Priebalsių kietinimo dinamika Marcinkonių apylinkėse

S aipsniai / A icles 145 DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0001-7497-7365 El núme o de iden i icación de la emp esa es el siguien e: Mokslinių in es igaciones di ecciones: dialek ologija, geoling is ica. DOI: doi.o g/10.35321/all88-07 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o PRIBALSI PECIENDO DINAMIKA MARCINKONI APYLINKSE The Dynamics o Depala aliza ion in Ma cinkonys En i ons ANOTACIÓN el A ículo examinada su ų alš aičių ca ac e ís icoji one inė peculia idad p iebalsių kie inación. Obje i o del es udio discu i su os alš aičių p iebalsių enduenimien o polinkius Ma cinkoni apylinkėse obse imoju iempo. Nag inėjan de es siglos eces p iebalsios cue inación si uación, emiamasi geoling is ine pe spec i a, que se incula con dinamiškos espacio samp a a. El a ículo p esen aba análisis de con abalsios encie enimien o, sus en ada dosí dos capas de ma e ia a minesa: Ins i u o de lengua Li uana Ta mių a chy e conse amai XX a. 7-o decennicio sonido en ašais y manusc i os ex osis, a ículo au o és g abada es eces sonine ma e ial desde Ma cinkoni apylinkių. En el es udio se desc ibe, cuál es la co elación de sukš ųjų y kie ųjų p iebalsių (o su ausencia) p e alece es eces en el lenguaje; se acla an causas, lemiancias des e enómeno dinámico. Nume ado que XXI a. a p incipios Ma cinkoni apillinquias a minis aco a es paki ęs. Los esul ados ob enidos mues an bas an e consecueklos y paula ínu p iebalsios endue amien o debilpnamien o. ESMINIAI VOODŽIAI: połudų aukš aičių pa a mė, p iebalsių kie inimas, a minis signosis, obse imis iempo. ANNOTATION The a icle analyzes depala aliza ion as a dis inguishing phone ic ea u e o Sou he n Aukš ai ian. The aim o he esea ch is o discuss he endencies o depala aliza ion, which can be obse ed in he subdialec o Sou he n Aukš ai ian in he en i ons o Ma cinkonys DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 146 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII by aking an appa en - ime app oach. The s udy add essing he si ua ion o depala aliza ion is based on he geolinguis ic pe spec i e, which is linked wi h he concep o dynamic space. The a icle p esen s he analysis o depala aliza ion on he basis o wo laye s o dialec al da a: he sound eco dings and manusc ip ex s om he 1960s kep a he Dialec A chi e made by he au ho o he a icle in he en i ons o o he Ins i u e o he Li huanian Language and he sound eco dings o h ee gene a ions Ma cinkonys. The s udy desc ibes wha co ela ion o pala alized and non-pala alized consonan s (o i s absence) p e ails in he language o h ee gene a ions; he easons de e mining he dynamics o his phenomenon a e explained. I was es ablished ha a he s a o he 21s cen u y, he dialec al a ea o he en i ons o Ma cinkonys demons a es ce ain changes. The indings e eal a a he consis en and g adual weakening o depala aliza ion. KEYWORDS: Sou he n Aukš ai ian subdialec , depala aliza ion, dialec al ea u e, appa en ime. ĮVADAS Su al oš aičių pa a mėje ampliamen e di undęs p iebalsių kie inimas minkš ųjų p iebalsių i imas kie aisiais kalbininkus domina ya hace mucho iempo. a. en la se en a década la nue a clasi icación de a menes de la lengua li uana au o es Aleksas Gi denis y Zigmas Zinke ičius sudos al š aičių pa a mės menudamen e no ki s ė, pe o econoció desigualy iškumą de la supe icie a minio según dzūka imo y p iebalsių kie inio iso ones (Gi denis, Zinke ičius 1966: XX 139147)1. La zona de endu ecimien o más in ensi o de los p iebalsios se conside a la pa e me idional de los alch aicios al su de la RudaminõsSei jųMe knėsMa cinkoni línea ( é . Fig. 1). En los abajos de dialec ología adicional se a i ma que en es a á ea se endu ece p iebalsis [lj], [sj], y p iebalsias [ ], [], [], [], [], [] no ienen minkš ųjų ko elia ų (Zinke ičius: 158170; Lkai 381, 384385; LKA II 101105, abajo. 8587; plg. Leskausė: 2006 35; 2009: 3436[…]). 