Atvirauti, atviravimas valentingumas dabartinėje lietuvių kalboje

S aipsniai / A icles 75 LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2196-8937 Les di ec ions de eche ches scien i iques: mo osin aksée, alen ingumus, séman ique, ypologie. DOI: doi.o g/10.35321/all89-04 Il es p obable que l'on ai ou é une solu ion à ce p oblème. AVIRAUTI, AVIRAMIS le VALENTINGUMAS Il es FAITON DE LIETUVI TALBOGE Valency o he Ve b a i au i and Noun a i a imas in Con empo a y Li huanian Language ANOTATIJA Ce a icle obje eiksmazodis a i au i e son edinys daik a a dis a i a emen . Ticslas basé Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma é iau, explique i ces mo s junglumą alen ingumo aspek u. Ty imas mon é, quelle in luence à l'ou i u i (-a imas) alen ingumui ai ad e bial ou i as e p édika s du minimalaus lexinio séman ique du champ séman ique e g ama ica. Paaiškėjo, que a i au i (-a imas) ca ac é is ique jopas alen ingume. ESMINIAI VOODŽIAI: eiksmažodis a i au i, eiksmažodinis daik a a dis, alen ingumas, leksinis seman inis champas. ANNOTATION The objec o his a icle is he e b a i au i and i s noun de i a i e a i a. The aim is o in es iga e hei combinabili y om he alency pe spec i e, using he da a om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language. The esea ch indings indicen ha he alency o a i au i (a i a imas) is in luenced by he seman ics and g amma o he adjec i e a i as and p edica es wi hin i s minimal lexical seman ic ield. I was obse ed ha he e b a i au i ( he noun a i a imas) exhibi s a h ee old alency. KEYWORDS: e b a i au i, e bal noun, alency, lexical seman ic ield. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 76 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX 1.TUVADINS PASTABOS L'objec i de ce a icle basé e bocen inio modèle de ph ase concep de e (ou age) alen ingume. L'é ude es basée empi ine alen ingumo eo ijos p incipais nus a y i eiksmažodžio a i au i i jo abs ak o ma é iau, ecueilli pa mi discu e des mo s, en an dans un minimum de leksinį Kauno VDU Kompiu e inės ling is ikos cen o suda y o Daba inės lie u ių kal- bos eks yno (DLKT) (ž . 2 dalį). Tikslui pasiek i keliami užda iniai: a) umpai seman inį eiksmažodžio a i au i (-a imas) lauką, alen ingumus (ž . ensui e 1 pa ie); b) su la base DLKT exemples (ž . 2 pa ie), isnag inė i di é en s a i au i (-a imas) o mes de alen ingumą e passe s y i, quelle in luence elle ai du mo ondamen al (a i as) e p édica s de lexique seman ique champuko alen ingumai (ž . 3 pa ie). Galanci ou ésume (ž . pa ie 4). Toki aspek u, au an es connue, a i au i (-a imas) n'es examiné. Applique- -on mé hode d'enquê e in e p é a ions, desc ipomasse analy ique, g amma icales, séman iques analyses. Pasi inkus nag inė i a i au i (a i a imas), umpai pasaky ina, kad a- len ingumas – ai žodžio eikšmės lemiama ypa ybė a e i am ik ą skaičių des places lib es que dans la ph ase ou combinaison des mo s occupen des mo s d'une ce aine signi ica ion ainsi que leu s o mes ou leu s co espondances (ž . Sližienė 1994: 16; Vaičiuly ėSemėnienė 2001: 19, 46 e là ci ée li é a u e). Valen ingume es lié a ec ois ni eauximis: abs ackčiu loginės seman ikos e deux conc e s ni eauximis de langue synaksės e leksinės seman ikos. Au ni eau de logique séman ique es dé e miné le nomb e de places lib es du mo e leu s possibles ak an és séman iques, au ni eau syn axée es dé e minée la o me g amma icale des alen ines ak an ées e leu essenini é ou acul a i i é, au ni eau de leksique séman ique es dé e miné les alen ines ak an és séman ique. À pa des alen ins syn ac iques ak an és, don essen inali é e acul a i i é es dé e minée dans la ph ase, son a ibués des memb es lib es des mo s de