Ramunė Vaskelaitė. Makroekonomikos terminija: sinonimijos priežastys

Recenzijos / Reviews 313 VIDAS VALSKYS Departament Szkolenia i Doktryn Wojska Litewskiego Valstybinė lietuvių kalbos komisija ORCID id: orcid.org./0009-0000-9983-0634 Kierunki badań naukowych: terminologia, składnia, polityka językowa. DOI: doi.org/10.35321/all89-15 Ramunė Vaskelaitė TERMINOLOGIA MAKROEKONOMII: SYNONIMIA PRZYCZYNY Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2022, 136 s. DOI doi.org/10.35321/e-pub.46.makroekonomikos-terminija ISBN 978-609-411-332-1 W 2022 r. w Instytucie Języka Litewskiego wydano elektroniczne opracowanie naukowe Ramunė Vaskelaitė Terminologia makroekonomii: przyczyny synonimii – kolejne obszerne badanie synonimii terminów, które można uznać za kontynuację wcześniejszych podobnego rodzaju i tematyki badań autorki tego opracowania w innych dziedzinach (np. astrologii (Vaskelaitė 2021)), a zarazem za nowe spojrzenie na terminologię makroekonomii i jej użycie w publikacjach dydaktycznych – podręcznikach szkół wyższych. Obszerne (136 s.) opracowanie naukowe jest rzeczywiście aktualną publikacją, ponieważ pozwala nie tylko zgłębić przyczyny synonimii terminów omawianej dziedziny, lecz także poruszyć niektóre inne aspekty stosowania terminologii makroekonomii, przeanalizować niektóre ogólne problemy tworzenia, używania, wzajemnego konkurowania i wdrażania terminów. Jak napisano we Wstępie publikacji, „[n]iniejsze opracowanie naukowe, koncentrujące się na terminach makroekonomii, ma przyczynić się do stosunkowo nielicznych badań terminologii ekonomicznej i wypełnić ich lukę” (s. 10). Ponieważ nie sposób za jednym razem objąć licznych aspektów, autorka zdecydowała się dokładniej zbadać synonimię terminów makroekonomii, której zbadanie i uogólnienie pozwala dość wiarygodnie wnioskować nie tylko „o ustaleniu się lub nieustaleniu się terminologii badanej dziedziny” (s. 12), lecz także wskazać inne swoistości terminologii. VIDAS VALSKYS 314 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIX Opracowanie naukowe składa się ze Słowa wstępnego, Wstępu, pięciu rozdziałów wykładowych, Wniosków, wykazów źródeł i literatury oraz Streszczenia w języku angielskim. We Wstępie omówiono genezę makroekonomii (jako nauki i przedmiotu nauczania), przyczyny jej powstania, przedmiot makroekonomii, rozwój litewskiej terminologii tej dziedziny, a także podkreślono i uzasadniono znaczenie synonimii jako jednego z narzędzi badania terminologii. Omawiane jest także bardzo bliskie synonimii pojęcie wariantywności, wskazuje się podobieństwa i różnice między plitimo Lietuvos ir kitų šalių terminologijos darbuose motyvai ir priežastys. Autorė, pripažindama šių sąvokų glaudų ryšį ir ribos tarp jų nebuvimo galimytymi pojęciami, analizuje się niejednoznaczność ich interpretowania i granice, mimo to autorka konsekwentnie opowiada się za wyznaczaniem wspomnianej granicy oraz za poglądem, że synonimiczność i wariantywność nie są pojęciami tożsamymi. Do analizy wybrano dziesięć podręczników makroekonomii różnych szkół wyższych (lub części podręczników ekonomii) wydanych w ciągu dwudziestolecia (od 1997 r. do 2017 r.). Taki dobór próby wydaje się wystarczający do ujawnienia i szczegółowego zbadania przedmiotu badań, omówienia głównych tendencji w zakresie stosowania i porządkowania oraz ustalenia przyczyn synonimii. Studium naukowe napisano jasnym, przystępnym językiem, twierdzenia i wnioski formułowane są ostrożnie i precyzyjnie, pojawiło się zaledwie kilka nieco kłopotliwych stwierdzeń (np. „wymieniano różne angielskie nazwy tego samego pojęcia jako przyczynę synonimii terminów litewskich” (s. 87)). Pewną łyżką dziegciu są niezauważone błędy korektorskie: Švenčonienė (powinno być Švenčionienė, s. 10), zagregowany popyt i zagregowany