Naujieji pavadinimai pagal lyties skirtumą

224 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0002-3755-7406 El núme o de iden i icación de la emp esa en el que se encuen a el i ula del documen o es el siguien e: Di ecciones de in es igaciones cien í icas: neología, palab as de doyba, es ilís ica, lingüís ica de In e ne . DOI: doi.o g/10.35321/all87-11 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o NAUJIEJI PAVADINMAI PAGAL LYTIES SKIRTUM New Names Based on Gende A ibu ion ANOTACIÓN el S aipsnyje da ybiamen e examinados ly į žymin ys naujada ai, pa eik i Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne. Glaus ai esumido eminis a lingüís ico ac i ismo (angl., k. eminis linguis ic ac i ism) y la e o ma del lenguaje (angl., k. eminis language e o m, gende -based language e o m, non-sexis language e o m y pan ambién la Vilniaus uni e si ys lyčiai jau ios kalbos gai ės, ly an hipo ezę, que es o pudo ene in luencia žymį naujada ų kū ybai. El A ículo es ablece los mé odos y medios de ab icación más p oduc i os de ales a e ac os; se desc ibe cuán o y qué ipo de (es ilis i icamen e ma cados o neu ales) nue os nomb es po la di e encia de géne o se hagan con adicionales y no o iškomis (es es a ca ego ía de ab icación noubūding) medios de ab icación; po úl imo se p esen a ly í mos an es no ada os p e alecimien o en In e ne es adís ica. ESMINIAI VOODŽIAI: naujažodžiai, naujada ai, palab as de da yba, emininis ling is inis ak i izmas, e o ma del lenguaje. ANNOTATION The a icle add esses new gende -deno ing coinages p esen in he Da abase o Li huanian Neologisms om he o ma ional poin o iew. I u he mo e o e s a b ie o e iew o he eminis linguis ic ac i ism and he eminis language e o m (also known as he gende based language e o m, non-sexis language e o m, e c.), as well as he Gende -sensi i e Guidelines o Vilnius Uni e si y, ad ancing a hypo hesis ha his could ha e played a ole in he appea ance o new gende -deno ing coinages in he Li huanian language. El a icle iden i ica he mos p oduc i e me hods and ools o he o ma ion o such coinages; desc ibe he quan i y o new names based on gende a ibu ion ha a e made wi h he adi ional and no el (o uncon en ional en lo que espec a a es a ca ego ía o o ma ion) ools o o ma ion, así como A ículos A icles 225 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą he na u e o he new wo ds (que pueden se s ylis ically cha ged o neu al); and concludes wi h he s a is ics on he dissemina ion o gende -deno ing new Li huanian coinages on he In e ne . KEYWORDS: neologisms, new coinages, wo d- o ma ion, eminis linguis ic ac i ism, language e o m. ĮVADAS Feminizmas laikomas pag indiniu šio amžiaus socialiniu judėjimu (Pauwels 2001: 137), omen a inusiu e o má de lenguaje (anglų k. eminis language e o m, gende -based language e o m, non-sexis language e o m y pan.), la cual p e ende panaikin i kalboje slypinčią lyčių nelygybę. Aunque es udios de algunos di e en es países mues an que al e o ma de la lengua di ícilmen e implemen able, ya que la sociedad es á acos umb ada consumi o mas adicionales (Maldonado 2015: 247), aunque se en a iza que solo cambios de lengua noúž ik ins iguales de sexos, si los homb es y las muje es no es án iguales en sociedad (Hong 2018: 702)1, aunque se a i ma que la lengua no puede se a i icialmen e cambiada (Laugesen 2019: 256), el es ue zo po pe a a la lengua se ha di undido y ex endido en muchos países del mundo. Es a e o ma de la lengua neaplenkė y Li uania. 2021 m. ue on publicadas Vilniaus uni e si e o lyčiai jau ios kalbos gai ės ( oliau VU LJKG, gai ės), en las que se esc ibe que kon encija a o i g ama inę y iškąją giminę kaip neu alią es a i usi i dažnu caso disk iminacinė. Aunque en lenguas li uáneas, mąs an sob e homb eų, siemp e nežymė a se á la o ma nomb amien o a iškosios géne o (Hol oe , Semėnienė 2006: 106), al a osena de palab as de a iškosios giminės apibend inamąja signi icado inacep able y peik ina en muchos países del mundo. Es e documen o gai ės impulsó expe imen inė i, cuán o a es as, como ašo gai ių suda y ojai, sąmoningumo y kalbinės kū ybos s i is in oluc a nue ada ų kū ėjai. Obje o del es udio, desca ando p es inos, elegi Li u ias lengua nue ajodžių duomenyne ( oliau ND, duomenynas) p esen a naujada ai, įeinan ys į pa adinimų 1 Beje, sob e es o en el a ículo Apie jau ią g ama iką ašo Laiman as Jonušys: Lie u oje en ealidad exis e disc iminación de muje es. La iolencia en ín imo en o no aún queda di undido enómeno. Bėda no solo la p opia iolencia, sino ambién el hecho que pa e de la sociedad c ee, que auka misma esp o oca la iolencia. En algunos campos a las muje es les es más di ícil que a los homb es aspi a a ca e as y ocupa pues os impo an es. Exis e y de des iamien os posi i os. Realmen e me aleg o del ac ual gobie no, que algunos algunos jocosamen e llaman mo e iausybe. Es e dad, la pe spec i a a es a au o idad, pe haps, más depende de e aluado poli icas y ideológicas paju as, que no de la pe spec i a a muje , pe o al ez así y debe ía se . Sin emba go, es e iden e que el desp eciado en oque a muje es minis es en ecuen es casos cla amen e a educe misoginía. Sin emba go se ía di ícil imagina que odos es os bèdos y posi i os poslincia (no solo al gobie no) de alguna mane a elacionados con g ama icales gimines a osena kalboje (15min.l 2021-10-18). AGNĖ ALEKSAITĖ 226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII según el géne o di e enciación daybos ca ego ía, i. i. sa akilmiai y p es in ą šaknį u in ys da iniai (hib idai). 