klauso jo alen ingumui. Lais ieji na iai neužpildo p edika o a e ų lais ų ie- ph ase, qui ne son pas condi ionnables du mo signi ica ions e nep i ų, leu liaison a ec p édica u lème, comme à une ce aine pa ie du langage, ca ac é is ique pu emen g amma icale capaci é à joind e d'au es mo s e juos p aleidus sakinys pasida o neg ama iškas. Bū inaisiais sin aksiniais ak an- ais nusakoma a si uacijos dalis, ku i žodžio eikšmei y a s a biausia i ak- leu s o mes (Sližienė 1994: 35). Essen ieux synaksiniai ak an ai dans la ph ase ne ie sakinyje gali bū i p aleidžiami, o sakinys lieka g ama iškas i sup an amas. peu en ê e omis, puisque ualiausia (Sližienė 1994: 31). Les acul a i s synaksiniai ak an a son ceux, kuSakiniai sans acul a i ųjų ak an ų signi ie app oxima i emen la même chose, ce que e a ec eux, puisque les acul a i s ak an a son impliqués la même signi ica ion du mo (Sližienė 1994: 35). On econnaî qu'il y a des limi es s ic es en e les essen iens e acul a i iais ak an es e les lib es memb es (Hen schel, Weyd 1994: 345). A icles A icles a icles a icles 77 / A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje Leksema a i au i n'es pas ou nie dans les p incipaux expliquamuosiux dic ionnai es de la langue li uanienne: Bend inės lie u ių kalbos žodyne (BLKŽ), kalbos žodyne (DLKŽe) i akademiniame Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe). Tačiau Daba inės lie u ių a i au i ‘bū i a i am eko iksuo as Lie u ių kalbos žodyno papildymų ka oje (LKŽPapK) (ž . 1). A ski u l'a icle a i au i ‘bū i a i am, a i ai pasako isʼ inclus dans Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyną (ND) (ž . 2). ND son égalemen ou nis des kin ou e u i mo s de (paa i au i, paa i a an ) a icles a ec exemples (ž . 3). 1) Suspendu qu'ou i u i nea sa gu, demandaé: Ce pi ksi ou pas. (Š y u ys 1982-12-18) 2) V. Adamkus knygoje a i auja apie sa o i A. Adamkienės s eika ą [an aš ė] (del i.l ) 3) Voice Film di ban is Johnas Hobe manas paa i a o, kad išėjęs iš ilmo p emje- os Kanuose jau ėsi „š iesus, a sinaujinęs i nesu okiamai laimingas“. (be na - dinai.l (iš: Naujasis jidinys-Aidai) Iš būd a džio a i as, -a1 pada y as a i au i ‘bū i a i am, a i ai pasako isʼ y a lié à un sens ou e ‘3. ou disan , sincé usʼ (DLKŽe), ‘9. ou a ouan , po an pas des sec e sčiųʼ (LKŽe) (ž . 4, 5). 4) Il me es oujou s ou e , ou di a š. (LKŽe) 5) Ekspedi o ius a é é ou e a ec moi, e moi aussi peu quoi de lui cėpda au J.Do . (LKŽe) De la desc ip ion de la alency des adjec i s de la langue Li uanie cla i ie que, su la base u i ée empi ine ma é iel, suje co espondan de l'adjec i ou e ‘nuoši dus2, ou pasakan isʼ ak an as signi ica ion a dininku ou au e da iklio3 de la ha monisa ion décisi gauche, e indi ec emen l'obje peu ê e ééski co espondaminku a ian iquemen ma qué l'obje indi ec i p ielinksnio su kons ukcija (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79, 87). Sakinyje allan ak an as syn ac ique es acul a i us (ci oyamu dans 69 exemples es éc i en gusses). Abiem 1 Toliau a icle en pa lan de di é en s de ce ou d'un au e ca ac è e desc ip in ai pasakoma seulemen mâ iškoji nežymė oji būd a džio giminė. 2 Seman inė būd a džio nuoši dus e ou e as sąsaja ma y i and Jono Paulausko Sis eminiame lie u ių sus, iesiaši dis, iesiakalbis, iesmukas, a i aši dis, a lapaši dis e k . 3 Plačiau su le de inimą, de inimo da iklio e de inimo ga iklio kalbos žodyne (SisŽe): abu būd a džiai pa enka į nuoši dumo lauką, ku iame aip pa minimas ie- samp a ą, laquelle ici es é é ée, oi Semėnienė (2003: 3842). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 78 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX ois la seman ique ou e e alen ingum son iden iques: le suje a liepia pe cipien ą4, e l'obje indi ec bene icien ą5 (ž . 