Naujieji pavadinimai pagal lyties skirtumą

224 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0002-3755-7406 Le di ezioni di ice che scien i iche: neologia, pa ole di doyba, s ilis ica, lingu is ica in e ne . DOI: doi.o g/10.35321/all87-11 NAUJIEJI PAVALINIMAI PAGAL LYTIES SKIRTUM New Names Based on Gende A ibu ion ANOTATIA S aipsnyje da ybiamen e esamina i ly į žymin ys naujada ai, ipo a i della lingua Lie u ių naujažodžių duomenyne. Glaus ai s isi a o emminis a linguis ico a i ismo (angl., k. eminis linguis ic ac i ism) e lingua e o ma (angl., k. eminis language e o m, gende -based language e o m, non-sexis language e o m e pan) anche anche Vilniaus uni e si ys lyčiai jau ios kalbos gai ės, ly an hipo ezę, che ques o po e a a e e in luenza žymį naujada ų kū ybai. L'a icolo s abilisce i me odi e gli s umen i di p oduzione più p odu i i di ali manu a i; desc i e, quan o e quali (s ilis ichamen e segnalė ų o neu alių) nuo i nomi di quelli pe il gene e di e enzia si a con adizionali e inno o iškomi (ques a ca ego ia di abb iche non nebūding) mezzi di abb iche; in ine iene p esen a a ly ì indican i p e alenza dei nuo iada online s a is ica. ESMINIAI VOODŽIAI: naujažodžiai, naujada ai, pa ole di da yba, eminis inis lingu is inis ak i izmas, kalbos e o ma. ANNOTATION The a icle add esses new gende -deno ing coinages p esen in he Da abase o Li huanian Neologisms om he o ma ional poin o iew. I u he mo e o e s a b ie o e iew o he eminis linguis ic ac i ism and he eminis language e o m (also known as he gende based language e o m, non-sexis language e o m, e c.), as well as he Gende -sensi i e Guidelines o Vilnius Uni e si y, ad ancing a hypo hesis ha his could ha e played a ole in he appea ance o new gende -deno ing coinages in he Li huanian language. L'a icolo iden i ica he mos p oduc i e me hods and ools o he o ma ion o such coinages; desc i e he quan i y o new names based on gende a ibu ion ha a e made wi h he adi ional and no el (o uncon en ional in quan o a ques a ca ego ia di o ma ion is conce ned) ools o o ma ion, A icoli A icles 225 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą nonché he na u e o he new wo ds (che possono esse e s ylis ically cha ged o neu al); and concludes wi h he s a is ics on he dissemina ion o gende -deno ing new Li huanian coinages on he In e ne . KEYWORDS: neologisms, new coinages, wo d- o ma ion, eminis linguis ic ac i ism, language e o m. ĮVADAS Feminizmas laikomas pag indiniu šio amžiaus socialiniu judėjimu (Pauwels 2001: 137), inco aggiinusiu lingu e o mà (anglų k. eminis language e o m, gende -based language e o m, non-sexis language e o m e pan.), la quale mi a panaikin i kalboje slypinčią lyčių nelygybę. Anche se s udi di alcuni di e si paesi indicano che ale i o ma della lingua di icilmen e ealizzabile, pe ché socie à è abi ua a a usa e adizionali o me (Maldonado 2015: 247), anche se si en a izza che solo cambiamen i linguis ici eiž ik inseni l'uguaglianza dei sessi, se uomini e donne non sono egus nella socie à (Hong 2018: 702)1, anche se si a e ma che la lingua non può esse e a i icialmen e cambia a (Laugesen 2019: 256), il deside io di as o ma e la lingua si è di uso e plin a in mol i paesi del mondo. Ques a e o ma della lingua neaplenkė e Li uania. 2021 m. sono s a e pubblica e Vilniaus uni e si e o lyčiai jau ios kalbos gai ės ( oliau VU LJKG, gai ės), nelle quali si sc i e che kon encija a o i g amma icinę y iškąją giminę kaip neu alią è a i usi e dažnu caso disk imincinė. Sebbene nel linguaggio li uanio, mąs an su uomo, semp e nežymė a sa à la o ma del nome di sesso mas iškosios (Hol oe , Semėnienė 2006: 106), ale i osena di pa ole giminės mas iškosios apibend inamąja signi ica o inacce abile e peik ina in mol i paesi del mondo. Ques o documen o gai ės inco aggia o a spe imen a e, quan o in ques e, come ašo gai ių suda y ojai, sąmoningumo e lingubinės kū ybo s i is coin olga nuo iada ų au o i. Obie o dello s udio, espingendo debi o i, sceglie e Li u ians lingua naujažodžių duomenyne ( oliau ND, duomenynas) o ni e naujada ai, įeinan ys į pa adinimų 1 Beje, su ques o a icolo Apie jau ią g ama iką ašo Laiman as Jonušys: Lie u oje in eal à esama disc iminazioni delle donne. La iolenza in in immo ambien e anco a es a di usa enomekinys. Bėda non solo s esso iolenza, ma anche il a o che pa e della socie à i iene, che auka s essa isp o oca la iolenza. In alcuni se o i alle donne è più di icile che agli uomini aspi a e alla ca ie a e occupa e posizioni impo an i. Esis e e di posizionamen i posi i i. Da e o mi alleg o dell'a uale go e no, che alcuni alcuni jocche olmen e chiamano mo e iausybe. T ue, l'a eggiamen o a ques a po enza, pe lo meglio, dipende più dal alu a o e poli iche e ideologiche pažiū ų, che non dall'a eggiamen o a donne, ma o se così e do ebbe esse e. Tu a ia, è e iden e che l'a eggiamen o disp egia i o a donne minis e in mol i casi a siduo chia amen e misoginija. Tu a ia sa ebbe di icile immagina e che u e ques e bède e posi i i poslinkia (non solo al po e e) sia in qualche modo lega e con g amma iche gimines a osena kalboje (15min.l 2021-10-18). AGNĖ ALEKSAITĖ 226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII secondo il gene e di e enziale da ybos ca ego ia, i. i. sa akilmiai e p es in o saicnį u in ys da iniai (hib idai). 