scieee Open visual document viewer

Prieraišus, prieraišumas valentingumas dabartinėje lietuvių (rašto) kalboje

Loreta Vaičiulytė-Semėnienė

Abstract

    Šio straipsnio objektas – būdvardis prieraišus ir jo daiktavardinis vedinys (prieraišumas). Tikslas – remiantis Dabartinės lietuvių kalbos tekstyno (DLKT) medžiaga, išsiaiškinti šių predikatų junglumą valentingumo aspektu. Tyrimas parodė, kad sakinyje netiesioginio prieraišus, prieraišumas objekto raiškai įtakos daro predikatų iš minimalaus leksinio semantinio lauko semantika ir gramatika. Paaiškėjo, kad nepaisoma normos ir linkstama netiesioginį prieraišumas objektą žymėti naudininku, ypač su negyvą daiktą reiškiančiais žodžiais.

Full text

S aipsniai / A icles 181 LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2196-8937 Las di ecciones de in es igaciones: mo osin aksė, alen ingumas, semán ica, ipología. DOI: doi.o g/10.35321/all88-09 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o PRIERISHUS, PRIERISHUMAS VALENTINGUMAS ACTUAL LIETUVI (RAŠTO) DIBLOGE Valency o he Adjec i e p ie aišus and he Noun p ie aišumas in Con empo a y Li huanian (W i en) Language ANOTACIÓ El obje o de Es e a ículo a ibu dis p ie aišus y su obik a a dinis edinys (p ie aišumas). Aimslas basado Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial, escla eškin i es os p edika ų junglumą alen ingumo aspek u. El es udio mos ó, que en la o ación indi ec o de accesaísus, accesaísumas obje o aiškai hace in luencia p edica as de un minimalaus leksinio seman ino campo semán ica y g ama ica. Paaiškėjo, que nopaisoma no mas y incls ama indi ec o accesaišumas obje oą ma cė i naudininku, especialmen e con negy ą daik ą eiškiančiais palab as. ESMINIAI VOZŽIAI: alen ingumas, būd a dis p ie aišus, būd a dinis daik a a dis, leksinis seman inis laukas. ANNOTATION The objec o he a icle is he adjec i e p ie aišus and i s noun de i a i e (p ie aišumas). The aim is o ind ou he combinabili y o hese p edica es om he pe spec i e o alency based on he ma e ial om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language. The esea ch e ealed ha he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas is in luenced by he seman ics and g amma o he p edica es om he minimal lexical seman ic ield. I appea ed ha he no m is dis ega ded, and he e is a endency o exp ess LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 182 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII he indi ec objec o p ie aišumas in he da i e case, especially when i is used wi h he wo ds deno ing an inanima e hing. KEYWORDS: alency, adjec i e p ie aišus, adjec i al noun, lexical seman ic ield. 1.ÚVADINS PASTABOS a a dinio edinio ade aischum alen ingum y de e mina , Šio s aipsnio ikslas – emian is e bocen inio sakinio modelio samp a a i alen ingumo eo ijos p incipais, išnag inė i būd a džio p ie aišus i jo daik- qué le hace in luencia. A in de log a lo se plan ean a eas: basado en Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ejemplos, b e emen e discu i palab as, en ando en minimų leksinį seman inį a ibudžio p ie aišus y su daik a a dinio edinio ieldą, alen ingudika ų de leksinio seman inio eluko alen ingumai (ž . mus seman iniu, sin aksiniu i leksiniu aspek u (ž . 2–5 dalis); išnag inė i p ie- aišus, p ie aišumas alen ingumą i pas a s y i, (a ) kokią į aką jam da o p e- pa e 6); odo esumi (ž . pa e 7). al aspek u, cuan o conocida, p ie aišus, p ie aišumas alen ingum no es á examinado. Aplicado mé odo de es udio in e p e aciones, desc ipomasis analí ico, g ama inas, seman inas análisis. ejemplos con ski ing con las o mas de palab as examinadas en el a ículo ecop i1 DLKT ex és inas pae sea ch en el campo į ašius palab a kamieną, ej., p ie aiš, p isi iš, lipšn y e c., y seleccionus p asideda c i e ios. Según los es ilos uncionales los ejemplos no se clasi icaban. Conc e us núme o de ejemplos examinados pasakomas más adelan e abo diendo conc e o p edica o alen ingum. Opcionando p ie aišus, p ie aišumas examina el aspek u de alen ingumo, dijá ene que alen ingumas es la palab a signi icaciones decidiama cualidad ab i un cie o núme o de espacios acíos, que en la o ación o en la combinación de palab as ocupan cie as signi icados palab as y sus o mas o sus co espondien es (ž . Sližienė 1994: 16; Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 19, 46 y allí ci ada li e a u a). Valen ingum a aja con es ni eles: abs acak iu logines seman icos y dos conc e os ni eles del lenguaje sin akses y leksines seman icos. En el ni el de semán ica logís ica se de e mina el núme o de luga es acíos de la palab a y sus posibles ak an os seman ís icas, en el ni el sin aksés se de e mina la o ma g ama ical de los alen ines ak an ías y su bū inidad o acul a i idad, en el ni el de semán ica leksís ica se de e mina la semán ica de los alen ines ak an ías. Be alen inių sin aksinių ak an ų, cuyo bū inumas y acul a i umas se es ablece en la ase, se asignan 1 DLKT ejemplos es udiimui colec i m. eb e o 2023 mes. A ículos A icles 183 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje miemb os lib es sen inio palab as, que no son condicionales de la palab a klauso jo alen ingumui. Lais ieji na iai neužpildo p edika o a e ų lais ų ie- signi ica i os y nep i ų, su suza con p edica u de e mina él, como a cie a pa e del lenguaje, ca ac e ís ico pu amen e g ama ical capacidad de uni o os palab as y sus o mas (Sližienė 1994: 35). Essinieji sin aksiniai ak an ai en la ase no puede se pasado de is a, pues o que los pasado sen encia pasida o neg ama iškas. Essenaisiais ac an a sin aksiniais desn an esa pa e de si uacion, que al signi icado de la palab a es la más impo an e y ac uali a (ibid, 31). gali bū i p aleidžiami, o sakinys lieka g ama iškas i sup an amas. Sakiniai be akul a y iųjų ak an ų eiškia maždaug ą pa į, ką i su jais, kadangi akul a y- ieji ak an ai y a implikuo i pačioje žodžio eikšmėje ( en pa , 35). Facul a i os ac an es sin ác icos son aquellos que en la o ación De la desc ipción alen inismo de los adje i os de la lengua li uánica cla i ica que, según u e ada ma e ial empi ine, adje i is p ie aišus, -i2 ‘g ei ai, leng ai p isi ašan isʼ iene dos es uc u as alen ingumo sin ác ico: en un caso el ac an e co espondien e al suje o es señalado con nomb e, y el obje o indi ec o con nomb e, en o o caso el obje o indi ec o eiški su su cons uccion suelinku, el suje o se menciona con el nomb e (Vaičiuly ė-Semnienė: 65, 2001 849, 84). Sakinyje a ian iosamen e ma cado indi ec o obje o en el que a sin ác ico ak an as es acul a i usis. En ambos casos la semán ica ade ajšus alen ingum es la misma: el suje o a liepia pe cipien ą3, y el obje o indi ec o kon en y ą4 (ž . 