Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer

Straipsniai / Articles 119 ROMAN VASKO Kyiv National Linguistic University Identyfikator ORCID: orcid.org / 0000-0002-6499-2972 Obszary zainteresowań: diachroniczna fonologia języków germańskich, procesy semiotyzacji artefaktów kultury materialnej i duchowej, historia starożytnych cywilizacji, historia pisma sumeryjskiego i akadyjskiego, komunikacja międzykulturowa itd. ALLA KOROLYOVA Kyiv National Linguistic University Identyfikator ORCID: orcid.org / 0000-0001-5541-5914 Obszary zainteresowań: antropologia lingwistyczna, badania lingwistyczne i makrokomparatystyczne, językoznawstwo indoeuropejskie, semantyka kombinatoryczna, transfer międzykulturowy. TETIANA TOLCHEIEVA National Pedagogical Dragomanov University Identyfikator ORCID: orcid.org/0000-0002-9535-9248 Obszary zainteresowań: znaczące artefakty, metafory precedensowe, teoria integracji konceptualnej, mitonimy. DOI: doi.org/10.35321/all87-06 PRECEDENSOWE NAZWY WŁASNE I ICH MIĘDZYKULTUROWY TRANSFER Precedentiniai tikriniai vardai ir jų tarpkultūrinis perkėlimas ADNOTACJA Artykuł dotyczy problemu międzykulturowego transferu globalnych i precedensowych nazw własnych jako zredukowanych intertekstów, które są znakami i symbolami w kulturze wyjściowej ROMAN VASKO, ALLA KOROLYOVA, TETIANA TOLCHEIEVA 120 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII i przekazują nowe sensy w kulturach percepcji. Jako ogólną ideę badawczą proponujemy rozróżnienie pojęcia transferu międzykulturowego jako sposobu przekazywania informacji o różnicy czasu, natury i komunikacji międzykulturowej. Obejmuje on badanie specyfiki zjawisk językowych w kulturach pozostających ze sobą w kontakcie w celu zapewnienia skuteczności komunikacji. Szczególną uwagę poświęca się badaniu korelacji powiązanych, lecz nieidentycznych pojęć – precedensowego i intertekstualnego. Pierwsze wiąże się z językową formą utrwalania embodiment of the stereotype in the form of a proper name, which is a conductor or source informacji w formie zredukowanej. Drugie charakteryzuje się zdolnością do kumulowania informacji poprzez odzwierciedlanie rzeczywistości i wydobywanie jej z innych tekstów w szerokim znaczeniu. Prymarność precedensowego charakteru nazwy własnej w protokulturze oraz wtórny charakter jej intertekstualności z nieskończoną reprodukowalnością nowych sensów zostały established. Ustalono pochodzenie właściwych nazw precedensowych oraz ich rolę jako źródeł lingwokulturowych i informacji intertekstualnej. Ze względu na swoją obrazowość główne typy nazw własnych ulegają przekształceniom we współczesnej kulturze masowej, co przyczynia się do formalizacji semiotyki nazw własnych i aktualizacji ich ikoniczności. Ostatecznym celem formy nazwy własnej jest pragmatyczne oddziaływanie na odbiorcę informacji w wyjściowej lingwokulturze oraz w procesie transferu międzykulturowego. SŁOWA KLUCZOWE: nazwy własne precedensowe, transfer międzykulturowy, intertekstualność, intertekst zredukowany, semiotyka nazw własnych, kontaktujące się lingwokultury. ADNOTACJA W artykule analizuje się problem międzykulturowego transferu międzynarodowych i precedensowych nazw własnych jako zredukowanych intertekstów, które są znakami i symbolami określonej kultury źródłowej, przekazującymi nowe znaczenia kulturom przyjmującym. Zgodnie z ogólną ideą badania proponujemy wyodrębnić pojęcie międzykulturowego transferu jako sposobu przekazywania informacji różniącej się pod względem czasu, charakteru i znaczenia komunikacji międzykulturowej. Obejmuje to również badanie specyfiki zjawisk językowych we wzajemnie oddziałujących kulturach w celu zapewnienia skuteczności komunikacji. Wiele uwagi poświęca się korelacji powiązanych, lecz nieidentycznych pojęć – precedensowego i intertekstualnego. Pierwsze pojęcie wiąże się z językową formą ucieleśnienia stereotypu, wyrażaną za pomocą nazwy własnej, która stanowi zredukowaną formę utrwalania informacji, jej przewodnik lub źródło. Drugie pojęcie definiuje się jako zdolność do gromadzenia informacji poprzez odzwierciedlanie rzeczywistości i czerpanie jej z innych tekstów w szerokim znaczeniu. W artykule ustalono pierwszeństwo precedensowości nazwy własnej w kulturze źródłowej oraz wtórny charakter jej intertekstualności, z nieograniczoną możliwością tworzenia nowych znaczeń. Artykuły / Articles 121 Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer W artykule ustalono pochodzenie precedensowych nazw własnych oraz ich rolę jako źródeł lingwokulturowych i informacji intertekstualnej. Obrazowość głównych typów nazw własnych pozwala na ich transformację we współczesnej kulturze masowej, co