2022 m. maggio 5 d. ND è s a o p esen a o 7691 lingua a 3124, da cui seleziona i 55 nuo i iene as (žodžiai, žodžių junginiai i san umpos). Lie u iškų daik a a džių as- nomiimi secondo il gene e di e enziale. Obie i o dell'a icolo es a e, come e con quali mezzi di a ybos da omasi nuo i nomi dei nomi secondo il gene e di e enzio. Si no i che la lingua li uana in gene ale nė a almeno quan o più app o ondi o s udia o ličių aiškos pusius y os igua do (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 57), ad eccezione della più ecen e e bene unica ice ca nuo a odžių gende s iz aiškos aspek u (Mu mulai y ė 2021: 5169). A al ine si p e edono i seguen i compi i: (1) seleziona e in modo manuale da ND naujada us i nomi pe la di e enza di sesso; 2) esegui e l'abibina analisi di ali no ada ì; 3) s udia e e desc i e e denominazioni secondo la di e enza di sesso modali à e mezzi di abb icazione; 4) de e mina e quan o di ali da inin si acciano con adizionali e inno o iškomi (ques a ca ego ia di a ina non absis en i) mezzi di a ina; 5) s udia e s ilis iche signi ica e e s ilis iche neu ali denominazioni secondo il gene e di e enza appo o; 6) e i ica e quan o ampiamen e i nuo i nomi pe di e enza di sesso sono di usi nel po oseno in e ne ; 7) e i ica e, quali che ly į indican i naujada ai include e nel p epa a o Bend inės lie u ių kalbos žodyną ( oliau BŽ) e 8) s abili e, quale pa e c'è della nuo a lie u iška leksiko ND cos i uiscono ali da iniai. Me odi di ice ca: da ybiamen e decodando naujada us, applica a sinc oninė da ybinė analizė; s udiando e desc i endo delle lingue li uanee naujažodžių da ybos e a osena pa icola i, iene applica o il me odo anali ico desc i i o; pe esamina e i nuo i nomi pe la di e enza di sesso p e alimimo online, iene applica o il me odo paeseškos; analizzando deia i nume iche esp essione di equenza, p odu i ius modi e mezzi di da ybos s udiando quan i ybiamen e, applica o me odo di calcolo. 1. FEMINISTINIS LINGVISTINIS AKTYVIZMAS Ques o conce o (angl. k. eminis linguis ic ac i ism) in eso caip consape ole a i i à, che mi a unookių o al iokių con enzionali di lingua, le sue uni à delle o me e seman ica cambiamen i (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). Lo s udio popula inamò della scienza Apie co e iškumu del e mine: p op ia e impo a a opinione degli au o i, [P]a i šu iniškai gua dando i suoi obie i i pa e appa i e mo i a i: pe segui e l'uguaglianza dei sessi nel linguaggio aiškoje, es a i mo e s he e o e, mo e s 2003, i. e. Ques a lingua emminis a del linguis ico a imo zauumazu gi aggiunge il 1970 m.2, kai eminis aki a ė a sid (Came on 2003: 551; 138; B aun, Sczesny, S ahlbe g 2005: 1; 2007: 285; Laug iš eikš i pasaulį mo e s akimis“ (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). A icoli A icles 227 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą Lee 2019: 241, 244, ci ., Pauwels 1990: 213, 155, 1992; Pauwels 2001: 135, 2001: 137, come anche pa la del pa ia cha o). Tokia e o ma della lingua en ò in un al o nome e bal higiena (anglì k. e bal hygiene; Debo ah Came on e mas, c . Laugesen 2019: 241; plačiau c . Came on 1995). All'es e o pubblica a non p adė a siek i panaikin i šią kalboje slypinčią nelygybę i pakeis i pe šim me- poche eicoli, nei quali si sc i e sull'e e o della lingua sessis ina, danno alla socie à (plačiau ž . Pa ks, Robe on 1998: 478; 1998a: 446). Na u almen e, p incipalmen e è s a a a a ingles k. ice che3, che hanno mos é che a) Al ą socialinį s a usą a en i p o essioni, ad esempio, p o esso io, sono maschiškosios giminės, e bassoą socialinį s a usą a en i p o essioni, ad esempio, insegnan e, sono e iškosios giminės. Ques e pa ole engono u ilizza e in unagg ed inan e signi ica o di maschiškosios o ma e iškosios giminės anche allo a, quando non è conosciu a il app esen an e di pa icola e p o essione biologica ly is o essa semb a ne eikšminga, nekeičian i ondamen almen e, ecc., all'uni e si à la o ano p o esso i, e nelle scuole insegnan i (Fue es-Oli e a 2007: 225; c . più a lungo sul socialino s a us. A ydo Ma ulionio Visu a icolo nell'o ica dei Li uani encyclopedia (www. le.l /s aipsnis socialinis-s a usas) (h p: www. le.l /s aipsnis