1, 2). En esumen, el alen ingum sin ác ico de los adhe idos bi alencio es Nom, Da an e Gen, y semán ico [Pcp, Con]. Seman icamen e aspek u es e adje i o (ž . 1), simila men e como p ieplaikus (ž . 3, plg. 4) o o os (abejingas, sensibles, leales, e c.) (ž . 5, 6), cae en adje i os, los cuales p esc iban ac i ud de pe sona a obje o, su psichinį api ie imą espec o de obje o, g upoę (Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 79). 1) Él ue e de olun ad y se ía muy ape eichos a la amilia. (ci ado de Vaičiuly ė- Semėnienė 2001: 79) 2) Es a kumelė no ue an p ie aiši a un luga como Bė is. (ci aida desde Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 84) 3) Ma ynienė len a, ili, p ieplaiki a ex años, y especialmen e al a ón. (ci ado de Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) 2 Más adelan e en el a ículo hablando sob e dis in os de es e o o o cali ica i o desc end in ai pasakoma sólo a iškoji nežymė oji būd a džio giminė. 3 Pe cipien e [Pcp] es ado psíquicaspe y ėjo unción, ca ac e ís ica a se es i os, pe cibien es de las cosas de la ealidad, que engan una cie a ap i udima espec o de ellos, psicológicamen e en ellos eanias guojančioms (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32; Sližienė 1994: 21). 4 Kon en y as [Con] – būsenos a ypa ybės u inio unkcija, būdinga į ai iems daik ams bei eiški- (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 22). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 184 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 4) Va iškis a a ez quien ė a an e el en e onio lleplaikus. (ci ado de Vaičiuly ė- Semėnienė 2001: 84) 5) Homb eus ylus jélgė desde olo, odés, comple amen e indi e en e a lo que al ededo dėjosi. (ci ujada desde Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) 6) Pe o poe as, como y وإلىokliai, son iš ikimi sa o p igimčiai. (ci uada de una pe sona simpa ía, Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) Tais a ejais, kai būd a džiu p ieplaikus, abejingas, iš ikimas a pan. nusakoma a o ecimien o o an ipa ía con espec o a o a pe sona, būdp ieplaikus a džiui ski iamas ki as alen ingumas: pe cipien o subjek as eiškiamas a di- ninku a ba ki u de inimo da iklio5 lemiamu linksniu, o bene icien ą6 a liepian- is ne iesioginis objek as žymimas naudininku (ž . 7, 8). Tiesa, šis būd a džio seman inis alen ingum ([Pcp, B]) ilus ojado po el mismo ejemplo 3 (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80). Compa ando 14 con 58 ejemplos se e que p edica o seman ino alen inidad es uc u as [Pcp, Con] y [Pcp, B] se asignan eniendo en cuen a a indi ec o obje o enancio palab a lexicina seman icá ( i a bū ybė (žmogus) esp. dalykas). Teniendo en cuen a es o, el obje o indi ec o en los ejemplos 1, 3, 4 in e p e eo inas como bene icien as, y en 2 ejemplojdy como kon en y as. 7) K is ina y aho a aún no es comple amen e indi e en e al seño Pe ui. (ci a según Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80) 8) ¿Po qué us edes e o izan y a esėjan a pe sonas leales a noso os? (ci ado según Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80) Basándonos p incipales dicciona ios de la lengua li uanas, a ículo abo da hab a dis p ie aišus elacionado con eiksmažodžiais p isi iš i, a sidua . Konc e amen e hablando, Daba inės lie u ių kalbos žodyne (DLKŽe) a ibu dis p ie aišus de ine se como ‘g ei ai, leng ai p isi išan isʼ, y en akademiniame Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe) ‘1. que muy adhicha, a iduodaʼ. En los dicodyns p opo cionados ilus aciniuose ejemplos se cuen a sob e p ie aišią gy ą bū ybę (žmogų, gy ulį) (ž . 1). Būd a džio p ie aišus alen ingum an e odo elacionado con su signi icado en minimas ak ines palab as eiksmažodžių p i(si) iš i, a siduo i signi icmėmis y sus 5 Plačiau sob e de inimą, de inimo da iklio y de inimo ga iklio samp a ą, po la cual aquí e iamasi ž . Semėnienė (2003: 3842). 6 Bene icien as [B] des ina a o, i ula de la unción, ca ac e ís ica p incipalmen e a los se es i os, especialmen e a pe sonas, pa a bene icio o no de cuyos p o echos qué es o se hace (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 21). A ículos A icles 185 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje alen inumu7. Nijolės Sližienės Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodyno (LKVJŽ) (Sližienė 1998: 309) explica que anzi y inis (p i) iš i ‘ i i i p ie koʼ iene dos di e en es alen ingumus: ke u alen is (p i) iš i equie en, po ejemplo, un nominininku del ma cado agen y aus8 suje o, galininku eiškiamo pacien o9 obje o di ec o, įnagininku pasakomo ins umen o y p elinksnio hacia eiško kons ukcija galaminio a10 unción a liepiancio indi ec o (ž ški 9). T i alen is (p i) iš i ab e luga de agen e del suje o, pacien e y galino pun o del obje o ak an és en la sen encia (ž . 