Prieraišus, prieraišumas valentingumas dabartinėje lietuvių (rašto) kalboje

S aipsniai / A icles 181 LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2196-8937 Di ezioni di ice che scien i iche: mo osin aksė, alen ingumas, seman ica, ipologia. DOI: doi.o g/10.35321/all88-09 PRIERISHUS, PRIERISHUMAS VALENTINGUMAS AL TRATTO LIETUVI (RAŠTO) TALBOGE Valency o he Adjec i e p ie aišus and he Noun p ie aišumas in Con empo a y Li huanian (W i en) Language ANOTATICA L'ogge o di Ques o a icolo ca a e is i a dis p ie aišus e il suo obik a a dinis edinys (p ie aišumas). Ogglas sulla base Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e iale, išsiaiškin i šių p edika ų junglumą alen ingumo aspek u. Lo s udio mos ò, che nella ase indi e o acce aišus, acce aišumas ogge o aiškai a in luenza p edicaka ų da minimalaus lessinio seman ino campo seman ica e g amma ica. Paaiškò, che nonpaisoma no me e incls ama indi e o acce aišumas ogge o a ma ca i u ilizza o iku, specialmen e con negy ą daik ą eiškiančiais pa ole. ESMINIAI VODŽIAI: alen ingumas, būd a dis p ie aišus, būd a dinis daik a a dis, leksinis seman inis campoas. ANNOTATION The objec o he a icle is he adjec i e p ie aišus and i s noun de i a i e (p ie aišumas). The aim is o ind ou he combinabili y o hese p edica es om he pe spec i e o alency based on he ma e ial om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language. The esea ch e ealed ha he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas is in luenced by he seman ics and g amma o he p edica es om he minimal lexical seman ic ield. I appea ed ha he no m is dis ega ded, and he e is a endency o exp ess LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 182 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII he indi ec objec o p ie aišumas in he da i e case, especially when i is used wi h he wo ds deno ing an inanima e hing. KEYWORDS: alency, adjec i e p ie aišus, adjec i al noun, lexical seman ic ield. 1.VEVADINS PASTABOS a a dinio edinio acce aischumum alen ici à e Šio s aipsnio ikslas – emian is e bocen inio sakinio modelio samp a a i alen ingumo eo ijos p incipais, išnag inė i būd a džio p ie aišus i jo daik- de e mina e, cosa gli a in luenza. Al ine di aggiunge e i compi i solle a i: sulla base degli esempi della Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT), b e emen e discu e e pa ole, che en ano in minimų leksinį seman inį būd a džio p ie aišus e il suo daik a a dinio edinio campo, alen ingudika ų da leksinio seman inio iuko mus seman iniu, sin aksiniu i leksiniu aspek u (ž . 2–5 dalis); išnag inė i p ie- aišus, p ie aišumas alen ingumą i pas a s y i, (a ) kokią į aką jam da o p e- alen ingumai (ž . pa e 6); u o iassume e (ž . pa e 7). ale aspe u, quan o conosciu a, p ie aišus, p ie aišumas alen ingumas non è esamina o. Applica o me odo di ice ca in e p e azioni, desc i omasis anali ico, g amma icine, seman iche analisi. Pe esempio, con ski ingmi o me di pa ole esamina e nell'a icolo colle i1 DLKT išplės inės paieškos campo nella ašius pa ola kamieną, p z., p ie aiš, p isi iš, lipšn e e c., e selezionus p asideda c i e i. Secondo gli s ili unzionali gli esempi non e ano classi ica i. Conc e us nume o degli esempi esamina i accon omas ul e io men e acce ando conc e a p edica o alen ingumą. Osse ando p ie aišus, p ie aišumas esamina e alen ingumo aspek u, di eia a che alen ingumas è la ca a e is ica decisiama della pa ola signi ica i i ap i e un ce o nume o di pos i uo i, che nella ase o nella combinazione di pa ole occupano di de e mina o signi ica o le pa ole e le lo o o me o le lo o co ispondenze (ž . Sližienė 1994: 16; Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 19, 46 e lì ci a a le e a u a). Valen ingum lega o con e li elliimi: abs ak iu logine seman ica e due conc e i li elliimi di lingua sin aksės e leksinės seman ica. Nel li ello della logis ica seman ica iene de e mina o il nume o di pos i libe i della pa ola e le lo o possibili ak an ì seman ìche unzioni, nel li ello sin aksès iene de e mina a la o ma g amma ica dei alen ìi ak an ì e la lo o essenini à o acul a i i à, nel li ello della leksìe seman ica iene de e mina a la seman ica dei alen ìi ak an ì. Be alen inių sin aksinių ak an ų, la cui bū inumas e akul a i umas s abilisce nella ase, engono assegna i 1 DLKT esempiozii y imui colle i m. ebb aio 2023 mese. A icoli A icles 183 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje memb i libe i […] asinio pa ole, che non sono condizionali della pa ola signi icazioni klauso jo alen ingumui. Lais ieji na iai neužpildo p edika o a e ų lais ų ie- e nep i ų, la lo o connessione con p edica o dimen a gli, come a de e mina a pa e del linguaggio, ca a e is ica pu amen e g amma icale capaci à di collega e al i pa ole e le lo o o me (Sližienė 1994: 35). Essinieji sin aksiniai ak an ai nella ase non può esse e passaggia i, poiché lo o passando la ase pasida o neg ama iškas. Essinaziali a an i sin assiali desc i ono quella pa e della si uazione, che al signi ica o della pa ola è la più impo an e e a uale (id, 31). Facul a i i a an i gali bū i p aleidžiami, o sakinys lieka g ama iškas i sup an amas. Sakiniai be akul a y iųjų ak an ų eiškia maždaug ą pa į, ką i su jais, kadangi akul a y- ieji ak an ai y a implikuo i pačioje žodžio eikšmėje ( en pa , 35). sin a ici sono quelli che nella ase Da una desc izione della alen ia dei p op io dini della lingua Li uania chia isce che, sulla base u e a a ma e iale empi ine, ca a e is i adis p ie aišus, -i2 ‘g ei ai, leng ai p isi ašan isʼ ha due s u u e alen ingume sin a iche: in un caso l'ac an e co isponden e al sogge o è segnala o nominininku, e l'ogge o indi e o u ilininku, nell'al o caso il sogge o indi e o eiški su nominilinku kons ukcija, sogge o menė u (Vaičiuly ė-Semienė: 65, 2001 849, 84). Sakinyje a ian iamen e segnala o indi e amen e ogge o enen e sin assico ak an a è acul a i usis. In en ambi i casi la seman ica a e aischus alen ingum è la s essa: sogge o a liepia pe cipien ą3, men e indi e o ogge o kon en y ą4 (ž . 