Kiprijono Lukausko „Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinastes“ (1797) atitiktis Juozapo Legavičiaus „Powinnosci Gaspodarzow Wieyskich“ (1779) tekstams

S aipsniai / A icles 85 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0003-1542-2866 Di ecções de pesquisas Mokslinių: anosios and daba inės lie u ių kalbos sin aksė i seman ika, e noling is ika, Lie u os kul ū os i bažny inių eks ų is o ija. DOI: doi.o g/10.35321/all87-04 KIPRIJONO LUKAUSKO PAMOKSŁO APE KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES (1797) ATITIKTIS JUZAPO LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GASPODARZOW WIEYSKICH (1779) TEXTLAMS Co espondence be ween Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius ANOTACIA A igo con inuado Kip ijono Lukausko Cz71815) Pamokslų (ž . Ka aciejus, pa ., 1996) sanklodo de mul iasluoksnińs wa e con o midade on es, a pa i das quais oi aduzida, in es igação (apie p incipal 312 páginas de Lukausko manusc šio pa e Pamoksłas (175 Isz P isakimu Diewa a i ik į Ka olio Fabiani li os Missyi Apos olskie II (1783) pa a ex os (ž . Pajėdienė 2022). Es a ez es á exibida Pamokslu ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es da chamada pa e do manusc ício (p. 352378) e Juozapo Lega ičiaus (17431812) li ogelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) ex os a i icis. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII ESMINIAI VOODŽIAI: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), se mão como se mão, ka alikiškos li e a ū os e imai į lie u ių kalbą: século XVIII. ANNOTATION This a icle con inues he esea ch add essing he mul ilaye ed s uc u e o Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (see Ka aciejus, ed., 1996) and i s co espondence wi h he sou ces om which i was ansla ed (on he co espondence be ween he main pa o Lukauskas manusc ip Pamoksłas Isz P isakimu Diewa (p. 312) wi h he ex s om he book Missy Apos olskie II (1783) by Ka ol Fabiani (see Czėdienė Pajani). This ime, he a icle e eals he co espondence be ween he pa o he manusc ip en i led Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378) and he ex s om he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (17431812). KEYWORDS: Kip ijonas Lukauskas (17571815), Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812), Ka ol Fabiani (17161786), se mon as an ac o eaching, ansla ions o Ca holic li e a u e in o Li huanian, 18 h cen u y. ĮVADAS Paaiškėjus p incipal da coleção manusc i a de Kip ijono Lukausko (1771815)1, in i ulada Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka [...] (III; 1310), e do li o de Ka olio Fabiani MISSY APOSTOLSKIEY CZII. w k se p zekładaią NaUki z p zykazaN boskich oN powiciach zycia ch zesciaNskiego [...] (17583)2 Nos s a ing poin o he ex and o he Lukauski manusc ip s (p. 311407) Es a ez discussia-se LP g upo de ex os, chaman inas { umpai su ink u} pa1 a mazenado na biblio eca da Uni e sidade de Vilniaus manusc i o F1D654 de 409 páginas de conjun o, c . Ka aciejus, pa ., 1996, con inua LP. moksłu3 ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (LP 352–378), sąsaja su 1779 m. Vilniuje išleis a knygele POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w k o kosci zeb aNe p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody 2 z Mais. Pajėdienė 2022. 