popyt (w drugim przypadku powinno być podaż, s. 41), įvardijamas (powinno być įvardijimas, s. 50), altenatyvius (s. 83), tipologiname (s. 85) itd. Za skutek nieuwagi można by uznać także zapis słowa vyriausybė małą literą (w wykazie literatury, przy podawaniu uchwały Rządu Republiki Litewskiej z dnia 6 listopada 2000 r.). Dla przeprowadzenia wysokiej jakości badań bardzo ważny jest właściwy i precyzyjny dobór materiału empirycznego. Ponieważ dane czerpano nie ze słowników terminologicznych, lecz z podręczników makroekonomii, niezwykle ważne było, aby w polu widzenia badacza znalazły się wszystkie terminy z dziedziny makroekonomii użyte w przewidzianych podręcznikach, aby nie trafiły między nie (i przez to nie wpłynęły negatywnie na wiarygodność badania) terminy ogólne, używane w wielu dziedzinach nauki, ani terminy z innych dziedzin, nie zaś mikroekonomii. W celu wyselekcjonowania właściwych terminów autorka zasadniczo zastosowała dwa kryteria: kryterium oznaczenia graficznego (np. gdy pojęcie należące do badanej dziedziny wyróżniono w tekście pogrubioną czcionką) oraz kryterium definicji (tj. „za terminy makroekonomiczne uznano terminy definiowane w podręcznikach makroekonomii” (s. 20)). Kryteria te, jak się wydaje, stanowią dobrą podstawę do zebrania potrzebnych danych i oddzielenia danych nieaktualnych, jednak mimo wszystko nie eliminują całkowicie możliwości, że wśród analizowanych terminów znajdą się takie, które nie są terminami makroekonomicznymi. Przyznaje to również sama autorka, stwierdzając, że „[n]iniejsza praca nie ma na celu wytyczenia bardzo dokładnej granicy między terminami makroekonomii a terminami innych gałęzi ekonomii, ponieważ nie jest to praca o charakterze terminograficznym Ramunė Vaskelaitė. Makroekonomikos terminija: sinonimijos priežastys Recenzijos / Reviews 315 praca, a także w słownikach terminologicznych nie wytycza się bardzo ścisłych granic między terminami pokrewnych dziedzin lub poddziedzin nauki” (s. 22). Jednocześnie można zgodzić się, że „podstawowych kroekonomikos terminų inventorių čia aptarsimi terminai turėtų perteikti“ (ten mapat), dlatego co do reprezentatywności badanego materiału nie ma większych wątpliwości. Drugi rozdział studium poświęcono ilościowej (częściowo także jakościowej) analizie synonimów terminów użytych w podręcznikach makroekonomii. Ogółem w podręcznikach odnotowano 355 szeregów synonimicznych, natomiast 522 terminy nie mają synonimów. Taki stosunek zdawałby się pozwalać na założenie, że terminologia makroekonomii jest dość ustabilizowana, jednak biorąc pod uwagę, że znaczna część terminów niemających synonimów jest używana tylko w jednym lub innym podręczniku, a 52 z nich mają takie czy inne warianty, można wyciągnąć również przeciwny wniosek, „że terminologia stosowana w podręcznikach makroekonomii jest szczególnie niestabilna” (s. 26). Niemniej jednak nie stwierdza się tego tak kategorycznie, ponieważ aby ocenić rozwój terminologii z punktu widzenia synonimii, należałoby zbadać próbę większą niż 10 podręczników. Oprócz (nie)ustabilizowania terminów analizowane są również inne przyczyny synonimii terminów wymieniane w litewskich i zagranicznych pracach terminologicznych: rozwój języka naukowego, porządkowanie i normalizacja terminów, wzajemne oddziaływanie języków, wpływ stylu lub gatunku itp. Aby ustalić, „w jakim stopniu jedna czy inna przyczyna warunkuje synonimię terminów używanych w podręcznikach makroekonomii” (s. 29), autorka studium posługuje się dość typowym w pracach terminologicznych narzędziem − podziałem synonimów na typy według pochodzenia (rodzime, obce i różnego pochodzenia) i składu (terminy jednowyrazowe i wielowyrazowe), a także podziałem z punktu widzenia nominacji (tak zwane synonimy aspektowe) i derywacji (terminy o