10). LKVJŽ au o ė (Sližienė 1998: 309) en las no as ašo: Ka ais es a signi icación eiksmažodis iš i (p i iš i) se u iliza an Gen, p z. : Ellos p išo me sob e la espalda un i pagal modelį Nom Acc Da [A1 P B], p z.: I kiek ka ų jau sakė Kalpokui, kad p i iš ų jai (kiaulei) b ank ą K . Kai kada ie oj p ieGen galima kons ukcija ozo de ca ne. 9) Plėšikai [...] p i išo o o siūlais G ei u ę an e a do pila de smilgos. (ci ado de Sližienė 1998: 309) 10) Uno muchacho išo a la cazdos blanco la nosinai é. (ci ado de Sližienė 1998: 309) Ri a Miliūnai ė (2022: 408) señala a lo que que desde el pun o de is a cul u al de la lengua indi ec o obje o con adi iš i, adi išimas debe se eiškiamas adelinksnio a kons ukcija, y no mos no coinciden e naudininkas es pasenęs (psn.) eiškinys. Desde LKŽe se puede e que ap iš i es ‘12. p is a i a ko, p ikib i con p e encionesʼ (Tik y busca que a ko p i iš Alks.) o elacionado con anzi i aus p i iš i signi icado ‘10. p ip a in i, pa auk iʼ (Baisiai adhišęs a mamas [niño] .). DLKŽe se asigna adhe i como ‘2. ce can imai p i ap i11, a udio iʼ (Ese niño más adhe íšés al pad e). LKŽe ade aišus del adje i o signi icame explícikuo a idua DLKŽe de ine se como ‘1. a sidė i, pasisi iʼ (Jis mokslui a sida ė). LKŽe la semán ica del e bo a adui siembla con anzi aus a adui signi icado ‘5. pa es i, asign iʼ (plg. Sūnus mo é, ob end á hijas a adui i ida (ūkį) V . ; Ing manoas u 7 Sob e lo que, cómo sepa ada leksema alen ingum (puede se ) es á elacionado con su signi icado en pasakomų esminių palab as seman iniu y sin aksiniu alen ingumu y seman iniu ne wo klu, é. Vaičiuly ė-Semė nie nė (2020). 8 Agen as1 [A1] unción del iniciado o ejecu o de la acción, ca ac e ís ica a los se es i os (Sližienė 1994: 19). 9 Pacien e [P] unción del bene icia io de la acción o del es adoasa enedo (Sližienė 1994: 20). 10 Liminis pun oškas [Ad] unción, būdinga aik ui, pe cibam como el in pun o, al cual o a cuyo se mue e ac o o se ac úa aik as y al cual alcanzado la acción no suceda (Sližienė 1994: 24). 11 Plg. eiksmažodžio p i ap i ‘p iside in i, p isi aiky iʼ alen ingumą (Sližienė 1998: 265) sakiniuose: Él [P] g ei adap aba a gen e [Con]; Kaimie is [P] no pudo a nues a ida [Con] acos a se. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 186 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII a aduome dūšias i kūnus mūsų PK32.) i ski iamais jos a spal iais: ‘pasikliau i, a sidė i, pasi ikė iʼ (Negi cuyo zen o malonei a siduosime sena ėje? V.K ė .), ‘paauko i, a sidė iʼ (Jis es muy mokslui a sida ęs Sb.). LKVJŽ accionmajo adio a iduo e desc ipcióno no exis e. Minė inas LKVJŽ (Sližienė 1994: 128) p opo cionado sinónimo a sidė i ‘a siduo i, dedica odas las ue zasʼ, cuyo usua io del obje o indi ec o del ma camien o seman inė unción depende de la alen ía lexica del ac an o alen ino. En aquellos casos, cuando indi ec o obje o a abs ac os obje o eiškian is palab a, naudininkas a liepia ikslą (Jis [Pcp] a sidėjo mokslui [Fin] (plg. moky is)), cuando indi ec o obje o pasakoma gy a bū ybė (±Anim), naudininkas bene icien ą (Ji [Pcp] a sidėjusi šeimai i namams [B]). Minė ina i ai, kad, pagal An ano Lybe io Sinonimų žodyną (SŽe), būd a diškasis a sida ęs y a sinonimiš- kas būd a džiui iš ikimas. Pas a asis eikalauja naudininko. co esponde SŽE ambién es cla o que los adje i os p ie aišus y p íplaikus sinonimai. Así p ie aišus (p ie aišumas) alen ingumui ambién in luencias puede ene būd a džio p ieplaikus (p ieplaikumas) semán ica y g ama ica. Según DLKŽe, a ibu dis p ieplaikus es o ‘lipšnus, amiguškasʼ, y LKŽe él de ine se como ‘lipšnus, p ie aišus, amiguškasʼ. Būd a džio iendlyškas y examinado p ie aišus sąsaja isible y Jono Paulausko Sis eminiame lie u ių kalbos žodyne (SisŽe): p ielaipus, p ie aišus, p ieplaikus minimi seman iniame d augiškumo lauke, en el que es á y ya mencionado p isi iš i. SisŽe acciónmajodis a iduo i cae en seman inio campo de obednumb e. Es espe able que los a ibu os lipšnus (kam p i ko12), amiguškas (kam su kuo13) alen ingum ambién puede ene signi icanzas a ículo discu ido ade aišus alen ingumui (ž . adelan e /). Abs akčiojo ade aišumas alen ingumas pod ía se pa ecidos a el undamen o ade aišus. Po o a pa e, Jonas Shukys (1998: 155) a i ma que [a]bs ak ūs būd a džių ediniai su p iesaga -umas, hace de neinančių su naudininku būd a džių, aleg nio pap as ai ne eikalauja (neben silpnai aldomo požymio a ėjo kilmininko), po lo que sus junginiai con naudininku son neįmanomi y g iež ai [...] Todo es o deleja la p ie a humana a su jemei p isi išimą (= ie a; i ió como la gen e a su aisy ini – a sisakan linksnio a būd a dinio daik a a džio a ba kaip ki aip. ie a p isi išę). Así indi ec o daik a a džio 12 D i alenčio lipšnus sin aksinis alen ingumas ND, Da a liepia seman inį alen ingumą [Pcp, B], ej., Ksa e as ai ue muy lipšnus, besčia o manos, glaus ės como ka inėlis Vaižg. (Vaičiuly ėSemėnienė 2001: 80). Di alen is lipšnus, exigujando al cons ucción, g e a lipnus ‘lipšnusʼ, g e in iʼ alen ingumą. p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ i k . nė a minimas dėl ilius acinių pa yzdžių s ygiaus ( en pa , 84). Plg. LKVJŽ (Sližienė 1994: 399) eiksmažodžio (p i)lip i ‘ u ė i pa aukimą, p isi iš i, p isi- 13 Li u ias de la lengua būd a džių alen ingumo ap aše (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001) būd a džio d augiškas alen ingumas no ab a as. A ículos A icles 187 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje accesiúsum obje o debe ía se ma cado sólo acelinxnio a la cons ucción. Ap a dando obje o á un elinksnio hacia cons ucciones con accus imo, adhe ishimo, glaudimo, pe enymo y k . eiksmažodžiais, J. Shukys (1998: 477) ašo: P iklausy i, p iski i a inclins ama a o i, cuando a a con abs ac esniais daik a a džiais. Cuando se habla de pe enecimien o a una pe sona o pe sonas, al es ado, eligenciase sólo bene iciininką, plg. Esa ie a pe enecía a mi pad e, pe o Jie no pe eneuso a ninguna o ganización (plg. ninguna o ganización). De lo que b e emen e se ha dicho, cla i ica que p ie aišus (p ie aišumas) de un obje o indi ec o, como acul a i io alen inio ak an o, aiškai in luencia puede ene no sólo de la palab a undamen al (p esi iš i p i ko), sino y en o os minimalų leksinį seman inį p ie aišus campo įeiningčių palab as (a siduo i, a sida ęs, d augiškas, lipšnus, p ieikus) alumai. Keliase unos cuan os supues os: d i alenčių p ie aišus, p ie aišumas indi ec o del obje o aiškai in luencia iene (i) alen ingumas del undamen o, (ii) ak an o leksinis alen ingumas (gy a bū ybė esp. daik as); (iii) p edicaka os de lexinio seman ino ade aischus campo semán ica y g ama ica. Teniendo en cuen a el hecho de que DLKT ejemplos con dis in as sinonímico p ieplaikus, p ieplaikumas o mas no hay, ellos adelan e noo a ados. 2. SKIRTING PRECIRIŠTI Y PRECIRIŠIMAS FORM VALENTINGUMAS De 1200 DLKT ejemplos, donde se usan di e en es (no)asmenuojamosios o mas de accionomodilio p i iš i y sen inyje el obje o indi ec o es pasaki ado, nuošalyje palikus ales como 1116 (plg. 9, 10) y iznag inėjus 500 de al ipo, como 1721, ejemplos, se puede e que en los úl imos el obje o indi ec o eiškiamas p ielinksnio kons ukcija. 