1, 2). In b e e e mini, il alen ingum sin a ico dii alenzio è Nom, Da p esso Gen, e seman ico [Pcp, Con]. Aspe a i amen e seman ico ques o a ibu i o (ž . 1), similmen e come p ieplaikus (ž . 3, plg. 4) o al i (abejingas, jau us, edelissimo e . .) (ž . 5, 6), cade in a ibu i i, che nuscono il pun o di is a di un indi iduo e so ogge o, il suo psichinì dispos imen o igua do a ogge o, g uppo (Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 79). 1) Lui o e de olon à e sa ebbe mol o appe ischus a amiglia. (ci a a a da Vaičiuly ė- Semėnienė 2001: 79) 2) Ques a kumelė non e a così p ie aiši a un pos o come Bė is. (ci a o da Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 84) 3) Ma ynienė len a, silli, p ieplaiki agli sconosciu i, e sop a u o all'uomo. (ci a a a da Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) 2 Successi amen e nell'a icolo pa lando di di e si dis in i gene i di ques o o al o agg edi o desc endin ai pasakoma solo i iliškoji nežymė oji būd a džio giminė. 3 Pe cipien e [Pcp] s a o psichico di un espe imen o unzione, ca a e is ica ad esse i i en i, pe cepen i ogge i di eal à, a en i un ce o a eggiamen o nei con on i di lo o, psicologicamen e in lo o eani guojančioms (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32; Sližienė 1994: 21). 4 Kon en y as [Con] – būsenos a ypa ybės u inio unkcija, būdinga į ai iems daik ams bei eiški- (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 22). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 184 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 4) U iškis a amen e che ė a p esso il malonio iplaikus. (ci a a a da Vaičiuly ė- Semėnienė 2001: 84) 5) Uomous ylus glegė da olo, ode à, del u o indi e en e a quel, che in o no dėjosi. (ci ua a da Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) 6) Ma poe i, come eություններումokliai, sono is icimi sa o p igimčiai. (ci a a a da un indi iduo Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) Tais a ejais, kai būd a džiu p ieplaikus, abejingas, iš ikimas a pan. nusakoma simpa ia, a o e olezza oppu e an ipa ia ispe o al o indi iduo, būdp ieplaikus a džiui ski iamas ki as alen ingumas: pe cipien o subjek as eiškiamas a di- ninku a ba ki u de inimo da iklio5 lemiamu linksniu, o bene icien ą6 a liepian- is ne iesioginis objek as žymimas naudininku (ž . 7, 8). Tiesa, šis būd a džio seman inis alen ingum ([Pcp, B]) illus uojasi dallo s esso esempio 3 (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80). Con on ando 14 con 58 esempi si ede che le s u u e di alen izza seman ica p edica o [Pcp, Con] e [Pcp, B] engono assegna e in base al ogge o indi e o seman ikà lessina del pa ola menan e ( i a bū ybė (žmogus) esp. dalykas). In conside azione di ques o, l'ogge o indi e o in esempi 1, 3, 4 in e p e o ino come bene icien as, e in 2 esempiozdy come kon en y as. 7) K is ina e o a anco a non è comple amen e indi e en e al signo Pe ui. (ci a a secondo Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80) 8) Pe ché oi e o izza e e a es ia e a noi leali pe sone? (ci a a a secondo Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80) Sulla base dei p incipali diziona ii della lingua Li uanei, nell'a icolo discussiamo būd a dis p ie aišus ela i o con eiksmažodžiais p isi iš i, a sidua e. Konc e amen e pa lando, Daba inės lie u ių kalbos žodyne (DLKŽe) a ibu a dis p ie aišus de ini o come ‘g ei ai, leng ai p isi išan isʼ, e nell'accademiniame Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe) ‘1. che mol o si a i a, a iduodaʼ. Nei dizyni o ni i negli esempi ilius acionali si accon a di p ie aišią gy ą bū ybę (žmogų, gy ulį) (ž . 1). Būd a džio p ie aišus alen ingum sop a u o lega o con il suo signi ica o nella minimì delle ak ine pa ole eiksmažodžių p i(si) iš i, a siduo i signi icmazioni e le lo o 5 Plačiau abou de inimą, de inimo da iklio e de inimo ga iklio samp a ą, dalla quale qui si basa z . Semėnienė (2003: 3842). 6 Bene ician [B] des ina a o, de en o e unzione, ca a e is ica p incipalmen e agli esse i i en i, in pa icola e pe sone, pe bene icio o non bene ici di cui cosa è o si a (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 21). A icoli A icles 185 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje alen inumu7. Nijolės Sližienės Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodyno (LKVJŽ) (Sližienė 1998: 309) spiega che anzi y inis (p i) iš i ‘ i i i p ie koʼ ha due di e en i alen ingumus: ke u alen is (p i) iš i ichiedono, ad esempio, nomininku segnalazione agen y aus8 sogge o, galininku eiškiamo pa ien o9 di e o ogge o, įnagininku pasakomo ins umen o e p elinksnio p ie eiško kons ukcija galino a10 unzione di un indi e o ogge o (ž ški 9). T i alen is (p i) iš i ap e il pos o agen i o sogge o, pazien e e galino pun o ogge o ak an em nel ascione (ž . 10). LKVJŽ au o ė (Sližienė 1998: 309) nelle no e sc isse: Ka ais ques a signi icame eiksmažodis iš i (p i iš i) iene usa o an Gen, p z. : Hanno p igioso mi su la schiena un pezzo di i pagal modelį Nom Acc Da [A1 P B], p z.: I kiek ka ų jau sakė Kalpokui, kad p i iš ų jai (kiaulei) b ank ą K . Kai kada ie oj p ieGen galima kons ukcija ca ne. 9) Plėšikai [...] p i išo o o siūlai G ei u ę p esso e o o pilpo smilgo. (ci a a a da Sližienė 1998: 309) 10) Uno agazzo išo al lazdos bal ą nosinai ę. (ci a a a da Sližienė 1998: 309) Ri a Miliūnai ė (2022: 408) a i a a enzione al a o che dal pun o di is a cul u ale della lingua indi e o ogge o con p isi iš i, p isi išimas de e esse e eiškiamas p elinksnio alla kons ukcija, e no mos non con o mian e naudininkas è pasenęs (psn.) eiškinys. Da LKŽe si può ede e che a iš i è ‘12. p is a e a ko, p ikib i con p e esiʼ (Tik i ieško, che a ko p isi iš Alks.) o collega o con anzi i us p i iš i signi ica o ‘10. p ip a in i, pa auk iʼ (Baisiai accos isęs al mamos [bambino] .). DLKŽe iene assegna o acca aš i come ‘2. ic ims p i ap i11, a duo iʼ (Quel bambino più a ezionis al pad e). LKŽe allege aišus dell'a ibuzione signi ican e esplicikuo addui e DLKŽe de inìes come ‘1. a side si, pasisci iʼ (Jis mokslui a sida ė). LKŽe la seman ica del e bo a dui e esiena con anzi i eus a dui e nel signi ica o ‘5. pa es i, assegn iʼ (plg. Sūnus mo è, a à iglie i adduo i la i a (ūkį) V . ; Ing manoas uo 7 Su Ques o, come sepa a a leksema alen ingum (gali esse e) lega a con la sua signi icamezza pasakomų esminių pa ole seman iniu e sin aksiniu alen ingumu e seman iniu e e, edi Vaičiuly ė-Semė nie nė (2020). 