wspólnym rdzeniu i terminy o różnym rdzeniu). Taka metodologia umożliwia uchwycenie i opisanie szerokiego spektrum przyczyn synonimii terminów, a tym samym dążenie do realizacji celu pracy – zbadania głównych przyczyn synonimii terminów stosowanych w podręcznikach makroekonomii. W rozdziale trzecim, w którym szczegółowo omawiane są synonimy według pochodzenia, najwięcej uwagi poświęcono takim czynnikom powstawania synonimii terminów, jak wpływ języków obcych i normalizacja języka. Do nazwania tego ostatniego czynnika autorka dość często używa terminu językowe (terminologiczne) porządkowanie, mającego synonim (niekiedy są one łączone spójnikiem, np. językowe i terminologiczne porządkowanie (s. 64) lub językowe oraz terminologiczne porządkowanie (s. 113), choć czasami używane jest tylko jedno słowo terminologiczne, np. s. 36, 115). Czy takie wariantywne określanie pojęcia jest uzasadnione? Czy nie wystarczyłby któryś z terminów? Ponieważ terminy są normalizowane z zastosowaniem zasad zasadniczo ogólnych zasad porządkowania języka (zwłaszcza zasady czystości stosowanej do warstwy leksykalnej, która przy omawianiu synonimii terminów jest najbardziej aktualna) oraz kryteriów kodyfikacji, być może wystarczyłoby „porządkowanie języka”? Analizując synonimię różnego pochodzenia, do której zaliczono 103 szeregi synonimów stanowiące niemal jedną trzecią wszystkich przypadków synonimii, wyróżnia się grupy częstych i rzadkich przypadków synonimii. Rzeczywiście, nie jest całkowicie jasne, co uznaje się za częste, a co za rzadkie. VIDAS VALSKYS 316 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIX Jaki wskaźnik ilościowy decyduje o przypisaniu do jednej lub drugiej grupy? O tym, co uznaje się za rzadkie przypadki, można wnioskować ze stwierdzeń, że „synonim podawany jest zaledwie w jednym lub kilku podręcznikach” (s. 37) albo „terminy, mające synonim zaledwie w jednym lub dwóch podręcznikach” (tamże), choć na s. 58 taki podział wydaje się podważany, ponieważ stwierdza się, że „wnioskowanie na podstawie użycia terminu w 1–3 podręcznikach o jego skłonnościach do synonimii byłoby nieścisłe, dlatego przy przedstawianiu danych takie przypadki oceniano jako pojedyncze przypadki użycia terminu” (raz wspomina się również o umowności takiego podziału (s. 40)). W innym miejscu stwierdza się, że „[p]rzypadki rzadkiej i częstej synonimii synonimię różnego pochodzenia podzielono według tego, czy synonimy terminu były rozpowszechnione w podręcznikach” (s. 58). Można sądzić, że wyraźniejsze wytyczenie rozróżnienia między częstością a rzadkością synonimów pozostawiłoby mniej miejsca na pewne wątpliwości zarówno co do dokładności klasyfikacji danych, jak i ich interpretacji. Omawiając przypadki synonimii i analizując różne aspekty ich wyrażania oraz prezentowania w tekstach, wspomina się również o słowach lub połączeniach wyrazowych używanych w cudzysłowie, np. „pinigų įdėjimai“ (s. 49) czy efekt „išstūmimo“ (s. 52). Analizując zapożyczenia używane w cudzysłowie (np. „šokas“ s. 55), opiera się na założeniach badaczy wyrazów obcych, że taki zapis może wskazywać na dążenie do zintegrowania wyrazu z tekstem i (lub) chęć zdystansowania się od wyrazu obcego, jednak można odczuwać brak spostrzeżeń autorki studium dotyczących tego, jak należałoby oceniać słowa pochodzenia litewskiego używane w cudzysłowie. Czy ich ujęcie w cudzysłów nie świadczy o niepewności autora podręcznika (i (lub) redaktora tekstu), o wątpliwościach co do właściwości, precyzji terminu itp.? Czy takie zapisywane w cudzysłowie słowa lub ich połączenia, zarówno pochodzenia litewskiego, jak i obcego, można uznać za typowe przypadki synonimii terminów, innymi słowy, czy można je zrównać z właściwymi terminami podawanymi bez cudzysłowu? Analizując i oceniając wpływ innych