socialinis-s a usas); b) pa ole di conno azione nega i a nomi emminili (angl. k. sh ew, bi ch) non hanno i iškosios giminės a i ikmenų (Lako 2003: 162); c) seksologijoje engono u ilizza i e mini, ela i i con il ma i o posizione, i. i. cosa uomo a alla donna, e non ice e sa (Eh lich, King 1994: 5960) e mol i k . Sop a u o le c i iche a ie lingue del mondo ice e pe il a iškosios giminės a osenos gene endamoye signi ica o4 (anche c . B aun, Sczesny, S ahlbe g 2005: 1, 3). Na u almen e, non eccezione e della lingua Li uanea, pe ché [Ž]olandosi in pa ame i quan i a i i o iamen e, che ličių aiškos pusiaus y a nelle lingue indoeu opees mol o ku pažeis a (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). Menzione della scienza popula i a amizia s udio gli au o i a engono non solo a ne ienodą lyčių aiškos pusiaus y ą (į y ų i šesnumą nel linguaggio li uano, come osse ò Egidijus 2 1960 m. appa e e mini seksizmas e asizmas, ce cando a i a e a enzione a o me di disc iminazione delle donne (Wodak ci . om Fo ma o 1997, 2016: 375). Ques o si può conside a e le p ime inno azioni linguis iche emminis e (Eh lich, King 1994: 61). 3 Qui alcuni s udiosi me ono subi o a dis inzione a inglese e al e lingue, so olineando che i isul a i delle ice che ang lų non possono esse e gene alizza i e applicabili a lingue s u u almen e di e se (B aun, Sczesny, S ahlbe g 2005): 4 Plg. Pa lando in Li uania [A]pibend inamen o caso iene usa a solo i iškoji giminė: [...] ec o ių a yba (Paulauskienė 2007: 72), quando in ques a a ybą en ano sia ec o iai, sia ec o ės. AGNĖ ALEKSAITĖ Ac a Linguis ica 228 Li huanica LXXXVII Zaikauskas), ma e in pa icola e made iškosios giminės daik a a džių esminių, più impo an i concep ų domina imą: P ieš ke i į amžiaus, kai eminis inio ling is inio ak y izmo ap aiškų Lie u oje da nebū a, Egidijus Zaikauskas, in elazione al eminismo e masculinizmo pe žiū ėjęs lie u ių kalbos g ama iką, leksikos i žodžių da ybos lygmenis, daė conclusione, che lie u ių kalba odan i y ų i šesnumą. C'e ano a e mazioni a sos egno di quell'a e mazione dal anuome neo suo appo o alla con e enza. Šaknies y ediniai: azionemazodio VYRau i signi ica o, daik a a dis didVYRė5; šaknis ė -: TVynė, TVai (pad e e mad e); [...] (Zaikauskas 1994: 27). Quindi, non si può di e che eminismo a i is ese comple amen e sbagliuse, cos an emen e ipodendo, che lingua esan i p ikimš a i iliškumo, mo e iškąją giminę s imumian i in paese. Tu a ia qui s esso do emmo ico da e, che non uno dei nos i ice ca o i cul u ali, app o ondissisi in na i a lingua, nonap as osca lingua nuo okos maes o del pa ola è a i a o a enzione all'esclusi a mo e iškosios giminės daik a a džių pos o leksinėje seman ikoje della lingua Li uania. Poe o Ma celijaus Ma inaičio osse a a: Bea ly u i i g andi conce i li uani sono mo e iškosios giminės: žemė, saulė, gy ybė, iesa, d asia, lais ė, meilė... (Ma inai is 2006: 155). Tali pa ole seman iche suaip compensano quan i a i inio i iškųjų o mų y a imą o maliojoje g ama ikoje. (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 4243) Anche se in u o il mondo si discu e sulla (ne) equisi à e (ne)impo anza dell'a i ismo linguis ico emminis a, nondimeno sia i sos eni o i che gli opposi o i di ques o mo imen o si endono con o che anche e anche la o ma neu alia įgis sexis inio i lesso sexismo nelle labb a delle pe sone che p opagandano (Eh lich, King 1992: 152) e la s essa i o ma della lingua esse e iusci a solo se la socie à po à usa e con p ecisione, consape olmen e, e non supe icialmen e inksis o me al e na i e (Pauwels 2003: 566). 2.VILNIAUS UNIVERSITETO LYČIAI JAUTRIOS KALBOS GUIRI VALUATION INTERNETO ŽINIASKLAIDOJE Šiame s aipsnyje jokiu būdu nesiekiama pa eik i isapusiško i nuodugnaus VU LJKG alu azione (s aipsnyje non a u o ale scopolo), pe ò man ia che, appa so ale a inno a i iam documen o, p a a u b eus ai a is a o, come ale pe la p ima ol a in Li uania p epa a o un documen o, inco aggian e usa e lyčiai jau ią kalbą, alu a o in in e ne media, juolab che e s essi p epa a o i di gui i ė iconosciu a che in u e le lingue e cul u e lyčiai jau iškai kalbainusi, 5 Beje, ND inse i o s ilis i ddė Bobi on ‘. la o i e ma eggia i amėjan i donna. Naujada as siidadi o come a s a a alla pa ola e y is. S aipsniai / A icles 229 Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą ki ose yks a bandymai“. S aipsnyje ch onologiškai pa eikiama iešųjų asme- n' eazione a ale es amen o: Nel linguaggio ci sono mol e occasioni, quando alga, digiamo, sinekdochos p incipio: la pa e a es a il u o. P endiamo il celebgio a o ismo di Blaiseo Pascalio (su umpin ą): Žmogus è pensa ean i nend ė. Tu i capiscono che sebbene žmogus qui sia usa o singola e, 'abbiamo imeny non qualche un singolo pe sona, ma pe sone come u o (la pa e is agna il u o). Liguamen e anche si capisce che dicendo žmogus si pensi non di žmones. An a e us, „žmogoms“ čia y a kompensacija: „nend ė“ y a mo e iškosios uomini, ma di u i giminè. O o se bisogna im i s aicio i, pe ché [...] nemaiache pa ole impo an i sono ma e iškosios giminės asmenybė, aldža, isuomenė, pe galė, kalba e . . [...]