1 Es a clasi icación, basem ą sólo one inías (mayo men e ocalizmo y ki čiación) a mių di e encias y comunesumasis, c í icamen e alo ó An anas Salys. Su a i mación, ūkumu conside y inas y l kie inimo iso onos noymėjimas clasi icaccional en el mapa de a mių (Salys 1992: 296). A. Salys p iebalsios endue amien o aka os dzūkų a mėje ampliamen e no nag inó, sólo señaló que kie inancias dzūkų šnek os nó ėje limi a con kapsais (Salys 1992: 132). A ículos A icles 147 / P iebalsių kie inimo dinamika Ma cinkonių apylinkėse 1 PAV. Dėsningesnis balsių i, y (į) suužpakalėjimas po kie inamų p iebalsių , š, ž, č, dž ( idu io oca inėje dalyje y po c, dz (plg. LKA II, ie aėl. N . 41) ma cado aškine linija2. Mapélapis desde LKTCh En la li e a u a académica el endu ecimien o de p iebalsios desc i o p incipalmen e mé odos de dialec ología adicional, indicando es e enómeno en o igen, á ea de di usión, in en o io de p iebalsios du e íos, en qué posiciones delan e de la en eakinesa o ase alesa balsius p iebalsios endu ecidos, como paken aban sus siguien es enan es; 38 iciū ė 1970: 75 […] 86; 1970a: 61 […] 65; 1971: 55 (Buch 1966: 33–36; Zinke ičius 1966: 158–170; 2006: 142–146; LKT 1970: […] 70; 1974: 80 […] 80; 1978: 73 […] 77; LChKT 2004: 142; Zinke ičius 2006: 74[…] e c.)3. Toks s a iškas y casi nocambiable desc ipción de es e enómeno p e alo en adicional dialek ologijā has a XX a. inal, y en algunos casos y más la go. 2 En el mapa ma cadas las iso onés de ocalizmo es udiábamample a son noak uales, po lo an o no neap a iadas. 3 Menė ini y expe imen ales esul ados de oné ica. El a iculación de los con abalsios du os del su según pala og amas y ė Elzbie a Mikalauskai ė (1975), acús icas peculia idades Ry is Amb aze ičius, As a Leskauskai ė (2014). DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 148 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII Amplias posibilidades de in es igación a los dialec ólogos ab ié on as a ianza se la di ección geoling is ica en Li uania, cuando en pa a mę se comenzó a mi a se no como en localeą y ce ada onológica sis ema, limi ada a di e sos ipos de isoglosias, sino como en cie o con inuum, 2018: in luido cons an emen e de di e sos enómenos de con e gencia y di e gencia (Aliūdienė, Mikulienė, 2014: 39; Mikulė, 2011; pl. Kalėgė, 2011). Además, geoling is ís ica pe spec i a o ece posibilidad obse a no de una, sino de a ias eces in o man os a ian iškumą y kai ą lenguaje obse io iempo4 aquí y aho a. Así siendo sinc oniniai, de es e ca ác e in es igaciones adqui en y diach onina pe spec i a. Sin emba go y en los más ecien es abajos dialec ólogos de comienzos del XXI a. sob e el dinamismo del endu ecimien o de p iebalsios se p esen a da os agmen a ios, i. e. se acen úa nesis emiškai p iebalsių endu ecimien o y es e enómeno silpnėjimas (Ga š a 2005: 26237, 247248, 251252, 363265; Leskauskai ė 2006: 35; 5255; 2020: 2829; 2021: 5556; Tuomien 2010: 227, 231; Mikulė e al. 2019: 150, 154; plėgnien. Mikulėnienė 2016: 340346; Leskauskai ė 2016: 5255; 2018a: 23–24; 2021: 55–57). Así el obje i o de es e a ículo discu i su os alš aičių p iebalsių kie inimo polinkius Ma cinkoni apylinkėse obse imoju iempo. Pa a log a el obje i o, se plan ean a eas: 1) desc ibi , cuál es la co elación de los sukš ųjų y kie ųjų p iebalsių (o su ausencia) p e alece en es eces el lenguaje; 2) explica la azón, lemiancias con abalsios endu ecimien o dinámica. Es udiimui elegido nohomogeniškas pie os alš aičių plo as, . y. Ma cinkoni (697), Da žẽlių (696), Kabẽlių (704) Lie u os kalbos a laso ( oliau LKA) punk- (Leskauskai ė 2009: 2930). Nag inėjan de es ai5, ku ie adicinėje dialek ologijoje ski iami Ma cinkoni i Kabẽlių šnek oms siglos eces p iebalsios cue inación si uación, emiamasi geoling is ine pe spec i a, que p incipalmen e se incula con dinamškos espacio samp a a. La disposición de dinamismos lemb a y cul u ales, y ac o es sociales la inclusión en in e mė y os in es igaciones (Aliūkai ė 2013: 5). in es iga y a ianzado obse ado iempo mé odo como p incipal a ian iškumo medios de 4 1966 m. Williamas Labo as panaudojo aki aizdžius laiko ski umus Niujo ko ga sų pokyčiams in es igaciones. Segan W. Labo o de la lengua a ijamien o y kai os eo ía, di e en eño edad in o man ų lengua ski umai e ela e ela obse imoju iempo (angl. appa en ime) yks ančius kalbos pokyčius: y esnių in o man ų kalba žymi bu usį, jaunesnių daba inį kalbos kai os e apą. Más sob e el iempo de obse ación éase 1972 Labo ; Bailey, Wikle, Tille y, Sand 1991: 241244; Inoue 2008: 4564; 2010: 4564; Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 36; Kalėdienė 2015: 213215). 