języków jako jeden z czynników synonimii terminów, wysuwa się i omawia takie aspekty, jak powstawanie synonimów wskutek tłumaczenia terminów (szczególnie wymownie wpływ tego aspektu ukazują analizowane na s. 73−74 przypadki synonimii terminów o znaczeniu przenośnym, przetłumaczonych bezpośrednio z języka angielskiego, a także terminów metaforycznych) lub wskutek synonimii występującej w innym języku. Za główne źródło zapożyczeń terminologii makroekonomicznej całkowicie słusznie uznaje się język angielski – świadczą o tym przypadki synonimii różnego pochodzenia powstałe w wyniku używania zapożyczeń z angielskim rdzeniem. Osobno omawia się terminy bumas, kliringas, barteris, lizingas, faktoringas i in., analizuje się ich prezentację, poszukiwanie litewskich odpowiedników oraz inne osobliwości użycia. Wraz z terminami pochodzenia angielskiego omawiany jest forfaiting, choć „wyjaśnia się go jako pochodzący z języka francuskiego a forfeit” (s. 69), a także import i eksport, które uznaje się za „wyrazy pochodzenia łacińskiego, które trafiły [do języka litewskiego] za pośrednictwem języka angielskiego” (s. 70). Język angielski rzeczywiście mógł tu być językiem pośredniczącym, jednak określanie tych wyrazów mianem terminów pochodzenia angielskiego nie wydaje się zbyt uzasadnione. Być może tę omawianą grupę (Inne terminy pochodzenia angielskiego) należało nazwać bardziej precyzyjnie? Wątpliwości pojawiają się przy analizie danych przedstawionych w tabeli 7 Ramunė Vaskelaitė. Makroekonomikos terminija: sinonimijos priežastys Recenzijos / Reviews 317 oraz przy ich interpretacji. Załóżmy, że w drugiej kolumnie, zatytułowanej Synonimia terminów litewskich, podane są terminy valiutos kurso režimas / sistema, których wszystkie człony są międzynarodowe, a więc są to wyrazy pochodzenia nielitewskiego; nie jest zatem jasne, dlaczego omawia się je razem z terminami litewskimi. Analiza przypadków synonimii terminów uwarunkowanej wariantywnością nominacji, przedstawiona w rozdziale czwartym, pozwala „wyjaśnić, dlaczego konkurują ze sobą dwa lub kilka terminów pochodzenia litewskiego albo dwa lub kilka zapożyczeń” (s. 76). Odnotowane w podręcznikach makroekonomii wahania nominacji i wyrażenia słusznie wiąże się z kształtowaniem się terminów, ich niestabilnością, dążeniem do uwypuklenia przy nazywaniu różnych cech, opieraniem się na niejednorodnych źródłach, różnicami klasyfikacyjnymi i innymi czynnikami synonimii terminów. Do różnorodności terminologicznej podchodzi się szeroko – nie tylko na poziomie konkretnego tekstu, lecz także intertekstualnym – co pozwala uwzględnić jeszcze więcej aspektów i przedstawić szczegółowy obraz poszukiwań najwłaściwszego terminu, do których skłaniają celowość funkcjonalna, odmienne konceptualizowanie pojęcia i inne motywy. Pod koniec rozdziału wspomina się o przypadkach, „kiedy jedno pojęcie objaśniane jest za pomocą innego, a oba autorzy podręczników określają jako synonimy” (s. 89). Przytacza się jeden przykład tego typu – pojęcie dochód całkowity używane jest jako synonim produktu krajowego brutto. Nie podaje się więcej przypadków, uzasadniając to przyjęciem rozpowszechnionego w terminologii litewskiej rozumienia, zgodnie z którym synonimię pojęć należy odróżniać od synonimii terminów, jednakże zarazem stwierdza się, że w terminologii zagranicznej synonimia pojęć również jest przedmiotem badań, zatem zarówno spostrzeżenia autorki studium dotyczące celowości (lub niecelowości) ewentualnego rozszerzenia pola badawczego o wspomniany aspekt, jak i inne przykłady synonimii pojęć występujące w podręcznikach mogłyby być przydatne pod względem teoretycznym i praktycznym, ujawniłyby stosunek autorki do celowości lub perspektywiczności takich badań w terminologii litewskiej. W rozdziale piątym analizowane