przyczynia się do formalizacji semiotyki nazw własnych i aktualizacji ich ikoniczności. Ostatecznym celem formy nazwy własnej jest pragmatyczne oddziaływanie informacji na adresata w pierwotnej lingwokulturze i podczas przekazu międzykulturowego procese. SŁOWA KLUCZOWE: precedensowe nazwy własne, transfer międzykulturowy, intertekstualność, zredukowany intertekst, semiotyka nazw własnych, oddziałujące lingwokultury. WPROWADZENIE Onomastyka kognitywna (Karpenko 2010, 2015; Jurka 2009) jest jedną z nowych gałęzi językoznawstwa kognitywnego. Głównym zadaniem onomastyki is to develop theoretical fundamentals and methodological procedures kognitywnej jest badanie mechanizmów mentalizacji nazw własnych/onymów (Héois 2020; Vaxelaire 2016) zarówno w indywidualnej, jak i zbiorowej świadomości językowej przedstawicieli określonej kultury językowej. To właśnie posiadanie wiedzy podstawowej, która stanowi część bazy kognitywnej i ma charakter niezmienny, „pozwala jednostce, według D. B. Gudkowa, orientować się w przestrzeni lingwokultury oraz przestrzegać jej norm i zasad” (2003). Podstawą takiej wiedzy w bazie kognitywnej lingwokultury są zjawiska precedensowe (Bahan 2014; Kal’čenko 2014; Saxaruk 2011 itd. ). Nie zagłębiając się w historię rozwoju teorii precedensu, pokrótce omówimy jedynie te jej aspekty, które odpowiadają klasyfikacji zjawisk związanych z precedensem. Jednocześnie zauważamy, że metodologia badania tych zjawisk zaczęła aktywnie rozwijać się dopiero pod koniec XX – na początku XXI wieku. Naszym zdaniem termin „tekst precedensowy” był stosowany najszerzej. Szybko zyskał szereg dubletów, w tym takich, które zawierały w swoim składzie identyfikator „precedensowy” . I im bardziej aktywnie uzupełniano tę serię, tym wyraźniej dojrzewała potrzeba ich różnicowania. Z czasem zaproponowano termin „zjawisko precedensowe” jako hiperonim dla wszystkich hiponimów z identyfikatorem „precedensowy”. Przegląd literatury naukowej pokazuje, że najczęściej występują następujące hiponimy: 1) „tekst precedensowy”, 2) „sytuacja precedensowa”, 3) „wypowiedź precedensowa” oraz 4) „nazwa własna precedensowa”. ROMAN VASKO, ALLA KOROLYOVA, TETIANA TOLCHEIEVA 122 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII Ostatnio jesteśmy świadkami aprobaty terminu „świat precedensowy”, na przykład w pracy Genadija G. Słyškina Koncepty i metakoncepty lingwokulturowe (2004: 154). Naukowiec definiuje świat precedensowy jako zbiór indywidualnych zjawisk precedensowych (nazw, wypowiedzi, sytuacji), 1) wznoszących się aktualizowanych w to a single source, 2) perceived by native speakers as interconnected, 3) regularly różnych kombinacjach ze sobą (Słyškin 2004: 154). Jednocześnie G. G. Słyškin uważa, że odwołanie do światów precedensowych umożliwia przekazanie bardziej złożonych znaczeń kulturowych niż odwołanie do pojedynczych zjawisk precedensowych. Jednakże takie stwierdzenie, naszym zdaniem, nie jest wystarczająco przekonujące, ponieważ każdy z wyżej wymienionych typów zjawisk precedensowych (nazwy, wypowiedzi, sytuacje) w równym stopniu spełnia powyższe trzy warunki i przyczynia się do przekazywania złożonej treści semantycznej. Aby uzasadnić nasz punkt widzenia, przedstawiamy definicje dostępne w literaturze naukowej, a także literature for each of the four hyponyms of precedent phenomena, taking into proponowaną przez nas korektę. „Tekst precedensowy” to złożony znak znany przedstawicielowi danej lingwokultury, do którego odwołanie jest często przywoływane w procesie komunikacji za pomocą wypowiedzi i symboli związanych z tym tekstem. „Sytuacja precedensowa” to pewien prototypowy typ sytuacji z konotacjami charakterystycznymi dla jej stereotypu. „Wypowiedź precedensowa” to fragment mowy zawierający powszechnie znany cytat. „Nazwa własna precedensowa” to nazwa indywidualna związana albo z jej powszechnie znanymi cytatami, a nawet całymi tekstami, które stały się precedensowe, albo z sytuacjami znanymi przedstawicielom danej lingwokultury. Jeśli chodzi o precedensową nazwę własną, łatwo zauważyć, że jej zakres naukowy jest ściśle związany z trzema poprzednimi typami zjawisk precedensowych. Wskażmy jedynie fakt, że obecnie w pracach z zakresu onomastyki można zaobserwować aktywizację różnych wariantów opracowania terminu „precedensowe nazwy własne”, takich jak „precedensowe onyma” (Naximova 2011), „precedensowe toponimy” (Berezovič 2009) itp., o czym będziemy mówić poniżej, w badawczej części artykułu, a w szczególności o tym, że teoria precedensu stanowi fundament teorii intertekstualności. Tym samym, powracając do kwestii istoty terminu „świat precedensowy” w ujęciu G. G. Slyškina, istnieją