Full text
S aipsniai / A icles 301
ANDREA GROMINOVA
Uni e si y o Ss. Cy il and Me hodius in T na a,
Slo akia
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-2384-6880 Campos de pesquisa:
es udos de adução, ecepção da adução da li e a u a ussa
no con ex o cul u al eslo aco, li e a u a ussa con empo ânea,
poesia ussa e eslo aca con empo ânea.
OLEH TYSHCHENKO
Uni e si y o Ss. Cy il and Me hodius in T na a
ORCID id: o cid.o g/0009-0009-0811-2123 Campos de pesquisa:
e nolingüís ica esla a, aseologia compa a i a,
linguocul u ologia, linguís ica cogni i a, linguís ica ge al e
compa a i a- ipológica, adu ologia.
IGOR KOROLYOV
Ta as She chenko Na ional Uni e si y o Kyi
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-0436-5923 Campos de
pesquisa: linguís ica ge al, comunicação
linguís ica, psicolinguís ica.
MYROSLAVA FABIAN
Uzhho od Na ional Uni e si y
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-3351-1275 Campos de pesquisa:
semân ica léxica, semân ica compa a i a, p agmá ica,
comunicação en e línguas e cul u as, sociolingüís ica.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-12 (em inglês)
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
302 Ac a Linguis ica Li uanica XC
In eja como um psicológico
E cogni i o
Fenômeno em uc aniano
E LINGUÍSTICA Eslo aca
Consciência (baseada
Sob e o associa i o
EXPERIMENTO)1
Pa ydas kaip psichologinis i kogni y inis
eiškinys uk ainiečių i slo akų kalbinėje
sąmonėje ( emian is asociaciniu ekspe imen u)
Ano ação
The complex psychological, sociocul u al and semio ic phenomenon o ENVY is
explo ed in he pape . I is ega ded as a men al co ela ing ac o o cul u al signs and
symbolic s e eo ypes, no ms and alues. Addi ionally, i se es as he elemen o cogni i e
Foi ealizada uma análise linguís ico-cogni i a da es e a concei ual do ENVY. Baseia-se no
model o he wo ld in he magic ex s, body and e alua i e me apho s o up and down, he
concep s o success, weal h, po e y, he domes ic and he s ange, e c.
expe imen o associa i o sob e as suas eacções a es ímulos, a sua equência, bem como a
especi icidade nacional e cul u al ecebida dos inqui idos uc anianos e eslo acos. O modelo de
quad o do ENVY oi desen ol ido de aco do com o gêne o, a imagem associa i a, as
ca ac e ís icas a alia i as e me a ó icas. Os esul ados ob idos o am in e p e ados em
e mos cogni i os, quan i a i os e quali a i os, sus en ados pelos p o é bios e di os que
ac ualizam a noção de ENVY. O ma e ial empí ico oi modelado como subquad os
co esponden es. Zonas de suas in e conexões semân icas com os concei os de ódio, ciúme e
GREED o am iden i icados.
1 O es udo é publicado com o apoio do p ojec o de sub enção in e nacional E asmus+ KA220-HED No
2021-1-SK01-KA220-HED-000022917 in i ulado […]A ino ação do concei o e do cu ículo dos p og amas de
dou o amen o e o aumen o da sua e icácia[…] (A. G omino a, sios pa i ies, e iniai i eliginiai no mų
O. Tyshchenko).
S aipsniai / A icles 303
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
Pala as-cha e: concei o de ENVY, expe imen o associa i o, quad o,
subquad o, en e is ados uc anianos e eslo acos.
ANOTACIJA (em inglês)
S aipsnyje nag inėjamas sudė ingas psichologinis, sociokul ū inis i semio inis eiški-
nys PAVYDAS. Jis laikomas psichiniu eiksniu, ko eliuojančiu su kul ū iniais ženklais i
simboliniais s e eo ipais, no momis i e ybėmis. Be o, jis y a kogni y inės i e inamo-
bei ikėjimo elemen as, pa yzdžiui, nai usis modelis magijos eks uose, elo i inamės me a o os,
nu odiniai k yp iniai aukš yn a ba žemyn, elo i ės, sku dos, bui ės, s e imy są okos i k . A lik a
ling okogni y inė koncep ualiosios PAVYDO s i ies analizė. Ji g indžiama uk ainiečių i slo akų
esponden ų asociacinio expe imen o eakcijų į s imulus, jų dažnu e inamųjų i me a o inių
ypa ybių požymius. Remian is pa a lėmis i p iežodžiais, ak ualizuojančiais koncep ą PAVYDAS, gau i
mo, aip pa au inės i kul ū inės jų speci ikos duomenimis.