85–94). Pa a el p esen e a ículo, al pun o Ma cinkoni se le asignan los pueblos de Ze ýnů y Mánčiagi ės. Da žẽlių pun o 5 Lie u ių kalbos a laso punk u laikoma konk e i gy enamoji ie o ė i jam geog a iniu i kalbiniu požiū iu a imiausios gy en ie ės, nu olusios 10–12 km a s umu (Mikulėnienė, Čepai ienė 2021: pe i e ijai Kapinškiai, Má gionys, G ybaulià; Kabẽlių pun o i Ašãšninkai, Mus eikà, Da žinlės. A ículos A icles 149 / P iebalsių kie inimo dinamika Ma cinkonių apylinkėse Apa iendo Ma cinkoni apillinquias a miní á ea, es impo an e señala que man enidos en los pun os es udiamosios los más impo an es ca ac e ís icos one icos de los su os alš aičių: nosinių balsių [ɑː], [æː] es eu inim, d iga sių [m], [ɑm] [n], [ɑm], [æm], [ɛn], [ɑm], k .k, kie ing de p iebalų i si (ž . LKT 76Ch 85; Zinke ičius 2006: 137149; Leskauskai ė 2006: 2940). Más inamen e di e encia Ma cinkoni apillinquias á ea se puede basa a dos e minos señas: balsios [eː], [oː] y [eː], [ɔː] a imu y p iebalsios [sj], [s], [zj], [z] y [j], [], [j], [] miximu. Užda esni e į emp esni [eː], [oː] suelen deci se Da žẽlių (696) y Ma cinkoni (697) pun os, o Kabẽliuose (704) a i esni [eː], [ imesː], más ace cini al su occa iniam me idional aukɔš aičių plo ui (plg. Ma ke ičienė 1999: 2728; 2010: 51; Leskauskai ė 2004: 5657; 2009: Ma ke 30 ičienė 2010: 4950; Valen uke ičienė 2019: 56)6. 31). P iebalsių [sʲ], [s], [zʲ], [z] i [ʃʲ], [ʂ], [ʒʲ], [ʐ] mišimas y a būdingas Kabẽlių (704) punk ui (Zinke ičius 1966: 147–148; LKTCh 38; Leskauskai ė 2009: 30; El ma e ial de es udio cons a: 1) El Ins i u o de Li uania Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e ( oliau GCTA) conse ado XX a. 67 decenio a minė ma e ial: g abaciones de sonido de Ma cinkoni (697) y Kabẽlių4) (CD 17 PA 7, g abación 08201704; CD 21 PA 9, g abación 3869707, g abaciones du mė 31 min. 2 s.), hand aš inė ma e ialaga de eg. No. 821) y Kabẽlių (704, GCTA R, sąs. eg. No. 840)7; 2) 20192022 m. de los pun os Ma cinkoni (697, GCTA R, sąs. eg. N . 839), Da žẽlių (696, GCTA R, sąs. de in es igación a ículo au o é g abada 28 a. 16 min. de du ación audio 28 ma e ial de in o man os medio mé odo es uc u ado de en e is a: 13 mayo es, 5 mediu ías y 10 ju enilías 8. Básicamen e odos los pa icipan es del es udio de la mayo gene ación cumplen NORM c i e ios: son adquiję p adinį o mediu inį9 educa imą, i ian ys sėsliai y ne u in ys opo unidades cambian a menudo el i iamoja en o no. Muchos de ellos abajó en ag icul u a, silkininkys é o en el campo de se icios, en la cual innecesa ia ac i a i comunicación. Los ep esen an es de la gene ación media, excep o una in o man ía con educación supe io , son adqui idos la educación p incipal o secunda ia, son mobilús, abajando 6 Es e enómeno pasi aikyda ęs y Ma cinkonysè de los Ashanãs y Kabẽboi a sikėlusių habi an es kallių (Leskauskai ė 2009: 30). P iebalsios mezimo зафиксирована y Škl ių (703) pun o. XX a. 67 decenio de g abaciones de sonido de Ma cinkoni (697) y Kabẽlių (704) pun os son pocos. Su du ación desde 2 min. has a 10 min. 7 XX a. 67 década de sonido g abaciones de de Ma cinkoni (697) y Kabẽlių (704) pun os son pocos. Su du ación desde 2 min. has a 10 min. 8 Quan i a i as en in es igaciones sociolingüís icas es ideal, cuando oma ap oxima de 30 in o man as (Mil oy, Go don 2003: 164). 9 La educación secunda ia desa ollada in o man a adqui ió ya siendo adul os en la escuela oca inesa. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 150 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII paslaugų s i yje. Ty ime daly a ęs jaunimas – gimnazijų mokiniai i s uden ai y algunos abajado es son la más mobilís ica g upo, sus necesidades cul u ales, sociales y económicas sa is ac an es más allá de pa a més. 1 LENTEL. Ga so g abaciones du ación (28 h. 16 min) No. Código In o man o Nacimien o año Educacinamien o Ga so du ación de g abación 1. 