8 Agen as1 [A1] unzione dell'inizia o e o esegui o e dell'azione, ca a e is ica agli esse i i en i (Sližienė 1994: 19). 9 Pazien e [P] unzione del bene icia o e di azione o del possesso e dello s a o (Sližienė 1994: 20). 10 Finisco pun o [Ad] unzione, būdinga a cosa, pe cepi o come ul imo pun o, e so il quale o al quale si muo e l'a o e o iene agi o cosa e cui aggiungu o l'azione non a ia a (Sližienė 1994: 24). 11 Plg. eiksmažodžio p i ap i ‘p iside in i, p isi aiky iʼ alen ingumą (Sližienė 1998: 265) sakiniuose: Egli [P] g ei a ap a a alle pe sone [Con]; Kaimie is [P] non po e a alla nos a i a [Con] ada a si. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 186 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII a aduome dūšias i kūnus mūsų PK32.) i ski iamais jos a spal iais: ‘pasikliau i, a sidė i, pasi ikė iʼ (Negi cui zen o malonei a siduosime sena ėje? V.K ė .), ‘paauko i, a sidė iʼ (Jis è mol o mokslui a sida ęs Sb.). LKVJŽ ope mazodio a iduo i desc io non esis e. Minė inas LKVJŽ (Sližienė 1994: 128) o ni o sinonimiškas a sidė i ‘a siduo i, dedica e u e le o zeʼ, il cui u ilizza o e dell'ogge o indi e o di segnalazione la unzione seman ica dipende dal alen imen o lessinio dell'ac an o alen ino. In quei casi, quando indi e o ogge o a abs ac ų dalyką eiškian is žodis, naudininkas a liepia ikslą (Jis [Pcp] a sidėjo mokslui [Fin] (plg. moky is)), quando indi e o objek u pasakoma gy a bū ybė (±Anim), naudininkas a i inka SŽE. Da SŽe è bene icien ą (Ji [Pcp] a sidėjusi šeimai i namams [B]). Minė ina i ai, kad, pagal An ano Lybe io Sinonimų žodyną (SŽe), būd a diškasis a sida ęs y a sinonimiš- kas būd a džiui iš ikimas. Pas a asis eikalauja naudininko. anche chia o che i p onomi p ie aišus e būdplaikus sinonimai. Quindi p ie aišus (p ie aišumas) alen ingumui anche in luenze può a e e ca a e is i e gio p ieplaikus (p ieplaikumas) seman ica e g amma ica. Secondo DLKŽe, agg edi dis p ieplaikus ques o ‘lipšnus, amiche oleʼ, e LKŽe esso de iniezza o come ‘lipšnus, p ie aišus, amiche oleʼ. Būd a džio d ugiškas i nag inėjamo p ie aišus sąsaja ma y i i Jono Paulausko Sis eminiame lie u ių kalbos žodyne (SisŽe): p ielaipus, p ie aišus, p ieplaikus minimi seman iniame d ugiškumo lauke, nel quale è e già menzionė as p isi iš i. SisŽe eiksmazodis a siduo i cade in seman is ico campo di obbedienza. È p e edibile che gli a ibu i i lipšnus (kam p i ko12), amiche ole (kam su kuo13) alen ingum possa anche a e e signi ica o alle aišus alen ingumui (ž . successi amen e /). Abs acziojo acce aischumas alen ingumas po ebbe esse e simile agli acce aischum del ondamen o. D'al a pa e, Jonas Šukys (1998: 155) sos iene che [a]bs ak ūs būd a džių ediniai su p eesaga -umas, a e da neinančių su naudininku būd a džių, linksnio pap as ai ne eikalauja (neben silpnai aldomo požymio a ėjo kilmininko), quindi i lo o junginiai con naudininku sono neįmanomi e g iež a [...] Tu o ques o celaia la p ie a delle pe sone al p op io zemei p ise išimą (= aisy ini – a sisakan linksnio a būd a dinio daik a a džio a ba kaip ki aip. e a; i io come le pe sone al p op io e eno p ise išę). Quindi indi e o daik a a džio 12 D i alenčio lipšnus sin assino alen ingumas ND, Da a liepia seman inio alen ingumą [Pcp, B], ecc., Ksa e as e ai e a mol o lipšnus, bacia a mani, glaus ės come ka inėlis Vaižg. (Vaičiuly ėSemėnienė 2001: 80). Di alen is lipšnus, ichiedujan e p esso cos uzione, g e a lipnus ‘lipšnusʼ, g e in iʼ alen ingumą. p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ i k . nė a minimas dėl ilius acinių pa yzdžių s ygiaus ( en pa , 84). Plg. LKVJŽ (Sližienė 1994: 399) eiksmažodžio (p i)lip i ‘ u ė i pa aukimą, p isi iš i, p isi- 13 Li u iasche lingua būd a džių alen ingumo ap aše (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001) būd a džio d augiškas alen ingumas non ap a as. A icoli A icles 187 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje accedischumas ogge o do ebbe esse e segnala o solo accelinxnio a cos uzione. Ap a dando l'ogge o Reiškiančias p ielinksnio a cos uzioni con accus imo, acca išimo, glaudimo, appa enimo e k . eiksmažodžiais, J. Šukys (1998: 477) ašo: P iklausy i, p iski i al ends ama usa e, quando a a con abs ak esni dai daik a a džiais. Quando si pa la di appa enenza a pe sona o pe sone, allo s a o, selezionasi solo bene iciininkà, plg. Quella e a appa ene a a mio pad e, ma Jie non appa iene a nessuna o ganizzazione (plg. nessuna o ganizzazione). Da ciò che b e emen e de o, spiega che p ie aišus (p ie aišumas) di un ogge o indi e o, come acul a i io alen inio ak an o, aiškai in luenza può a e e non solo ondamen ino pa ola (p essiš i p ie ko), ma e in al i minimalų leksinį seman inį p ie aišus campo en einančių pa ole (a sen ingo i, a sida ęs, d augiškas, lipšnus, p ieplaikus) alumai. Keliamo alcuni p esuppos i: d i alenčių p ie aišus, p ie aišumas indi e o dell'ogge o aiškai in luenza ha (i) alen ingumas del e mine base, (ii) ak an o leksinis alen ingumas (gy a bū ybė esp. daik as); (iii) p edika ù da lessinio seman ico acce aischus campo seman ica e g amma ica. Tenendo con o del a o che DLKT esempi di con di e se sinonimiche p ieplaikus, p ieplaikumas o me non esis ono, essi ul e io men e non appe a i. 2. SKIRTING PRESIRIŠTI E PRESIRIŠIMAS FORM VALENTINGUMAS Da 1200 DLKT esempi, do e engono u ilizza e di e se (ne)asmenuojamosios azioni del e bo p isi iš i o me e sen inyje indi e o ogge o è pasaki a o, nuošalyje palikus ali come 1116 (plg. 9, 10) e išnag inėjus 500 ipo, come 1721, si ede che negli ul imi esempi indi e o ogge o eiškiamas p i p e e ksnio kons ukcija. 