. Tu a ia non si può nega e che lingua nei con ini del pensie o cin a lyčiai neu alios a osenes di ezioneme. Da benokai p ima di u i i nuo i ėjų i e a ale adizionale indi izzo: ponios e panai. O a simile due g amma ici genini a osena išsiplė è la o o annunciamen i, nei linguaggi u iciali, sc i ui e pan. Ques o è no male, nuosaiku e alla socie à comp ensibile. (15min.l 2021-10-18, Laiman as Jonušys) Rico diamo un al o una pa ola li uana, che iene usa o, quando è di icile appende si pe sesso, žmogys a žmogus, pe sona (senza ges i) (Negali nė sup as , kas ę pe žmogys a). Non è ale signi ica o ce cano gli o ganizza o i delle linee guida? E espin o egli e a bene pe il pejo a i o s aglio. Nella adicionale cul u a e ybe i enu o chia ous dell'uomo le iškumo, mo e s uomo, pe cezione. Gius o, in linguaggi li uanei abbiamo gensi pun o di is a e neu alų k eipinį ams a ams os. (l .l 2021-10-19, As a Ka u ė) Tai è in pa e pasi yčiojimas da Li uanian lingua. Li uano uomo e lie u iosamen e pa lančiam uomo sa à a lungo, o se e mai, noncomp ama, dice Aud ys An anai is, P esiden e della Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos. (kauno.diena.l 2021-10-31, Aud ys An anai is) Anche se i c i ici dicono che i iliškoji giminė pe e amen e si ada a come neu ali e non dispone di nessun ul e io e ca iciso o ma e le elazioni sessuali, che ques o solo g amma ica, nonos an e pensassimo al imen i cap as emmo, che ipo di o i ca ica la lingua sa y in ha: poche c i iche, specialmen e maschí, appa i , consen i ebbe o esse e desc i ú i in ma e iškąja gimine aš esu izikė, pa da ėja e simili. Ques o indica che la lingua Jame (gai ėse – au . pas .) p oblemą „išsp endė“ labai pap as ai – pasiūlė žmogaus non è neu ale. (15min.l 2021-11-02, Jū a ė Juškai ė) pa idalà con enen e mo e iškos ly ies bū ybę chiami žmoga. Pe ché non žmogiene, se già sono sposa a? Oppu e žmogai e, se sono anco a panè. E se non oglio pubblicizza e la si uazione amilia e, posso chiama mi žmogė, [...]. AGNĖ ALEKSAITĖ 230 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII O pu ché non oglio iden i ica mi ne con un solo sesso, po ei chiama mi žmogo, ana- logiškai usiškam „ono“, nes lie u ių kalboje neka osios giminės nė a. (sk as as.l 2021-11-05, Regina Musneckienė) [...] Anche e appena appena ques 'anno 15 gio no o ob e ono ingo Vilniaus uni e si à pubblica e lyčiai jau ios kalbos gai ės, mia es a, è comple amen e immo i ua o, pe sino genda ingo adizionali nusis o ėjusių lie u ių kalbos no mų g io imas, la sua posizione esp esse p o esso ius. (e aplius.l 2021-11-16, Juozas Pab ėža) Panašius pa ole si possono isch adinė i come okazinius (indi idualius, s ilis inius) naujada us, sche zando, k ailiojan ( aip ele isione D i ačio žinių pelės in ece pe sone accon ogi), ma inge š i lo o no malmen e a osenai della lingua na i a..?! [...] La lingua è do e cos'e ai esnė, lessibile, paslankesnė negu la ma a jau ios kalbos kū ėjos e kū ėjai. Solo bisogna sape si usa la c ea i amen e e nep asimanyi i quei nega i i, denig an i signi ica i e disposizioni là do e di lo o non c'è. Illuminis iche donne della nos a nazione ( ap lo o non una izkili eminis ė, lygių eisių siekėja) Gab ielei Pe ke ičai eiBi ei, Meilei Lukšienei, Vandai Zabo skai ei, o a Vik o ijai Daujo y ei i iliškoji žodžių giminė, de e mina i casi u ilizza a apibend inamąja en ambi i sessi signi ica o, nekliu o. Nekliū a migliaiacim di Li uanee donne. Kliū a oms, che obsèdo madinga ideologia. (pozicija.o g 2022-01-06, Kazimie as Župe ka) A ualmen e, come indicano da i delle on i ipo a e, s ip esnė nega i a disposizione, al a pa e, nonlišku, quali cambiamen i men ali della socie à po imi in p ospe i a lungaikessa. Ano gui ių o ganizza o i, [I]lgainiui una o ma p igis, al a scompa i à; di uslis di una e sa à is i uzionalmen e abi uali, al e es e anno solo indi iduali aiškos spazi ėje, ol e a ques o, a si as e comple amen e nuo e o m. Pe esempio, in lingua inglese anco a nel 1970 eminis és ha c ea o san umpà Ms, che do e a sos i ui e san um Miss (panelė, non ekėjusi mo e is) e M s (ponia, iš ekėjusi mo e is)6. La nuo a san umpa Ms (mo e is) è s a a c ea a analogicamen e secondo san umpą M (my s) e ne odė mo e s šeiminės padė ies (Eh lich, King 1992: ž ; Fue es-Oli e a 2007: 139; da . Pauwels 2001: 124141). Gius o, ques a san onpa Ms più spesso è s a a espin a o usa a inapp op ia amen e, ad esempio, neu