2022 m. mayo 5 d. ND ue p esen ado 7691 lengua a 3124, de los cuales seleccionados 55 los nue os iene as (žodžiai, žodžių junginiai i san umpos). Lie u iškų daik a a džių as- nomb es según el di e encial de géne o. El obje i o del a ículo examina , como y con qué medios de daybos doomasi nue os nomb es de acue do del sexo di e encia. Nó ese que la lengua li uana en gene al no hay al menos algo más de alladamen e in es igada lich aiškos pusius y os espec o (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 57), excep o la más ecien e y bene in es igación única nue a de la exp esión de géne o (Mu mulai y ė 2021: 5169). A in de log a es e obje i o, se p e én los siguien es obje i os: (1) selecciona de mane a manual de ND naujada us los nomb es po la di e encia de sexo; 2) ealiza ac o ia análisis de ales no ada os; 3) es udia y desc ibi las denominaciones po la di e encia de sexo hechos modos y medios; 4) de e mina , cuán o de ales da ininos se hace con adicionales y inno o iškomi (a es a ca ego ía de da ininos no habidos) medios de da ininos; 5) es udia es ilís icamen e señalė ų y es ilís icamen e neu ales denominaciones según el géne o di e encia elación; 6) comp oba qué an ampliamen e los nomb es nue os po la di e encia de géne o es án p eponde ados en el po oseno in e ne ; 7) comp oba , quéie ly į mos an es naujada ai inclui en el p epa able Bend inės lie u ių kalbos žodyną ( oliau BŽ) y 8) de e mina , qué pa e una pa e de nue a Li u iška leksikos ND o man ales da iniai. Mé odos de es udio: da ybiamen e descompa iendo nue osada us, aplicada sinc oninė da ybinė analizė; in es igando y desc ibiendo las peculia idades de las nue as palab as de la lengua li uanas y a osena, se aplica el mé odo desc ip i o analí ico; pa a examina los nue os nomb es po la di e encia de géne o p e alecimien o en In e ne , se aplica el mé odo paješkos; analizando deda íns numé icas exp esión de ecuencia, p oduc i os modos y medios de da yba es udiando cuán ibiamen e, se aplica mé odo de cálculo. 1. FEMINISTINIS LINGVISTINIS AKTYVIZMAS Es e concep o (anglís k. eminis linguis ic ac i ism) se en iende caip ac i idad conscien e, po la cual se busca unokių o o ookių acos umb adas lenguas, sus unidades de o mas y semán ica cambios (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). Po lo an o, es udios popula inamíos de la ciencia Apie el co ek iškumą de la palab a: p opia e impo ada au o es opinan, [P]a i šu iniškai mi ando sus obje i os pa ecen azona i: busca la igualdad de sexos en la lengua aiškoje, exho a mo e s expe ience, mo e s 2003, i. e. Es a lengua eminis a del lingüis a ac ó zauomazgu á alcanzó 1970 m.2, cuando eminis aki a ía a sid (Came on Pauwels 2003: 551; 138; B aun, Sczesny, S ahlbe g 2005: 1; iš eikš i pasaulį mo e s akimis“ (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). A ículos A icles 227 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą 2007: 285; Laug Lee 2019: 241, 244, Pauwels 1992: 1515; Pauwels 2001: 137, ci . Tokia e o ma del lenguaje įgañó o a una denominación e bal higiena (anglų k. e bal hygiene; Debo ah Came on e mas, é. Laugesen 2019: 241; más widely é. Came on 1995). En el ex anje o publicada conside ables ejas, en las que se p adė a siek i panaikin i šią kalboje slypinčią nelygybę i pakeis i pe šim me- esc ibe sob e el e ec o de la lengua sexis ina, daño a la sociedad (plačiau ž . Pa ks, Robe on 1998: 478; 1998a: 446). Po supues o, p incipalmen e se ha ealizado ingles k. in es igaciones3, que mos a on que a) Al a social S a us, p o esiones que ienen, po ejemplo, p o eso , son a iškosios giminės, y baja social S a us, p o esiones que ienen, po ejemplo, maes a, son eme iškosios giminės. Es as palab as se u ilizan en un gene end inamía a iškosios o ma e iškosios giminės signi icado incluso en onces, cuando no se conoce el ep esen an e de de e minada p o esión biológica ly is o ella pa ece ne eikšminga, nekeičian i esmės, ej., uni e sidad abaja p o eso es, y en escuelas maes os (Fue es-Oli e a 2007: 225; é más sob e social s a us. A ydo Ma ulionio en el a