47). En b e , l'é en uali é syn axique ou e e bili alencien es Nom, Da suIns 6, e séman i69 exemples mon en que la séman ique e syn axique būd a džių ou e s nis – [Pcp, B]. Seman iniu aspek u šis būd a dis, panašiai kaip nuoši dus i k ., pa enka į būd a džių, ku ie nusako ieno asmens simpa ijas, palankumą a an i- pa ijas ki o asmens a ž ilgiu, g upę (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79, 87, 99). e sincé us alen ingum son panašus. Cela se oi aussi DLKŽe, où būd a dis nuoši dus es dé ini comme ‘linkin is dob a; ou e asʼ. 6) Il ( ous) é ai ou e e sincè e. (ci ée de Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80) 7) Joniuk, oujou s é é el puiliquemen ou e (a ec son mo u e), main enan elle ien nepaspa le. (ci éée de là même, 87) 8) O obss a, monsieu Pe ai, main enan (a ec moi) iens sincé us. (ci é ibid, 88) 9) Šią e ą a i umo alandėlę jis bu o (jai) nuoši dus. (ci uojama iš en pa , 35) En compa an 13 des exemples a ec 47 on oi que l'a ibu ou e en signi ica ion explicikuo (pa)sa oi (passey i) con enu kon en y as7 es un memb e lib e (ž . 4, 7), qui, panašu, es inclus dans alen ine l'ou i s uc u e (ž . 2, 3; oi plus loin). quel es syn axique e séman ique A kon en y o lais asis na ys u i į akos ne iesioginio objek o aiškai a i as sa- kiniuose i kaip (a ) ai galė ų bū i susiję su Vilmos Ágel (2000: 211–212) hi- po eze – p edika o sin aksiniai ak an ai gali bū i leksikalizuo i, g ama ikalizuo i lais ieji na iai – a ski o y imo e a ema. Šiame s aipsnyje keliami klausimai: a i au i alen ingum e (o ) quelle in luence lui a a ondemen mo (a i as) e a ec lui in imes séman iquemen liés leksemų (nuoši dus, pasisaki i, рассказать и т.д.) alen ingumai. Ce e de niè e ques ion donne du ondemen à l'appa aissemen du béné ice (Vaičiuly ė-Semėnienė 4 Pe cipien as [Pcp] psychiques é ésas ép ou é onc ion, ca ac é is ique aux ê es i an s, pe ce an des obje s de éali é, ayan une ce aine disposi ion à leu éga d, psychologiquemen à eux ea5 Bene iecien as [B] ad essa o, ayan une onc ion, ca ac é is ique aux ê es i an s, guojančioms (Sližienė 1994: 21; Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32). su ou aux pe sonnes don les béné ices ou non son ce qui es ou ai (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 21). 6 Du poin de ue de la no me de la langue, p elinxnio su kons ukcija es un secondai e (dalinis) a ian e de la no me e nécessai eux peu ê e u ilisé dans la commune pa ole. Cependan la p é é ence es donnée au p incipal (neu al) a ian de la no me u ilisa eu (ž KP2 S2 2003: 98; Miliūnai ė 2022: 535). 7 Kon en y es [Con] onc ion du con enu de l'é a ou ca ac é is ique, ca ac é is ique à di e s obje s e phénomènes (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 22). A icles A icles a icles 79 / A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje 202 où pa ody e p édica s de le lexique séman ic du champ séman ique e g amma ique en aca au alen ingumui3), En che chan des éponses à des ques ions aussi bien, sans déjà men ionné since nus, impo an é é e pa(si)saki i, acon e (s) dé ini ions dans le dic ionnai es e leu alen ingume. Pa exemple, DLKŽe de le lexeme se di e nuk epiama ega de la p emiè e di e signi ica ions ( . y. di e ‘1. pa ole (ou éc i e) di eikš i men į a opinięʼ), e une au e pas di e signi ica ion es dé inie comme ‘2. se con esse 8ʼ. Du académique LKŽe cla i ie que sang ąžinės o mes di e peu en ê e u ilisées de plusieu s signi ica ions: ‘12. pasipasako iʼ (ž . 10), ‘13. se con esse ʼ (ž . 11), ‘14. épaisin iʼ (ž . 12), ‘15. s'exp ime ; pasigle in i, pa eikš iʼ (ž . 13) ou ‘16. kng. di eikš i nusis a ymąʼ (ž . 14). 