17 y 18 ejemplo, donde cuen a se sob e glaudų niu obje o. Según 5, 6 (a imą) gy ų bū ybių a pusa io san ykį, odo, kad d i alenčio p isi iš i bū i- nieji ak an ai sakinyje pasakomi pe cipien o subjek u i bene icien o ne iesiogi- ejemplos analogía, 1921 sen encias suje o co esponde 11) [Mykolas] a dilbių adi išo pe cipien ą, o p ie kons ukcija žymimas ne iesioginis objek as – kon en y ą. esos alksnio šluo ažius, pe sižegnojo, sušuko: sk endu! 12) P o eso , que no nenusp us ó el acele de pedalo en luga endžio, p isi išo uno coją an e sédynés. Luego ayuda a la jo en eina a adhe i se a la p ū ína kūdikį [...]. 13) 14) Ella [muje es] [...] se es o za á adhe i e (plg. a sués) oda la ida. 15) P i alau p isi iš i (plg. sa e) p ie s ulpo, nes galiu nug iū i an ke u ių. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 188 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII Da ella [me gelė Pe eliškė] adhe íšusi (plg. sau 16) a su sí mismo) pe eliškės spa nus panašius a aquellos, con los que pasidabina angelus los espec áculos escola es aidinan es p adinukai. Sob e eš un ą 17) mes de ida el niño adhe i se a la mamá. Él [šeškas] es sin in žaisming, adhe íšęs a la amilia y š elnus. 18) 19) Noso os, li uanos, muy adhe ishé a su ie a na i a. 20) Las pe sonas son abajš ús, sėslús, adhe íšen a e e ninųjų adicionales aldybios. 21) Labes amen e yo, al pa ece , no al amo adhe íšuse, y al piensos y di idido iempo. 2223 ejemplos en dicha si uación ac ualizándose o o ap išición: d i alen is ap iš i seman i icamen e susieja con po aukiu como dependomybe (plg. Sližienė 1998: 240). Es o iene in luencia seman ónico adhe i se alen ingumam: a dininku žymimam suje o ca ac e ís ico no an o pe cipien o, cuan o pacien e seman inė unción, y apelinksnio a cons ucción exp esiamos indi ec o obje o a liepia kon en y ą. Mažų mínimo aquí econocible suje o d isluoksnė14 pe cipien inio pacien e seman inė unción. Pa ien ą a liepien e subjek u ilus uoja 24, 25 ejemplos, donde adi iš i ak an as pasakomas no gy ą bū ybę, bu abs ac ų dalyką eiškiančiu žodžiu. 22) Pe o alcoholí po manęs puede se , puede no se , es oy [aš] a él adhe íšęs. O an e qué es á? Apegošimo es muy mala cosa. Eso signi ica, e es p isione o. En es a ida no debe ía adhe i se a nada. 23) Ac ekai e a inclinę chocoladá consumi kun que a ii iau que noso os, an sma kamen e adhe ishě a duljiųjų bebidas. 24) Consociendo que na u aleza demasiado adhe ida a las dañas aho a ies klių, pi miausia apsisp endė sa ai ę ylė i. 25) Ji [ adicinė iloso ija] p isi išusi p ie esinio i nekelia klausimo apie esinio aisygalimybės condicion bū į. Išnag inėjus 500 DLKT pa yzdžių su ski ingomis eiksmažodinio daik a a džio p i i išimo o mas is o, que en esos casos, cuando en la o ación daik a a džio p i išimo indi ec o obje o es dicho, no malmen e él señalado p elinksnio a cons ucción (ž . 2628). Pasi aikė (cua icios ejemplos) u ilizado desde el pun o de is a cul u al no ap o del obje o indi ec o naudininkas (Šukys 1998: 155156) (ž . 2930). El suje o co esponde pe cipien ą, y el obje o indi ec o a liepia bene icien ą (26, plg. 27) o kon en y ą (2730). 14 Sob e bilsluoksnes seman ines unciones más 26) Vaiko p isi išimas p ie mo inos – būdingas sa ybes u in i p ie aišumo ūšis. Tai – a imų yšių a p mo inos i naujagimio užmezgimas gimdymo me u. ampliamen e é. D uk einis (2009). S aipsniai / A icles 189 P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje 27) Pe o no desca ga de ojos y Li uania esencia: de la gen e adhe í simo a la ie a, animales, pacumo, omumo. 28) Ella [Mosc a] no sa is izo la inac i idad y apegamien o a seno. 29) Los alo es pe sikainoja y quién de apego a los iejos no quie e e alo iza suųjų eneuždengia ojos desde ya pe sikainojusių. 30) Jų [población de los pueblos] ši dyse aumen ó meilé, espe o y apego a los senillos ie a, sus modo de ida, adiciones. En la ase naudininku ma cado obje o indi ec o puede se in e p e ado como alen i icamen e elacionado con dos dis in os p edicika ais. Po ejemplo, 31 sen encia a su ma ido puede se asociado an o con daik a a džiu ape šimas como con eiksmažodžiu es eikš i (kam). Tolesnis con ex o indica que en es e ejemplozdyja es á e óneamen e ma cim ap i išimo como a imo yšio15 obje o indi ec o. 31) Pe o ella nepasi aisé: e, eje sea, po que ši aip p a a é ella zassimi šusi, nada malo homb eu no eninkédama, solamen e ap i išimą a su ma ido ex eikšdama. Después de eso ella y más a ias eces ši aip Kos u llamó a la in i ada. Basándonos 22, 23 ejemplos, puede a i ma se que en 3233 ejemplos d i alencio adi išimas numanom suje o iene pacien e, y adelinksnio a cons ucció señalimas indi ec o obje o kon en y o unkciju. Que semán icamen e el suje o de apego pueda se elacionado con bene icien u, indica 34 ejemplo con ex o. 32) Adhesión a alcohol o d ogas: * oba odos us deseos, * ú o nas odašku des as en aundos escla o, * e empuja en pob eza. 33) Sin emba go odos es os ma e iales eque idos ienen sílenas, y los blancos sijo i k ie iniai ha as no los ienen. Po lo an o demasiado apegamien o a bandelės y ba onos pe judica saluda ai. 34) Especialmen e a él bien sekėsi s a yboje R. S eink oso compañía boika osi Niujo ko s a ybos o ganizacijų dešim uke. Kles inčio e slininko p isi išimas p ie „Vals ijos“ uni e si e o bu o sąlygo as daugiau asmeninių in e esų nei di- s ambiausių delės meilės Alma Ma e ins i ucionesom. De lo que se ha dicho sob e ap iš i y ap išimas alen ingumą, se e: cuando se habla de la ap išima de un i as esencia como sen imien o, el suje o a liepia pe cipien ą (Ji cuen a que ku dama logo ipá más ėmėsi emociones: a ó susie i ales sen imien os como ilgesis, ap išimo a su casa y p óximos, ė ynė meilė y... (KTDL) kai), enimos en cuen a ap išimo de un i as esencia como pe enom, ac ualizp o is, ac ualizado suje o del pacien e ( Kas p isi iša p ie ek ano, 15 Plg. DLKT ejemplo: P imumas na i a ie aia A. Miškiniui es o adhe ishimas al liaudies cul u a, cos umčių. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 196 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 85) Esa es po qué ca ínicos o g andes cen os come ciales en los baños que se encuen an d io in u as nues as manos ambién no son amigiški. 86) Po lo an o noabejo inai hay que busca mane as de p omo e ecológico iendly ag iculinkación. 87) El égimen iscal de Li uania es en esencia amigable al negocio. Di alen is amigable ‘6. no pe judicial, no pe judician e en o noqaʼ (BLKŽe) equie en del suje o pacien e y con en y o obje o indi ec o, eiškiamu bene icianku (ž . 88, 89). 88) Así que el hecho de que i imos en un plane a ico, sin emba go, de ecu sos limi ados, es un cla o desa ío pa a los líde es del mundo, que discu en sob e un desa ollo mundial ecológicamen e amigable subbalanceado. 89) Sin emba go, lo más impo an e, que se p oducen p oduc os amigables con el medio ambien e, bene iciosos a nues a salud. DLKT eiké sob e 700 ejemplos con ski ingas cosaik a a dío amigiškumas o mas. Ras i 55 ejemplos, donde en la ase, p esagiando una pe sona simpa ía, a o ecimien o con espec o a o a pe sona, el segundo indi ec o obje o amiguškumas ak an as exp esa se bene icianinku (ž . 90, 91) o con espec o kons ukcija (ž . 92, 93). Juos desnag inėjus esul ó que unaip o o a señalimas bene icien o obje o indi ec o de a con pe cipien o suje o. 90) F ancia ue pa o gada, pe o en dos ocasiones sec čia man u ió su amis adskidad Li uanii. 91) An anas aquí ino de amabilidad Casimie ui. 92) Y es la misma pe cepción de p oximidad de indi iduos pe enecien es a la ci ilización (p.ej., hos iliskad de ancūzos espec o a inmig an es de No e Á ica y amigiskad espec o a inmig an es polkų). 93) Según G. Taujanskio, Gied ius V. su espec o no demos ó amabilidad. Cuando se sen iniu desp ende una pe sona a o ables a i ud de ánimo espec o del obje o, dui alen is amiguškumas ab e lib e ą luga al suje o pe cipien e y kon en y o indi ec o obje o (ž . 94). 94) Si cada ciencia en el alma es así, como suje o, insepa ablemen e y e dad no puede pažū i, en onces po qué, p egun o, po no sabe de qué amis ad mo i čiai abejojame e e nainu ida del alma? noekęs paci ybes sušunka Augus ino P o as. Con ex e puede se ac ualizuado y más enceksmado amigškumas. En onces se puede habla sob e seman iicamen e d isluoksnį subjek ą: pa ien ą con pe cipien o a spal iu o a la in e sa. Es o, que amiguškumas puede se in e p e e uo inas d ejopai de emoción pe einan e (pode pe ei i) en acción, mues a y 95, 96 ejemplos. Que y como aquí bebū ų, la e dade a amis adiskad (como y el desp endimien o) su ge de el sen imien o (plg. 97, 98). S aipsniai / A icles 197 P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje 95) Su cons an emen e mues a amis adiskud pa a mí. Siemp e ogom enjei i, siemp e ogom pedi p es a in de noso os, si algo e p i ūk ų; Hen ikai, engo en la ne e a unas ce ezas. 96) saludando los Li uáneos de gue a lakūnus so ie os p uda a p oga esc ibió sob e nuola c eėjan į Lie u os d augiškumo jos a ž ilgiu pasi eiškimą, señalándose que es e uelo se con e i á en o o uno se io ac o ón amigables a las elaciones de ambos países o alece . 97) Él egocijadamen e nusišsmísó, y K iuksis c eyendo que aji šmysena exp esa a él amigškumu, ambién complacido nushiokė. 98) I alijos d augiškumo jausmai Lie u ai (plg. I alijos d augiškumas Lie u ai) y a nepaki ę i D.G andi izi as Va šu on ne u ės jokios į akos Lie u os i I alijos san ykiams. Pasó ejemplos, donde daik a a dis amiguškumas elacionado con mencionada base de la palab a 6 signi icado (BLKŽe) (ž . 99). Tada a dinio daik a a dío alen ingumas a liepia menė ą 88, 89 ejemplos. 99) En esumen puedo deci que aspi amos a c ea un sis ema que amiguskidad al medio ambien e ponga en p ác ica un a aclia económica sen ido, simple y melonia. De lo que lig šiol se ha dicho, man ena, que subjec i o p ie aišus, p ie aišumas ak an as pudie a ene no solo al p incipio del a ículo (ž . 1 pa e) mencionado pe cipien o, sino y pacien e unción, y obje i o ak an as bene icien o y kon en y o. Es p obable que acul a i o del obje i o ape aišus, ape aišumas ak an o aiškai in luencia puede ene ab a ų p edicaka ų sin ác ico alen ingum, especialmen e pa a ac ualiza seman icas di e encias. 6. SKIRTING PRIERAIŠUS Y PRIERAIŠU- MAS FORM VALENTINGUMAS DLKT según p ie aiš zapklausą o ecía 101 ejemplo con dis in as adje i as con o mas de ade aišus. Išnag inėjus DLKT p opo cionados 15 ejemplos, donde je ne iesioginis objek as y a pasaky as, paaiškėjo, kad jis žymimas ne ik nau- sakinydininku o apeliñño a cons ucción (ž . 100102), pe o y apeliñño con o espec o cons ucción (ž . 103, 104). Las úl imas dos no mas de cons ucción debe ían se cambiadas en usua io (plg. 100) o p elinksnio a la cons ucción (plg. 101). Po o o lado, de lo an e io men e dicho se hace cla o, quién hace o puede in lui en el elegido del o ado alam de indi ec o obje o de ca ac e - mėjimui. P ielinksnio su a ba a ž ilgiu kons ukcija su p ie aišus y a seman iškai LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII azono a: pasiskolin a de sinónimisko p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ semán ica y g amá ica (da 198 z más adelan e). 100) Saliukis [šuo] es amable y o us, se man iene alejada de desconocidos, pe o es a sida ęs i p ie aišus sa o šeimininkams. 101) Todėl, šio y inė ojo eigimu, p iklausė i p ancūzų, i lenkų au oms [...]. Sunku deci , a qué país a que la einaė ue ade aišesnė (plg. a sida usi). Ella a menudo p onos icaba leal a Luís XIV . . . 102) A pesa de al polinkio en čigoniškas klajones, Ie a sakosi esan i muy p ie aiši no sólo an e pe sonas, sino y an e daik ų. 103) In eligen e, igilan e y sensible [šuo]. P ie iús con amigos y cau elosos con desconocidos pe sonas. 