Koncep o PAVYDAS eimų modelis bu o suku as pagal ly ies, asociacinių aizdinių,
ezul a ai bu o in e p e uojami kogni y i niu, kiekybiniu i kokybiniu požiū iu. Empi inė medžiaga
bu o modeliuojama kaip a i inkami po eimiai. Nus a y os jų seman inių sąsajos su koncep ais
NEAPYKANTA, PAVYDAS i
GODUMAS á eas.
ESMINIAI ŽODŽIAI: concei oas PAVYDAS, asociacinis ekspe imen as, eimas,
po eimis, uk ainiečių i slo akų esponden ai.
1. INTRODUCTION
A consciência linguís ica em sido o obje o cen al da pesquisa psicolinguís ica
em es udos con empo âneos. De e minou seu es udo mul i- ec o ial a pa i de
á ias pe spec i as: me odológica, cogni i a, semió ica, e nolinguís ica,
axiológica, lexicog á ica, e c.
A in eja como uma das ca ego ias an opológicas básicas é um enômeno
mul i uncional, cul u al, men al e linguís ico complexo que p ecisa de
conside ação sepa ada. A econs ução axiomé ica e semân ica do campo
associa i o do ENVY eque ca ac e ís icas e nocul u ais e e no-psicológicas
econs uc ion o emo ions by ocusing on 1) bo h common and dis inc i e
de imagens de consciência linguís ica peculia es aos ep esen an es de
di e en es nações; 2) o es udo e a comp eensão da iden idade e da memó ia
his ó ica do e nos; 3) os alo es e os es e eó ipos cul u ais da e nia a a és da
aplicação de écnicas psicolingüís icas e cogni i as.
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
304 Ac a Linguis ica Li uanica XC
The men ioned cogni i e echniques p o e Ku e ’s s a emen (1998: 72–
73) ha “ENVY is a g eed engo ging a pe son om inside […] i u ns in o a
esen men which F ied ich Nie zsche e med as “exis en ial ENVY” (Ge m.
Lebensneid).” The des uc i e seman ics o ENVY and HATRED a e highligh ed
by Ma ia Szymkowska (1989: 27) who ega ds he emo ional s a es h ough
he p ism o “psychological hygiene”: hey ha e “ he sense o des uc ion and
disease bo h om he poin o soma ic heal h o hose who expe ience hem
and hose o whom hey a e di ec ed. They cons i u e a h ea o he physical
heal h.”
Como uma ca ego ia mul idimensional, ENVY semp e a aiu a a enção de es udiosos
que en am encon a espos as a pe gun as sob e sua composição e
mani es ações. Do pon o de is a da ciência da en e magem, a análise do ENVY
baseia-se no desejo de comp eende os se es humanos da pe spec i a da saúde e da
doença subje i as (Maijala, Munnukka, Nikkonen 2000). Es udos semelhan es se
concen am no es udo da in eja e do ciúme, e como seus aspec os posi i os e
nega i os en e os acadêmicos de en e magem a e am o local de abalho (Clea y,
Wal e , Halcomb, Lopez 2016), e en am p o a que não apenas os pacien es podem
in eja a c ia i idade de seus analis as, mas que os e apeu as e analis as podem
in eja a c ia i idade de seus pacien es (Sa án-Ge a d 2019; Hupka, Zaleski, Ju gen,
Reidl, Ta ab ina 1997). Oleh Tyshchenko (2020: 248) descob iu as ca ac e ís icas da
compa ibilidade dos lexemas com o ENVY e JEALOUSY em línguas esla as. Em
nume osos abalhos é ap esen ada uma e lexão compa a i a e ipológica do
concei o conside ado: I ina Nes e ajlo a (2010), I ina Kol uckaja (2014), Na alija
Šap an (2015), Ta jana G igo jano á, Ma ina Ma y cina (2018). Com base nas
ca ego ias de an opologia cul u al e psicologia humana, Schoeck p o a que o MEDO e
a in eja são componen es in eg ais do se humano
ela ionships exis ing in mode n and p imi i e cul u es whe e ele an
ep esen a ions and concep s ca ego ize and egula e a ious mani es a ions o
ENVY (Gawa kiewicz 2008: 11).
