza po drugiej stronie Tausalu. Wszystko. Gdy wszystkie zewnętrzności i wewnętrzności się uspokajają, osiąga się granicę, poza którą prawa dynamiki przestają obowiązywać. Zapanuje statyka. Cóż to za przepływ! Co prawda, Vytautas nie lubi przyrostka -yb. Nie lubi też słowa „serce“. A zatem – żadnych wielkości i wieczności. Tylko bezkres, tylko przestronność. Niech więc tak będzie: kiedy wszystko cichnie, uruchamia się to, co najważniejsze: istota życia. Poeta uspokojonego i już prawdziwego, statycznego nurtu. Giedrius Alkauskas