697M c3M 1938 P adinis 1 h 31 min. 2. 697M c3-1M 1940 P adinis 1 ho as 21 min. 5. 696D ž3M 1936 P adinis 1 h. 36 min. 6. 696D ž3-1M 1938 P adinis 1 h. 1 min. 7. 696D ž3-2M 1938 3. 697M c3-2M 1942 Vidu inis 1 al. 16 min 4. 697M c3-3M 1937 P adinis 34 min. P adinis 1 h. 8. 696D ž3-3M 1942 Vidu inis 1 ho a. 1 min. 9.69D ž3V 1942 P incipal 10.69D ž3-1V 1938 P adinis 1 h. 2 min. 11. 704Kb3M 1937 P adinis 1 ho . 32 min. 12.704Kb3V 1942 P adinis 13.704Kb3-1M 1966 Vidu inis 36 min. 14. 697M c2M 1975 Vidu inis 1 ho as 19 min. 15. 697M c2-1M 1978 P incipal 1 ho as 10 min. 16. 697M c2-2M 1973 Vidu inis 1 ho a 20 min. 17. 704Kb2-1V 1973 Aukš asis 36 min. 18. 704Kb2V 1972 Vidu inis 1 al. 19 min. 6919.M c1M 2004 Vidu inis 20.69M c1-1M 2002 Vidu inis 1 h. 39 min. 21. 697M c1-2M 2004 P incipal 1 a las 22 697M c1V 2003 Vidu inis 1 a las 23 696D ž1M 2002 Vidu inis 1 h. 5 min. 25. 704Kb1-2M 2004 P incipal 24. 704Kb1M 2003 Vidu inis 1 al. 3 min. 1 h. 26 704Kb1V 1995 Spec. mediu inis 40 min. 27. 704Kb1-1V 2004 P incipal 1 a las 28. 704Kb1-2V 2002 Spec. idu inis 1 al. 29 min. A ículos A icles 151 / P iebalsių kie inimo dinamika Ma cinkonių apylinkėse Los in o man es codi icados po LKA pun o numbe į y ab e ia u a de nomb e, in o man o amžių (1 ma cada ca a más jo en en e 18 y 30 a., 2 mediu inė ca a en e 31 y 50 a., 3 ca a ejecuioi) y ly į (M muje , V homb e). Po ejemplo, el in o man e de la ju enil gene ación de Ma cinkoni pun o ma cado 697M c1V. Si hay más del mismo g upo edad in o man ų, se esc ibe un núme o adicional as umpojo b ūkšnelio, ej., 697M c1V-1 (ž . 1 abelę). Con el in de acla a es eces p iebalsios endu ecimien o polinkius, de cada in o man o g abaciones de sonido seleccionada 30 min. espon ánea de la lengua a ka pa y consecu i amen e p onuncia casos con (no)kie inamosis p iebalsías, esul ados isualiza . En el a ículo ejemplos de ex os manusc i os se p esen an au en iška esc i u a, ma e ial XXI a. In e nacional one ine abėcėle (TFA) (ž . Bakšienė 2018: 1020; 2022: 165183). Ty ime u ilo asi desc ipomuoju, me odis de obse ación y análisis de ma e ia empi icas. 1. MARCINKONI APYLINKI SOCIOLINGVISTINIAI BRUOŽAI Ti iamojo plo o Ma cinkoni (697), Da žẽlių (696), Kabẽlių (704) pun os es án en la pa e me idional de Li uania, besi ibojančioje con Bal a ùsija. 19201939 m. Ma cinkoni apylinkės pe enecía Lénkija gobe nadam Vlniaus k aš u, y 1939 1940 m. Bal a ùsijai. XX a. Ma cinkoni apilinkėse sin dominanojan es Li uanos, aún i ían usos (mayo men e Ma cinkonysè), polacos, bal a usiai, uk ainiečiai10. Además de lenguas li uanas, has a XX a. inal en el espacio público ue on u ilizadas aún y polkų, usų lenguas, po lo que debido a lenguas in e ac eicos didėjo y one inė in e e encija (plg. G umadienė 1988: 138). a. segunda pa e en la adqui ien de li uanias comunina al idioma en la ida pública, su os alš aičių, como y o os li uanies lengua a mių, p es ižas11 menco y ue menosp eciado, po que el p incipal a encion se des ió en comuninę lengua 10 Mayo ía de Rùsia en Ma cinkónis a ikėlusių senio es de pe sonas gene aciones habla así Li uaniamen e Ru ko ska 2016: XX 23) Los niños de las amilias i neišmoko. Lenkai i bal a usiai, sukū ę šeimas su lie u iais, namuose bend a o lie u iškai (plg. sla akalbių asis ie on Li u iškas escuelas y con éxi o adap a on a la dominancia del en o no lingüís ico. 11 La lengua de p es igio la usan esiden es con excepcional pode social con pode (Mil oy 2001: 549). P es ijas puede se abie o, cuando se decla an posi i as disposiciones del lenguaje y el compo amien o lingüís ico (plg. Holmes 2001: 345). Paslėp ojo p es ijo concep o incluye posi i a públicamen e no econocidos codos lingüís icos alo ación y abie amen e (especialmen e a ex años) nodecla ándose posi i as disposiciones (plg. T udgill 1979: 9; Kalėdienė 2013: 137; Holmes 2001: 345; Ramonienė 2006: 145). DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 152 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII (Leskauskai ė 2018: 36). Riscos más b illan es del su de alch aiches pa a més peculia idades