ículo Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (h p: www. le.l /s aipsnis socialinis-s a usas/); b) palab as de conno ación nega i a nomb es emeninos (anglų k. sh ew, bi ch) no ienen a iškosios giminės a i ikmenų (Lako 2003: 162); c) seksologijoje se usan é minos, elacionados con el homb e posición, i. i. qué homb e hace a muje , y no a la in e sa (Eh lich, King 1994: 5960) y muchos k . P incipalmen e las c í icas de di e sas lenguas del mundo ecibe po la a iškosios giminės a osenos gene endado ía signi icado4 ( ambién é B aun, Sczesny, S ahlbe g 2005: 1, 3). Po supues o, no excepción y de Li uania, po que [Ž]ol iendo a pa áme os cuan i a i os ob iamen e, que lyčių aiškos pusiaus y a en lenguas indoeu opeos mucho donde pažeis a (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). Mencionada es udio de popula ización de la ciencia los au o es señalan no sólo a desiguodá aiškos lyčių pusiaus y ą (į y ų i šesnumą en habla li uanas, como señaló Egidijus 2 1960 m. su gie on e mininai seksizmas y acizmas, con el obje i o señala a ención a o mas de disc iminación de muje es (Wodak ci . 1997, desde Fo ma o 2016: 375). Es o se puede conside a las p ime as inno aciones lingüís icas eminis as (Eh lich, King 1994: 61). 3 Aquí algunos académicos de inmedia o hacen una dis inción en e inglés y o as lenguas, sub ayando que los esul ados de las in es igaciones ang lų no pueden se gene alizados y aplicables a lenguas es uc u almen e dis in as (B aun, Sczesny, S ahlbe g 2005: 1). 4 Plg. En las lenguas Li u ias [A]pibend inamien o caso se u iliza sólo a iškoji giminė: [...] ec o ių a yba (Paulauskienė 2007: 72), cuando a es a a ybą en an an o ec o iai, an o ec o ės. AGNĖ ALEKSAITĖ Ac a Linguis ica 228 Li huanica LXXXVII Zaikauskas), pe o y en especial la eme iškosios giminės daik a a džių esminių, más impo an es concep os dominación: P ieš ke i į amžiaus, kai eminis inio ling is inio ak y izmo ap aiškų Lie u oje da nebū a, Egidijus Zaikauskas, eminizmo y masculinizmo espec o e isándose la g amá ica de Li uania, lexis y palab as de da ybos ni elesis, da ía conclusión, que Li uania habla mos an i y ų i šesnumą. Coje ese ase i o ejemplos desde anuome inio su discu so con e encia. Šaknies y ediniai: acciónmajo del VYRau i signi icación, daik a a dis didVYRė5; šaknis ė -: TVynė, TVai (pad e y mad e); [...] (Zaikauskas 1994: 27). Así, no puede deci se que emininizmo ac i is és comple amen e injus icias, nuola os epo ando, que lengua esan i p ikimš a a iškumo, mo e iškąją giminę nus umian i in o šalį. Sin emba go aquí mismo debe íamos eco da , que no un uno de nues os in es igado es cul u ales, p o undísse en la na i a lengua, noap asos de la lengua nuo okos maes o de la palab a es señalós a ención a exclusi a mo e iškosios giminės daik a a džių luga leksinėje seman ikoje del idioma lie u ių. Poe o Ma celijaus Ma inaičio obse ada: Beque odos los g andes concep os li oneses son mo e iškosios giminės: ie a, solė, gy ybė, iesa, d asia, lais ė, meilė... (Ma inai is 2006: 155). Tal semán ica palab as sa aip compensa cuán ibinio a iškųjų o mų y a imą o maliojoje g ama ikoje. (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 4243) Aunque en odo el mundo se deba e sob e la (no) eque imien o y (no)impo ancia del ac i ismo lingüís ico eminis a, sin emba go an o los pa ida ios como los oponen es de es e mo imien o se dan cuen a de que incluso y la o ma neu alia adqui is sexis inio e le ío sexismo en los labios de las pe sonas que p opagan el sexismo (Eh lich, King 1992: 152) y en onces la misma e o ma del lenguaje se á exi osa solo si la sociedad pueda u iliza con p ecisión, conscien emen e, y no supe icialmen e inksis o mas al e na i as (Pauwels 2003: 566). 2.VILNIAUS UNIVERSITETO LYČIAI JAUTRIOS KALBOS GÚRI VALUARIAMENTO INTERNETO ŽINIASKLAIDOJE Šiame s aipsnyje jokiu būdu nesiekiama pa eik i isapusiško i nuodugnaus VU LJKG de e aluación (s aipsnyje no enido al obje i o), pe o man iene que, apa eciendo al inno ad iam documen o, p a a u b eus ai a isi g i, como al po p ime a ez Li uania p epa ado un documen o, es imulan e consumi lyčiai jau ią kalbą, e aluado en la media online, juolab que y mismos p epa ado es de gui ių econocie a, que en odas las lenguas y kul u e lyčiai jau iškai kalbainusi, 5 Beje, ND incluido s ilis i i mado en ddėbob ‘i on. abajos y yeguías amėjan i muje . Naujada as pasidadi o como a s a a a la palab a hé o y is. S aipsniai / A icles 229 Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą ki ose yks a bandymai“. S aipsnyje ch onologiškai pa eikiama iešųjų asme- nų eacción a al ensayo: En la lengua hay muchas eces, cuando ale, digamos, sinekdochos p incipio: la pa e a es a el odo. Tomemos el amosoísimo Blaiseo Pascalio a o ismo (su umpin ą): Žmogus es pensa an i nend ė. Todo el mundo en iende que aunque žmogus aquí usado singula , enein en mención no alguna alguna una pe sona, sino pe sonas como odo (la pa e deja el odo). Liguamen e ambién se en iende que al deci žmogus se piensa no de žmones. An a e us, „žmogoms“ čia y a kompensacija: „nend ė“ y a mo e iškosios homb es, y de odos giminés. O al ez hay que im i s aicio i, po qué [...] no pocas palab as impo an es son mo e iškosios giminės pe sonalidad, au o idad, isuomenė, pe galė, kalba y . . [...]