3 Plg. Lukausko man aščio azę numanau paduo y [...] umpay su ink a pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es LP 352. A igos A icles 87 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams swoich pa a iaNow do d UkU podaNe4. An aš ėje mencionado Ka kažiškių klebon é Juozapas Lega ičius5 (Józe Legowicz, 17431812). Kul ū ologų ele é desc i o como alen oso e a i as, mas não me ecidamen e esquecido XVIII a. II pusės XIX a. p . lenkiškai ašęs lie u iškosios (la gia sen idoja6) a o de cul u a, dou o es de ciências eológicas7. No ossi Lega ičiaus de ida e c ia i o legado manusc i o e imp indido pesquisas8 o nece am conhecimen o sob e mui o o maio olume de seus p epa ados imp essões (mesmo 18 unidades)9, acili ou a sua pa e a disponibilidade10 e pe mi iu sem di iculdade encon a mais uma uma Lukauskošy o su a manusc ício pa e o iginalá bem como pe cebe Lega ičiaus ob a po se signi ica i amen e acei á eis Li u iškoje a. XVIII. II pa e de ambien e. O obje i o des e a igo mos a a e cei a pa e do manusc i o Lukausko, soin ina Pamoksłu ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (p. 352378), e Lega ičiaus knygelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) da pa e p incipal (I; 138) a co espondência essencial dos ex os. endo isso b e emen e em is a ememna-se Lukausko su ašy o manusc ício11, es u u a mos a-se de aco do eiliškumą da e cei a LP manusc ício ex os g upo (p. 352378) con o midade ge al indici osios ičiaus knygelės Lega pa e p incipal ex os e desc e e-se Lukausko su ašy ame e ime apa ai ančių nuk ypimų nuo lenkiškojo o iginalo pobūdis. 4 Em con inuação ci ação usa a ab e ia u a LegP. Da plg. K is inos Mačiuly ės (2005: 111112) Li u iškai o necida a nome des a li ogelê Kaimo ūkininkų pa eigos. 5 Es e au o iaus Li u iškasis in oduzi ijamen o em kul ū ologų abalhos quan o kei ėsi, plg. : Juozas Lego ičius (Mačiuly ė 2005), Juozapas Lego ičius (Pace ičius 2005), Juze as Lego ičius (Rokas 2010). Aqui man ém-se nos mais ecen es es udos o necido do ansponamen o Juozapas Lega ičius (plg. Bimbi y ė- Macke ičienė 2017; Gi ininkai ė 2017). 6 Nos abalhos de Ju gio Lebedžio (1776: 115116) nas ano ações sob e li os li u iškas em 1782 m. T oškūnų monolyno biblio ekos knygų ka aloge indica-se Lega ičiaus Ka echizm dla ludz wieyskich [...]. Da plg. Pace ičius 2005: 241, 242. 7 Ž . Mačiuly ė 2005: 5556; Pace ičius 2005: 242; 2017: Bimbi y ė-Macke ičienė 45. 8 Sob e os es udos de Bogdano Roko eja. Mačiuly ė 2005: 18; mais s . 2010. Da a de encimen o Ve onikas Gi ininkai ės (2017: 193199) ealizada uma análise de pa imônio imp iminais e manusc i os pe mi iu pa iksli a e Juozapo Lega ičiaus biog ama, de mencionado p imin ini es es ac os da biog a ia de Lega ičiaus: spėjama que nasceu em 1743 m., es udou na Vilniaus jėzui ų akademijoje, p imei o g au de ciência (bakalau o) de iloso ia oi consag ado a pa i de 1766 m., os es udos da Academia o am concluídos em 1786, os p imei os em 1768, o kunigu em 1772, o u ma a é a mo e (1812 m.). 9 Ž . Gi ininkai ė 2017: 200210. 10 Sob e publicações digi ais Lega ičiaus publicações e com es e legado c ia i o elacionadas possibilidades de pesquisas e Gi ininkai ė 2017: 205. 