wszelkie podstawy, by stwierdzić, że złożone znaczenia nie odnoszą się do rzeczywistych zjawisk precedensowych, lecz do tych, które uzyskały status intertekstualny and in combination with each other). In connection with such a statement of the problem, the question arises: is every proper name a precedent? The answer to this question is obvious if (indywidualnie uważamy, że precedensowość onimu wynika z jego funkcji kognitywno-semiotycznej, a następnie z potencjalnej zdolności do generowania i odtwarzania znaczeń intertekstualnych w przestrzeni wyjściowej lingwokultury. Straipsniai / Artykuły 123 Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer Jeśli nazwa własna migruje do innej lingwokultury, to w procesie przekazywania jej znaczeń intertekstualnych nabiera charakteru międzynarodowego, tj. globalnego. W procesie transferyzacji onimy wyjściowej lingwokultury ulegają w kulturze przyjmującej znaczącym zmianom w zakresie formy i znaczenia, aż do ich zastąpienia, lecz jednocześnie nie tracą intertekstualnych powiązań z kulturą-dawcą. Dzięki tym powiązaniom zachodzi internacjonalizacja lub globalizacja onimów. Idea naukowa sformułowana w artykule jest istotna i perspektywiczna dla dalszego rozwoju założeń teoretycznych współczesnej onomastyki kognitywnej, której przedstawiciele (Karpenko 2015 i inni), z jednej strony, przekonują nas, że onimy mają nie tylko semantykę, lecz także cechy konceptualne, a nawet zjawiska precedensowe frame structure, on the other hand, special attention is paid to the disclosure of their meanings as precedent phenomena of linguoculture (Bahan 2014: 44‒45). są zdolne odgrywać rolę stereotypizowania wiedzy zarówno w obrębie tej samej przestrzeni lingwokulturowej, jak i w procesie transferu międzykulturowego. The purpose of the article is to consider proper names as precedent phenomena of the original linguoculture and their ability to generate new znaczeń w procesie i w wyniku transferu międzykulturowego w przyjmujących lingwokulturach. Cele artykułu: – to clarify the relationship between the terms “precedence” and “intertextuality”, “intertextuality” and “intertext”; – wprowadzić termin „intertekst onimiczny” do aparatu naukowego onomastyki kognitywnej; – opracować algorytm metodologiczny analizy trzech faz transferu międzykulturowego precedensowych nazw własnych; – na podstawie przykładów analizy nazw własnych ujawnić ich precedensowy, intertekstualny i globalny charakter aktualizowany w procesie i w wyniku transferu międzykulturowego; – prześledzić nowe tendencje związane z etapem formalnej semiotyzacji precedensowych nazw własnych. 1. RELACJA KONCEPCJI PRECEDENSOWOŚCI, INTERTEKSTUALNOŚCI I INTERTEKSTU Proces globalizacji wszystkich sfer życia w każdym społeczeństwie wymaga dziś bardziej dogłębnego zbadania cech narodowych i kulturowych ROMAN VASKO, ALLA KOROLYOVA, TETIANA TOLCHEIEVA 124 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII of intercultural communication, as well as the process of knowledge transfer, tak zwany „transfer” (Proskurin, Proskurina 2017). Zazwyczaj wyróżnia się dwa rodzaje transferu międzykulturowego: samą komunikację oraz transfer wiedzy. Komunikacja zawsze odbywa się synchronicznie, w tym samym okresie, natomiast transfer wiedzy wiąże się z dodatkowym odwołaniem do już zgromadzonej wiedzy dotyczącej różnych okresów, wydarzeń itp. Stwierdzenia te wskazują, że zarówno komunikacja, jak i transfer wiedzy w lingwokulturach narodowych oraz border on such phenomena as precedent, which is based on the stereotype of ideas about fragments and objects of the surrounding world and their verbalization intertekstualność są przede wszystkim związane z odzwierciedleniem kontaktów kulturowych między pokoleniami. Intertekstualność, według Jurija M. Łotmana, jest rodzajem „semiotycznej pamięci kultury”, którą charakteryzuje nie tylko gromadzenie podkreślonych (Lotman 2001: 213), że „tekst nie istnieje sam w sobie, new information through the knowledge of fragments of reality but also by the trajectories of its extraction from existing texts (2001: 213). In this regard, he lecz koniecznie zostaje umieszczony w kontekstach historycznych, rzeczywistych lub umownych […]; tym samym percepcja tekstu poza tym tłem nie jest możliwa. Traktując intertekstualność jako kluczowe narzędzie transferu znaczeń, których źródła sięgają fragmentów z różnych epok, odwołajmy się do definicji Władimira N. Toporowa, który określił tekst jako rodzaj „macierzy diachronicznej” (Toporov 1987), w której konstrukcji uwydatnia się inny tekst. inwariant (Rjabinina 2007). Jednym z typów takiego intertekstu w jego zwiniętej The material