17 e 18 esempio, do e accon a su glaudų niu ogge o. Secondo 5, 6 esempi analogia, 1921 asi (a imą) gy ų bū ybių a pusa io san ykį, odo, kad d i alenčio p isi iš i bū i- nieji ak an ai sakinyje pasakomi pe cipien o subjek u i bene icien o ne iesiogi- sogge i co ispondono 11) [Mykolas] a dilbių acci išo quei alksnio šluo ažius, pe cipien ą, o p ie kons ukcija žymimas ne iesioginis objek as – kon en y ą. pe sižegnojo, sušuko: sk endu! 12) P o esso io, che non nenusp us ų eloci à pedalo in ece di endzio, p isi išo uno piją p esso sėdynė. Poi aiu a la gio ane egina ad a e a si al b ū inės kūdikį [...]. 13) 14) Lei [mo he ys] [...] s en ò a iš i e (plg. p esso se s esso) pe u a la i a. 15) P i alau p isi iš i (plg. sa e) p ie s ulpo, nes galiu nug iū i an ke u ių. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 188 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII Da lei [me gelė Pe eliškė] p essišusi (plg. sau 16) a sé s esso) pe eliškės spa nus panašius a quelli, ai quali pasidabina angelus scuola spe acolli nei aidinan i p adinukai. Ci ca l'eš un ą 17) mese della i a il bambino si accos a alla maman. Egli [šeškas] è senza ine žaismingas, accosašęs alla amiglia e š elnus. 18) 19) Noi, li uani, mol o a ezionisę alla p op ia e a na ale. 20) Le pe sone sono la o š ūs, sėslūs, acco šene ai e e nainųjų adizionali al ybių. 21) Labo men e io, appa en emen e, non all'amo e accos isu a, e al pensioni e di iso empo. 2223 esempi in acconomo si uazione ak ualizuojamo un al o a iisimen o: d i alen is a iš i seman i icamen e sussiega con po aukiu come dipendomybe (plg. Sližienė 1998: 240). Ques o ha in luenza seman iniam accisaš i alen ingumui: a dininku žymimam sogge o i ca a e is ica non an o pe cipien o, quan o pazien e seman inė unzione, a apelinksnio alla cos uzione eiškiamo indi e o ogge o a liepia kon en y ą. Mažų almeno qui iconoscibile sogge o d isluoksnė14 pe cipien inio pazien e seman inė unzione. Pa ien ą a liepien e sogge o illus a 24, 25 esempi, do e p essiš i ak an as pasakomas non gy ą bū ybę, a abs ac ų dalyką eiškiančiu žodžiu. 22) Ma alcoolico pe manęs può esse e, può non esse , nesu [aš] a lui accos isęs. O p esso che sie e? A ensione è una cosa mol o ca i a. Ques o signi ica, sei p igionie o. In ques a i a non do ebbe a eziona si a nulla. 23) Ac ekai e ano enden e cioccoladà mangia e kun cos di e sii iau di noi, così s a kamen e accos isè ai dolzi dei be imà. 24) Consocendo, che p igion is oppo mol o accos a a al schalingų o a ies klių, pi miausia apsisp endė sa ai ę ylė i. 25) Ji [ adicinė iloso ija] p isi išusi p ie esinio i nekelia klausimo apie esinio aisygalimybės sąlygą bū į. Išnag inėjus 500 DLKT pa yzdžių su ski ingomis eiksmažodinio daik a a džio p i i išimo o me ede e, che nei casi, quando nella ase daik a a džio p i išimo indi e o ogge o è de o, no malmen e esso segnala o p elinksnio a kons ukcija (ž . 2628). Pasi aikė (qua ici esempi) usa o dal pun o di is a cul u ale non idoneo dell'ogge o indi e o naudininkas (Šukys 1998: 155156) (ž . 2930). Il sogge o co esponde pe cipien ą, e l'ogge o indi e o a liepia bene icien ą (26, plg. 27) o kon en y ą (2730). 14 Ci ca bi aloksne seman iche unzioni più ampie c. D uk einis 26) Vaiko p isi išimas p ie mo inos – būdingas sa ybes u in i p ie aišumo ūšis. Tai – a imų yšių a p mo inos i naujagimio užmezgimas gimdymo me u. (2009). S aipsniai / A icles 189 P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje 27) Ma non lascigia da akių e Li uaniaessenza: delle pe sone ada acimen o alla e a, animale, aikumo, omumo. 28) Le [Mosc a] non ha soddis a o l'in alidi à e l'a accamen o al ecchio. 29) I alo i pe sikainoja e chi dall'a iliazione ecchiom non uole ip ica e i p op i enei eneuždengia occhi a pa i e già pe sikainojusių. 30) Jų [ esiden i dei illaggi] ši dyse a o zò meilė, ispe o e a ezionamen o alla senolii e a, i lo o modo di i e e, adizioni. Sen enzialmen e naudininku ma ca o ogge o indi e o può esse e in e p e a o come alen iamen e co ela o con due di e si p edika ai. Pe esempio, 31 sen enza a suo ma i o può esse e associa o sia con daik a a džiu a e šimen o che con eiksmažodžiu es eikš i (kam). Folesnis con es o indica, che in ques o esempiozdyia è e oneamen e segnalim a i išimo come a imo yšio15 indi e o ogge o. 31) Ma lei nepasi aisè: e, egu sia, pe ché ši aip p a a è lei zassimi šusi, nien e male uomo a non linkedando, sol an o acc išimą al suo ma i o es eikšdama. Dopo di che lei e anco a di e se ol e ši aip Kos u chiamò la ospizia. Sulla base di 22, 23 esempi, si può a e ma e che 3233 esempi in di i alenzio acci išimo numanomo sogge o ha pazien e, e accelinksnio alla cos uzione segnalimas indi e o ogge o kon en y o unzione. Il a o che seman i icamen e il sogge o di a ezionamen o possa esse e collega o con bene icien u, indica 34 esempio con es o. 32) Appe i o all'alcol o d oghe: * uba u i uoi deside i, * u di eni u ašku ques i en undų schia o, * spinge e in po e à. 33) Tu a ia u i ques i ma e iali ichies i hanno sedielenos, e bi i sijo i k ie iniai a i non li hanno. Pe an o eccessi o a ezionamen o ai bandelli e ba onì danneggia salu e. 34) Especialmen e gli bene sekėsi s a yboje R. S eink oso compagnia poika osi Niujo ko s a ybos o ganizacijų dešim uke. Kles inčio e slininko p isi išimas p ie „Vals ijos“ uni e si e o bu o sąlygo as daugiau asmeninių in e esų nei di- s ambiausių delės meilės Alma Ma e is i uigom. Da quello che si è de o su a i iš i e a i išimo alen ingumą, si ede: quando si pa la di i osi à dell'assi išimą come senso, il sogge o a liepia pe cipien ą (Ji accon a che cu ando logo ipą più ėmėsi emozioni: ce cò susie i ali sen imen i come ilgesys, a ilišimo a p op io casa e p ossimi, geni o iene meilė e... (KTDL) kai), enu o in men e l'assi išimo i osi à come appa enom, ak ualizp o is, a ualizza o sogge o del pazien e ( Kas p isi iša p ie ek ano, 15 Plg. DLKT esempio: An imumas na i aia zea A. Miškiniui ques o accos isimo al liaudies cul u a, ab očių. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 196 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 85) Ecco pe ché ca inien o g andi cen i comme ciali nei bagni che si o ano d'eo in ai alle nos e mani anche non sono d ugiški. 86) Pe an o neabejo inai necessa io ce ca e modi di p omuo e e ecologico ag icinkauzione. 87) Il egime iscale li uano è in sos anza amiche ole e slui. Di alen is amiche ole ‘6. non dannosmin o, non dannigian e ambien ekaʼ (BLKŽe) ichieden e sogge o del pazien e e kon en i o indi e o ogge o, eiškiamo bene icia o e (ž . 88, 89). 88) Quindi il a o che noi i iamo in un piane a icco, pe ò di iso se limi a e, è una chia a s ida ai leade mondiali, che discu ono di uno s iluppo mondiale eco- iendly subbalansua o. 89) Tu a ia la più impo an e, che si p oducano iendly p odo i ambien ali, u ili alla nos a salu e. DLKT o nì o e 700 esempi con di e se cose a o dzio amigiškumas o me. Ras i 55 esempi, do e nella ase, desc i endo la simpa ia di un indi iduo, a o e olezza ispe o all'al o indi iduo, il secondo indi e o ogge o amigiškumas ak an as esp iskia o bene icie inku (ž . 90, 91) o ispe o kons ukcija (ž . 92, 93). Li isnag inėjus è appa so che unoip o al imen i segnalama bene icien e indi e o ogge o de a con pe cipien e sogge o. 90)F ancia è s a a subse ia, ma su due occasioni slapčia ha man enu o la sua amiche olezza Li uaniai. 91) An anas qui è enu o da amiche olezza Casimie ui. 92) E ques o s essa è il pa imen o di icinanza degli indi idui appa enen i alla ci il à (p.es., ancūzija nei con on i degli immig a i p o enien i dal No d A ica e amichiskezza nei con on i polków immig an ów). 93) Secondo G. Taujanskio, Gied ius V. il suo ispe o amiche olezza non dimos a a. Quando sen iniu nasconde l'a eggiamen o a o e ole del indi iduo igua do al sogge o, dui alen is amigiškumas ap e libe o spazio al sogge o pe cipien e e kon en i o indi e o ogge o (ž . 94). 94) Se ogni scienza nell'anima è così, come sogge o, indis in amen e e e i à non può pe žū i, allo a pe ché, chiedo, pe igno anza di che amichezza mo čiai abejojame e e nainu i a dell'anima? pe sekęs paz ybės sušunka Augus ino P o as. Con eks e può esse e aggio nua o e più in ecchima o amigškumas. Allo a è possibile pa la e di seman i icamen e d isluoksnį sogge o: pa ien ą su pe cipien o a spal iu o a icenda. Ciò che amichiskezza può esse e in e p e e uo inas d ejopai da emozione pe einan e (capace pe ei i) in azione, indica e 95, 96 esempi. Che e come qui bebū ų, la e a amicizkia (come e l'abbandono) nasce da un sen imen o (plg. 97, 98). S aipsniai / A icles 197 P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje 95) Il suo cos an emen e mos a o amicheschezza a me. Semp e p eghiamo inžei i, semp e p eghiamo p ende e in p es i o da noi, se qualcosa i p i ūk ų; Hen ikai, ho in igo i e o qualche bi a. 96) S eicindama Li uanei gue a lakūnus so ie ų p uda a p oga sc isse su nuola c escendo Li huanian d ougiškumo sua igua do apa eiškimą, no ando che ques o olo di en e à un al o se io a o e agli amicici appo i di en ambi i paesi a o za e. 97) Egli gioiosamen e nusišsmiò, e K iuksis pensando che gi simipsena esp ima gli esp imi amicheski à, anch soddis a o nusciokè. 98) I alijos d augiškumo jausmai Lie u ai (plg. I alijos d augiškumas Lie u ai) y a nepaki ę i D.G andi izi as Va šu on ne u ės jokios į akos Lie u os i I alijos san ykiams. Passiò esempi, do e daik a a dis amigiškumas è collega o con menziona a base del pa ola 6 signi ica o (BLKŽe) (ž . 99). Tada a dinio daik a o dgio alen ingumas a liepia minė à 88, 89 esempi. 99) In sin esi posso di e che ce chiamo di c ea e un sis ema che amiglioški à ambien e pa en asse a auklia in senso economico, semplice e melonia a i i à. Da quello che lig šiol sai o, man ina, che sogge i o p ie aišus, p ie aišumas ak an as po ebbe a e e non solo all'inizio dell'a icolo (ž . 1 pa e) menziona o pe cipien o, ma e pazien e unzione, e ogge i o ak an as bene icien o e kon en y o. È p e edibile che acul a i io ogge o acce aischus, acce aischumas ak an o aiškai in luenza può a e e discu a ų p edika ų sin assico alen ingum, specialmen e pe aggio na e seman iche di e enze. 6. SKIRTING PRIERAIŠUS E PRIERAIŠU- MAS FORM VALENTINGUMAS DLKT secondo p ie aiš užklausą o nì 101 esempio con di e en ime a ibu e džio p ie aišus o me. Išnag inėjus DLKT o ni i 15 esempi di, do e je ne iesioginis objek as y a pasaky as, paaiškėjo, kad jis žymimas ne ik nau- sakinydininku o p eminxnio alla cos uzione (ž . 100102), ma e p eminxnio su o igua do cos uzione (ž . 103, 104). Le ul ime due no me di cos uzione dal pun o di is a do ebbe o esse e cambia e in u ilizza ice (plg. 100) o p ielinksnio alla cos uzione (plg. 101). Dall'al a pa e, da p eceden emen e de o si a chia o, chi a o può in luenza e la scel a dell'o a o e aleam di indi e o ogge o di segno mėjimui. P ielinksnio su a ba a ž ilgiu kons ukcija su p ie aišus y a seman iškai LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII mo i a a: pasiskolin a da sinonimiško p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ seman ica e g amma icos (da 198 m segui o). 100) Saliukis [šuo] è gen ile e o us, si iene lon ane dai sconosciu i, pe ò è di e, a a sida ęs i p ie aišus sa o šeimininkams. 101) Todėl, šio y inė ojo eigimu, p iklausė i p ancūzų, i lenkų au oms [...]. Sunku quale paese la eginaè e a appenaišesnė (plg. a sida usi). Essa spesso p onos icò leale a Luigi XIV . . . 