11 Užuominų sob e LP cons i uinham pa es (Bi žiška [1963] 1990: 171) e di e en es ní eisis (Lebedys 1976: 41, 48, 51; Te eškinas 1992: 155) de alesnį desc ição c . Pajėdienė 2022: 75. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 1. K. LUKAUSKO RANKRAŠTINIO RINKINIO DAUGIASLUOKSNIŠKUMAS An es de passa a a ques ão de o igem do g upo de ex os LP p omadinho lemb a-se Lukausko Pamokslais chamado de coleção de manusc i o, e elando ambém o a o de que nes e manusc i o a pala a pamoksłas mais equen emen e usado no signi icado ‘ensino12. Do pon o de is a emá ico Lukausko manusc i o cons i ui cinco pa es: 1) coleção Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka LP III; 1–310; 2) í ulos com a pala a Pamoksłas u in ys ka eche iniai pamokymai apie pag indiai ikimo i kle čiųjų pa ecidos bei po e ių, P isakymų, sak amen ų i maldų eks ai LP 311351; 3) b e emen e compilado Pamoksłu ... chamado 5 sky elės inkinys sob e ikinčiųjų pa eigas LP 352378; 4) biblinė is o ija apie Pasaulio sukū imą His o ia łabay g azi y un Zinoima kiekwienam eykalinga LP 379400; 5) P iedo kas isz Knigu Mund ibes. Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP 401–407. LP encon ados ejopos ex o c iamen o e e ências. No í ulo da p imei a pa e e no p é- alado en a iza-se o (su)modo de esc i a (Pamoksłas [...] Su asi as13. Me usy K is a 1797; Tu i Małonus Skay i ojau unku asi a Kniga14 LP I), no p a a méu da e cei a pa e o p óp io a o (numanau paduo y wisi Gaspado ems umpay), uma cole ada de homoksła ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es 352, e a no a adução da qua a na língua li uana (Daba na Lie ujey Lie iszuwkay LP 379). P ecisamen e des a p akalbos começando pa es do conjun o manusc i o Lukausko (I, III e IV de aco do eiliškumą na coleção) se ca ac e iza e con íns ine elas cons i uindo sky elių nume ação (ž . 1-ą len elę). Tai a um mos a de odas essas ês pa es LP consis eklią sąsają com lenkiškais o iginalais. Dois dos 12 esc i os do Pe íodo Iluminado em li uaniškuos a pala a pamoksłas é usada de duas signi icações, que sie inas com lenkų linguagem pala as kazań ‘pamokslas, kunigo sakoma eligioso con eúdo língua e ‘ nauka(pa)mokymas (plg. Gidžiūnas 1994: 269; S e diolas 2006: 50; Pajėdienė 2022: 74). Reikšmė ‘(pa)mokymas pa icula men e yški LP no i ulação da p imei a pa e e na p a a mê da e cei a pa e. Do sacklos kunigo sakomą kalbą Lukauskas nomeia e pala aiju kozonius (plg. Mačiuly ė 2005: 2021), mas uso des e pala a LP excepcionalmen e a o (ap inká el al ez só Fabiani p akalbos e ime, plg. : Wa o y ju gale wie oy Nedieliniu Kozoniu Kunigay Plebonay LP III, Użyć ich können s a Niedzielnych Kazań Ichmość XX. Plebani FP a2 -a2 ). 13 Plg. a ase co esponden e Fabiani no í ulo do li o: nauki [...] napisane. 