embodiment of the process of intertextuality is the intertext containing links with the donor text and its semantic potential/the so-called formie jest nazwa własna/onom. Będąc znakami tekstów precedensowych, sytuacji precedensowych i wypowiedzi proper names gain popularity in linguoculture and, thus, become actualizers precedensowych, a także nowych znaczeń w strukturze gotowych intertekstów. W tym przypadku pełnią już funkcję kognitywno-semiotyczną jako kulturowo umotywowane markery znaczących wydarzeń, faktów i sytuacji, przypisując funkcji identyfikacyjnej, tj. etykietom, rolę drugorzędną. W procesie transferu międzykulturowego nazwa własna funkcjonuje samodzielnie jako zwinięty intertekst (dla oznaczenia tego zjawiska proponujemy w artykule nowy termin: intertekst onimiczny), z już nabytym symbolizmem i obciążeniem semantycznym w wyjściowej lingwokulturze, lub jako komponent radiates new meanings and acquires an international, so-called global, character intertekstu w lingwokulturze przyjmującej dzięki swojej pierwotnej precedensowości. Intertekst onimiczny jest zatem „produktem transformacji innego tekstu” (Kristeva 1995: 99), który musi przejść etap precedensowości w Straipsniai / Artykuły 125 Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer jednej z kultur pozostających w kontakcie, a następnie służy jako generator nowych znaczeń w określonym kierunku i czasie. Innymi słowy, jest wytyczną dla produkcji nowych znaczeń na podstawie gotowego precedensu. Omawiając ontologię intertekstu i wiążąc ją ze środowiskiem istnienia konceptów kulturowych, Jurij S. Stepanov (2001: 3) wskazuje, że „intertekst jest tylko pierwszą warstwą językową rezultatu interakcji tekstów. Kolejne „piętra” składają się z nieczytelnych konstruktów – pojęć, obrazów, idei – „światów mentalnych” lub ich komponentów. Innymi słowy, pełniąc funkcję markerów prototekstów na poziomie językowym, inkluzje intertekstualne na poziomie kognitywnym odwołują się do bazy kognitywnej twórców znaczeń. W szerokim sensie intertekst jest złożonym znakiem oryginalnej lingwokultury oraz częstym odtwarzaniem fraz (skrzydlatych powiedzeń, wypowiedzi znanych osobistości, cytatów itp.) z dyskursów określonej lingwokultury. Podobną definicję intertekstu znajdujemy u Galiny W. Denisowej, która również definiuje ten konstrukt jako rezultat odwołania do znaczących wydarzeń lub faktów kulturowych, które stały się precedensowe, a także do cytatów znanych osobistości (2003: 77). Przy tej okazji Boris M. Gasparow napisał: „[...] działalność językowa przebiega jako nieprzerwany strumień cytowania, który wydobywany jest z konglomeratu pamięci językowej. Fundusz cytatów wypełniony jest jednostkami o różnym stopniu kompletności – fragmentami komunikacyjnymi przechowywanymi w pamięci jako jej stacjonarne części, którymi mówiący posługuje się podczas tworzenia i interpretowania znaczeń” (Gasparov 1996: 14). Majkl Riffater (1980) nazwał intertekst niezmiennikiem danego modelu strukturalno-semantycznego, którego warianty konstruowane są przede wszystkim w oryginalnej lingwokulturze w ramach charakterystycznych dla niej kodów. Jednocześnie lingwokultura jest postrzegana jako przestrzeń representatives in the process of their perception of the world, and its codes znaczeń wartościujących, tworzonych przez nią jako wtórne systemy znakowe, w których do ich werbalizacji wykorzystywane są różne środki materialne (Kovšova 2009: 241). Zakodowane znaczenie tworzy system kodów lingwokulturowych, a ogólnie rzecz biorąc — językowy obraz świata, który odzwierciedla obraz świata określonego społeczeństwa (Ibid.). Jeśli chodzi o interteksty onimiczne, to zgodnie z naszymi wstępnymi obserwacjami w swoim znaczeniu przenośnym stanowią one transfer precedensowego an onymic component of semantics and its inherent linguocultural information skrzydlatego powiedzenia w celu stworzenia i przekazania nowego znaczenia intertekstualnego zarówno w obrębie wyjściowej lingwokultury, jak i w kontaktującym się językowym obrazie świata. Jeśli chodzi o obecność cech precedensowości w skrzydlatych powiedzeniach lub jednostkach frazeologicznych w szerokim sensie, dyskusja wciąż trwa. W tym względzie szczególnie interesujące są argumenty Viktora P. Grigor’jeva (2000: 578‒580), ponieważ to właśnie dobrze znane skrzydlate powiedzenia należące do tak zwanej ROMAN VASKO, ALLA KOROLYOVA, TETIANA TOLCHEIEVA 126 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII „trans” frazeologii, które stanowią nową grupę kandydatów na interteksty”. Grigor’ev zauważa również, że „czas na koncepcję frazeologii ponadnarodowej być może jeszcze nie nadszedł, lecz przesłanki do