102) Nonos an e ale polinkio in čigoniškas klajones, Ie a sakosi esan i mol o p ie aiši non solo ai pe sone, ma e ai daik i. 103) In elligen e, igile e sensuo [šuo]. P ie eišus con amici e cau i con sconosciu i esse i. 104) Likusio con il bambino il appo o ecip oco pad e o mad e da gi anche miglio ò meno con li i. I bambini più p ie aišūs igua do alla amiglia (plg. amiglie). D i alenčio p ie aišus sąsaja con p edika ai dal lessinio seman ino campo (a sida ęs, d augiškas, iš ikimas, malonus e k .) anche is o da DLKT exemples, do e indi e o l'ogge o dell'a ibu o conside a o chia ous dal con es o. Da 105 108 esempi si ede, come in accon o si uazione ak ualizuojasi uno degli accadaiscius aspe i seman ica (plg. 100, 101). A enendo a ques o e iconoscendo a ian iškus e nebaškius casi, eig ina, che nell'a uale linguaggio Li uano scel ous usa e d i alen į p ie aišus a imamui appo o a gy ų bū ybių nusaky i bene icien ą a liepian e indi e o ogge o segnala o pa ecchi modi. 105) L'uomo è p ie aiši (plg. p isi išusi) bū ybė. P esso che a ida? Ques o dipende da indi idualių pomėgių, būdo b uožų. 106) Bladhaunds è pa icola men e p ie aišus (plg. meilus, d agiškas), nesi aidija né con šeimininkais, né con al i šunimi. 107) Gli uomini gua dano a una donna anche quando lei gioca con il canelello. Secondo lo o, gy ulėlių glos ymas è un buon segno, indican e, che donna p e aiši (plg. lipšni, meili). 108) Con podžiais ece amicizia (ella isadas impėda o goikamen e sua e si con ecchie pe sone, popola emen e li chiamando močiu ėm e ė ukais). Non sono ale Be 100104 esempi, do e d i alenzio p ie aišus sogge o co esponde p ie aiši (plg. lipšni, d augiška), gal ne kiek „dygliuo a“ – į dideles šnekas su podžiais neįsileisda au. Juoba, kad močiu ė bu o be eik ku čia18. pe cipienbjek as de a con kon en y o indi e amen e ogge o, che a ian iamen e segnalimas 18 Da ą, o ne iesioginis objek as – bene icien ą, iš DLKT u ima, kai pe cipien o su- plg. DLKT esempio con p ie eiksmiu accos amen i: Sal e, žal y Žal inėli! Con žalčiu Žal inėliu in amicizia susigi enena dalla in anzia. Paezz ami da pa lopšio. Abu p ie aišiai (plg. amigiamen e, meiliai) gioca a, come nonno con igličiu. Insieme en ambi il la e la sio bi ano. Già an i anni lui Žal inėlį penėda o da molio dubens. A icoli A icles 199 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje naudininku a ba p ielinksnio p ie kons ukcija (ž . 109, 110). Taip pa p ie aišus sogge o può co isponde e pa ien ą, men e indi e o ogge o kon en ī u (ž . 111). 109) In Le onia socie àè anco a nonapo p e aiši agli immagini. 11 Te e inai non solo es ano con noi a in e na e, essi sono ganė inai accedaišūs ai soli i, già pamėg ų luoghi0). 111) P imo si oglia so olinea e, che dublipius accapischis alla adizione so ie ica è u a la nos a scienza della s o ia (e qualche ol a e s o ica nos a coscienza in gene ale). DLKT o nì quan o pe 500 esempi con di e se ogge i a o dio acce aišumas19 o me. Išnag inėjus 170 esempi, do e ques o obie o indi e o del de ik a o dzio è de o nel sagge o, spiegò che è indica o u enziku o p elinksnio alla kons ukcija20. P ima occhi a in ben più abbondanza di esempi che con appena discusso a ibu a džiu p ie aišus, si può pa la e di aiškos polinkius: indi e o ogge oà ends ama žymė i naudininku (plg. 1 pa e). Conc e amen e pa lando, il acol a i o bene icia o e con accadaischumas o me si sceglie 58 pe cen o di u i i casi (o 98 in esempi di 170). L'u ilionis a dell'ogge o indi e o più spesso (73 pe cen o. o 72 esempi su 98) accon a os negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą eiškiančiu pa ola, ge okai ečiau (27 pe cen o o 26 esempi su 98) gy ą (pp . žmogų) bū eiškiančiu. L'aspe o i umo simili endenze anche mos ano asi, do e l'ogge o indi e o segna o p elinksnio alla cos uzione: l'ogge o indi e o de o si i a cosa daškiančiu pa ola 33 pe cen o (o 24 esempi su 72 casi) e negy ą cosa daškiančiu 67 pe cen o di u i i casi (48 esempi su 72). Quindi dal pun o di is a della no ma linguis ica co e omo u en e o adegua a appendixnio alla cos uzione signi icimas indi e o ogge o di daik a a džio a iaischumum ogge o semplicemen e (71 pe cen o. o 120 esempi di 170) sono 112) I bambini di alle amen o e educazione peculia i à negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą eiškian is žodis. S a bu minė i, kad šios abi ne iesioginio objek o aiškos y a (gali bū i) a ian iškos (ž . 112–115). lemia amo e della mad e, emozioni e p e- aišumas sūnui a duk e iai. 113) All'a a a i udine del bambino alla mad e o mao is è impo an e non solo il empo, che la mad e pe me e con il cugino, ma e modo di comunicazione, pobūdis di cu a. 114) Lei [Vėlinės] ico da, che messiškajam i e eimo appa saus ape aišumas scompa i à. 19 Pe gua da e e DLKT engono o ni i esempi con di e en i di e nių p eie a o dio a e icumas o me plu isci as (p ie aišumai, p ie aišumų ed ecc.). h ps://www.d ejinamai.l /). 20 In e ne e ganė ina pa yzdžių, ku p ie aišumas ne iesioginis objek as eiškiamas i p ielinksnio su kons ukcija, p z.: P ie aišumas su mo ina nė a p eo i e inis p ie aišumui su ėčiu (ci uojama iš: LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 200 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 115) Žmogaus p ie aišume p ie gy enimo esama kažko s ip esnio už isus pa- saulio a gus. Gli esempi a disposizione indicano che l'ogge o indi e o isponden e bene icien ą coincide con il sogge o pe cipien e (ž . 112, 113). D ejopai come pazien e e pe cipien a sogge o può esse e in e p e a o 116 esempiozdyje, do e iconoscibile e seman ico di e e p i iš i ‘ e ili e a koʼ signi icazioni (plg. bambino [P] p i iš as bambagysle [I] p esso la mad e [Ad], mad e [P] p i iš a p esso bambino) as e imen o, passaggio in p i iesus come pe cep i aus p edica o seman iką. Unione seman ica con menziona o p i iš i alen ingum mos a e 117 esempio: pe kel ine signi ica o de o p e ė io azione (paga o, p i akino (plg. p i išo)) è Blanka emo i o appendicesimo on e, i.e. emo ionui appendicesimen o e la sua quali à in luenza la a, o ma che c ea azioni21 (da plg. 1416). Allo a, quando l'a e aischimo in e essa con il ondamen o e bo p i(si) iš i di e amen e signi ica i (labiau) nu ukkusa, aggio na o si pe cep i usis a e aischismo (ž . 