dzūkación y p iebalsios ene inación se hicie on nep es ijís icas. Ma cinkoni apilinkies esiden es, como y o os su os aukš aičiai, hablando con nepažįs ama šiais ypa ybių engia (plg. Mikalauskai ė 1975: 94; Leskauskai ė 2009: 38)12. Pa a mės p es igo debilpėjimui u o in luencia ambién sunykusi in aes uc u a, cambiadas condiciones demog á icas, socioeconomicas, cul u ales, que lėmė silp nas poblaciones sociales conexiones y mobilidad no solo je, be i už jo ibų13. Sma kiai suin ensy ėjęs gy en ojų mobilumas y a ie- in anas de la a muna de á ea de los p incipales ac o es, decidien es ecuen esnia el uso de la lengua común an o indi iduos, como en las lengbinas comunidades (plg.: Chambe s: 117 2002; Meiliuneni ė, Mikulėna, 2014: 126; Monka 2015: 98; Čepai ienė 2015: 154). Apibend inus socioling is inos da os, se puede a i ma que Ma cinkoni apylinkių pa a mės izoliacijos ni el son bajos p edomina los abie os socialiniai ne wo k lai, en los cuales pe sonas se unen po débilnas conexiones de edes y es án abie os a inno aciones y a la lengua cai a (plg. Kalėdienė 2013: 148). 2. PRIBALSI SITUACIÓN DE CIEZONA ambién MARCINKONI APYLINKSE XX A. SEGONDO HALE Pla esnę XX a. sép imo decmecio a minę si uacion e elaja Li u ians idioma ins i u o Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e almacenomi negausūs g abaciones de sonido y man aš iniai ex ai. El análisis de la ma e ia a minesa mues a que en la zona in es igada había du amen e p onunciadas [l], [ ], [s], [], [], [], [], [], [], [p], [b], [m], [ʋ] p iebalsías (ž . abl. 2). Desde manusc i os ex os se e, que a minesa ma e ial coleccionis as ija on y cambiusiones p iešakinės eilės balsius, goingančius po kie ųjų p iebalsių. con aakinos [ı] ipo de balsios za a alamien o po kie ųjų [ ], [], [], [], [], [] señaló y ellos especiales esc i os en los pun os ansc ibidos de Da žẽlių (696) y Kabẽlių (704) los ex os ma ca ėjo Žane a U bana ičiū ė-Ma ke ičienė (sąs 12 speak uppe ai. pa a mę najs a siejos y in o man e de la gene ación media alo an como una belleza, adecuada sólo en un ambien e espacioso, pe o en el público es una he amien a de comunicación, es innecesa ia: O qué es aho a dzūki? Aš uoniasdešim me ės. Y si y quedí donde kokis ju enil, en onces él nu ažia is donde Vylniun o mies an ambién uoj dzūkų kalbu nepasigi s. Y ella innecesa ia pe o debido a nu ūkusia adición de ansmisión a mena ella ya necesi a ap ende se. 13 Ma cinkoni seniūnija se (M c697M c3-2M). Jaunesnioji ka a laikosi nuos a os, kad a mė y a įdomi, e inga, saugo ina, conside a la gaikés depopulación zona con sunykusia in aes uc u a. Visoje senūnía no quedó comúno ugdymo escuelas de, a ención de salud y k . ins i uciones, pues os de abajo. A ículos A icles 153 / P iebalsių kie inimo dinamika Ma cinkonių apylinkėse eg. No 821; sąs. eg. No 840). O as ac ų už ašinė oi p opo ciona on sólo paja enios ejemplos (Leskauskai ė 2009: 35). 2 LENTEL. Kie ųjų p iebalsių in en o ius en ex os manusc i os14 Kie asis P iebalsiá endu ecimien o an e P iebalsiá sáuly š g ušà, nš, chl as šuõme da žãuosa, ždzi, endu ecimien o an es zaqualinés p iebalsis à ež žú· o c klúpscai, aikáčais, scklas slañksco, an esakinés ilías balsius ilías balsius ł lã·das, iškł, ma cũ, akcu·, č uàs, nebãščýkas ášik ašosa, lakččá p adá ižúšá, zbáj, b jaja, sopdup, ac b a, zbáj, ma ac, kc, sù ыna sug ù o, ka úominė, ne u ù s sanà, sm ma, ma, ma, mdã, balandžo, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, a, dz padzáuna mdzo, sodzùs, dzidzùlei Como se e de la abla, Ma cinkoni apylinkių consonan izmo sis ema no apasiona ha nia co eliacia de ie ųjų y minkš ųjų p iebalsių, po que p iebalsiai [ ], [], [], [], [], [], [], de ella desca en a, i. e. ellos siemp e se dicen du e ai (plg. U bana ičiū ė 1970: 61). Kie i se dicen no sólo menė i p ibalías, pe o ambién [l], [s], spo adiquemen (sólo en algunas palab as) y [p], [b], [m], [ʋ]. XX a. segunda pa e de la GCTA manusc i i a en ma e ial y g abaciones de sonido pasus eikiama i minkš ųjų [ʒʲ], [ʃʲ], [ʧʲ], [ ʲ] p iebalsių a ojimo a ejų, p z.: ežmo, nùnešė, incip ã·šė, p·o (M c), ažæ  (D ž), eke (Kb), ku ie jau odė p asidėju- a minius cambios. 