A in eja é um dos Se e Pecados Mo ais, e o mais e gonhoso, de i a do la im in idia,
"não- is a". Es á p o undamen e en aizada na psique humana, sendo comum a odos
os empos e pessoas. Ge almen e é di ecionado pa a as pessoas que se compa am ou
sen em que compe em. As pessoas in ejosas endem a se hos is, zangadas,
essen idas e i i á eis. Pa a uma delineação mais cla a dessas nuances nas
emoções in es igadas, os pesquisado es usam o p incípio das p imi i as semân icas,
suge ido po Wie zbicka: 1) X sen e in eja: […]Algo bom acon eceu a ou a pessoa. Não
me acon eceu a mim. Não que o que seja esse o caso. Que o que essas coisas boas
acon eçam comigo, não com ou a pessoa. Po isso, eu so o e odeio os ou os. 2) X
sen e ciúmes: "Temo que a pessoa que é que ida pa a mim possa pe de bons
pe son who is dea o me has good eelings o someone else. I’m a aid ha he
S aipsniai / A icles 305
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
sen imen os pa a comigo. Não que o que seja esse o caso. Quem me de a que a
pessoa que me é que ida i esse bons sen imen os só po mim. Po an o, eu so o e
odeio o ou o […] (Wie zbicka 2006: 123). A in es igação ap esen ada isa c ia a
imagem linguís ica e cul u al do ENVY com base na expe iência associa i a, bem como
ap esen a o seu " e a o psicológico" no âmbi o das p á icas discu si as
es abelecidas e, em pa icula , no seu uncionamen o na consciência co idiana do
indi íduo, em a os subje i os e indi iduais de ala, e elando a sua equência e
c iando a sua ipologia em es udan es uc anianos e eslo acos.
Pa a alcança o objec i o da in es igação, o am ap esen adas as seguin es
a e as: aze uma b e e isão ge al do ENVY como um enómeno psico-cogni i o e
social; ap esen a a es e a concei ual de ENVY dos en e is ados uc anianos e
eslo acos na o ma de es u u a de quad o e encon a o con eúdo e bal de cada
um, dada a equência e a composição quali a i a das eações; endo es abelecido o
índice de conexão de concei os associa i os mú uos, pa a encon a as á eas de
in e seção semân ica nos pa es associa i os ENVY GREED, ENVY JEALOUSY den o
da ede associa i o- e bal; desc e e a ipologia de eação den o de cada um dos
subquad os o e ecidos (cená io, axiológico, pa amé ico, causa i o, e c.) dada a sua
uni e salidade, singula idade e ma cado nacional e cul u al; isualiza as eações
ecebidas aos es ímulos-pala as na o ma g á ica ap op iada e comen a sob e
eles.
2. Base me odológica da in es igação
No p esen e a igo, a modelagem do quad o de ENVY na consciência linguís ica dos
uc anianos e eslo acos baseia-se na noção de um quad o como uma es u u a
axonômica complexa. O sociólogo ame icano Go man in e p e a o quad o como a
capacidade da consciência p á ica de "mon a o mundo em um odo o ganizado sem
a pa icipação do con ole discu si o", como "uma ce a pe spec i a de pe cepção
que c ia uma de inição o mal da si uação", ou seja, os quad os são elemen os
básicos que um pesquisado pode iden i ica den o do quad o de si uações. As
si uações es ão sujei as a p incípios o ganizado es que "gene am" di e en es
e en os, po exemplo, e en os sociais. Os mesmos p incípios ambém egulam
nossa pa icipação subje i a em e en os (Go man 1974: 10[…]11; Sinele a 2014: 78).
Como é comumen e econhecido, um expe imen o associa i o é uma écnica pa a
es uda eações de ala a pala as ou combinações de pala as (es ímulos),
e elando conexões empo á ias e lexi as de sensações, sen imen os, imagens,
concei os e designações no léxico men al de alan es na i os.
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
306 Ac a Linguis ica Li huanica XC
An associa i e expe imen in ol es in o man s ques ioning wi h a lis o
es ímulos e, pos e io men e, es abelecendo as eações mais equen es (Gal on,
Tumb, Ma be). O obje i o é modela o sis ema linguís ico na o ma de uma ede
associa i a- e bal (Yu. N. Ka aulo ) ou campos associa i os de ocabulá io, a o mação
de um "pe il associa i o" de imagens de consciência (U imce a ele ancia das
2008: 20).