14 Plg. sakinį Fabiani p akalboje: Masz Łaskawy Czy elniku d ugą Częśź ey Apos olskiey Missyi FP I. S aipsniai / A icles 89 Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams deles já são cla os. Como mencionado, o p imei o g upo de manusc i os ex os de Lukausko (III; 1310) ansmi e Li uaniansku o li o de Ka olio Fabiani Missyi Apos olskiey Część II (1783) e são, e a e cei a e u is Juozapo Lega ičiaus knygelės Powinnosci Gospoda zow Wieyskich capí ulo. LENTEL 1. Pa es cons i u i as do Manusc i o K. Lukausko e suas subcy as Do pon o de is a emá ico di e en es pa es do manusc i o LP (su a inis ile numbe is i paginacija) Nome a ual (po en e) da pa e do manusc i o A ski a do manusc i o sey iai I LP III; 1–31015 Pamoksłas Isz P isakimu Diewa Ape Pawinascias Giwenima K ikscioniszka. Pe Kuniga Cyp iona Łukawski Plebona T aszkunu Su asi as. Me usy 1797. C is o P akałba Pas Małona Skay i oi III LP Pamoksłas 130 LP 1308 Reges as pamoksłu LP 309310 II 311351 Pamoksłas Pamoksłas LP 311339 LP Pawinas es LP 339341 Pa ogus Spasabas Kałbieima Po e u Baźnicioy com moniemis Lie uwiszkay LP 342351 III 352378 {T umpai cole ado homoksłas} ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es Kada wisa łaymibe Kiemioniszku moniu [...] LP 352 Indice 1; 2; 3; 4; 5 LP 353–378 IV LP 379–401 His o ia łabay g azi y un Zinoima kiekwienam eykalinga Małonam Skay i ojuy LP 379 His o ia 1–22 LP 380–401 V 401408 P iedo kas isz Knigu Mund ibes Jesu Sunaus Sy ach, que wadinam LP Ecclesias icus Padeimy 1; 3; 7; 8; 20; 23; 24; 25 LP 401408 15 Só es a pa e do manusc i o em a p óp ia mão Lukausko su ašy us páginas de núme os de 1 a 308, P akalbą [III] e Reges ą [309310], ou as olhas do manusc i o não nume adas. Pode se que na i ulação Lukausko indicada 1797 m. da a sie ina apenas com Fabiani li o Missyi Apos olskie Część II ex os pe ašu ( e imu), e ou os no cole inho sudė i eks ai pude am se insc i os não só 1797 m., mas e quan o an es ou mais a de (1796 m.) Ak e de isi ação do decana o de Ukme gė indicado que klebonas Cyp yan {Łukowski} em de uma mulhe com a língua li uaniana e o ensino adequado pa a eles y Naukę miewa s osownedys (pl: LP 1976; 187}. mais sob e es e ac o de isi ação in oduções baseado o insz isões c . Te eškinas 1992: 136, 144; 1996: 6; Bogušis 1996: 1516; Mačiuly ė 2005a). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 2. BENDROJI K. LUKAUSKO PAMOKSŁO APE KIEMIONISZKAS NAMINIKU PAWINASTES IR J. LEGAVIČIAUS POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH TEKST ATITIKTIS A e dadei a e cei a pa e do manusc i o de Lukauska explica a o igem dos ex os sug e inhos com os ex os de Legacia Powus Wieinnosci Gospoda zowyskich. Ilus a ão da con o midade do con eúdo ge al e dos ex os sanclodos na abela 2 são ap esen ados: indici á ias Lega ičiaus knygelės p a a mė Ponieważ wzelka zczęśliwość Wieykich Ludzi i Lukausko su ašy as Kada iškasis seu equi alen e wisa łaymibe Kiemioniszku moniu, ambos lenkiškos e lie u iškos e sões do abalho. capí ulos e dependpos dos pa ág a os que in i ulam e e minam aqueles capí ulos. Pe esc i ando ci a as yškesni lenkiško e lie u iško ex o a ių nesu apimai ou papildymai oi pab auk i, ski umų (pa yčiams, leksinį duble ą) p a a mėje pa yškin as. Acon ecendo casos de desa a o es u u al e léxico são discu idos em ou a seção. u inčios azės paspal in os, o LegP an aš ės pažodinis a spindys LP III dalies LENTEL 2. J. Lega ičiaus Powinnosci Gospoda zow Wieyskich e K. Lukausko manusc ício da e cei a pa e da es u u a dos ex os e con o midade de con eúdo (sky ių pa adinimai, cada seção de início e inal