. Sin emba go no puede nega se que habla den o de los lími es del sen ido kin a lyčiai neu alalios a osenes haciame. Da bienokai an es de odos los nue os ėjos i ía al adicionalís ico di eccionamien o: ponios y ponai. Aho a simila de dos g ama ónicos kininos a osena išsiplė é abajo ad e imien os, en las lenguas o iciales, esc i os y pan. Es o es no mal, nuosaiku y a la sociedad comp ensible. (15min.l 2021-10-18, Laiman as Jonušys) Reco demos o a una palab a li uana, que se usa, cuando es di ícil ap esiona po el géne o, žmogys a žmogus, pe sona (sin géne os) (Negali nė sup as , kas ę pe žmogys a). ¿No es ese signi icado buscando los o ganizado es de las guías? Y echazado él ue bene po el pejo a i o ma iz. En la adicional cul u a e ybe conside ado cla ous del homb e le iškumo, mo e s homb e, pe cepción. De echo, en el habla de Li uania enemos pe spec i a de géne o y neu alų k eipinį ams a ams os /. (l .l 2021-10-19, As a Ka u ė) Tai es de pa e pasi yčiojimas de Li uania. Al homb e Li uano y Li u ialmen e hablančiam homb e se á lungi, al ez y nunca, noen endama, dice Aud ys An anai is, P esiden e de la Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos. (kauno.diena.l 2021-10-31, Aud ys An anai is) Aunque los c í icos dicen que a iškoji giminė pe ec amen e encaja como neu ali y no iene ningún suplemen o ca ajo o ma elaciones de sexos, que es sólo g ama ica, sin emba go pensó o a cosa en as a íamos, qué ue eííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí- Jame (gai ėse – au . pas .) p oblemą „išsp endė“ labai pap as ai – pasiūlė žmogaus íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí- íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí- íííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííííí Es o indica que la lengua no es neu al. (15min.l 2021-11-02, Jū a ė Juškai ė) pa idalá con eniendo la mo e iškos leches bū ybę llama žmoga. ¿Po no žmogiene, si ya es oy casada? O žmogai e, si soy aún panė. Y si no quie o anuncia la si uación amilia , puedo llama me žmogė, [...]. AGNĖ ALEKSAITĖ 230 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII O si no quie o iden i ica me a sí mismo ni con un solo sexo, pod ía llama me žmogo, ana- logiškai usiškam „ono“, nes lie u ių kalboje neka osios giminės nė a. (sk as as.l 2021-11-05, Regina Musneckienė) [...] Incluso y acaba sólo de es e año día 15 de oc ub e hono ingo Vilniaus uni e sidad publicadas lyčiai jau ios kalbos gai ės, mi cabeza, es comple amen e immo i ado, incluso genda ingo adicionales nusis o ėjusių lie u ių kalbos no mų g io imas, su posición exp esó p o eso . (e aplius.l 2021-11-16, Juozas Pab ėža) Panašius palab as se pueden iš adinė i como okazinius (indi idualius, s ilis inius) naujada us, b omeando, k ailiojan ( ape ele isión D i ačio žinių pelės en luga pe sonas na ogias), pe o inge š i los no malmen e a osenai de la lengua na i a..?! [...] La lengua es mucho qué di e sai esnė, lexibleesnė, paslankesnė negu ella ma a jau ios idiomas kū ėjos y kū ėjai. Sólo hay que sabe la usa c ea i amen e y nep asimany i de esos nega i os, dep ecia i os signi icados y disposiciones allí donde de ellos no hay. Luminosas a las muje es de nues a nación (en e ellas no una izkili eminis ė, lygių eisių siekėja) Gab ielei Pe ke ičai eiBi ei, Meilei Lukšienei, Vandai Zabo skai ei, aho a Vik o ijai Daujo y ei a iškoji žodžių giminė, de e minados casos u ilizada apibend inamąja en el signi icado de ambos sexos, nekliu o. Nekliū a miles a los li uanos muje es. Kliū a oms, las cuales obsedió madinga ideología. (pozición.o g 2022-01-06, Kazimie as Župe ka) Ac ualmen e, como mues an los da os ci ados de las uen es, ip esnė nega i a disposición, o a pa e, nolaisku, quéie cambios men ales de la sociedad puimici posibles a la go a o en pe spec i a. Ano gui ios o ganizado es, [I]lgainiui una o ma p igis, o a desapa ece á; la popula idad de una y se á ins i ucialmen e habi uales, o as queda á sólo indi idualiais aiškos espa ėje, además, a si as y comple amen e de nue as o m. Po ejemplo, en lengua inglesa ya en 1970 eminis és c eó ab e ią Ms, que debía eemplaza ab e iapas Miss (panelė, neiš ekėjusi mo e is) y M s (ponia, iš ekėjusi mo e is)6. La nue a san umpa Ms (mo e is) ue c eada analógicamen e según san umpą M (homb e) e ne odė mo e s šeiminės padė ies (Eh lich, King 1992: ž ; Fue es-Oli e a 2007: 139; da . Pauwels 2001: 