10) Elle p esque e n'a homme, auquel pou ai se di e son a gus I.Simon. (LKŽe) 11) Jis jai pasisakė, kad jis ją mylįs KII28. (LKŽe) Bien sû , quelque qui a beaucoup aimé que n'au aien plus à se di e au p ê e ses ansg essions Bl . 12) (LKŽe) 13) Pasisakau ams ai esąs zemai is Jn. (LKŽe) 14) Užėjus pa bai su le soulè emen , By au as an i ai pasisakė insu gimo idėjai nep i a iąs V.Myk-Pu . (LKŽe) Les deux DLKŽe e LKŽe ac ionma od o ell les p emiè es signi ica ions son ou nies comme ‘descend e quel é ènemen , occu enceʼ (ž . 15, 16, plg. 3). 15) Il ne disai à pe sonne ses is es desipas. (DLKŽe) 16) Tik ą jus iceybę acon e ce ieis Js . (LKŽe) Du Nijolės Sližienės Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodino (LKVJŽ) (Sližienė 1998: 130) cla i ie que le eiksmažodis pasisaky i, es u ilisé signi icmėmis ‘1. pasipasako iʼ (ž . 17), ‘2. a) p é eni o alemen , pa eikš i; se p ésen e ; b) se econnaî eʼ (ž . 18), es i alen , e au signi icme ‘3. di eikš i son nusi ymą, p i a i ou nep i a iʼ (ž . 19) d i alen is. Ainsi se di e comp end e (dalį) acon e (s) la séman ique e la g ammai e (ž . da an age). Elle n'a p esque pe sonne à qui [elle] pou ai se con ie ses misè es (plg. 17) su ses misè es). (ci é de Sližienė 1998: 130) 18) L'en an apsisqué mè e sudaužęs puoduką que sudaužė puoduką (apie p agany ą žąsiuką /). (ci éée de là même, 130) 19) Pou la p oposée candidée (p iez p oposée candidée) se pasisaken ous les o a eu s. (ci é ibid, 130) 8 Ve cksmawo à a oue ‘1. décla e sa culpabili éʼ, ‘2. di e jus ice à p opos de soiʼ alen ingume plus loin oi LKVJŽ (Sližienė 1998: 257), pa exemple, Elle à pe sonne nep is econnaissai que il lui plaî . LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX Iš 17 pa yzdžio ma y i, kad pasisaky i eikalauja a dininku žymimo agen y- aus9 suje , u ilisa eu ku eiškiamo indi ec inio obje o, a liepiančio bene icien o unkciju, e a ian iškai galininku, p ielinksnia abou kons ukcija, šalu iniu sen inio dėmeniu žymimo kon en y o (di ec inio) obje o. Selon la seconde pasisaki e signi ica ion, alen iniai ak an ai 18 exemplezdy se pasakomi a dininku žymimu agen eg iu subjek u, naudininku eiškiamu indi ec e bene icien o objek u, e a ian iquemen p elinksnia su kons ukcija, daly iu, padaly iu ou šalu iniu sen inien dėmeniu žymimu kon en y u. Bene icien ą a liepian ak an es acul a i usis. 19 exemple mon e que dui alen- de se di e suje - as aip pa y a agen y us, o p ielinksnio už a ba p ieš kons ukcija žymimas objek as a liepia kon en y ą. S'appuyan LKVJŽ (Sližienė 1998: 123124) e dans celui-ci ou nis exemples (ž . 2022), eiksmažodis acon e exigen nomininku ma quimous agen sub jek o, naudininku eiškiamo bene icien o indi ec ino objek o i a ian iškai galininku, p ielinksnio o kons ukcija, galininku su daly iu ili padaly iu, šal iu, padaly iu,u iniu dėmeniu sakinio ma quimo kon en y o (di ec ino) objek o. Comme e se di e cas, u ilisa eu ku ma quéimas ak an as acul a y usis. 20) Vi pša nei a žydamas lui acon e ciniškus anecdo es. (ci ée de Sližienė 1998: 124) 21) Mon é ulée nous pa lai sou en du passé. (ci a de là même, 124) 22) Papasakok, comme là é ai . (ci ée de là même, 124) An ano Lybe io Sinonimes mo de pa le (SŽe) oi que acon e es l'un des10 ‘opque un quel é énemen , un inciden , dės y i men isʼ synonymes. Su la base de ce qui a é é di , pense- -on que ac ionmajodis a i au i acul a i emen exigen bene icien e u ilisa eu , e nécessinasis kon en y o onc ion onc ion a liepian ak an pou ai ê e ma imas į ai iau que ilius uo a ND. 2. TIRIAMOJI MEDŽAGA Didžiąją DLKT dalį suda o ašy inės, dažnai edaguo os, ski ingų žan- ų (publicis ikos, g ožinės, neg ožinės ou adminis a i ines li é a u es) langues ex ai. Saky ines langues exemples de là son clai emen moins. Pa yzdžiai su 9 Agen as1 [A1] l'ac ion ini ia eu iaus ou exécu eu onc ion, ca ac é is ique i an oms bū ybėms (Sližienė 1994: 19). 