112, 118). Sos ene a che l'a e aišumo come senso (kam) seman ica e g amma ica a in luenza sin assiniam a e aišumus (p ie aišus) alen ingumui: ac ualizuojan ale a e aišumą del bene icia o e di ogge o indi e o è (più) nežymė as (plg. 118121). Di e en emen e che 119 121 esempi, do e indi e o ogge o u ilizzininką g amma icamen e si può cosie i e con il p incipale p edica o del eazione eus i (a, cosa), 122 esempio indica che i e eimui è non daik a a džio senso (plg.? Niliūno senso di i e eimui), ma p ie aišumas (plg. Niliūno p ie aišumas i e eimui) ak an as. Sulla base di ciò che si è de o, si può a e ma e che 123 esempiozdyje ac ualizza a emozionale indipendemezza del sogge o p op io olia in e ouk as (nugalė as) pe azioni in amiglia su o muo o a e aišum emozionale. Possibile a e aišumo e dipendendi à in e cagia ede e e da 124126 esempi di con ex i. Naudininku ma kedimo sogge o acce aischum come emo ionis connession aki aizdus 127 esempiozdyje. P ielinksnio alla cos uzione, p e edibile, può esse e apposi a ma ca a più in eiksmin ą su116) Il bjek o p ie aišumą (plg. 128). Žinoma, kaip jau minė a, iek ienas, iek ki as p ie aišumo aspek as gali bū i žymimas i a ian iškai (plg. 122, 129). Bambino s iluppa ascol ando mamma pensie i e i endo sen imen i. A causa dell'appiascimen o della mo ice incin a al suo nešiojamo bambino può idu e i suoi sop a en o s esso e e i. 117) Iscolbinga le pa ole Blanka desc i e la sua a isaišum a į ė i: lei si sen e essen i come pagau as e p ijaukin o, p esso o o žiedo p i akin o sakalas (plg. Į ė is [A1] p i išo sau [B] Blanką [P]). 21 Plg. DLKT esempio: Signala con ac ui es i ui e (nusišiussando lei o chiedendo le p i a i su mani), dopo di nuo o è s a a gioca a, y inėjama. ale compo amen o del bambino mos a sicu oų acca aischumo. A icoli A icles / 201 P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje 118) Pe il senso di appiaysimen o o ma si pa icola men e impo an e g ande sensibili à ai bisogni del bambino e capaci à di soddis a li. 119) Mui comunque sen ida amo ki s un al o qualchequì l'appe aišumo. Piace o sì, e a mio pad e... 120) Lì lei ee ą anni s udiò speciali à sub ilumus, mol o co, come s essa dice, impa a o, pe ò di pa icola e ap aaisima a ques a sua ase della i a non sen eccia. 121) Non dubi o che lo abbia almeno dopo una ol a ascol a o assoluu i maggio anza dei li aui, pe chè media sen ì, e anco a e oggi ebbuccia pa icola e appe ijsumą a ques o ema. 122) In gene ale Niliūno ope e ole c'è mol o o e apa aišmo alla i a senso, del quale non nesunaicina alcuna es in kančios disg azie e a gai. 123) La sua gene azione agli ame icani l'au omobile signi ica a libe à, g ei į, mo imen o e nugalė ą p ie aišumą. Namams i p aeičiai, . i. be kokio hauko adizione e san a kai. 124) P iklausomezza dalla eligione pe cepì come illusuzinio dipendenza dal punizian e pad e immagdzio sos i ui alą. Lo scopo psicoanali ico non a o za e l'a accijsimen o del pazien e alla psicoanali ico, ma lo in e ompe e, a o zando l'au onomiški à del pazien e e la ma u i à della pe sonali à, la sua capaci à s o e si sui p op i piedi. 125) Medici na cologi già da empo esegui ono la dipendenza isica e psicologica delle pe sone da alcol. Psichologico appendicismo a s aigiųjų be andamen i cu a e i in di icile, e isico […] si può scon igge e. 126) Kaišiado ių paukš ynas unico dei Paesi bal ici a e a il di i o esclusi o su 80 p oc. della p oduzione gabeno in Polonia. Non ignona quan o sa ebbe du a o polkų p ie aischumo (plg. įp o is algy i) mūsiškei iš a, se di e o eus Kęs u is Ba ke ičius ebū ų pensa o solo su paukš yno, e non su i bisogni del paese. 127) Įkū ėjos mi ė composizione monas e olyno kei ėsi o sesuo Bea ičė ebegy eno in amiglia, pasiš en usaje molda. Il suo accos amen o alle so elle e a calmo e semplice. 128) E endš aujama innanzi u o a se s esso pe quell'a eggiamen o mazochis ino a colo o che skaudino, g io ė, dis ugino... 129) G upè nella ase di ma u i à dei g uppi i pa ecipan i del g uppo spe imen ano appaiachismo al g uppo sen imen i, c eano in imu emozionali legamen i con al i memb i, pe ò man iene au onomiją, inse ąconsina le p op ie di e enzie dagli al i memb i del g uppo. DLKT esempi indicano che l'appendiscimismo d'ogge a o zio sogge o ak an as co esponde pe cipien ą, a d ejopai eiškiamo indi e o ogge o kon en y ą (ž . 130). Secondo 111 esempio analogia si ede che 131 esempio di sogge o ac an a app esen a pa ien ą, e indi e o ogge o kon en ī u. 130) Si occa e e man ene e a sé a enzione aiu a un'al a ca a e is ica: in od aigumas e sa i aiga, g ande appe ischumas a quello che deside au ina. 131) Mia es a, l'app eaisimo della s o ia cul u ale alla adizione ma xis a è quan 'al o, ma ques a oji quali à aki aizdi e pile ine, e nel caso della s o ia cul u ale. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 202 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 7. APIBENDRINIMAS IR IŠVADOS Išnag inė i 600 DLKT esempi di con di e en ingmi p ie aišus, p ie aišumas o me indicano, che a come lo o sema iniam e sin aksiniam alen ingumui in luenza p edika ų (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas e k .) da leksinio seman inio campo seman ica e g ama ica. Pe sinonimišką p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ in indi e o p ie aišus, p ie aišumas ogge o aišką a keliauja p ielinksnio su kons ukcija. Toks acul a i ioio a an o segnalazione ( ok. ma kie ung) pascolkamas, quando si pa la di a imą dwóch żywych by nich (pp . ludzi) appo oį (Šimoje geni o i impa ede sicu ous appaiacimen o con il Tada, kai d i alen is p ie aišus a ojamas ‘lipšnus, d augiškasʼ eikšme, jo sin- aksiniai ak an ai pasakomi subjek o a dininku (a ba ki u de inamuoju links- niu) i ne iesioginio objek o naudininku a ba p ielinksnio su kons ukcija; se- bambino?22). man ino alen inumo [Pcp, B]. Di un ogge o indi e o con a e ischus ‘p i a, acilmen e ada ašan e; a sida ęsʼ, p ie aišumas o me aiška u ilizzininku e p ielinksnio p esso cos uzione no malmen e è a ian iška. DLKT esempi