124141). Cie o, es a ab e ipa Ms gene almen e ue echazada o u ilizada inapp op iadamen e, po ejemplo, neu alia, la sob enopa de la si uación ma imonial u ėjusia no indica empezada di igi se a sepa adas muje es, ka je is es, p os i u es y k . (plačiau é. Eh lich, 6 San umpos Miss y M s han sido c i icadas po el hecho de que a la muje la de inían po su elación con el ma ido (ne)bución (Lako 1975: 30, ci . desde Pauwels 2001: 139). King 1992: 154; Eh lich, King 1994: 62–63; Fue es-Oli e a 2007: 222). A ículos A icles 231 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą O o in en o ly í mos ančius palab as (angl. k. chai man, spokesman) buscó eemplaza neu ales: p esidiendo pe sona, p esiden e, -ė (angl. k. chai pe son) y delega , -ė, ep esen an e, -ė (angl. k. spokespe son). Tokia e o ma no uncionió, po que, como mos ó a osena, es as neu alús palab as pe die on su neu alidad: ingles k. palab as chai pe son, spokespe son empeza usa exclusi amen e ac i idades emeninas desc ibi (Eh lich, King 1992: 155; 1994: 63). Tales ejemplos undamen an eminis a lingüís ico ac i ismo c í ica que la lengua no puede se a i icialmen e cambiada, si la sociedad no es á acos umb ada a cambios y no en iende su impo ancia, po eikio: a i icialmen e se in oducen cambios de lenguaje muy a menudo nep igyja, de a i iciales in en os su egula la igualdad de sexos en el lenguaje sociedad gene almen e no en iende y incluso neu al o mas u usias usadas sean d iėjmiškai. 3. NAUJIEJI PAVADINIMAI PAGAL LYTIES SKITUM: FLEXIN DERIVACION Duomenyne, como mencionado, encon a 55 nue os nomb es po la di e encia de géne o, que, como indica Daba inės lie u ių kalbos g ama ika ( oliau DLKG), ma can o a (oposi i a) sexo pe sonas o así de i as c ia u as (2006: 142). La g an mayo ía la componen galūnių ediniai (80 po cien o.; 44; éase 1 abelę)7, quedę p iesagų ediniai (20 po cien o.; 11). 1 LENTEL. Nomenamien os según el géne o di e encia de da ybos galūnės ND Eil. n . Galūnė Vedinių skaičius (ND) abs. sk. -ė1.35 -2.ius (no asignado) 4 3. -as (no asignado) 2 4. -is (no asignado) 2 -5.a (no asignado) 1 Del o al: 44 7 Como mues a el más ecien e es udio de mac oneología, duomenyne es o es la única ca ego ía de da ía, que se dis ingue galūnių edinių gausa (Aleksai ė 2022: 91). AGNĖ ALEKSAITĖ 232 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII Iš pa eik os 1-os len elės ma y i, kad naujieji pa adinimai pagal ly ies ski - umą, p opo ciona ND, doomiesi con di e sasi esn las galúnes: no sólo con las g amá icas indicado unin e daybos p iemone -ė (Lie u ių kalbos g ama ika ( oliau LKG) 1965: 418; DLKG 2006: 143), po lo que ambién con es a ca ego ía de daybos nep iklausančiomis galūnėmis -a, -as, -is i -ius. adicionalmen e LKG se insinúa que [A]nksčiau muchas p o esiones de las cuales a las muje es de odo ue on p esen adas, e incluso aho a algunas p o esiones no a a és de muje es, se en iende po sí mismo que en la eja eal no había undamen o pa a la apa ición de ales pe sonas (LKG 1965: 165). Plg. alos pa es de palab as: Li u ias palab as de lengua ( oliau LKŽ) y Daba ines palab as de lengua li uanas ( oliau DŽ8) ijos a ki yskupas en ND pe kuk a a ki ýskupė ‘ y esnioji yskupė (aukščiausio k ikščionių d asininkė), di igen es de yskupijoms (: a ki yskupas), budelis bùdelė ‘da ies bausmės ykdy oja (: budelis), examplei is ka e ė ‘ka o p ie olę a liekan i ka e ( aip pa el ine signi icme, maes o, sk uzdėlė) (: ka ei is), ma ė ė ein ika ė ika ė ika ė ika ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė En las lenguas Li u ias [T]okios a iškosios y mo e iškosios giminės daik a a džių pa es cons i ui se an o de sus, an o de in e nacionales palab as. [...] Es a hacía es an egula que eminuece kai ybą (Paulauskienė 2007: 72), po ejemplo, ak o ius ac iz, dak a as dak a ė, di ec o is di ek o ė, esc i o esc i o a, es udien as s uden ė y k . (Paulauskienė 2007: 72; ambién éase LKG 1965: 165), po lo que su gidas an es, an o aho a, como a la nue a p o esión y en caso de necesidad la hibe nación de la gminas daik a a d, nomb ando a la muje según su pas o ka (pa e) o solo laikiną (Paulauskienė 2007: 72), e a posible hace ales daik a a das, [V] au au au as, de abajo, con espec o al ka ben zin.) 72). O o axs ín pa a c ea ales no ada os seekis pab ėž i o, ečiau, suni elia ya an iguamen e nomb ada ( ealijos) pe enencia a un cie o lyčiai (Mu mulai y ė 2021: 51): au o i è ė ‘mo e iškos ly ies au o i e as (: au o i e as), gènijė ‘mo e iškės ly ies didžiausių sugebėjimų (: genijus), indi dė ‘mo e iškės ly ies indi idas (: indi idas), izmižš indi is indi is indi is accumulusi (: indi is), kėdikė ly ies mo e is (: mo e is), ėmo e iškos ly ies kūnikiai (: pe sonali ies), ėpe sona de la li e a u a (: la pe sona la ė: la pe sona), ėdiš ly ies ly ies ly ies, ėdiš ly ies ly ies, ėdiš ėdiš