10 Pou pa le plus la gemen alen ingume oi LKVJŽ (Sližienė 1994: 330331). S aipsniai / A icles 81 A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje di é en es o mes de mo s examinés dans l'a icle dans la ph ase colle i11 DLKT éla ies ines paieškos champèle à ašius a i a, e sélec ionnus mo du moyenys c i è es. ableau 1 mon e en able 1 de la açon ou os 303 (in) ini ines a i au i o mes s'asso i pa gen es. On oi que la majo i é des exemples (251, ou 83 pe cen ) son de publicis ikos, bien moins de g ožinės li e a ū os (41, ou 14 pe cen ), pau e casie (10, ou 3 pe cen ) neg ožinėje li e a ū oje. Saky inai e le langage e ou é à peine 1 exemple, e adminis a i e le langage d'eux n'é aien pas. 1 LENTEL. Di é en es ou e u es o mes DLKT eks yne Teks ynodalis A i au i o ma Pa a ojimo skaičius To al pa cela ion skaičius G ožinė li é a - usiu 1 amas 1 ja 4 ama 1 ančios 1 a e 1 ju 1 iu 1 a i a o u e nea i au i 10 o 1 uja 1 paa i au ume paa i a au u i 1 paa i a ęs a i aud- a i au- a i auj- a i auj- a i auj- a i au- a i aus- a i au i 7 nea i a- 1 nea i a- paa i a- paa i a- 1 1 paa i a o 6 1 41 Neg ožinė li é a u- e o 1 a i au i 3 a i a o paa i au- a i auda- a i auja 3 2 i 1 10 Publicis ika a i auda- a i auda- a i auda- a i auja a i auja- a i auja- ma 1 mas 1 o 1 72 me 1 n es 1 251 11 DLKT exemples pou é ude ecueilli 2023 m. mai mois. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX Teks ynodalis A i au i o ma Pa a ojimo skaičius To al pa cela ion skaičius Publicis ika a i auji a i auk- a i au i a i a o a i a o- a i a - nea i a- nea i a- nea i a- nea i au i nea i a- paa i a- paa i a- paa i a- paa i a- paa i a ęs 2 ime 1 43 103 me 1 ęs 1 uda o 1 uja 5 uk 1 1 o 3 uki e 1 usiu 1 u i 5 o 4 1 251 Saky inė kalba ou i a o 1 1 Du o al 303 303 DLKT ou e 39 exemples a ec du discou s ac ionmajo a i o mes abs ai es 2 len elę). Panašiai kaip a i au i a eju, pa yzdžių nė a adminis acinėje kalbo- (ž . je. Aussi ne ou e saky ines des exemples de langue. La plupa des exemples a ec ou e u e des o mes son de publicis ikos (21, ou 54 pou cen ), bien moins de neg ožinės (12, ou 31 pou cen ) e g ožinės (6, ou 15 pou cen ) li é a u e. 2 LENTEL. Di é en e ou e u e du o me DLKT eks yne Teks ynodalis A i a imas o ma Pa a ojimo skaičius Bend aspa a ojimo skaičius G ožinė li é a - mų 1 a e ais- u e semen 2 a e ais- semen 2 a i a i- paa i aissemen 1 6 Neg oži- n s 5 ou e i- ou e i- nė li é a - a i a imą ou e - mui 1 mai 2 ou eme- u e 1 am 2 paa i a imai 1 12 A icles A icles a icles 83 / A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje Teks ynodalis A i a imas o ma Pa a ojimo skaičius Bend aspa a ojimo skaičius Publicis - ou im- ou nem- ou onn- ou imu ika ou im- a i a imą ou imų paa i a- ai 7 en 4 emen 2 1 ou im- us 3 1 1 imų 1 ui 1 21 Du o al 39 39 Ainsi di é en es a i au i (a i aissemen ) o me de ph ase dans le plus sou en u ilisées publicis ikoje, à laquelle, selon DLKT12, a ibue: géné ale pé iodique, popula ioji pe iodika, mokslinė pe iodika, li es (au obiog aphies, memua ai, a siminimai, k onikos, me aščiai, dieno aščiai, laiškai, esė, apyb aižos e k .) e k . Pa la sui e des exemples selon les s yles onc ionncinius ne son pas sépa émen discu és. 3. SKIRTING AUTIRAUTI (-IMAS) FORM VALENTINGUMAS A an imi an DLKT ondemen examine ou e u i la séman ique e la g amma ique, impo an di e que dans ce ex e il es égalemen possible de ou e des exemples pai s e a ec un au e adjec i ou e as e inium a i ė i (-ėjimas) ‘da y is a i amʼ (ž . 