104) Likusio con el niño el pad e o la mad e elaciones mu uas da gi incluso mejo ó menos con lic os. Los chicos más ape aišús espec o de la amilia (plg. amilias). D i alencio p ie aišus suceja con p edicaka ais desde leksinio seman inio cuello (a sida ęs, amiguškas, ielimas, ag adus y k .) ambién se puede e desde DLKT ejemplos, donde indi ec o obje o del adje i o examinado cla ous del con ex o. De 105 108 ejemplos se e, como en dicha si uación ac ualizuojase uno de adhe isos aspec os semán icos (plg. 100, 101). Teniendo en cuen a es o y econociendo a ian iškus y nebaškius casos, eig ina, que en la ac ual lengua de los li uanos elegus consumi d i alen į p ie aišus a imamamui san yki a p gy ų bū ybių nusaky i bene icien ą a liepian indi ec inis objek us žymimas keliais būdais. 105) Homb eus es p ie aiši (plg. p isi išusi) bū ybė. A qué adjiša? Es o depende de indi iduales pomėgios, budo ca ac e ožų. 106) Bladhaunds es pa icula men e p ie aišus (plg. meilus, amiguškas), nesi aidija ni con šeimininkais, ni con o os šunimis. 107) Los homb es mi an a una muje incluso cuando ella juega con el canel. Según ellos, gy ulėlių glos ymas es una buena señal, indicando, que muje p ie aiši (plg. lipšni, meili). 108) Con podžiais se hizo amigas (ella in adas ap endéda o coquemen e sua i se con iejas pe sonas, olkuiškai los llamando močiu ėm y ė ukais). No soy al Be 100104 ejemplos, donde d i alenčio p ie aišus suje o co esponde p ie aiši (plg. lipšni, d augiška), gal ne kiek „dygliuo a“ – į dideles šnekas su podžiais neįsileisda au. Juoba, kad močiu ė bu o be eik ku čia18. pe cipienbjek as de a con kon en y o indi ec o obje o, el cual a ian iškai žymimas 18 Da plg. DLKT ą, o ne iesioginis objek as – bene icien ą, iš DLKT u ima, kai pe cipien o su- ejemplo con p ie eiksmiu adhe encias: Hola, žal y Žal inėli! Con žalčiu Žal inėliu en amis ad susigü enen desde la in ancia. Paí conocidos desde pa lopšio. Abu p ie aišiai (plg. amis osamen e, meiliai) juegaba, como abuelo con aikaičiu. Jun as ambos la leña sio baban. Ya an os años él Žal inėlį penėda o de molio dubens. A ículos A icles 199 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje naudininku a ba p ielinksnio p ie kons ukcija (ž . 109, 110). Taip pa p ie aišus el suje o puede co esponde pa ien ą, y el obje o indi ec o kon en y ą (ž . 111). 109) La ijoje isuomenė aún noapo p e aiši imágenes. 11 Te e inos no solo quedan con noso os a in ie no, ellos son ganė inai accese aišús a acos umb as, ya pamég as luga es.0) 111) P ime o quisie a sub aya que dúpypus ape ishes a la adición so ié ica es odo nues o ciencia de la his o ia (y algunas cuando y his ó ica nues a conscienciaé en gene al). DLKT p opo cioné cuan o po 500 ejemplos con ski ingas p eik a a dío ade aišumas19 o mas. Išnag inėjus 170 ejemplos, donde es e obje o indi ec o de obik a ó gio es dicho en la sen encia, explicó, que él se designa usua iosku o p elinksnio an e kons ukcija20. An es ojo eniendoin conside ablemen e abundan e ejemplos que con acabo discu u a ibu džiu p ie aischus, se puede habla de aiškos polinkius: indi ec o obje oá inclins ama žymė i naudininku (plg. 1 pa e). Conc e amen e hablando, el acul a i o bene icia io con adjaixumas o mas se elige 58 po cien o de odos los casos (o 98 en mues as de 170). El bene icia io de un obje o no di ec o más a menudo (73 po cien o. o 72 ejemplos de 98) pasakomas negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą eiškiančiu palab a, ge okai ečiau (27 po cien o o 26 ejemplos de 98) gy ą (pp . žmogų) bū eiškiančiu. Vi umo aspek u simila es endencias ambién mues an sen in, donde indi ec o obje o se señala apelinksnio á cons uccia: indi ec o obje o se dice i ą daik ą eiškiančiu palab as 33 p oc. de los casos exis en es (o 24 ejemplos de 72), y negy ą daik ą eiškiančiu 67 p oc. de odos los casos (48 ejemplos de 72). Así desde el pun o de is a de la no ma de la lengua co ec o usua ioku o adecuada apelignsio a la cons ucción signi icimas indi ec o el daik a o džio ape aischum obje o simplemen e (71 po cien o. o 120 negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą eiškian is žodis. S a bu minė i, kad šios abi ne iesioginio objek o aiškos y a (gali bū i) a ian iškos (ž . 112–115). ejemplos de 170) son 112) Los c iamien os y el c ianza de los niños peculia idad lemia ma e nas meilé, emociones y p - aišumas sūnui a duk e iai. 113) El apego del niño a la mad e o mao is es impo an e no sólo el iempo, que la mad e pe mi e con el bábio, sino ambién mane a de comun a imo, pobūdis del cuidado. 114) Ella [Vėlinės] ecue da, que lemiškajam ida al apa ece se el ape aišumo desapa ece á. 19 Pe žiū ė i y DLKT se p opo cionan ejemplos con di e en es aleg nių p eik a a dío ade aišumas o mas plu ali as (p ie aišumai, p ie aišumų, e c.). h ps://www.d ejinamai.l /). 20 In e ne e ganė ina pa yzdžių, ku p ie aišumas ne iesioginis objek as eiškiamas i p ielinksnio su kons ukcija, p z.: P ie aišumas su mo ina nė a p eo i e inis p ie aišumui su ėčiu (ci uojama iš: LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 200 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 115) Žmogaus p ie aišume p ie gy enimo esama kažko s ip esnio už isus pa- saulio a gus. Los ejemplos disponibles mues an que el obje o indi ec o co espondien e bene icien ą coincide con el suje o pe cipien e (ž . 112, 113). D ejopai como pacien e y pe cipien a suje o puede se in e p e ado 116 ejemjdyje, donde acogiéndose y semán ico di ec as p i iš i ‘ e iliza a koʼ signi icaciones (plg. niño [P] p i iš as bambagysle [I] a ma inas [Ad], ma ina [P] p i iš a a aiko]) ans e encia, paso a p i aisus como pe cep i aus p edica o seman iką. Seman ína conexión con mencionado p i iš i alen ingum mues a y 117 ejemplo: pe kel ine signi icado dicho ensė io acción (paga o, p i akino (plg. p i išo)) es Blankas emocional apegoišumo uen e, i. e. emocionalmen e apegoišumui y su cuidad in luencia la hace, o ma que c ea acciones21 (da plg. 1416). En onces, cuando ape aischum in e asoa con el undamen o ad e bial p i(si) iš i signi icados di ec os (más) nu ūkusa, ac ualizuojase pe cep i usis ape aischum (ž . 