ėkės. [...] Aiškios pa alelés: amigo y amigaė, bičiulisbičiulė, p o eso p o eso ė. No en odos los idiomas así es á (Daujo y ė 1990: 5, ci . de K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 45). A ículos A icles 239 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą ‘niek. pe kel ine signi icado be alė diusi i a eme iškosios sexos bū ybė (27); es e úl imo nue oada as es ilis inio a spal io BŽ no iene. Po supues o, ales da os son p elimina ús, po que in o mación sob e muchos nue osada os que indican džiui, a ki yskupas, pas o ius i k ., BŽ y a enkama, odėl a ei yje, ikė ina, į sexo, ejemzžodyną se ía incluida más p oduc osi os nomb amien os según el di e encial de sexo. Es udi de es os nue os é minos lingüís icos a osenos mos é que no hay p ops ama consumi sob e 43,6 po cien o. nue os nomb es po el géne o di e encial, que pasida y i espon aniamen e, am ka ui: gù ė ‘d asinė ado ė, k egždnas, šim akojenė, š iesulė13 ‘i on. (po lo gene al conocida p amogų pasaulio) muje y k . Así ambién iz yškėjo da ybinių sinonimų ( ambién é Vaskelienė 2000: 5) a osenos polinkiai: p e e menybė p opo cionada naujada ui áuklius (142) (plg. konku uojančius a ian us áuklinas (51) y aukliùkas (27)99), y inas (110) (plg. da ybinį sinonimą ius (22)), mzas (plg. mzius) y es ellanas (227) (plg. ž aginas (8)). Tal es udio del uso de nue osada os que señan sexo mues a que la sociedad, an e necesidad, hací y hacía nue os nomb es de acue do al géne o di e encial (independien emen e del idioma madas). Dide nę p obabilidad de en a en la ac i a a osená ienen e e en iniai nue osada ai, po que ellos hua nija a pe sonas que son impo an e pa e de la ida dia ia (ka e ė, slaũgas, e c.). IŠVADOS 1. Los nue os nomb es de la lengua li uánica No ažodžių duomenyne (ND) du an e el pe íodo de esc i u a del a ículo ue on dados 55 po la di e encia de géne o (según m. 5 de mayo de 2022, ND ue ijado 7691 unidades de lenguaje). Tokie da iniai cons i uyen muy pequeña pa e de oda la nue a léxica ( an o indigena como p es ada) (0,7 po cien o). 2. La mayo ía de ales da inių o man galūnių ediniai (80 p oc.; 44), likę p iesagų ediniai (20 p oc.; 11): 2.1. Ly į žymin ys naujada ai da omiesi con di e sasi esnėmis galūnėmis: no įp as a, būdinga da ybos p iemone -ė, be i su šiai da ybos ka ego ijai adiciškai nep iklausančiomis galūnėmis -a, -as, -is i -ius. sólo con 2.2. Du an e el pe íodo de in es igación el da um p ecesagų es bas an e limi ado. Nomb es según el géne o di e encial ha omiesi no sólo con adicionales p ecesagones -inas y -ienė, sino y con es a ca ego ía de da ybos noubudingas medios de da ybos -ūnas y -(i)uk. 13 Naujajodžiai ki čiuojami o no ki čiuojami (si su ki čiación aún no es á cla a) según pa eikimą ND. AGNĖ ALEKSAITĖ 240 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 2.3. Sinch oninė da ybinė okių naujada ų analizė pa odė, kad ND iksuo a di e sosi esnių de ob a de ins umen os con los que o man nomb es de suje os del géne o masculiskos (-as, -is, -ius; -inas, -ūnas y -(i)uk), pe o ellas no son p oduc ios. Duomenyne en e ly í indican es nue osada os p edomina los nomb es de suje os del géne o eme iškosios (71 p oc.; 39), de los cuales la más p oduc i a da ybos ins umen o galūnė -ė. 3. Ly į mos an es inno aada es se c ean po las siguien es azones p incipales: a) po eidėl kio į a dy i naują mo e s p o esiją, eiklą, ku i anksčiau neegzis a o a ba susplosčiusių ci cuns ancias ue excepcionalmen e des inada solo a homb es (pi ã ė, u dė, ýskupė y k .); b) po eikio anula las conexiones de cie o concep o exclusi amen e con homb es mundou (gènijė, kdikė, pe sonãžė y k .) y c) del impac o es ilís ico (k egždūnas, š iesulė y e c.). 4. Duomenyne p edominan los nomb es es ilís icamen e neu os, la unción e e enciado a desempeñan es según el géne o di e encial (74,5%, 41). Ellos se c ean po azones designa inas po eikio ing esa una nue a eali yiją. Likę da iniai (25,5 p oc.; 14) s ilis iškai žymė i (ND p edomina las cono aciones nega i as da iniai: i oniškieji, menkinamieji y niekinamieji). Además, es udio de uso de In e ne e eló que algunos nue osada es pie den su unción emocional-exp esi a y más a menudo se u ilizan como nomb es de pe sonas es ilís icamen e neu as (áuklinas, zòmbė y k .). 5. Tal es udio del uso de nue osada os ma cinchos sexo mues a que la sociedad, an e necesidad, hací y hací los nue os nomb amien os según el géne o di e encia (independien emen e del idioma madas). Dide nę p obabilidad de en a en la ac i a a osená ienen e e en iniai nue osada ai, po que ellos hua nija a pe sonas que son impo an e pa e de la ida dia ia (ka e ė, slaũgas, e c.). Exac amen e ales nue os nomb es po la di e encia de sexo y es án a aídos a la ac ualmen e esc i a Bend iné el dicciona io de idiomas li uanos. ŠALTINIAI Apie „jau ią“ g ama iką, au . L. Jonušys. P ieiga in e ne e: h ps://www.15min.l /naujie- na/ak ualu/komen a ai/laiman as-jonusys-apie-jau ia-g ama ika-500-1583066?co- pied [žiū ė a 2021-10-18]. „A Jūs du ną mane ma o ?