23, 24). Ce que būd a dis ou e as eiksmažodėja, indique e be a go gūglo (google) na šyklėje ou ami exemples an a ec a i ė i (ž . 25, 26), que a ec a i au i (ž . 27, 28) o momis13. 23) Le concou s mon a que les élè es eulen ê e ac i s memb es de no e socié é ou éejances. 24) Quels, à os yeux, son les p ocessus écen s d'ou e u e de socié é obse és? 12 Žiū ė a [2023-10-10] ici: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/menu?page=abou . 13 Plg. VLKK opinion: Le mo ou i u i u be ne é i sons pas, jus e ne aud ai pas le u ne nu alkio u š ampu, éclumian čiu au es moyens d'exp ession: ou i i acon e , ou i i pa le , ê e ou am e e c. (ci é à pa i : h ps:// lkk.l /konsul acijos/4226-a i au i). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 90 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX T i alen is ou au i ‘3. ou i i pa le (s), shnekė isʼ exigen agen i eus suje , comi a i e kon en y o onc ions co espondan es des obje s indi ec es. Dans la sen ence komi a y as eiškiamas bū inąja p elinksnio su kons ukcija, e kon en y as peu ê e acul a i emen pasakomas p elinksnio su kons ukcija. T i alen is ou au i ‘2. a i ai (pa)sa oi , acon e (s), p isonnie ʼ dans la ph ase exigen agen y aus obje s des obje s indi ec es emplissan les onc ions de suje , bene icien e con en y o. Bene icien pasakomas acul a i emen u ilisa eu ku, e kon en y a ian iquemen peu ê e ma qué nécessinauja p elinksnio su ou daly ine kons ukcija, secondau iniu sen in dėmeniu. Alo s, quand le bili alen a i au i es u ilisé ‘bū i a i amʼ signi ica ion, son synaksiniai ak an ai, selon ou e s analogiją, disen omi nécessinuoju suje nomininku e acul a i emen indi ec inu obje use inikku ou p ielinksnio su kons ukcija. Le suje co espond pe cipien inį agen ą24, e a ian iquemen ma qué indi ec nis obje bene icien ą. DLKT ne ou e exemples, où dans la ph ase se ai exp ès acul a i usis ce e ou i au i signi ica ion ak an . Tu ima empi ique ma iè e le pe me ai de pense que ainsi endue plus sépa e a i au i ‘bū i a i amʼ du a i au i ‘a i ai kalbė i(s)ʼ, quand le p emie cas naudininkas e a ec cons uc ion co espond une onc ion séman ique, e second ceux pãčios aiškos indiquen séman ique di é en e. L'é ude a mon é que dans a i au i (-a imas) ‘a i ai kalbė i(s)ʼ alen ingume s uc u es du lib ųjų d i alenčio a i as ‘nuoši dus, iską pasakan isʼ memb es es inclusuk kon en y as ((pa)sakymo, kalbėjimo(si) con enu) a ec sa aiška. ŠALTINIAI BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė, D. Mu mulai y ė, V. Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė, L. Jonušys, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2022. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/. DLKŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 8-asis pa ais. i papild. leidimas, y . ed. S . Keinys, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė, J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija, 2018). P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/. 24 Apie d isluoksnes seman ines unkcijas plačiau ž . D uk einis (2009). S aipsniai / A icles 91 A i au i, a i a imas alen ingumas daba inėje lie u ių kalboje LKŽPapK – „Lie u ių kalbos žodyno“ Papildymų ka o eka, Vilnius: Lie u ių kalbos ins- i u as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /lkz-papildymu-ka o eka/. SisŽe – Paulauskas Jonas. Sis eminis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius: Mokslas, 1987, e. a- ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /sis eminis-lie u iu-kalbos-zodynas/ pe ziu a. SŽe – Lybe is An anas. Lie u ių kalbos sinonimų žodynas, 2-asis pa ais. leidimas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2002, e. a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l / sinonimu-zodynas/. LITERATŪRA Il es Ágel Vilmos 2000: Valenz heo ie, Tübingen. D uk einis Albinas 2009: Seman inės sakinių s uk ū os su sink e inės eikšmės p edi- ka ais. Res Humani a iae 6, 2441. Elle a é é adop ée pa le Pa lemen eu opéen e le Pa lemen eu opéen. Hen schel Elke, Weyd Ha ald 1994: Handbuch de deu schen G amma ik, 2. Au l., Be lin, New Yo k: De G uy e . KP2 S2 Des conseils de langage 2: Sin aksė 1. P ielinksnių e polinksnių u ilisa ion, sud. R. Miliūnai ė, y . ed. A. Pupkis, Vilnius: Mokslo e encyclopedijah de l'ins i u de publica ion, 2003. Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p adžioje: sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI: doi.o g/10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai. Semėnienė Lo e a 2003: Būd a džių dé ina ion. Les eche ches de ela ions synaksiniens. des a aux g amma icos de la langue Li uanien 1, ed. A. Hol oe , A. Judžen is, Vilnius: Li u iens Ins i u de langue, 37‒66. Sližienė Nijolė 1994: Li uiniens langues eiksmažodžių junglumo dic ionn 1, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . Sližienė Nijolė 1998: Li uiniens langues eiksmažodžių junglumo dic ionn 2(1), Vilnius: Mokslo e encyclopedijų édi eu . Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Valen ingumas des mo s de langues Li uanies: dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a būd: P ie aišus, p ie aišumas 2023 alen ingumas dans la ac uelle langue ( aš o) des Li uiniens. Ac a Linguis ica Li huanica 88, 181205. Accessible su in e ne : h ps:jou nals.lki.l ://ac alinguis icali huanica/a icle/ iew/2245/2338. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ 92 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX Valency o he Ve b a i au i and Noun a i a imas in Con empo a y Li huanian Language SUMMARY The analysis o 340 examples wi h di e en o ms o a i au i and a i a imas d awn om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language e eals ha hei alency is in luenced by he seman ics and g amma o he adjec i e a i as and p edica es om he minimal lexical-seman ic ield. The esea ch shows ha he gene alised meaning o he p edica e a i au i is ‘ o be open; o speak openlyʼ. In e ms o alence, his meaning can be subdi ided in o ‘1. o be openʼ, ‘2. o say, o ell openly; o con essʼ, and ‘3. o alk, o indi ec objec s con e se openlyʼ. The la e wo meanings di e om each o he in he di ec ion o speech. The i alen a i au i ‘3. o alk, o con e se openlyʼ equi es he agen i e subjec , he co esponding o he comi a i e and he con en i e. The comi a i e is exp essed by he necessa y cons uc ion o he p eposi ion su, while he con en i e can be exp essed acul a i ely by cons uc ing he p eposi ion abou . The i alen a i au i ‘2. o say, o ell openly; o con essʼ in a sen ence equi es an agen i e subjec and indi ec objec s, which co espond bene icia y and con en i e. The bene icia y is exp essed acul a i ely in he da i e o he indi ec objec . In con as , he indi ec objec con en i e can be ma ked as necessa y by cons uc ing he p eposi ion au suje , o wi h a pa icipial cons uc ion, a subo dina e clause. When he bi alen a i au i is used in he meaning o ‘1. o be openʼ, i s syn ac ic ac an s a e, by a i as analogy, said in he necessa y subjec nomina i e and op ionally in he da i e o cons uc ion o he p eposi ion su o he indi ec objec . The subjec co esponds o he The s udy shows ha he alency s uc u es o a i au i ‘ o speak openlyʼ include a pe cipien agen and he a ian ly ma ked indi ec objec o he bene icia y. con en i e wi h exp ession om he ee elemen s o he adjec i e a i as. Mise à disposi ion 2023 m. oc ob e 11 d. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uanie lo e [email protected]