Fu he mo e, he associa i e expe imen “allows o con i m he psychological
suposições eó icas do pesquisado , ou seja, ep esen a a ede associa i a de
signi icados [...] como um e lexo de es u u as concei uais hie á quicas na men e de
um alan e) (Po apenko 2013: 20), e as eações a um es ímulo especí ico podem se
conside adas como um e lexo do co esponden e Zinaida Popo a e Josi S e nin (2007:
concep ual s uc u es, which o some ex en a e accompanied by emo ions and
e alua ions ollowing in o man ’s concep ual pic u e o he wo ld.
20). A linguagem é um e lexo do nosso sis ema concei ual (Tyshchenko, Ko olyo ,
Palche ska, 2021), e conduzindo expe imen os associa i os psicolinguís icos cogni i os,
bem como usando ou as me odologias, podemos encon a uma imagem mi ológica e
in e p e a ion o associa es”. Acco ding o Roman Gawa kiewicz (2008: 7),
“associa i e expe imen aims o analyze he ways o desc ibing, in e p e ing and
mode na do mundo. Tes es associa i os undamen almen e con as an es são
ealizados em á ios g upos emá icos de ocabulá io em línguas es ei amen e
elacionadas, bem como es u u almen e e geog a icamen e dis an es. Po exemplo,
Pe o a (2018: 14) ap esen ou o campo associa i o de nomes de es ímulos de FOOD em
uc aniano, inglês e g ego mode no, iden i icando os seguin es ipos de eações:
complex solu ion o he language o hough concep ual aming oge he wi h
i s sub ames. The emo ional componen plays a leading ole in shaping bo h
sin agmá ica, pa adigmá ica, emá ica, oné ica, o mação de pala as, eminiscen e
(ci ação), hiponímica, pe sonalidades, ma cas geog á icas, nacionais e cul u ais. No
o al, o am o e ecidos a 194 inqui idos uc anianos e a 127 inqui idos eslo acos 67
incen i os, ais como in eja (n), in eja ( ); in ious(adj) like/as que no ag egado das
eações ecebidas c iam a ede e bal associa i a da es e a do concei o ENVY. Assim,
um o al de 145 eacções de inqui idos uc anianos, incluindo 104 únicas, e 536 eacções de
inqui idos eslo acos ecebidas no p ocesso de expe iência associa i a o am
ap esen adas nas Figu as 1 e 2, espec i amen e. O luxo do expe imen o mos a que
e alua i e, indi idual (subjec i e) associa ions. Fo a comple e analy ical e iew
o his issue in Uk ainian and compa a i e psycholinguis ics, see (Le chenko,
Tyshchenko, Dilai 2020).
S aipsniai A igos 307 e 307
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
3. PROCÉDURO DE INVERSIÃO E RESULTADAS
The empi ical basis o he esea ch comp ises he esul s o he associa i e
expe imen conduc ed in 2019. The gene al scena io o he ee-associa i e
os pa icipan es (enques ados uc anianos) eagi am sem pe de os es ímulos,
p incipalmen e em di eção ao meio do dado, pa icipa am mais a i amen e e en a am
da espos as a odos os es ímulos de pala as igualmen e du an e a pesquisa. Assim,
o am dadas á ias eações de espos a pa a a maio ia dos es ímulos de pala as.
Es e a o subje i o pode se u ilizado pa a explica as espos as de á ios
en e is ados com base no seu géne o. Ac edi amos que a in es igação des e aspec o
jus i ica um es udo sepa ado.
lis ; by he end o he lis , he numbe o eac ions signi ican ly dec eases (o is
limi ed o one esponse o a s imulus wo d). Se e al esponden s indica ed “no
associa ion” e en a he beginning o he lis o pu a line indica ing he absence
o any eac ion.
On he con a y, Slo ak s uden s (despi e he smalle numbe o esponden s)
disp opo ions o he ecei ed answe s om Uk ainian and Slo ak esponden s.
In he esea ch p esen ed, he expe imen and analysis o e bal esponses
did no in ol e he ask o de e mining he co ela ion and speci ici y o
No en an o, no p ocesso do expe imen o de associação di igida, uma a e a
sepa ada oi aça a ipologia de eações dependendo do pad ão de compa ação
(com que obje os ENVY é compa ado em combinações de pala as "in ejosas como"
masculine o m and ‘en ious as’ in eminine o m). To ensu e he uni e sali y
o he indings and highligh he social componen , pa icula ly he gende
em a o ), no segmen o ele an e do expe imen o, conside amos essencial
o nece comen á ios sob e a equência de associações e bais em cada uma das
línguas compa adas, jun amen e com a especi icação do núme o de espos as
masculinas e emininas, espec i amen e.