alia, la amiliinis posizione u ėjusia non indica e san onpa inizia a appella si a insecacuse donne, ka je is es, p os i u es e k . (plačiau ž . Eh lich, 6 San umpos Miss e M s sono s a e c i ica e pe il a o di de ini e la donna in base alla sua elazione con il ma i o (ne)bu uzione (Lako 1975: 30, ci . da Pauwels 2001: 139). King 1992: 154; Eh lich, King 1994: 62–63; Fue es-Oli e a 2007: 222). A icoli A icles 231 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą Un al o en a i o ly į indicančius pa ole (angl. k. chai man, spokesman) ha ce ca o sos i uis neu ali: p esieden e pe sona, p esiden e, -ė (angl. k. chai pe son) e delega , -ė, app esen an e, -ė (angl. k. spokespe son). Tokia e o ma non anda ei, pe ché, come mos ò a osena, ques e neu alūs pa ole hanno pe so la lo o neu ali à: ingles k. pa ole chai pe son, spokespe son inizia e usa e esecu amen e a i i à emminili desc i e e (Eh lich, King 1992: 155; 1994: 63). Tali esempi ondano la c i ica del emminis a linguis ico a i ismo, che la lingua non può esse e a i icialmen e cambia a, se la socie à non è p ib endu a ai cambiamen i e non capisce la lo o impo anza, po eikio: a i icialmen e in odugiami cambiamen i linguis ici mol o spesso nep igyja, a i iciali en a i i su egulia e l'uguaglianza dei sessi nel linguaggio la socie à spesso non capia a e pe sino neu ali de ono esse e u ilizza e d ip asmiamen e. 3. NAUJIEJI PAVADINIMAI PAGAL LYTIES SKITUM: FLEXIN DERIVACION Duomenyne, come menziona o, o a e 55 nuo i nomi secondo la di e enza di sesso, che, come indica Daba inės lie u ių kalbos g ama ika ( oliau DLKG), ma cano al a ( iešingas) sesso pe sone o pu e i as en i à (2006: 142). La s ag ande maggio anza cos i uisce galūnių ediniai (80 p oc.; 44; c . 1 abelę)7, imę p eesagų ediniai (20 p oc.; 11). 1 LENTEL. Denominazioni secondo il sesso di e enza daybos galūnės ND Eil. n . Galūnė Vedinių skaičius (ND) abs. sk. -ė1.35 -2.ius (non incassa a) 4 3. -as (non incassa a) 2 4. -is (non incassa a) 2 -5.a (non assegna o) 1 Di o ale: 44 7 Come indica la più ecen e ice ca mac oneologica, duomenyne ques o è l'unica ca ego ia di da iban, che si dis ingue galūnių edinių gausa (Aleksai ė 2022: 91). AGNĖ ALEKSAITĖ 232 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII Iš pa eik os 1-os len elės ma y i, kad naujieji pa adinimai pagal ly ies ski - umą, o ni e ND, da omiesi con a iei esnè galūnè: non solo con le g amma iche indica o unin e daybos p iemone -ė (Lie u ių kalbos g ama ika ( oliau LKG) 1965: 418; DLKG 2006: 143), quindi anche con ques a ca ego ia daybos a ina adizionalmen e LKG nep iklausančiomis galūnėmis -a, -as, -is i -ius. si acco da che [A]nksčiau mol e delle p o essioni non di cui alle donne di u o sono s a e, e anche o a alcune p o essioni non di donne, si capisce di pe sé che nella eja eal à s essa non c'e a base pe daime i di gene e da ali pe sone (LKGG 1965: 165). Plg. okie coppie di pa ole: Li uanian lingua dizodyne ( oliau LKŽ) e Daba inės lie u ių kalbos dizodyne ( oliau DŽ8) issa o a ki yskupas in ND pe kuk a a ki ýskupė ‘ y esnioji yskupė (aukščiausio k ikščionių d asininkė), di igen i dei yskupijom (: a ki yskupas), budelis bùdelė ‘da mi ies bausmės ykdy oja (: budelis), examplei is ka e ė ‘ka o p ie olę a liekan i ka e ( aip pa el ine eikšme, maes o, sk uzdėlė) (: ka ei is), ma ė ein ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė Pa lando dei Lie u ių [T]okios mas iškės i mo e iškės giminės daik a a džių pai s cos i uiscono sia da sa ų, sia da in e nazionali pa ole. [...] Ques a accia a è ale egola e, che ico da kai ybą (Paulauskienė 2007: 72), ad esempio, a o ius ak o ė, dak a as dak a ė, di ek o ys di ek o ė, pisa ojas pisa ojas, s uden es s uden ė e k . (Paulauskienė 2007: 72; anche ede e LKG 1965: 165), quindi p eceden emen e, sia o a, sia a una nuo a p o essione e occo endo da un daik a a d della ginnesca emminile, chiamando la donna dopo la sua pas o ė (pa e) o solo la laikiną (Paulauskienė 2007: 72), e a possibile guadagna e ali daik a a d, [V] au au asi, di la o o, ispe o al ka ben zin (Paulauskienė 2007: 72). 