indicano qualche a ian iamen e ma camen o p ie aischus, p ie aischum combinini di seman ico alen ingumo. In quei casi, quando ecip ocamen e de a sogge o pe cipien e con indi e o ogge o bene icien u, si uazione, pasakomoje p edika ais p ie aišus, p ie aišumas, ac ualizuojamas a imas emocinis due i ų bū ybių san ykis. Quando si uazione si pa la di pe sona disposi ima igua do ogge o, sogge i pe cipien e coincide con indi e o ogge o kon en y u. De mė del sogge o pazien e e con en i en e indi e o dell'ogge o is o, quando impo an e appe aišum come un ce o abi uo, dipendomezza. In quei casi, quando indi e o p ie aišumas ogge o è de o negy ą daik ą eiškiančiu pa ola, esama aki aizdaus polinkio nepaisi i no mos in ecei p ielinksnio p cos uzione usa o naudininkas. No malmen e p edika ais p ie aišus, p ie aišumas ac ualizuojamas emo i o aspe o (Režisie ė ilme k epiasi in abbas anza sub ilius jausmus ico diimus, p ieKon eks uose a pažįs amas dal undamen ino p i(si) i an icchi semes is e g amma ico a uomo come s a o di possedu o, pazien e, se s esso p i ichimen o a ko daik iško. 22 Ci a o da: aišumą mies o sielai, ji ku ia ilmą apie niekus, iš ku ių iskas susideda (DLKT)). h ps://www.be na dinai.l -2014-07-04-diskusija-apie-globa-kokia-aplinka-palankiausia-aug i- aiku- i-ii/. A icoli A icles 203 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje ŠALTINIAI BLKŽe – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2022. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l / bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/. DLKŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 8-as pa ais. i papild. leidimas, y . ed. S . Keinys, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė, J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija 2018). P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/. SŽe – Lybe is An anas 2002: Lie u ių kalbos sinonimų žodynas, Vilnius: Lie u ių kal- bos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /sinonimu-zodynas/. SisŽe – Paulauskas Jonas 1987: Sis eminis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius, Lie u ių kalbos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l / sis eminis-lie u iu-kalbos-zodynas/pe ziu a. LITERATŪRA D uk einis Albinas 2009: Seman inės sakinių s uk ū os su sink e inės eikšmės p edika ais. – Res humani a iae 6, 24–41. Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p a- džioje: sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI: doi.o g/ 10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai. Semėnienė Lo e a 2003: Būd a džių de inimas. – Sin aksinių yšių y imai. Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 1, ed. A. Hol oe , A. Judžen is, Vilnius: Lie u ių kalbos ins- i u as, 37‒66. Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų edikla. Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(1), Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Šukys Jonas 1998: Lie u ių kalbos linksniai i p ielinksniai: a osena i no mos, Kaunas: Š iesa. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 204 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Lie u ių kalbos būd a džių alen ingumas: dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2020: Daik a a džiai a i ik is, con o mi à nella lingua amminis a i a. Bend inė pa la 93, 135. Accesso in e ne : h ps:jou nals.lki.l / bend inekalba/a icle:// iew/2059. Valency o he Adjec i e p ie aišus and he Noun p ie aišumas in Con empo a y Li huanian (W i en) Language SUMARY The analysis o 600 examples wi h di e en o ms o p ie aišus and p ie aišumas d awn om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language e eals ha hei seman ic and syn ac ic alency is in luenced by he seman ics and g amma o he p edica es om he lexical seman ic ield (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas, e c.). The cons uc ion o he p eposi ion su has en e ed he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas h ough he synonymous adjec i e p ieplaikus ‘a ec iona e, iendly. Such ma king (Ge . ma kie ung) o a acul a i e ac an is chosen when a close ela ionship o wo li ing beings (usually people) is mean . In casi do e bi alen p ie aišus is used in he sense ‘a ec iona e, iendly, suoi ac an i sin a ici sono esp essi in he nomina i e o he subjec (o ano he case in ag eemen ) and he da i e o he indi ec objec o he cons uc ion o he p eposi ion su; he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec bene icia y. The exp ession o he indi ec objec wi h he o ms o p ie aišus ‘one who ge s a ached as and easily; de o edʼ and p ie aišumas in he da i e case and he cons uc ion o he p eposi ion p ie is usually a iable. Se e al combina ions o seman ic alency o a iably ma ked p ie aišus and p ie aišumas a e possible. In cases whe e he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec bene icia y, he si ua ion exp essed by he p edica es p ie aišus and p ie aišumas con eys a close emo ional ela ionship o wo li ing beings. Whe e he si ua ion is conce ned wi h he pe sons disposi ion owa ds some hing, he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec con en i e. Il acco do o he pa ien subjec and he indi ec objec co esponding o he con en i e può esse e is o do e a achmen è highligh ed as a ce ain habi and dependency. A icoli A icles 205 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje In cases whe e he indi ec objec o p ie aišumas is exp essed in he wo d deno ing an inanima e hing, he e is a clea endency o dis ega d he es ablished no m – he cons uc ion o he p eposi ion p ie is eplaced by he da i e case. The p edica es p ie aišus and p ie aišumas usually con ey an emo ional aspec . The a achmen o a pe son as he con eyo o a ce ain s a e, he so called pa ien , o some hing angible, which comes om he seman ics and g amma o he base e b p i(si) iš i can be ecognized h ough con ex s. Į eik a 2023 m. maggio 8 d. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania lo e [email protected]