14 Manusc ip a ios ex osi esc ibi sup esimin a apibend in a ansk ipcia, p esen ando los más impo an es ada més peculia idades. Sin emba go pa e de onemos a iados, especialmen e sub iles, en ex os nepažymė i, nea spindimi y in es iga i ospun os one inių peculia idades s y a imai. Debido a es a azón en el a ículo a miné ma e ial nope esc i oma TFA. Sob e apibend in ą sup esimplicin ą ansc ipción más é. Bace ičiū ė 2010: 5–14. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII IŠVADOS Conside ando es eces p iebalsios polinkios de endu ecimien o, se pueden hace las siguien es conclusiones. P iebalsios endu ecimien o XX a. an ojoje pa e Ma cinkoni apylinkėse ue ex emadamen e i ybingo de la mayo ísima gene ación en el habla. a. Inicios de la ma e ia e minológica XXI análisisé mues a ya cambiada si uación de es e enómeno. P iebalsias [ ], [], [] y [], [], [], [], an e io men e no eníanę minkš ųjų ko elia ų, aho a su e la mayo daño de odos los es iempos en el habla. Kie uosius p iebalsius [ ], [], [] a minada en el habla a menudo keičia minkš ieji a ian es. Nyks an dzūka imui, is ečiau u ilizadas y kie osios [], [] a ika os. Jüü i ybingum co elaciona con dzūkación, como enómeno, man enimien o. Sólo y is iaiai ka ai ca ac e ingi [s], [], [], [p], [b], [m], [ʋ] aukiasi del a oseno. Ne ienodas in o man es du e íos p iebalsios in en a io y p iebalsios p opininos del endu ecimien o mues an que can ido su os alš aičių pa a mei y o mozando nue os e minamam da iniams, p iebalsios endu ecimien o consecu i amen e debilpnėja. Pa ienios p iebalsios enhechinamien o casos a minada en el habla alida ini no como a minas señas, pe o como a miškieji žymenys. LITERATŪRA Y ŠALTINIAI Aliūkai ė Dai a 2013: Ho inzon alusis y e icalusis con inuumo de la lengua skaidums: XXI siglo a ian es del habla desde el pun o de is a del in e p e e de la lengua simple. Taikomoji kalbo y a 2, 127. DOI: 10.15388/TK.2013.17261. El Consejo de Minis os de las Naciones Unidas ha adop ado una decisión sob e la adopción de la p esen e Decisión. Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geoling is ika: ideología, eo ía y mé odos. P incipales concep os. XXI a. comienzos de las lenguas li uanas: geoling is inis y socioling is inis es udio (zemėlapiai y sus comen a ios), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 2947. Amb aze ičius Ry is, Leskauskai ė As a 2014: P iebalsių akus inės ypa ybės: pala alización y balsingumas, Kaunas: Technologija. Bace ičiū ė Rima 2010: P esen ación de peculia idades oné icas en los dicciona ios a mónicos li uanos. Bal u Filoloģija 19(1/2), 514. Bailey Guy, Wikle Tom, Tille y Jan, Sand Lo i 1991: The appa en ime cons uc . Language Va ia ion and Change 3, 241264. Bakšienė Rima 2018: Li u ias a mių ansk ipcija ipa simboliais: pie ų aukš aičių ypa ybių analizė. Vā ds un ā pē īšanas aspek i 22(1/2), 1020. Acceso en in e ne : h ps a ds.liepu.l / iles/VARDS%20UN%20TA%20PETISANAS%20 ASPEKTI_2018.pd . ASPEKTI_2018.pd . ASPEKTI_2018.pd . ASPEKTI_2018.pd . ASPEKTI_2018.pd . ASPEKTI_2018.pd . S aipsniai / A icles 161 P iebalsių kie inimo dinamika Ma cinkonių apylinkėse Bakšienė Rima 2022: Da ka ą dėl aukš aičių pa a mių ansk ipcijos a p au i- nės one inės abėcėlės esc i as (algunos casos po p ecisa ). Ac a Linguis ica Li huanica 86, 165183. Buch Tama a 1966: Munda liche En pala alisie ungse scheinungen im Li auischen. Ac a BaL ico-Sla ica III, Bal ica in hono em Johannis O ębski, Bialys ok, 3336. Jack K. Chambe s 2002: Dynamics o dialec con e gence. Jou nal o Sociolinguis ics 6, 117130. GCTA R – Lie u ių kalbos ins i u o Geoling is ikos cen o Ta mių a chy o ank aš ynas, 1964–1965. Gi denis Aleksas, Zinke ičius Zigmas 1966: Debido a las clasi icaciones de a menes de la lengua li uanas. Kalbo y a 14, 139147. G umadienė Laima 1988: Socioling is inis ilniečių lie u ių kalbos y imas: konsonan izmas y akcen uacija. Lie u ių kalbo y os p egun as 27, 132148. Jane Holmes 2001: An In oduc ion o Sociolinguis ics, 2nd edi ion, London: Longman, Inoue 342–361. Fumio 2008: Chap e Twen y-Fou . Popula ion ageing and language change. The