omówienia jej kodu intertekstualnego już dojrzały” (2000: 578‒580). A jeśli przyjmiemy nasze założenie, że precedensowość stanowi kognitywną podstawę tworzenia znaczeń intertekstualnych, i uwzględnimy powyższe definicje czterech typów zjawisk precedensowych, wówczas odpowiedź oczywiście przemawia na korzyść precedensowego statusu takiego rodzaju intertekstów onimicznych, jak skrzydlate powiedzenia. Ponadto, ponieważ większość skrzydlatych powiedzeń/fraz odzwierciedla stereotypy świadomości narodowej, ich precedencja stanowi obligatoryjną propoz ycyjną fazę intertekstualności. W sytuacji dotyczącej precedensowych nazw własnych o charakterze globalnym to właśnie intertekstualność odgrywa rolę tłumacza znaczeń, które przeszły próbę czasu i istnieją przez całe życie wielu narodów w postaci szczególnego transkulturowego kodu. I nie jest przypadkiem, że intertekstualność uważa się za transmisyjny kod kultury światowej – system tradycyjnych wartości ludzkości, zarówno materialnych, jak i duchowych (Vasko, Korolyova 2021). W celu prześledzenia trajektorii powstawania znaczeń intertekstualnych na kognitywnej podstawie precedensowych nazw własnych i ich dalszej analizy wraz z rekonstrukcją pierwotnej treści w oryginalnej lingwokulturze oraz jej dalszym przekazaniem do przyjmujących lingwokultur proponuje się kompleksowe podejście metodologiczne, a także odpowiednie metody i techniki, które opisano w następnym akapicie. 2. METHODOLOGY OF STUDYING MIĘDZYKULTUROWY TRANSFER PRECEDENSOWYCH NAZW WŁASNYCH Posługując się terminem komunikacja międzykulturowa, badacze rozumieją ją jako „proces komunikacji osobowości językowych, które należą do różnych wspólnot lingwokulturowych i wykazują różnice […]” (Gudkov 2003a: w celu analizy interferencji, 51), while representatives of the theory of intercultural transfer develop methods hybrydyzacji i transformacji, które ujawniają się, gdy znaczenia zarówno synchronicznych, jak i nietemporalnych zjawisk kontaktujących się kultur wchodzą ze sobą w kontakt. Opierając się na teoretycznych przesłankach badania procesów i rezultatów transferu międzykulturowego, należy stosować te metody i techniki, które są ukierunkowane przede wszystkim na rekonstrukcję trajektorii „ruchu kulturowego” znaczeń. Artykuły / Articles 127 Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer Obecnie nadal toczy się dyskusja na temat potrzeby udoskonalenia procedury metodologicznej analizy sposobów przekształcania tych znaczeń konceptualnych, które powstają, gdy są one „importowane” i „eksportowane” z jednej kultury do innej, ponieważ nie chodzi tu w takim stopniu o różnice specyficzne dla danego narodu i kultury (którym poświęca się szczególną uwagę w teorii komunikacji międzykulturowej), ile o liczne ujawnione trajektorie migracji znaczeń (istotne dla teorii transferu międzykulturowego). Prześledzone kierunki kształtowania się nowych znaczeń precedensowych nazw własnych w kulturach przyjmujących odzwierciedlają przede wszystkim ich intertekstualny charakter, ponieważ są one wynikiem mieszania (łączenia) fragmentów zawierających te kulturowo znaczące zjawiska już w nowej przestrzeni lingwokulturowej. Kompleksowa metodologia analizy precedensowych nazw własnych w macierzystej lingwokulturze oraz generowania nowych znaczeń intertekstualnych na ich podstawie kognitywnej w procesie ich transferu do lingwokultury przyjmującej obejmuje kilka obowiązkowych etapów z wykorzystaniem metody interpretacyjno-kontekstowej, metody porównawczej, metody lingwopragmatycznej oraz metody analizy komponentowej. Przedstawmy opracowaną przez nas metodologię analizy trajektorii powstawania nowych znaczeń intertekstualnych precedensowych nazw własnych w procesie ich transferu międzykulturowego. do innego kontekstu percepcji. Takimi pośrednikami As it was noted, the mechanism of penetration of artifacts of one culture into another is launched with the participation of the so-called historical and cultural “mediators” (origins, sources) that transfer knowledge/meaning/information są, zgodnie z uogólnionymi uwagami Eleny L. Berezovič (2009), Mariji È. Rut (2001; 2008), Iriny F. Zavarins’kiej (2022), źródła motywacji lingwokulturowej wraz ze swoimi prototypami, wśród których szczególne miejsce zajmują literackie, antyczne i religijne zjawiska precedensowe w procesie szeroko rozumianej transferyzacji. Ich and biblical proper names, which have become, in our opinion, international transfer do innego systemu kulturowego jest procesem dynamicznym, składającym się z trzech głównych faz: selekcji, transferu i recepcji, które stanowią podstawę proponowanej metodologii badania precedensowości, intertekstualności