“. Apie „lyčiai jau ios kalbos“ p admenis, au . K. Župe ka. P ieiga in e ne e: h ps://www.pozicija.o g/p o -kazimie as-zupe ka-a -jus-du - na-mane-ma o -apie-lyciai-jau ios-kalbos-p admenis/ [žiū ė a 2022-01-06]. A Lie u ai eikalinga „negy a“ bend inė kalba?, au . B. Alijošienė. P ieiga in e ne- e: h ps://www.e aplius.l /a -lie u ai- eikalinga-negy a-bend ine-kalba [žiū ė a 2021-11-16]. S aipsniai / A icles 241 Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą Aš neno iu bū i „žmoga“, au . R. Musneckienė. P ieiga in e ne e: h ps://www.sk as as. l /komen a ai/neno iu-bu i-zmoga [žiū ė a 2021-11-05]. BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė, D. Mu mulai y ė, V. Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė, L. Jonušys, y . ed. D. Liu ke ičienė. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l / bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. DLKG 2006 – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, 4-oji pa aisy a laida, ed. V. Amb azas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. DLKŽ8 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. S . Keinys, 8-asis pa aisy as i pa- pildy as leidimas, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e - ne e: h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. Lyčiai jau ios kalbos gai es adina pasi yčiojimu: p asidės d audimai saky i ė as i mo ina. P ieiga in e ne e: h ps://m.kauno.diena.l /naujienos/lie u a/salies-pulsas/uni e - si e o-pa eng as-lyciai-jau ios-kalbos-gai es- adina-pasi yciojimu-1049615 [žiū ė a 2021-10-31]. LKG – Lie u ių kalbos g ama ika 2, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė, J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2008 (a naujin a e sija, 2018). P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/. ND – Miliūnai ė R., Aleksai ė A. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas [Tęs inis in- e ne inis žinynas nuo 2011 m.], sud. R. Miliūnai ė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /naujazodziai. Vilniaus uni e si e as: ideologiniai sp endimai mainais į Eu opos Sąjungos lėšas?, au . A. Ka u ė. P ieiga in e ne e: h ps://www.l .l /naujienos/pozicija/679/1523555/as- a-ka u e- ilniaus-uni e si e as-ideologiniai-sp endimai-mainais-i-eu opos-sajun- gos-lesas [žiū ė a 2021-10-19]. VLE – Visuo inė lie u ių enciklopedija. P ieiga in e ne e: h ps://www. le.l /. VLKK KB – Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos Konsul acijų bankas. P ieiga in e ne e: h p://www. lkk.l /konsul acijos. VU lyčiai jau ios kalbos gai ės: pažangos ženklas a adikalus ekspe imen as?, au . E. Zica i. P ieiga in e ne e: h ps://www.15min.l /naujiena/ak ualu/lie u a/lyci- ai-jau i-kalba- a p-paga bos- isiems-i - adicines-g ama ikos-56-1586510?copied [Vis o 2021-11-02]. AGNĖ ALEKSAITĖ 242 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII VU LJKG Vilniaus uni e si e o lyčiai jau ios kalbos gai ės, pa engė N. A lauskai ė, L. Vaicekauskienė, J. Pake ys, V. Vuko ić, A. Ginio ai ė. Acceso en in e ne : h ps://www.k . u.l /dokumen ai/VU_ly%C4%8Diai_jau ios_kalbos_gai %C4%97s.pd . LITERATŪRA Aleksai ė Agnė 2022: Lie u ių kalbos naujažodžių da yba2019 m. Naujažodžių duomenyno pag indu): dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Aleksand a ičiū ė Skais ė 2008: Paieškos sis emos Google posibilidades de uso in es igando los enómenos del lenguaje. Bend inė habla 81, 266282. Accesible en In e ne : h ps:4jou nals.lki.l /bend inekalba/a icle:// iew/35419./ Amb azas Saulius 2000: Daik a a džių da ybos aida 2: Lie u ių kalbos a dažodiniai ediniai, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų leidybos ins i u as. B aun F iede ike, Sczesny Sabine, S ahlbe g Dagma 2005: Cogni i e E ec s o Masculine Gene ics in Ge man: An O e iew o Empi ical Findings. Communica ions 30, 121. Accesible en In e ne : h ps: doi.o g/10.1515/ comm.2005.30.1.1. Came on Debo ah 1995: Ve bal Hygiene. The Poli ics o Language, London and New Yo k: Rou ledge. Came on Debo ah 2003: Gende and Language Ideologies. The Handbook o Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing, 447–467. Eh lich Susan, King Ru h 1992: Gende -based Language Re o m and he Social Cons uc ion o Meaning. Discou se & Socie y 3(2), 151166. Eh lich Susan, King Ru h 1994: Feminis Meanings and he (De)poli iciza ion o he Lexicon. Language in Socie y 23(1), 5976. P iega en in e ne : h ps://doi. o g/10.1017/S004740450001767X. Fo ma o Fede ica 2016: Linguis ic Ma ke s o Sexism in he I alian Media: A Case S udy o Minis a and Minis o. Co po a 11(3), 371399. Accesible en In e ne : h ps: doi.o g/10.3366/co .2016.0100. Fue es-Oli e a Ped o A. 2007: A Co pus-based View o Lexical Gende in W i en Business English. – English o Speci ic Pu poses 26, 219–234. P ieiga in e ne- e: h ps://doi.o g/10.1016/j.esp.2006.07.001. Hol oe Axel, Semėnienė Lo e a 2006: Giminės ka ego ija. – Daik a a dinio junginio y imai [= Li u ias kalbos g ama a ikos da bai 4], ed. A. Hol oe , R. Mikulskas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 101120. A ículos A icles 243 / Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą Hong Xiuqin 2018: Sexis Language Re o m in English Vocabula y. Ad ances in Social Science, Educa ion and Humani ies Resea ch 233. 