są synonimy o wspólnym rdzeniu oraz możliwości słowotwórcze i ich przyczyny, które warunkują ich użycie. Na początku rozdziału omawia się różnice w traktowaniu synonimów o wspólnym rdzeniu w litewskich i zagranicznych opracowaniach terminologicznych – w terminologii zagranicznej taki typ synonimów zwykle nie jest wyodrębniany (terminy o wspólnym rdzeniu nazywające to samo pojęcie uznaje się za przypadki wariantywności terminologicznej), natomiast w terminologii litewskiej pojęcie synonimów o wspólnym rdzeniu coraz bardziej się utrwala (wymienia się prace A. Umbrasa, A. Mitkevičienė oraz autorki tego studium), ponieważ podział synonimów na mające wspólny rdzeń i niemające wspólnego rdzenia pozwala między innymi wygodniej je analizować i systematyzować, a także uwydatnić związki synonimii terminów z możliwościami słowotwórczymi, które uznaje się za jedną z przyczyn synonimii. Następnie bardziej szczegółowo omawia się przypadki synonimii terminów o wspólnym rdzeniu w podręcznikach makroekonomii. Jak można było oczekiwać, najwięcej było par synonimów, które tworzą przydawki zależne terminu złożonego wyrażane za pomocą derywatu z przyrostkiem -inis i dopełniacza (np. finansinis tarpininkas i finansų tarpininkas). Przyczynami rozpowszechnienia takich przypadków są „nie tylko możliwości języka tworzenia terminów za pomocą derywatów z przyrostkiem -inis, lecz także niejasność różnic między takimi terminami“ (s. 95). VIDAS VALSKYS 318 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIX Inne przypadki synonimii wyrazów o wspólnym rdzeniu w podręcznikach makroekonomii kilmininkinį dėmenį turinčiais terminais siejantis reikšmės panašumas ar reikšwynikają z wzajemnej wymienności form, wpływu innych języków oraz poszukiwania odpowiedników rodzimego pochodzenia. Osobno omawiana grupa synonimów terminów o różnej liczbie członów (np. dochody z seniorażu i senioraż, teoria akceleracji i akcelerator) pozwala wskazać takie przyczyny ich używania, jak unikanie powtórzeń i (lub) dążenie do skrótu, wiązane z zastosowaniem zasady zwięzłości, jednej z ogólnych zasad terminologii (zdaniem autorki tego typu wariantywność „jest szczególnie charakterystyczna dla nazw głównych kierunków, nurtów i szkół teorii ekonomii“ (s. 100), np. keynesizm / teoria ekonomiczna Keynesa / teoria keynesowska), jednak zdarzają się także przypadki odwrotne, gdy „definiowany jest termin krótki, a w tekstach używany jest dłuższy“ (tamże) – uzasadnia się to dążeniem do jasności. Szczególnie cenna jest szósty rozdział studium, w którym analizowane są istotne, lecz w litewskiej terminologii wciąż stosunkowo mało zbadane (więcej uwagi poświęca im w swoich pracach A. Mitkevičienė) aspekty uwarunkowanego określonym stylem wyboru terminów i ich funkcjonalnego rozpowszechnienia, ukazujące znaczenie różnic sytuacji komunikacyjnej, dostosowania do adresata oraz różnych innych czynników stylistycznych przy używaniu takich czy innych terminów, a także pomagające ujawnić nowe lub uwydatnić znane właściwości synonimii terminów. Co prawda czytelników może nieco zdezorientować stosowana w tytułach podrozdziałów skrócona forma terminu veiksnys (zamiast stiliaus veiksnys). Oto Tytuł podrozdziału 6.2 „Veiksnio raiška makroekonomikos vadovėliuose“ zdaje się kierować uwagę ku aspektowi składniowemu – realizacji veiksnys jako głównej części zdania, jednak treść podrozdziału poświęcona jest analizie sposobów wyrażania adresata i innych czynników stylistycznych oraz omówieniu włączania synonimów do tekstu. не відповідає? , O niektórych przyczynach synonimii można wnioskować także na podstawie sposobów oznaczania synonimów stosowanych w podręcznikach makroekonomii (podawania w nawiasach lub komentarza metajęzykowego, albo też wstawienia wyrażenia zwany również itp.) – w