pa ag aipų a ka pos) Nomenamen o16 olume dos ex os i POWINNOSCI GOSPODARZOW WIEYSKICH w k o kosci zeb ane p zez X. Legowicza pLebaNa ko kozyskiego y dLa wygody swoich pa a iaNow do d UkU podaNe LP 352378 LegP i; 1–39 P a a mė ( adução de ex o comple o) Po que wzelka zczęśliwość Kada wisa Ludzi Duchowna i doczesna, kayp zczegulnie zawiła od dob ego nuog gie a Gopoda zò y w Domu, Gaspado iu doczeności: hen p ide byne Za Za uzyciey Kwon Waiszku podmonie ądzę, bes daypany o o o o o o o o o o o o o o o o Ch eściańkich, i Gospo da kich w k ò kości Naukę. LegP i pawinas es, da ima p ide uncios łaymibe Kiemioniszku moniu, Wieykich Diewiszka eyp i kuniszka ozpoceda aysimos y ipaciey iedimos ządzenia ię Namusy, pagał Diewa względem Boga, i Zaimę, i y p zypo niewoy Wam now go wisdomie should gi ea ze ealnie he o o pamoksła ape Kiemioniszkas Naminiku Gaspado is es, uzłaykima en e sawęs wiezliba namusy wisiem Gaspado ems umpay su ink a g azuma, a olinima da i as p iezas is p isime ima ligu, sup a ima y nu egieima nesuskay i u p iepuoliu. 352 LP 16 LP Pa e III do í ulo não exis e, ele pode se econs uído a pa i do ex o p a a mia. A igos A icles 91 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams capí ulo I o poWinnosCiaCH CHRZesCianskiCH. LegP 113 Pie wzą i nayi o nieyzą jes powinnością Gopoda zow Wieykich, względem samych wiecznego, i domownikòw ich zbawienia, umieć g un ownie Tajemmnice Wia y Swię ey; P awidła Ch ześciańkiey Obyczayności; i a ać ię żeby dzieci, czeładż, i cała d użyna domowa one g un ownie i nałeżycie umiała. […] W en czas dla was wieyscy ludzie, zło e zczęśliwości zakwi ną wieki, k ó ey wam K òlowie świa a i Xiążę a zazd oscić będą, kiedy wyż wy ażone zb odnie i wy ępki u was z g un u wyple e, znieione, znizczone, i wyko zenione będą. ROZDZIAŁ I. Padieimas 1. Pawinas es K ikscionisz Apekas. 353360 LP Wisu Gaspado iu pi miause y ipaciause i a pawinas ys, kaypo pa iu, eyp y namiszkiu mokie y g un aunay Tajemnicias Wie os Szwę os eykalingas umzinuy dusios izganimuy. Taysikłus K ikscioniszka wiezlibuma. Rupin ies y s o o ies, idun Waykay Sieymina y wisy namay anus g un aunay mokie u. [...] Tuome dieł jusu kiemioniszki mones auksa sciesliwas ios y łaymibes uz ekies umziey, ku iu ocês Ka aley Swie a Kun y igayksz ey ziames uzwidies, quando isz ozi as y ap eyksz as, złas es y kał ibes jusu a p bus wisiszkay isz au as iszmes as, iszgaysin as y isznaykin as. Capí ulo II ROZDZIAŁ II. o poWinnosCiaCH GospoDaRskiCH. LegP 1323 Jako Ch ześciańkich, ak i Gospoda kich należycie pełnienie powinności, niemniey po zebne je wam naymili Gopoda ze do doczeney, i wieczney nabycia mam ʃzczęśliwowości. P ze o w k ò kości je p zedięwzięcie p zełożyć. […] Niech que ci Pan Błogoławi z Syonu, á ogłąday dob a Je uzalem, po wzy kie dias de ida wego. Padieimo 2. Pawinas es Gaspado Apeiszkas. 361367 LP Kaypo K ikscioniszku, eyp y Gaspado iszku p igulin iey pildimas pawinasciu ne mazay eykalingas i a dayk as. Jums milausy Gaspado ey un ap u ieima umzinos y me inios łaymibes. T umpay en ão cionay anas iźguldi y pas anawijau. [...] Teguł pałaymina aw Ponas Diewas isz Siona, o egiesi gie ibes Je uzolimos wisosy dienosy giwenima awa. Capí ulo III ROZDZIAŁ III. oCHDoSTWIE. LegP 2428 deus wzy kim, o que é na Niebie, e na e a z p zedziwną oz ządzający mąd ością, i po ządkiem, chce żeby ię u ludzi wzys ko ucziwie i po ządnie działo, 1. Co : 14. V. 40. Nie ylo w duchownych i Bokich; lecz i doczesnych zeczach. […] Padiei o 3. Ape G aziby. 