Demog aphic Challenge: A Handbook abou Japan, ed. F. Coulmas, H. Con ad, A. Schad-Sei e , G. Vog , Leiden, Bos on: B ill, 473490. Inoue Fumio 2010: Real and appa en ime clues o he speed o dialec di usion. – Dialec ología 5, 4564. Kalėdienė Laima 2011: Geoling is ikas adimosi условия в Литве. In e nacionales con e encias cien í icas Socioling is inė dialek ologija: bal ų a mių y imai in o mes esis, 2011 m. oc ub e 2122 d., Kaunas: Vilniaus Uni e si e as Kauno akul e . acceso en in e ne : h p://www. a mes.l /images/Veikla/Laima%20KALEDIENE.pd . Kalėdienė Laima 2013: Požiū is en a mes y disposiciones po su consumo ijose Dzūkijos e nog á ico egiono dalyse. Mies ai y lengua II: Socioling is inis Li uano mapėlapis, Vilnius: Vilniaus uni e si e as, 125151. Kalėdienė Laima 2015: Vilniaus mies o kalba: obse imojo iempo hipo zė. Ta mės Vilnius: Mykolo Rome io Uni e sidad, 211244. Labo William 1972: Sociolinguis ic Pa e ns, Philadelphia: Uni e si y o Eu opos au ų kul ū os pa eldas = Dialec s – Cul u al He i age o Eu opean Na ions, Pennsyl ania William P ess. Leskauskai ė As a 2004: El ocalismo y p ozodía de los Al os Países del Su , Vilnius: del Ins i u o de lenguas Li uanas. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ 162 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII Leskauskai ė As a 2006: Kučiūnų k aš o šnek os eks ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Leskauskai ė As a 2009: Ma cinkonių šnek os eks ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. Leskauskai ė As a 2016: Sei ijų šnek os eks ai, Vilnius: Ins i u o de la lengua Lie u ių. Leskauskai ė As a 2018: Šiau inių pie ų aukš aičių ling is inis k aš o aizdis XX a. 67 dešim me yje. Leskauskai ė As a 2018: Šiau inių pie ų aukš aičių ling is inis k aš o aizdis XX a. 67 dešim me yje. Leskauskai ė As a 2018: Šiau inių pie ų aukš aičių ling is inis k aš o aizdis XX a. 67 dešim me yje. P oblemas de lengua his o ia y dialec ología 5, sud. R. Bakšienė, N. Mo ozo a, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 2643. Leskauskai ė As a 2018a: Leipalingio apylinkių eks ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Leskauskai ė As a 2020: Š endub ės apylinkių eks ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Leskauskai ė As a 2021: Lenkijos lie u ių šnek ų eks ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. LKA II Lie u ių kalbos a las, . 2: Fone ika, a sak. ed. K. Mo kūnas, Vilnius: Mokslas, LKT 1982. Li u ias lengua a mės. Ch es oma ija, ed. E. G ina eckienė, K. Mo kūnas, Vilnius: Min is, 1970. LChKT Li u ias de lengua a menes ch es oma ija, sud. R. Bace ičiū ė, A. I anauskienė, A. Leskauskai ė, E. T umpa, Vilnius: Ins i u o de lengua Li uano edi o ial, 2004. Ma ke ičienė Žane a 1999: Aukš aičių a mių eks ai 1, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Ma ke ičienė Žane a 2010: Ašašninkų y Kabelių šnek ų one ikos peculia idades: si uación ac ual. Homb e y palab a 1, 4851. Mikulėnienė Danguolė 2016: Būdingieji one iniai signos. Lie u os a mių kai a XXI a. comienzo: Lenkijos lie u ių šnek os, kolek y inė monog a ija, sud. D. Mikulėnienė, A. Leskauskai ė, V. Ragaišienė, L. Ge žo ai ė, N. Bi gelienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Mikulėnienė Danguolė 2018: Debido an inių dialek ų o ma imosi y aidos. P oblemas de lengua his o ia y dialec ología 5, sud. R. Bašienė, N. Mo ozo a, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 1125. Mikulėnienė Danguolė, Čepai ienė Agnė, Bakšienė Rima, Ge žo ai ė Lau a, Ka dely ė-G ine ičienė Dai a, Leskauskai ė, Meiliūnai ė Viole a, Vyniau ai ė Simona 2019: Dialek ome inis li e ių adicinių a mių klasi ikacijos pjū is: ž algomasis A ículos A icles 163 / P iebalsių kie inimo dinamika Ma cinkonių apylinkėse y imas: kolek y inė s udija, ed. D. Mikulėnienė, A Čepai ienė As a, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Mikulėnienė Danguolė 2019: Ta miškumo b uožų nomenkla ū a: desde a minių požymių p ie a miškumo žymenų. Respec us philologicus 35(40), 5162. Mikulėnienė Danguolė 2020: Ta miškumas como medido la magni ud. Li uanian habla 15, 111. DOI: 10.15388/LK.2020.22434. El