112, 118). Se eig ina que el ape aišumo como sen ido (kam) semán ica y g ama ica hace in luencia con sin aksiniam ape aišumo (p ie aišus) alen ingumui: ac ualizuojan al ape aišumo del obje o indi ec o es (más) nežymė as (plg. 118121). Di e en emen e que 119 121 ejemplos, donde indi ec o obje o bene iciininką g ama icamen e se puede susi ia y con el p incipal p edica o del sen encia sen i (a, qué), 122 ejemplo mues a que i i imui es no daik a a džio sen ido (plg.? Niliūno sen ido i i imui), pe o p ie aišumas (plg. Niliūno p ie aišumas i i imui) ak an as. Basándonos en lo que se ha dicho, puede a i ma se que 123 ejemzdyje ac ualizándose emocional independen idad del suje o su olia de auk as (nugalė as) pe acciones en la amilia su o muo emocional ape aišumo. Posible ape aишumo y dependencia in e esja e y de 124126 ejemplos de con ex os. Naudininku señalimo suje o ade aišum como emocional elacion aki aizdus 127 ejddyje. P ielinksnio a la cons ucción, espe ablemen e, puede se pasionkama ma ca se más conquiksmin o su116) El Niño desa olla escuchando mamas bjek o p ie aišumą (plg. 128). Žinoma, kaip jau minė a, iek ienas, iek ki as p ie aišumo aspek as gali bū i žymimas i a ian iškai (plg. 122, 129). pensamien os y i iendo sen imien os. Debido a la mo ísima ap iijsumida a su nošiojamo niño puede disminui se su sob e i en o es és e ec os. 117) Esquolbingas palab as Blanka desc ibe su apaiishamien o al į ė i: ella se sien e que es como pagau as y p ijaukin o, a o o žiedo p i akin o sakalas (plg. Į ė is [A1] p i išo sí [B] Blanką [P]). 21 Plg. DLKT ejemplo: Señalas con ac ui sug ąžin i (nusišypsan ella o pidiendo sus caídas en manos), despues o a ez ue jugada, y inėjama. al compo amien o del niño mues a segu os ape aijsumo. A ículos A icles 201 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje 118) Pa a el sen ido de apaiucheo o ma se pa icula men e impo an e g an sensibilidad a las necesidades del niño y la capacidad de sa is ace los. 119) M u sin emba go sen ida ome ki s o o o algúncó que ape aišumo. Piajo si así, él e a mi pad e... 120) Allí ella eje ą años es udió especialidades sub ilumas, mucho co, como ella misma dice, ap endió, pe o de especial ap aïsmo a es a e apa de su ida noenučia. 121) No dudo que lo al menos después ez oyó absolu u i mayo ía de Li uania, po que mediosida sin ió, y aún y hoy oda iaes učia especial ape ájumus a es e ema. 122) En gene al Niliūno ob a iene muy ue e apegoísmo a la ida sen imien o, del cual no nesunaikina ninguna ex inkančios desg aimés y a gai. 123) Su gene ación ame icieños au omó ilis signi icaba libe ad, g ei į, mo imien o y nugalė ą accese aišumo. Namams i p aeičiai, i. y. be kokio hauko adición y san a kai. 124) P iklausomía del eligión pe cibió como iluzinio dependencia del cas igancio pad e imagedgio pakai alą. El obje i o psicoanali ico no o alece el apego del pacien e al psicoanali ico, sino él in e umpi , o aleciendo el au onomiškumo del pacien e y madu ez de pe sonalidad, su habilidad s o ė i en sus pies. 125) Médicos na cologos ya hace mucho iempo examina on la dependencia ísica y psicológica de las pe sonas de alcohol. Psichologico apegoaisumo a s aigiųjų bebidasos a a ex emadamen e di ícil, y isico puede ence se. 126) Kaišiado ių paukš ynas único de los países bál icos enía exclusi a de echo sob e 80 po cien o. de la p oducción gabeno a Polonia. No sabe cuán o hubie a du ado polkų ade aišumas (plg. įp o is algy i) mūsiškei iš a, si di ec o us Kęs u is Ba ke ičius ebū ų pensado solo sob e paukš yno, y no sob e las necesidades del país. 127) Įkū ėjos mi ė monas e olyno compilación kei ėsi o sesuo Bea ičė ebegy eno en la amilia, pasiš en usioje o da. Su ace camien o á las he manas e a anquilo y sencillo. 128) Y engš aujama an e odo a sí po esa mazochis inio apegoisimen o a aquellos que skauda on, g io ė, des uyó... 129) G upés en la e apa de madu ez los pa icipan es del g upo expe imen an apegoísimo al g upo sen imien os, c ean ce canos emocionales enlaces con o os miemb os, pe o man iene au onomía, ing esąconsuina sus di e encias de o os miemb os del g upo. DLKT ejemplos indican que el adhesi ismo de obik a ó gio del suje o ak an a co esponde pe cipien ą, y d ejopai exp esado obje o indi ec o kon en y ą (ž . 130). Según 111 ejemplo analogía se e, que 131 ejempldy en suje o ac an a co esponde pa ien ą, y indi ec o obje o kon en y ą. 130) Su onca y man ene a sí a ención ayuda o a cualidad: į aigumas y sa i aiga, g an ape aišumas a lo que deseadau ina. 131) Mi cabeza, la ape ciaisum de la his o ia cul u al a la adición ma xis ina es algo di exos, pe o es a a ioji quybė aki aizdi y pile inas, y en caso de his o ia cul u al. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 202 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 7. APIBENDRINIMAS IR IŠVADOS Išnag inė i 600 DLKT ejemplos con ski ingmas p ie ajšus, p ie ajšumas o mas mues an, que hace como su sema iniam y sin aksiniam alen ingumui in luencia de p edicaka ų (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas y k .) de leksinio seman inio campo semán ica y g ama ica. Pe sinónimišką p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ en el indi ec o p ie aišus, p ie aišumas obje o aišką a keliauja p ielinksnio su kons ukcija. Toks acul a i ioyo ak an o señalamien o ( ok. ma kie ung) pasionkamas, cuando se habla de a imą dos i os y bū ynių (pp . людей) elaciónį (Šimoje pad es ap enddy de segu ous ape ísimo con el chaiku?22). Tada, kai d i alen is p ie aišus a ojamas ‘lipšnus, d augiškasʼ eikšme, jo sin- aksiniai ak an ai pasakomi subjek o a dininku (a ba ki u de inamuoju links- niu) i ne iesioginio objek o naudininku a ba p ielinksnio su kons ukcija; se- man inis alen ingum [Pcp, B]. De un obje o indi ec o con ape u isus ‘p isa, ácilmen e adhe í- a sida ęsʼ, p ie aišumas o mas aiška naudininku y p ielinksnio an e cons uccija gene almen e es a ian iška. DLKT ejemplos mues an a ios a ian