72). Un al o accs ino c ea e ali no ada us ice cis pab ėž i o, iacchio, suni elia i già an icamen e denomina a ( ealijos) appa enenza ad un ce o lyčiai (Mu mulai y ė 2021: 51): au o i è ė ‘mo e iškos ly ies au o i e as (: au o i e as), gènijė ‘mo e iškės ly ies didžiausių sugebėjimų (: genijus), indi dė ‘mo e iškės ly ies indi idas (: indi idas), izmiš iš indi ismin ies sukaupusi (: indi is), kėdikė ly ies mo e is (: mo e ikis), ‘mo e iškė ly ies kūnikė (: pe sonali y), ėpe sona ėpe sona ėpe sona (: pe sona la ė), ė la pe sona la ė, ėžė subjė iš ly ies ly ies ly ies, ė ly ies ly ies ly ies ly ies. [...] Aiškios pa alelės: amico e d augė, bičiulisbičiulė, p o esso iusp o eso ė. Non in u i i linguaggi così è (Daujo y ė 1990: 5, ci . da K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 45). A icoli A icles 239 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą ‘niek. pe kel ine signi ica o be alė decusa i a eme iškosios ges ies bū ybė (27); ques 'ul imo nuo oada a s ilis ino a spal io BŽ non ha. Na u almen e, ali da i sono p elimina ūs, pe ché in o mazioni su mol i nuo iada , che indicano il sesso, džiui, a ki yskupas, pas o ius i k ., BŽ y a enkama, odėl a ei yje, ikė ina, į esempiozodyną sa ebbe inclusa più p odo i ių denominazioni secondo il gene e di e enzio. Ques i nuo i linguaggi enomini a osene ice ca mos è che non c'è ends ama usa e ci ca 43,6 pe cen o. nuo i nomi secondo il gene e di e enzio, che guadagna si spon aneamen e, am insiemei: gù ė ‘d asinė ado ė, k egždnas, šim akojenė, š iesulė13 ‘i on. (no malmen e conosciu a p amogų pasaulio) donna e k . Così anche è yskėjo da ybinių sinonimų (da ede e Vaskelienė 2000: 5) a osenos polinkiai: p e e menybė o nima naujada ui áuklius (142) (plg. konku uojančius a ian us áuklinas (51) e aukliùkas (27)99), y inas (110) (plg. da ybinį sinonimą ius (22)), mzas (plg. mzius) e z aždnas (227) (plg. ž aginas (8)). Toks ly į žyminčių naujada ų a osenos ice ca indica che socie àė, so o necessi à, ecesi e eciesi nuo i dei nomi secondo il gene e di e enzia (nep esso qualunque dalla lingua madų). Dide nę p obabili à di en a e nell'a i issima a osenà hanno e e en iniai nuo iada ai, pe ché essi a icinija pe sone che sono impo an e pa e della i a quo idiana (ka e ė, slaũgas, e c.). IŠVADOS 1. La lingua Li uania naujažodžių duomenyne (ND) nel pe iodo di sc i u a dell'a icolo è s a o da o 55 nuo i nomi secondo la di e enza di sesso (2022 m. maggio 5 d. da i, ND è s a o issa o 7691 uni à linguis iche). Tokie da iniai cos i uiscono mol o piccola pa e dell'in e a nuo a lessica ( an o indigene come p es a e) (0,7 pe cen o). 2. La maggio pa e di ali da iniin cos i uisce galūnių ediniai (80 p oc.; 44), imę p eesagų ediniai (20 p oc.; 11): 2.1. Ly į ma can i naujada ai da omiesi con a iei esnėmis galūnėmis: non įp as a, būdinga da ybos p iemone -ė, be i su šiai da ybos ka ego ijai adiciškai nep iklausančiomis galūnėmis -a, -as, -is i -ius. solo con 2.2. Nel pe iodo in esame il da umo p eecagì è piu os o limi a o. I nomi secondo il gene e di e enzia da omiesi non solo con le adizionali p eesaggi -inas e -ienė, ma e con ques a ca ego ia di da ybos nonudingue mezzi di da ybos -ūnas e -(i)uk. 13 Naujažodžiai ki čiuojami o nonki čiuojami (se la lo o ki čiazione non è anco a chia a) secondo pa eikimą ND. AGNĖ ALEKSAITĖ 240 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 2.3. Sinch oninė da ybinė okių naujada ų analizė pa odė, kad ND iksuo a a iei esnių daybos s umen i con cui cos i uiscono i nomi di sogge i di sesso maschiškosios (-es, -is, -ius; -inas, -ūnas e -(i)uk), pe ò ques e non sono p odu ios. Duomenyne a sesso indican i nuo iada p edomina i nomi dei sogge i di sesso emmine iškosios (71 pe c.; 39), dei quali la più p odu i a da ybos s umen o galūnė -ė. 3. Ly į mos an i nuo iada i engono c ea i pe le seguen i agioni p incipali: a) po eidėl susklosčiusių ci cos anze è s a a kio į a dy i naują mo e s p o esiją, eiklą, ku i anksčiau neegzis a o a ba esclusi amen e des ina a solo agli uomini (pi ã ė, u dė, ýskupė e k .); b) il bisogno di annulla e i collegamen i di de e mina o conce o ese cemen e con il mondo degli uomini (gènijė, kdikė, pe sonãžė e k .) e c) s ilis ico impa o (k egždūnas, š iesulė e e c.). 4. Duomenyne p edomina i nomi s ilis ici neu i, la unzione e e enziale s olgen i secondo il gene e di e enziale (74,5 pe c.; 41). Essi engono c ea i pe agioni designa inius bisogno di innomina e una nuo a ealiją. Likę da iniai (25,5 pe c.; 14) s ilis iškai žymė i (ND p e ale le cono azioni nega i e da iniai: i oniškieji, menkinamieji e niekinamieji). Inol e, ice ca dell'uso in e ne ha i ela o che alcuni nuo iada i pe dono la lo o unzione emo ico-esp essi a e più spesso engono u ilizza i come nomi di pe sone s ilis i icamen e neu i (áuklinas, zòmbė e k .). 5. Tale s udio dell'usa oseno dei nuo iada nuo i, che con addis inguono il sesso, mos a che la socie à, a condizione necessi à, ecesi e ece dei nuo i nomi secondo il gene e (indipenden emen e dal linguaggio madų). Dide nę p obabili à di en a e nell'a i issima a osenà hanno e e en iniai nuo iada ai, pe ché essi a icinija pe sone che sono impo an e pa e della i a quo idiana (ka e ė, slaũgas, e c.). Esa amen e ali nuo e denominazioni secondo la di e enza di sesso e sono a e nell'a uale sc i a Cond ine à il diziona io dei li uanici. ŠALTINIAI Apie „jau ią“ g ama iką, au . L. Jonušys. P ieiga in e ne e: h ps://www.15min.l /naujie- na/ak ualu/komen a ai/laiman as-jonusys-apie-jau ia-g ama ika-500-1583066?co- pied [žiū ė a 2021-10-18]. „A Jūs du ną mane ma o ?