i międzynarodowości nazw własnych. Pierwszy etap stanowi faza wyboru precedensowej nazwy własnej we właściwej lingwokulturze, obejmująca rekonstrukcję źródeł i genezy lingwokulturowej motywacji precedensowości nazw własnych, a następnie analizę ich zgodności z kryteriami zjawisk precedensowych. W rezultacie takich działań operacyjnych zostanie zaproponowana decyzja dotycząca motywu. Służy on jako źródło dalszego tworzenia cytatów, aluzji i reminiscencji jako nowego typu wiedzy oraz gotowych zjawisk onimicznych, a następnie generuje znaczenia intertekstualne w ich zwiniętej formie. Zyskując szeroką popularność w intertexts. ROMAN VASKO, ALLA KOROLYOVA, TETIANA TOLCHEIEVA 134 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII współczesna interikoniczność, pragmatyczny potencjał onimicznych znaków międzykulturowych ważniejszy niż znaczenie is determined not by their meaning and place in protoculture, but by their well-known and effective impact. In this case, the effect of the impact is more komunikatu. Kultura masowa wykorzystuje jedynie tę część semantyki znaku międzykulturowego, która wiąże się ze stereotypem, upraszczając złożone i wielowymiarowe zjawiska. 5. CONCLUSIONS In conclusion, we note that proper names are able to act as precedent kulturze językowej, precedensowe nazwy własne są często używane jako komponenty intertekstów. Dla oznaczenia tego typu intertekstów proponuje się nowy termin – intertekst onimiczny, który jest nośnikiem informacji lingwokulturowej, której geneza sięga różnych wydarzeń i faktów, a źródła – literatury, mitologii, religii i innych tekstów. Precedensowy i intertekstualny charakter nazw własnych zapewnia ich udział w transferze międzykulturowym, w wyniku którego w przyjmującej kulturze językowej powstają nowe znaczenia. Jednocześnie istotna jest nie tyle narodowo-kulturowa specyfika intertekstu onimicznego jako znaku wyjściowej kultury językowej, ile trajektoria wydobywania nowych informacji z genezy i źródeł przyjmującej kultury językowej. Jednak, jak pokazuje analizowany materiał danych, z czasem informacja kultury językowej zawarta w precedensowej nazwie własnej może utracić swoją wcześniejszą podstawę motywacyjną. Prowadzi to do formalizacji jego semiotyki, aktualizacji interikoniczności oraz pragmatycznego wpływu na odbiorcę informacji za pomocą formy, a nie treści semantycznej. REFERENCES Ammer Christine, ed., 1997: The American Heritage Dictionary of Idioms, Boston, Massachusetts: Houghton Mifflin Harcourt. Bahan Miroslava P. 2014: Баган, Мирослава П. Заперечення як засіб трансформації прецедентних феноменів [Zaperečennja jak zasib transformaciji precedentnyx fenomeniv]. – Українська мова [Ukrajinska mova] 4, 44–51. Berezovič Elena L. 2009: Березович, Елена Л. Русская топонимия в этнолингвистическом аспекте: Пространство и человек [Russkaja toponimija v Straipsniai / Articles 135 Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer ètnolingvističeskom aspekte: Prostranstvo i čelovek], Москва: Либроком [Moskva: Librokom]. Bohuc’kij Vadim М. 2009: Богуцький, Вадим М. Топоніми як засіб презентації явищ непросторової дійсності (на матеріалі українських, англійських, іспанських паремій) [Toponimy jak zasib prezentaciji javišč neprostorovoji dijsnosti (na materiali ukrajins’kix, anglijs’kix, ispans’kix paremij)]. – Семантика мови і тексту: матеріали Х Міжнародної конференції [Semantika movy i tekstu: materialy X Mižnarodnoji konferenciji] 2, 32–35. Černjavskaja Valerija E. 2009: Чернявская, Валерия Е. Лингвистика текста: Поликодовость, интертекстуальность, интердискурсивность [Lingvistika teksta: Polikodovost’, intertekstual’nost’, interdiskursivnost’], Москва: Либроком [Moskva: Librokom]. De Lafonten Žan 2005: Дe Лафонтен, Жан. Третейский Судья, Брат Милосердия и Пустынник [Tretejskij Sud’ja, Brat Miloserdija i Pustynnik]. ‒ Басни [Basni], пер. А. И. Введенский, ред. В. П. Бутромеев [per. A. I. Vvedenskij, red. V. P. Butromeev], Москва: Белый город [Moskva: Belyj gorod]. Denisova Galina V. 2003: Денисова, Галина В. В мире интертекста: язык, память, перевод [V mire interteksta: jazyk, pamjat’, perevod], Москва: Азбуковник [Moskva: Azbukovnik]. Franko Ivan J. 1907: Франко, Іван Я. Галицькоруські народні приповідки [Halic’korus’ki narodni prypovidky]. ‒ Етнографічний збірник [Etnografičnyj zbirnyk] 2(2), 301–612. Gasparov Boris М. 1996: Гаспаров, Борис М. Язык. Память. Образ [Jazyk. Pamjat’. Obraz], Москва: Новое литературное обозрение [Moskva: Novoe literaturnoe obozrenie]. Grigor’ev Viktor P. 2000: Григорьев, Виктор П. Принцип как заязыковой интертекст [Princip kak zajazykovoj intertekst]. ‒ Будетлянин [Budetljanin], Москва: Языки русской культуры [Moskva: Jazyki russkoj kul’tury], 578‒581. Gudkov Dmitrij B. 2003: Гудков, Дмитрий Б. Прецедентные феномены в текстах политического дискурса [Precedentnye fenomeny v tekstax političeskogo diskursa]. ‒ Язык СМИ как объект междисциплинарного исследования [Jazyk SMI kak ob’ekt meždisciplinarnogo issledovanija], Москва: Издательство МГУ [Moskva: Izdatel’stvo MGU]. Available at: http://evartist.narod.ru/text12/09.htm#3_18. Gudkov Dmitrij B. 2003a: Гудков, Дмитрий Б. Теория и практика межкультурной коммуникации [Teorija i praktika mežkul’turnoj kommunikacii], Москва: Гнозис [Moskwa: Gnozis]. ROMAN VASKO, ALLA KOROLYOVA, TETIANA TOLCHEIEVA 136 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII Héois Aurélie 2020: Kiedy nazwy własne stają się czasownikami: perspektywa semantyczna. ‒ Lexis 16, 1‒35. Jurka Florina 2009: Onomastyka literacka: aspekty onomastyki literackiej am Beispiel der Namengebung in J. W. von Goethes „Wilhelm Meisters Jahre“, Norderstedt: Wydawnictwo GRIN. Kal’čenko Tetjana J. 2014: Кальченко, Тетяна Ю. Аксіологічна функція прецедентних феноменів у поетичному творі (на матеріалі лірики В. Герасим’юка oraz I. Rymaruka) [Aksjologiczna funkcja fenomenów precedensowych w utworze poetyckim (na materiale liryki W. Herasymjuka i I. Rymaruka)]. ‒ Наукові записки Бердянського державного педагогічного університету. Nauki filologiczne [Notatki naukowe Berdiańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego. Nauki filologiczne] 4, 75–80. Karpenko Olena J. 2010: Karpenko, Ołena J. Onomastyka kognitywna [Onomastyka kognitywna], Odessa: Feniks [Odessa: Feniks]. Karpenko Olena J. 2015: Karpenko, Ołena J. Onomastyka kognitywna [Onomastyka kohnitywna]. ‒ Integralna teoria komunikacji anglojęzycznej [Integralna teoria komunikacji anglojęzycznej], 13–64. Kowszowa Marija L. 2009: Kowszowa, Marija L. Semantyka i pragmatyka frazeologizmów (aspekt lingwokulturologiczny) [Semantyka i pragmatyka frazeologizmów (aspekt lingwokulturologiczny)]: rozprawa doktorska z nauk filologicznych [rozprawa doktorska z nauk filologicznych], Moskwa: Instytut Językoznawstwa RAN [Moskwa: Instytut Językoznawstwa RAN]. Kristeva Julija 1995: Kristeva, Julija. Bachtin, słowo, dialog i powieść [Baxtin, slovo, dialog i roman]. ‒ Biuletyn Uniwersytetu Moskiewskiego. Seria: Filologia [Vestnik Moskovskogo universiteta. Serija: Filologija] 1, 97–124. Lotman Jurij M. 2001: Łotman, Jurij M. Semiosfera [Semiosfera], Sankt Petersburg: Iskusstwo [Sankt-Peterburg: Iskusstvo]. Nachimowa Jelena A. 2011: Nachimowa, Jelena A. Teoria i metodyka kognitywnoдискурсивного исследования прецедентных онимов в современной российской dyskursywnego badania onimów precedensowych we współczesnej rosyjskiej komunikacji masowej [Teorija i metodika kognitivno-diskursivnogo issledovanija доктора филологических наук [disertacija doktora filolologičeskix nauk], precedentnyx onimov v sovremennoj rossijskoj massovoj kommunikacii]: rozprawa doktorska, Jekaterynburg: Uralski Uniwersytet Federalny [Ekaterinburg: Ural’skij federal’nyj universitet]. Nomys Matwij T., oprac., 1993: Nomys, Matwij T., oprac. Українські приказки, прислів’я і таке інше [Ukrajins’ki prikazky, prysliv’ja i take inše], Київ: Либідь [Kyjiv: Łybid’]. Artykuły / Articles 137 Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer Proskurin Sergej G., Proskurina Alla V. 2017: Проскурин, Сергей, Проскурина, Алла В. Transfery kulturowe i teksty [Kul’turnye transfery i teksty], Nowosybirsk: IPC NGU [Novosibirsk: IPC NGU]. Riffater Majkl 1980: Риффатер, Майкл. Kryteria analizy stylistycznej [Kriterii stilističeskogo analiza]. ‒ Nowości w lingwistyce zagranicznej [Novoe v zarubežnoj lingvistike] 9, 35–97. Rut Marija È. 2001: Рут, Мария Э. Антропонимы: размышления о семантике [Antroponimy: rozważania o semantyce]. ‒ Wiadomości Uralskiego Uniwersytetu Państwowego [Izvestija Ural’skogo gosudarstvennogo universiteta] 20, 45–50. Rut Marija È. 2008: Рут, Мария Э. Nominacja obrazowa w rosyjskiej onomastyce [Obraznaja nominacija v russkoj onomastike], Moskwa: LKI [Moskva: LKI]. Rjabinina Olena K. 2007: Рябініна, Олена К. Інтертекстуальність у дискурсі сучасної української преси: лінгвістичний аспект [Intertekstual’nist’ u dyskursi sučasnoji ukrainskoji presy: lingvistyčnyj aspekt]: дисертація кандидата філологічних наук [disertacija kandidata filologičnyx nauk], Харків: Харківський національний університет імені В. Н. Каразіна [Xarkiv: Xarkivs’kij nacional’nyj universitet imeni V. N. Karazina]. Saxaruk Inna V. 2011: Сахарук, Інна В. Типологія прецедентних феноменів у сучасному українському дискурсі [Tipolohija precedentnyx