Consejo de Segu idad de las Naciones Unidas ha adop ado una esolución en la que pide a los Es ados miemb os que adop en medidas pa a e i a la con aminación de las aguas sub e áneas de los Es ados Unidos. Mikulėnienė Danguolė, Čepai ienė Agnė 2021: Ta myno pun o samp a a. – Bal is ica 56(1), 81106. Mil oy James 2001: Language Ideologies and he Consequences o S anda diza ion. – Jou nal o Sociolinguis ics 4, 530555. Mil oy Lesley, Go don Ma hew 2003: Sociolinguis ics. Me hod and In e p e a ion, Ox o d: Blackwell Publishing. Monka Malene 2015: Mobili e og sp og o and ing. Nydanske Sp ogs udie NyS 49, 98–122. Ramonienė Meilu ė 2006: P o isiones sob e bend inė lengua y a mės: Joniškėlio caso. Cul u a de la lengua 79, 137148. Ru ko ska K is ina 2016: Daba inė Lie u os lenkų a mių būklė. Li uania polkų a mės, ed. K. Ru ko ska, e. leidinys, Vilnius: Vilniaus uni e sidad, Polonis ikos cen as. Acceso en In e ne : h p:// www.lenku a mes. l . u.l /. Salys An anas 1992: Raš ai 4: Lie u ių kalbos a mės, Roma. Lie u ių Ka alikų Mokslo Akademija. Tuomienė Nijolė 2010: Sou he n aukš aičių šnek os Bal a usijoje: lenguas su eikos pada inas. Respec us philologicus 18(23), 223234. U bana ičiū ė Žane a 1970: P iebalsiai l, , s (z?) an e negalūninius , en lie u ių kalbos a mėse. Kalbo y a 21, 7586. U bana ičiū ė Žane a 1970a: Kie ieji i minkš ieji p iebalsiai lie u ių li e a ū inėje kalboje i a mėse. Bal is ica 6(1), 6165. U bana ičiū ė Žane a 1971: P iebalsių kie inimas lie u ių kalbos a mėse. U bana ičiū ė Žane a 1971: P iebalsių kie inimas lie u ių kalbos a mėse. U bana ičiū ė Žane a 1971: P iebalsių kie inimas lie u ių kalbos a mėse. – Kalbo y a 23(1), 5570. U bana ičiū ė Žane a 1974: P iebalsiai l, , s, z an es de la palab a galo e aukš aičių a mėse. Kalbo y a 25(1), 7380. U bana ičiū ė Žane a 1978: P iebalsių , d, n y p, b, m, kie inimas lie u ių kalbos a mėse. Kalbo y a 29(1), 6977. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII 164 Valen uke ičienė Danu ė 2019: Kabelių apylinkių sang ąžiniai eiksmažodžiai. Valen uke ičienė Danu ė 2019: Kabelių apylinkių sang ąžiniai eiksmažodžiai. Valen uke ičienė Danu ė 2019: Kabelių apylinkių sang ąžiniai eiksmažodžiai. Lie u ių kalba 13, 117. P iega en in e ne : h pswww.zu nalai. u.l lie u/ iu-kalba://a icle/ iew/22485./ Valen uke ičienė Danu ė 2021: Dzūka imo pokyčiai Va ėnos geolek o plo- e. P o iles de dialec ología Li u ias: a ian es egionales de p incipios del siglo XXI, sus elaciones y pe spec i as, sud. V. Meiliūnai ė, Vilnius: Li u ian kalbos ins i u as, 5876. Acceso en in e ne : h plki.l /wp-con en /uploads/2022/01/Lie u iu-dialek ologijosp o iliai-1.pd . Zinke ičius Zigmas 1966: Lie u ių dialek ologija, Vilnius: Min is. Zinke ičius Zigmas 2006: Li u ias a mių kilmė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. The Dynamics o Depala aliza ion in Ma cinkonys En i ons SUMARY The analysis o dialec al da a om he ea ly 21s cen u y shows he al eady changed si ua ion o his phenomenon. Consonan es [ ], [], [] and [], [], [], [], which did no ha e hei pala alized co ela es be o e, al eady unde go he mos p ominen changes in [ ], [], [] a e he language o all h ee gene a ions. In dialec al language, he non-pala alized consonan s o en eplaced wi h hei pala alized a ian s. As he so called dzūka imas is declining, he non-pala alized a ica es [] and [] a e less commonly used. Thei iabili y co ela es wi h he main enance o he dzūka imas as a phenomenon. The consonan s [s], [], [], [p], [b], [m], [ʋ], which a e only ypical o he old gene a ion, a e g adually going ou o usage. The di e ging in en o y o non-pala alized consonan s used by he in o man s and he endencies o depala aliza ion show ha as he subdialec o Sou he n Aukš ai ian is changing and new dialec al o ma ions a e on he ise, depala aliza ion is g adually weakening. Cases o depala aliza ion o isola ed consonan s in dialec al speaking a e iewed as dialec al ma ke s a he han dialec al ea u es. In oducida 2022 m. sep iemb e 2 d. DANUTĖ VALENTUKEVIČIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania danu e. alen uke [email protected]