“. Apie „lyčiai jau ios kalbos“ p admenis, au . K. Župe ka. P ieiga in e ne e: h ps://www.pozicija.o g/p o -kazimie as-zupe ka-a -jus-du - na-mane-ma o -apie-lyciai-jau ios-kalbos-p admenis/ [žiū ė a 2022-01-06]. A Lie u ai eikalinga „negy a“ bend inė kalba?, au . B. Alijošienė. P ieiga in e ne- e: h ps://www.e aplius.l /a -lie u ai- eikalinga-negy a-bend ine-kalba [žiū ė a 2021-11-16]. S aipsniai / A icles 241 Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą Aš neno iu bū i „žmoga“, au . R. Musneckienė. P ieiga in e ne e: h ps://www.sk as as. l /komen a ai/neno iu-bu i-zmoga [žiū ė a 2021-11-05]. BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė, D. Mu mulai y ė, V. Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė, L. Jonušys, y . ed. D. Liu ke ičienė. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l / bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. DLKG 2006 – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, 4-oji pa aisy a laida, ed. V. Amb azas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. DLKŽ8 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. S . Keinys, 8-asis pa aisy as i pa- pildy as leidimas, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e - ne e: h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. Lyčiai jau ios kalbos gai es adina pasi yčiojimu: p asidės d audimai saky i ė as i mo ina. P ieiga in e ne e: h ps://m.kauno.diena.l /naujienos/lie u a/salies-pulsas/uni e - si e o-pa eng as-lyciai-jau ios-kalbos-gai es- adina-pasi yciojimu-1049615 [žiū ė a 2021-10-31]. LKG – Lie u ių kalbos g ama ika 2, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė, J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2008 (a naujin a e sija, 2018). P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/. ND – Miliūnai ė R., Aleksai ė A. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas [Tęs inis in- e ne inis žinynas nuo 2011 m.], sud. R. Miliūnai ė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /naujazodziai. Vilniaus uni e si e as: ideologiniai sp endimai mainais į Eu opos Sąjungos lėšas?, au . A. Ka u ė. P ieiga in e ne e: h ps://www.l .l /naujienos/pozicija/679/1523555/as- a-ka u e- ilniaus-uni e si e as-ideologiniai-sp endimai-mainais-i-eu opos-sajun- gos-lesas [žiū ė a 2021-10-19]. VLE – Visuo inė lie u ių enciklopedija. P ieiga in e ne e: h ps://www. le.l /. VLKK KB – Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos Konsul acijų bankas. P ieiga in e ne e: h p://www. lkk.l /konsul acijos. VU lyčiai jau ios kalbos gai ės: pažangos ženklas a adikalus ekspe imen as?, au . E. Zica i. P ieiga in e ne e: h ps://www.15min.l /naujiena/ak ualu/lie u a/lyci- ai-jau i-kalba- a p-paga bos- isiems-i - adicines-g ama ikos-56-1586510?copied [ edu o 2021-11-02]. AGNĖ ALEKSAITĖ Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 242 VU LJKG Vilniaus uni e si e o lyčiai jau ios kalbos gai ės, pa engė N. A lauskai ė, L. Vaicekauskienė, J. Pake ys, V. Vuko ić, A. Ginio ai ė. Accesso in e ne : h ps://www.k . u.l /dokumen ai/VU_ly%C4%8Diai_jau ios_kalbos_gai %C4%97s.pd . LITERATŪRA Aleksai ė Agnė 2022: Lie u ių kalbos naujažodžių da yba2019 m. Naujažodžių duomenyno pag indu): do a o disse azione, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Aleksand a ičiū ė Skais ė 2008: Paieškos sis emos Google possibili à di u ilizzo s udiando i enomini della lingua. Bend inė pa la 81, 266282. Accessibile online: h ps: jou nals.lki.l /bend inekalba/a icle:// iew/435419./ Amb azas Saulius 2000: Daik a a džių da ybos aida 2: Lie u ių kalbos a dažodiniai ediniai, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. B aun F iede ike, Sczesny Sabine, S ahlbe g Dagma 2005: Cogni i e E ec s o Masculine Gene ics in Ge man: An O e iew o Empi ical Findings. Communica ions 30, 121. Accessibile online: h ps: doi.o g/10.1515/ comm.2005.30.1.1. Came on Debo ah 1995: Ve bal Hygiene. The Poli ics o Language, London and New Yo k: Rou ledge. Came on Debo ah 2003: Gende and Language Ideologies. The Handbook o Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing, 447–467. Eh lich Susan, King Ru h 1992: Gende -based Language Re o m and he Social Cons uc ion o Meaning. Discou se & Socie y 3(2), 151166. Eh lich Susan, King Ru h 1994: Feminis Meanings and he (De)poli iciza ion o he Lexicon. Language in Socie y 23(1), 5976. P iega in e ne : h ps://doi. o g/10.1017/S004740450001767X. Fo ma o Fede ica 2016: Linguis ic Ma ke s o Sexism in he I alian Media: A Case S udy o Minis a and Minis o. Co po a 11(3), 371399. Accessibile online: h ps: doi.o g/10.3366/co .2016.0100. Fue es-Oli e a Ped o A. 2007: A Co pus-based View o Lexical Gende in W i en Business English. – English o Speci ic Pu poses 26, 219–234. P ieiga in e ne- e: h ps://doi.o g/10.1016/j.esp.2006.07.001. Hol oe Axel, Semėnienė Lo e a 2006: Giminės ka ego ija. – Daik a a dinio junginio y imai [= Li u ians kalbos g ama ikos da bai 4], ed. A. Hol oe , R. Mikulskas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 101120. A icoli A icles 243 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą Hong Xiuqin 2018: Sexis Language Re o m in English Vocabula y. Ad ances in Social Science, Educa ion and Humani ies Resea ch 233. 