368370 LP Ponas Diewas wisus dayk us, que i a un Dungaus y un Ziames s abuklingu iedidamas mund iby y pa ogibiu, no ia, idun pas mones wis g aziey wieźlibay y pa ogiey da i umes. 1. Co . : 14. Não ik ay dwasiszkusy, mas y Kuniszkusy dayk usy. [...] JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 5. Naoʃ a ek powinni ʃię uʃilnie ʃ a ać ludzie Wieyʃcy, żeby ʃię, jako we wną z p zez duszę ozumną, i nieśme elną; ak zwie zchnie p zez powie zchowne ochędo wo ciała, jedzenia, odzenia, miezkania &c. p zy oyność, poczciwość w myślach, łowach, p awach, po ępkach, an ich daleko ię òżnił od anu źwie zą i bydlą . 5. Un gała upey u ia Ƶmones Kiemioniszky s o o ies, idun kaypo widu iey si dies y sumnenios pa duszy azumna e nesme ełna, eyp y isz wi szaus pa wi szu iny g aziby kuna walgimusy ubusy giwenimy uzłayki y, p ide ieima wiezlibuma y monis y, mysłosy, zodziusy, da busy apsieimusy. Po que ju s onas olesney ski umes nuog s ona zwie u galwiju, bundisciu y wisokiu bes iju. capí ulo IV ROZDZIAŁ IV. o PRZYCZYNACH CHOROBY w Ape p iezas es Ligu Kiemioniszkusy moniesy. łabay mui o Kiemioniszku moniu pe Ponieważ nesa giby unkiey ing ludzi p zez amę ozmałeimus, iłgas bayses nieo òżność czę o łabości, niemocy, długie, y sme i ciesa nieuleczone nawe uz didziausi y eykalingiausi umpay su asi as wisiem moniem isz p zed gidi oju iszmanima naypo zebniezą zecz p iezas es Ligu, idun wo y k ó kości zeb ane, i iszsisaugei gali. i zdania powzechnego cho ob; iżby ię ym ku eczniey, onych unikać i [...] Padiei o 4. WIEYSKICH LUDZIACH. 371376 LegP 2837 Kada ba zo wiele Wieykich pa y ne numony y niebaczność, i ułus siłpnumus, neiga w Ligi e y ne iszgidi as impuoł y p ip un a pie w ayy LP gauna. Dieł o niebeśpieczne, i numanau cia cho oby wpadać zwykli, i śmie ci czaem p ę kie: Za ym za da i ima y wisu osądziłem, u isz eyksz y y su asi y naypoze z czego g eyciaus anu poli e u expe iências [...] Dok o ów wyliczyć p zyczyny kajać mogli. A igos A icles 93 / Kip ijono Lukausko Pamoksło ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) a i ik is Juozapo Lega ičiaus Powinnosci Gaspoda zow Wieyskich (1779) eks ams 12. Jak ię macie obchodzić z cho emi osobliwie względem ich poka mu, i napoju, ę wam naypo zebnieyzą daję adę, i p ze ogę powzię ą od naydokonalzych Dok o ów, czyli Leka zow. A 1. Cho ych ani w zby nim go ącu, ani zimności, ale w le nim i pomie nym zymać zeba powie zu. [...] Wzy kich go ących unkow b onić cho emu, jako o: go zalki, wina, miodu pi ego, piwa chmielnego; gdyż pomienione unki nieuśmie zają, lecz pomnażjąc go ączke dobijają cho ego. Lezc dawać do picia wodę czy ą zd ową, k yniczną, w ga ku nowym chędogim, wywa zoną, z w ucieniem do niey po wygo owaniu kawałka chłeba p zed ogniem ouzonego i od udzoną. Abo nayzd owzy napoy dla cho ych nazwanny TIZANNA, k ó a ię ak de e ia aze [...]17. 12. Kayp eykia apsiey y com ligonays, ipaczey pagał ju walgimu y gie imu, aquela wisiems eykalingiausy oda y pe se gieima paduodu. 