fenomeniv u sučasnomu ukrajins’komu diskursi]. ‒ Лінгвістичні студії [Linhvistyčni studiji] 23, 197–203. Slyškin Gennadij G. 2004: Słyškin, Giennadij G. Koncepty lingwokulturowe i metakoncepty [Lingvokul’turnye koncepty i metakoncepty], Wołgograd: Pieremiena [Wołgograd: Peremena]. Soloduxo Èduard M. 1982: Sołoducho, Eduard M. Problemy internacjonaliзации фразеологии (на материале языков славянской, германской и романской групп) [Problemy internacjonalizacji frazeologii (na materiale języków grupy słowiańskiej, germańskiej i romańskiej)], Kazań: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazańskiego [Kazań: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazańskiego]. Soloduxo Èduard M. 1989: Sołoducho, Eduard M. Teoria zbliżenia frazeologicznego (na materiale języków grup słowiańskiej, germańskiej i romańskiej) [Teorija grupp)], frazeologičeskogo sbliženija (na materiale jazykov slavjanskoj, germanskoj i romanskoj Kazań: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazańskiego [Kazan’: Izdatel’stvo Uniwersytetu Kazańskiego]. Stepanov Jurij S. 2001: Степанов, Юрий С. «Intertekst», «internet», «intersubiekt» (ku podstawom porównawczej konceptologii) [„Intertekst”, „internet”, „intersubiekt” (ku podstawom porównawczej konceptologii)]. ‒ Izwiestija ROMAN VASKO, ALLA KOROLYOVA, TETIANA TOLCHEIEVA 138 Acta Linguistica Lithuanica LXXXVII RAN. Seria literatury i języka [Izvestija RAN. Serija literatury i jazyka] 61(1), Tomaxin 3–11. Gennadij D. 1988: Tomachin, Giennadij D. Realia – amerykanizmy. Podręcznik krajoznawstwa [Realia – amerykanizmy. Podręcznik krajoznawstwa], Moskwa: Wyższa Szkoła [Moskwa: Wyższa Szkoła]. Toporov Vladimir N. 1987: Toporov, Vladimir N. Uwagi dotyczące rekonstrukcji tekstów [Zametki po rekonstrukcii tekstov]. ‒ Badania nad strukturą tekstów Vasko Roman, Korolyоva Alla 2021: Intertekstualność Julii Kristevej [Issledovanija po strukture tekstov], 99–100. i hipotetyczne związki jej teorii ze starożytnymi typami pisma. ‒ Religijno-filozoficzne pisma 29, 136–156. Vaxelaire Jean-Louis 2016: O lingwistycznej definicji nazwy własnej. ‒ Język Francuski 190(2), 65‒78. Volova Viktorija M. 2018: Wołowa, Wiktoria M. Potencjał stylotwórczy имен собственных в англоязычном масс-медиальном дискурсе (на материале публицистических текстов периодических изданий Великобритании и США) [Potencjał kształtowania stylu nazw własnych w anglojęzycznym dyskursie środków masowego przekazu (na materiale tekstów publicystycznych brytyjskich i amerykańskich czasopism]: rozprawa doktorska z nauk filologicznych [dissertacija kandidata filologičeskix nauk], Samara: Samarski Państwowy Uniwersytet Społeczno-Pedagogiczny [Samarskij gosudarstvennyj social’nopedagogičeskij universitet]. Zavaryns’ka Irina F. 2022: Заваринська, Ірина Ф. Фразеологiзми з онімним компонентом в англійській, польській та українській мовах: лінгвокультурологічний aspekt [Frazeologizmy z komponentem onimicznym w języku angielskim, polskim i ukraińskim: aspekt lingwistyczno-kulturologiczny], Tarnopol: Osadca J. W. [Tarnopol: Osadca Ju. V.]. Artykuły / Articles 139 Precedent Proper Names and Their Intercultural Transfer Precedentiniai tikriniai vardai ir jų tarpkultūrinis perkėlimas STRESZCZENIE W artykule analizuje się problem transferu międzykulturowego precedensowych nazw własnych jako onimicznych intertekstów, będących znakami-symbolami pierwotnej lingwokultury i przenoszących nowe znaczenia do kultur przyjmujących. który wiąże się z językową formą Daug dėmesio skiriama susijusių, bet neidentiškų sąvokų, tokių kaip precedentiškumas, ucieleśnienia stereotypu, w tym przypadku wyrażoną nazwą własną, oraz intertekstualnością, która strukturyzuje informacje pochodzące z różnych tekstów, w celu korelacji. W artykule ustalono pierwszeństwo precedensowości nazwy własnej w kulturze pierwotnej oraz wtórny charakter jej intertekstualności. W artykule określono rolę pochodzenia precedensowości nazw własnych i źródeł ich informacji intertekstualnej. Wysuwa się następujące założenie: współczesna kultura masowa charakteryzuje się formalizacją semiotyki nazw własnych, aktualizacją ikoniczności oraz pragmatycznym wpływem formy na adresata informacji zarówno w pierwotnej lingwokulturze, jak i podczas transferu międzykulturowego. Przesłano 7 września 2022 r. ROMAN VASKO Kyiv National Linguistic University 73, Velyka Vasylkivska Str. 03150, Ukraina, Kijów [email protected] ALLA KOROLYOVA Kyiv National Linguistic University ul. Velyka Vasylkivska 73 03150, Ukraina, Kijów [email protected] TETIANA TOLCHEIEVA National Pedagogical Dragomanov University ul. Pyrohova 9 01601, Ukraina, Kijów Kreoma.t[email protected]om