3 d In e na ional Con e ence on Con empo a y Educa ion, Social Sciences and Humani ies (ICCESSH 2018), 699702. K ašy ė Regina, Maskuliūnienė Džiulje a, Župe ka Kazimie as 2021: Ci ca la pa ola ko ek iškumą: sa a e impo a a, Vilnius: Žu ėd a. Lako Robin 2003: Language, Gende , and Poli ics: Pu ing Women and Powe in he Same Sen ence. The Handbook o Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing, 161178. Laugesen Amanda 2019: Changing ‘Man Made Language: Sexis Language and Feminis Linguis ic Ac i ism in Aus alia. E e yday Re olu ions: Remaking Gende , Sexuali y and Cul u e in 1970s Aus alia, eds. by M. A ow, A. Woollaco , Ac on ACT, Aus alia: ANU P ess, 241260. Jackie Lee F. K. 2007: Accep abili y o Sexis Language among Young People in Hong Kong. Sex Roles 56, 285295. Accessibile online: h ps:doi.o g/10.1007/s11199-006-9170-4. Maldonado Ga cia M. I. 2015: Spanish Poli ically Co ec Mo emen : Reasons o Failu e. Jou nal o Poli ical S udies 22(1), 237252. Mu mulai y ė Dai a 2021: Li u ias lingua naujažodžiai ly ies iš aiškos aspek u. Lie u ių kalba 16, 5169. P iega in e ne : h pswww.zu nalai. u.l lie u/ iu-kalba://a icle/ iew/24927/24/771. Jane B., Robe on Ma y A. Pa ks 1998: In luence o Age, Gende , and Con ex on A i udes owa d Sexis /Nonsexis Language: Is Spo a Special Case? Sex Roles 38, 477494. Accesso online: h psdoi.o g/10.1023/A:1018766023667. Jane B., Robe on Ma y A. 1998a: Con empo a y A gumen s agains Nonsexis Language: Blaube gs Pa ks (1980) Re isi ed. Sex Roles 39(5/6), 445461. Accessibile online: h ps:doi.o g/10.1023://A1018827227128. Paulauskienė Aldona 2007: Li u ianski mo ologijos paginidai, Kaunas: Tecnologia. Anne Pauwels 2001: Sp eading he Feminis Wo d: The Case o he New Cou esy Ti le Ms in Aus alian English. Gende ac oss Languages. The Linguis ic Rep esen a ion o Women and Men, eds. by M. Hellinge , H. Bussmann, Ams e dam: John Benjamins Publishing Company, 137151. Anne Pauwels 2003: Linguis ic Sexism and Feminis Linguis ic Ac i ism. The Handbook o Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing, 550570. AGNĖ ALEKSAITĖ 244 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII Vaskelienė Jolan a 2000: Da ybiniai sinonimai, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. Va osena esempi di ice caa a sis ema di ice ca in e ne Google. New Names Based on Gende A ibu ion SUMARY Du ing he pe iod o w i ing his a icle, 55 new en ies o names based on gende a ibu ion we e made in he Da abase o Li huanian Neologisms (DLN) (as o 5 May 2022, he DLN ea u ed 7,691 language uni s). Such o ma ions accoun o a ac ion (0.7%) o all new lexis (bo h indigenous and bo owed). Mos o he o ma ions a e in lec i e de i a i es (80%; 44); he es a e su ixal de i a i es (20%; 11). New coinages a e made bo h wi h he adi ional ools o o ma ion, such as he ending -ė and he su ixes -inas and -ienė, and he endings -a, -as, -is, and -ius and he su ixes -ūnas and -(i)ukas, which a e no cha ac e is ic o his o ma ional ca ego y. E en hough he DLN was ound o ea u e a b oade ange o o ma ional ools used in he making o he names o masculine subjec s, hese a e no p oduc i e. The Da abases gende -denomina ing new coinages a e domina ed by he names o eminine subjec s (71%; 39), wi h he ending -ė as a ool o o ma ion demons a ing he highes ou pu . The names based on gende a ibu ion ha a e ea u ed in he Da abase a e p edominan ly s ylis ically neu al and e e en ial (74.5%; 41); o ma ions ha ha e a s ylis ic cha ge a e much less common (25.5%; 14). This s udy o he usage o gende -denomina ing new coinages e eals ha he public has been and is s ill making new names based on gende a ibu ion as necessa y ( ega dless o wha is ashionable in language). The main easons behind he appea ance o such coinages a e: (a) he need o denomina e a new eminine p o ession, ac i i y ha was no he e be o e o has been ci cums an ially in he p o ince o men; (b) he need o demolish he exclusi e bond be ween a pa icula e m and he domain o men; and (c) a s ylis ic e ec . Į eik a 2022 m. giugno 9 d. AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania agne.aleksai [email p o ec ed]