3 d In e na ional Con e ence on Con empo a y Educa ion, Social Sciences and Humani ies (ICCESSH 2018), 699702. K ašy ė Regina, Maskuliūnienė Džiulje a, Župe ka Kazimie as 2021: Sob e la palab a ko ek iškumą: sa a y impo ada, Vilnius: Žu ėd a. Lako Robin 2003: Language, Gende , and Poli ics: Pu ing Women and Powe in he Same Sen ence. The Handbook o Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing, 161178. Laugesen Amanda 2019: Changing ‘Man Made Language: Sexis Language and Feminis Linguis ic Ac i ism in Aus alia. E e yday Re olu ions: Remaking Gende , Sexuali y and Cul u e in 1970s Aus alia, eds. by M. A ow, A. Woollaco , Ac on ACT, Aus alia: ANU P ess, 241260. Jackie Lee F. K. 2007: Accep abili y o Sexis Language among Young People in Hong Kong. Sex Roles 56, 285295. Acceso en In e ne : h psdoi.o g/10.1007/s11199-006-9170-4. Maldonado Ga cia M. I. 2015: Spanish Poli ically Co ec Mo emen : Reasons o Failu e. Jou nal o Poli ical S udies 22(1), 237252. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. Mu mulai y ė Dai a 2021: Li u ias lengua mode nažodžiai ly ies iš aiškos aspek u. Lie u ių kalba 16, 5169. accesible en In e ne : h pswww.zu nalai. u.l lie u iu-kalba://a icle/ iew/24927/24/771. Jane B., Robe on Ma y A. Pa ks 1998: In luence o Age, Gende , and Con ex on A i udes owa d Sexis /Nonsexis Language: Is Spo a Special Case? Sex Roles 38, 477494. Acceso en In e ne : h psdoi.o g/10.1023/A:1018766023667. Jane B., Robe on Ma y A. 1998a: Con empo a y A gumen s agains Nonsexis Language: Blaube gs Pa ks (1980) Re isi ed. Sex Roles 39(5/6), 445461. Acceso en In e ne : h ps:doi.o g/10.1023://A1018827227128. Paulauskienė Aldona 2007: Lí imas mo ologías de la lengua, Kaunas: Tecnología. Anne Pauwels 2001: Sp eading he Feminis Wo d: The Case o he New Cou esy Ti le Ms in Aus alian English. Gende ac oss Languages. The Linguis ic Rep esen a ion o Women and Men, eds. by M. Hellinge , H. Bussmann, Ams e dam: John Benjamins Publishing Company, 137151. Anne Pauwels 2003: Linguis ic Sexism and Feminis Linguis ic Ac i ism. The Handbook o Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing, 550570. AGNĖ ALEKSAITĖ 244 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII Vaskelienė Jolan a 2000: Da ybiniai sinonimai, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. Va osena ejemplos buscada sis ema de búsqueda de In e ne Google. New Names Based on Gende A ibu ion SUMARY Du ing he pe iod o w i ing his a icle, 55 new en ies o names based on gende a ibu ion we e made in he Da abase o Li huanian Neologisms (DLN) (as o 5 May 2022, he DLN ea u ed 7,691 language uni s). Such o ma ions accoun o a ac ion (0.7%) o all new lexis (bo h indigenous and bo owed). Mos o he o ma ions a e in lec i e de i a i es (80%; 44); he es a e su ixal de i a i es (20%; 11). New coinages a e made bo h wi h he adi ional ools o o ma ion, such as he ending -ė and he su ixes -inas and -ienė, and he endings -a, -as, -is, and -ius and he su ixes -ūnas and -(i)ukas, which a e no cha ac e is ic o his o ma ional ca ego y. E en hough he DLN was ound o ea u e a b oade ange o o ma ional ools used in he making o he names o masculine subjec s, hese a e no p oduc i e. The Da abases gende -denomina ing new coinages a e domina ed by he names o eminine subjec s (71%; 39), wi h he ending -ė as a ool o o ma ion demons a ing he highes ou pu . The names based on gende a ibu ion ha a e ea u ed in he Da abase a e p edominan ly s ylis ically neu al and e e en ial (74.5%; 41); o ma ions ha ha e a s ylis ic cha ge a e much less common (25.5%; 14). This s udy o he usage o gende -denomina ing new coinages e eals ha he public has been and is s ill making new names based on gende a ibu ion as necessa y ( ega dless o wha is ashionable in language). The main easons behind he appea ance o such coinages a e: (a) he need o denomina e a new eminine p o ession, ac i i y ha was no he e be o e o has been ci cums an ially in he p o ince o men; (b) he need o demolish he exclusi e bond be ween a pa icula e m and he domain o men; and (c) a s ylis ic e ec . Į eik a 2022 m. junio 9 d. AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania agne.aleksai [email p o ec ed]