pierwszym przypadku można mówić o „wahaniach związanych z zastępowaniem zapożyczenia lub niestabilnością terminu” (s. 108), natomiast drugi sposób oznaczania wiąże się głównie „z adresatem, charakterem publikacji, dążeniem do wyjaśnienia podstawowych pojęć makroekonomii, a stosowane alternatywne nazwy pojęć pozwalają ujawnić różne aspekty pojęć” (s. 109). Badanie podsumowują trafne, precyzyjnie sformułowane wnioski, z których widoczne są nie tylko wyniki badania, lecz także tendencje w stosowaniu terminologii makroekonomicznej i pewne zmiany kitaip tariant, funkcinio stiliaus veiksniu: mokomojo pobūdžio leidiniuose sierozwojowe. Przemyślany wybór i umiejętne zastosowanie narzędzi badawczych pozwoliły ustalić i omówić przyczyny synonimii terminów analizowanej dziedziny – analiza typów synonimów i opozycji ujawniła wpływ innych języków oraz czynnik kodyfikacji języka, natomiast wpływ innych języków ukazała synonimia różnego pochodzenia Ramunė Vaskelaitė. Makroekonomikos terminija: sinonimijos priežastys Recenzijos / Reviews 319 badanie, które między innymi pozwoliło dojść do wniosku, że różnice między alternatywnymi nazwami tego samego pojęcia mogły powstać wskutek odmiennej klasyfikacji i odmiennego nazywania pojęcia. Główne przyczyny rozpowszechnienia synonimii wyrazów o wspólnym rdzeniu to możliwości słowotwórcze, różnice semantyczne, możliwości wymienności, a w pewnych przypadkach, gdy obok krótszego terminu stosowany jest dłuższy – dążenie do jasności i systemowości. O przygotowaniu teoretycznym autorki i jej wnikliwym poznaniu kontekstu badania świadczy imponujący wykaz literatury zamieszczony na końcu studium. W istocie wykaz ten byłby jeszcze dłuższy, gdyby uwzględniono w nim wszystkie prace wymienione w studium. Jedną z nich jest dzieło Johna M. Keynesa Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza (1936), na którym opiera się na s. 5, 100 i w innych miejscach. Podobnie można powiedzieć o książce Adama Smitha Badanie natury i przyczyn bogactwa narodów (wydanej po raz pierwszy w 1776 r.). O ile można się zorientować, obie te książki nie zostały wydane w języku litewskim, dlatego dla czytelników studium naukowego bardzo przydatne byłyby bibliograficzne odniesienia do tych publikacji w języku angielskim. Pomimo uwag przedstawionych w niniejszym tekście, studium naukowe Ramunė Vaskelaitė Terminologia makroekonomii: przyczyny synonimii pozostawia wrażenie solidnej, wyczerpującej i wysokiej jakości pracy naukowej, która znacząco wzbogaca dorobek litewskich prac terminologicznych poświęconych badaniom terminów z różnych dziedzin. Studium naukowe może być istotne nie tylko ze względu na wnikliwą analizę terminów makroekonomicznych, lecz także ze względu na aktualizację niektórych ogólnych aspektów terminologii, omawianych w pracach zagranicznych terminologów, ale dotychczas bliżej nien analizowanych w terminologii litewskiej, na przykład wskazanie kognitywnych, dyskursywnych lub funkcjonalnych przyczyn wpływających na synonimię terminów. Pozostaje jedynie mieć nadzieję, że zawarte w tym studium naukowym spostrzeżenia teoretyczne i wyniki badań nie tylko staną się dla jego autorki zachętą do podjęcia nowych badań terminologicznych, których tematyka jest zasygnalizowana w niniejszym studium, lecz także spotkają się z należytym zainteresowaniem i refleksją terminologów oraz językoznawców innych dziedzin, dostarczając materiału do analizowania i oceniania różnych aspektów terminologii i innych zjawisk językowych. Nadesłano 23 października 2023 r. VIDAS VALSKYS Lietuvos kariuomenės Mokymo ir doktrinų valdybos vadovybės štabo Dział Doktryn, ul. Šilo 5A, LT-10322 Wilno, Litwa vidasv[email protected]om Valstybinė lietuvių kalbos komisija al. Giedymina 60, LT-01110 Wilno, Litwa vidasv[email protected]om