1. Ligonius ney didzioy siłumoy, ney szal iey, mas łyngwami y ligiemy eykia u ie y o y. [...] Wisokiu ka s u gie imu Ligonams d aus y, kaypo ay: A iełkos, Wina, Midaus, macna ałaus. Nes paminie y gie imay não numazina ka sz ines, mas mul iplicando, g eyciaus p ibayga Ligona. Mas eykia duo y wundeni cis a, sweyka, giwos we smes. Puodeliey nauiemy cis amy wi in a iszga awoius y a wiesinus imes y ing wi in a wundeni szmo eli duonos p i ugnies dziowin os. Apêndice / Capí ulo IV SRZODKI USTRZEZENIA SI ZARAZI OD CHORYCH Ape ZARAZLIW MAICYCH CHOROB. LegP 3739 1. Nie być bojaźliwym, i nielękać ię za ażenia ię; bo zby nia bojaźń i lękanie ię w ażenia zkodliwie czynić zwykła; [...] 10, Ba zoby zecz dob a i beśpieczna była, gdyby cho zy za aźliwą mający cho obę od zd owych oobną izbą oddzieleni bywali, [...] Zyczylbym, gdyby e nayi o nieyze, acz w powzechności, i k ó ko w ey Kiążecce zeb ane powinności woje, Gopoda ze umiejący czy ać, jak nayczęściey obie w ażali, M†D eyże ozmowy Glo udzielali. Padiei o 5. Iszsisaugoima y uzk ie ima Ligoniu p isime uncias Ligas u inciu. 376378 LP 1. Ne bu y d ebulingu y nesibaydi y p isime ima Ligos, nes didzia bayme y ne ikie as baydimos p ip un a uzk ie ima Ligos da i y. […] 10. Łabay gie as dayk as bu u, quando Ligonay p isime un es Ligas endo nuog sweyku ipacioy seclicioy ou G icioy a ski y bu u, No iecio, idun Gaspad skay i y mokun is, kayp unkey as sawa pawinas es pe s i u, un pomie es iszsimoki u, y ou os o moksła, kałbosy, y pasakosy 17 Luka [...] Luka Luka LukauskoP IV sky elio e imas e minais jus an espasku ine pa ag a a in o he LP nepa eko Leg ić Legus p esen ed Tizanna pag imo bene ício e gėmin (plg. 36P37). paduo u. p zeczy ywali, w pamięć Ad nauczali ię, i d ugim umieję ności p zez JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII Co espondence be ween Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku Pawinas es (1797) by Kip ijonas Lukauskas wi h he ex s om Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius SUMARY The a icle discusses he o igin o ye ano he g oup o ex s om he manusc ip i led Pamokslai by Kip ijonas Lukauskas (17571815) (Ka aciejus, ed., 1996), which has ecen ly come o ligh . The g oup o ex s, which is called Pamoksłas ape Kiemioniszkas Naminiku pawinas es (LP 352378) in he p e ace, p o ides he ansla ion o he main pa (LegP I; 138) o he ex s om he book Powinnosci Gospoda zow Wieyskich (1779) by Juozapas Lega ičius (Józe Legowicz, 17431812). Occasional dig essions om he Polish o iginal ound in Lukauskas manusc ip a e ela ed o he ep esen a ion o he ma e s unde discussion in he manne ypical o he manusc ip (no he p in ed ma e ) and he usual o m o he Li huanian ex . The manusc ip nea ly w i en by Lukauskas p o ides he lexical pa allelisms o ce ain wo ds and con ains unexpec edly ‘disobedien (no ansla ed wo d- o -wo d) concep s; i omi s o e-loca es ce ain ph ases and chooses a sligh ly di e en o de o wo ds in a sen ence. The abo e ea u es cha ac e is ic o he pa o LP unde discussion allow us o conside his pa o he manusc ip no a d a bu a ai copy. In oducida 2022 m. ou ub o 2 d. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia ju a [email protected]