ialmen e ma camien o p ie ajšus, p ie ajšumas seman inio alen ingumo combinaciones. En aquellos casos, cuando mu uamen e de a suje o pe cipien e con indi ec o obje o bene icien u, si uaciones, pasakomoje p edika ais p ie aišus, p ie aišumas, ac ualizuojamas a imas emocional de dos i ių bū ybių elacionis. Cuando si uación se habla ace ca de una pe sona despeinamien o espec o del obje o, el suje o pe cipien co esponde con el indi ec o obje o kon en y u. Pa ien e del suje o y con en í i o co espondien e indi ec o del obje o de mė e , cuando impo an e ape aišum como cie o hábi o, dependomía. En aquellos casos, cuando indi ec o p ie aišumas obje o se pasakomas negy ą daik ą eiškiančiu palab as, esama aki aizdaus polinkio nopaisi i no mos sus i ui p ielinksnio p i kons ukciji se u iliza naudininkas. No malmen e p edicika ais p ie aišus, p ie aišumas ac ualizándose emocional aspec o (Režisie é ilme k epiasi in o gana sub ilius jausmus ec iminimus, p ieKon eks uose a pažįs amas de undamen an ic p i(si) iš i semėjęsos y g ama icos a del humano como es ado de enedo , pacien e, su p opio p i ichismo aišumą mies o sielai, ji ku ia ilmą apie niekus, iš ku ių iskas susideda (DLKT)). a ko daik iško. 22 Ci ado desde: h ps://www.be na dinai.l -2014-07-04-disusija-apie-globa-kokia-aplinka-palankiausia-aug i- aikui-- ii/. A ículos A icles 203 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje ŠALTINIAI BLKŽe – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2022. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l / bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/. DLKŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 8-as pa ais. i papild. leidimas, y . ed. S . Keinys, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė, J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija 2018). P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/. SŽe – Lybe is An anas 2002: Lie u ių kalbos sinonimų žodynas, Vilnius: Lie u ių kal- bos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /sinonimu-zodynas/. SisŽe – Paulauskas Jonas 1987: Sis eminis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius, Lie u ių kalbos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l / sis eminis-lie u iu-kalbos-zodynas/pe ziu a. LITERATŪRA D uk einis Albinas 2009: Seman inės sakinių s uk ū os su sink e inės eikšmės p edika ais. – Res humani a iae 6, 24–41. Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p a- džioje: sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI: doi.o g/ 10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai. Semėnienė Lo e a 2003: Būd a džių de inimas. – Sin aksinių yšių y imai. Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 1, ed. A. Hol oe , A. Judžen is, Vilnius: Lie u ių kalbos ins- i u as, 37‒66. Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1, Vilnius: Mocklo y enciklopedijas edi o ial. Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(1), Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Šukys Jonas 1998: Lie u ių kalbos linksniai i p ielinksniai: a osena i no mos, Kaunas: Š iesa. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 204 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Lie u ių kalbos būd a džių alen ingumas: dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2020: Daik a a džiai a i ik is, con o midad en la lengua adminis a i a. Bend iné habla 93, 135. Acceso en In e ne : h ps:jou nals.lki.l / bend inekalba/a icle:// iew/2059. Valency o he Adjec i e p ie aišus and he Noun p ie aišumas in Con empo a y Li huanian (W i en) Language SUMARY The analysis o 600 examples wi h di e en o ms o p ie aišus and p ie aišumas d awn om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language e eals ha hei seman ic and syn ac ic alency is in luenced by he seman ics and g amma o he p edica es om he lexical seman ic ield (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas, e c.). The cons uc ion o he p eposi ion su has en e ed he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas h ough he synonymous adjec i e p ieplaikus ‘a ec iona e, iendly. Such ma king (Ge . ma kie ung) o a acul a i e ac an is chosen when a close ela ionship o wo li ing beings (usually people) is mean . En casos donde bi alen p ie aišus is used in he sense ‘a ec iona e, iendly, sus ac an es sin ác icos son exp esados in he nomina i e o he subjec (o ano he case in ag eemen ) and he da i e o he indi ec objec o he cons uc ion o he p eposi ion su; he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec bene icia y. The exp ession o he indi ec objec wi h he o ms o p ie aišus ‘one who ge s a ached as and easily; de o edʼ and p ie aišumas in he da i e case and he cons uc ion o he p eposi ion p ie is usually a iable. Se e al combina ions o seman ic alency o a iably ma ked p ie aišus and p ie aišumas a e possible. In cases whe e he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec bene icia y, he si ua ion exp essed by he p edica es p ie aišus and p ie aišumas con eys a close emo ional ela ionship o wo li ing beings. Whe e he si ua ion is conce ned wi h he pe sons disposi ion owa ds some hing, he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec con en i e. El acue do o he pa ien subjec and he indi ec objec co esponding o he con en i e puede se is o donde a achmen is highligh ed as a ce ain habi and dependency. A ículos A icles 205 / P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje In cases whe e he indi ec objec o p ie aišumas is exp essed in he wo d deno ing an inanima e hing, he e is a clea endency o dis ega d he es ablished no m – he cons uc ion o he p eposi ion p ie is eplaced by he da i e case. The p edica es p ie aišus and p ie aišumas usually con ey an emo ional aspec . The a achmen o a pe son as he con eyo o a ce ain s a e, he so called pa ien , o some hing angible, which comes om he seman ics and g amma o he base e b p i(si) iš i can be ecognized h ough con ex s. Į eik a 2023 m. mayo 8 d. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania lo e [email protected]