Um aspec o da me odologia o e ecida é a de e minação da dis ância "associa i a"
en e os concei os u ilizando a análise de dados sob e os seus associados comuns.
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
308 Ac a Linguis ica Li uanica XC
(o índice de conexão associa i a mú ua), bem como os esul ados da isualização do
expe imen o associa i o, o que o na possí el iden i ica ais á eas comuns (po
exemplo, en e ENVY e ganância, ENVY e ciúme). A Fig. 3[…]4 mos a a seção
in es igada da ede associa i a- e bal. O índice de ligação de concei os mu uamen e
associa i os oi calculado a a és da de ecção da co elação en e o núme o de
eacções idên icas e o núme o o al de eacções ecebidas. An e io men e, uma
écnica semelhan e oi o e ecida (Ulano ič 2010:
214).
É impo an e a i ma que nem odas as eações ecebidas o am le adas em con a
pa a a desc ição dos esul ados ob idos, mas apenas aquelas que co espondem ao
mé odo de dis ibuição de eações (po subquad os den o dos quad os) o e ecido
pelos au o es, uma ez que essas associações e bais êm o maio alo p agmá ico e
ele ance o he ob ained esul s. Thus, he desc ip ion does no include he
eac ion esul s associa ed wi h decla a i e, pa iciple, and possessi e (belonging
cogni i o de ENVY pa a um de e minado obje o) subquad os. Po conseguin e, é
eac ions p esen ed in he main pa o he in es iga ion is much smalle han
he ecei ed lis o eac ions in gene al.
FIG. 1. Reac ions o заздрість ‘ENVY’ s imulus
S aipsniai / A icles 309
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
FIG. 2. Reac ions o zá isť ‘ENVY’ s imulus
To commence, an in-dep h analysis o he axiological and colou sub ames.
o necido o núme o desc i o. A classi icação de ENVY den o da ca ego ia BOM-MAL
assume p incipalmen e o polo nega i o da escala axiológica. Ele mani es a
p incipalmen e o incen i o pa a in eja nas ca ego ias de iolações de no mas a uais,
a aliação é ica, ejeição, às ezes com uma mani es ação signi ica i a de nega i idade
(nos pensamen os ou ações de uma pessoa): uc aniano não ale a pena ( 1, 3, mui o mau),
pensa mui o mal ( 0, 65), pensa mal ( 6, 0, 5), mal ( 1, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0,
3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0,
3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 3, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0, 0,
Reacções semelhan es são obse adas pa a o es ímulo de ENVÍDEZ: o pio (m 0,69), o
pio (m 0,69), o pio (m 0,69), o melho (m 0,69), o pio (m 0,69), o pio (m 0,69), o pio (m
0,69). Obse amos eações semelhan es ao es ímulo de in eja ( 3,9 m 2,6): podanê (m
1,38), baixa média (m 0,69), baixeza ( 1,38), inadequação ( 0,69), inú ilidade ( 0,69), amo
de Deus ( 0,69). Es e concei o é in e p e ado den o dos limi es das no mas é icas
e eligiosas como uma iolação de ce as p oibições e egulamen os: гріх/sin
( ipicamen e um su icien emen e p odu i o
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
Ac a Linguis ica 316 Li uanica XC
isolado, e i ado ( 0,65). As eações ao es ímulo in ejo como ( o ma eminina)
associado à pob eza são menos equen es (m 0,65). Em ge al, as eações
an opocên icas ob idas con endo um e mo gené ico de se humano
(p edominan emen e eminino) às ezes com adje i os pejo a i os, a pessoa
mais ulga , a única mulhe in eliz, a mulhe soli á ia ambém es ão ligadas ao
olho mau ( 0,65).
8. O subquad o compa a i o:
REACÇÕES A STIMULUS ENVIOUSAS
(em o ma masculina) E
ENVIOUS AS/LIKE (IN FORM FEMININE) Pa aska (p esumi elmen e sob a in luência da
Ra e and a ypical eac ions a e connec ed wi h he names o plan s. Acco ding
o he ob ained da a, a single emale eac ion o his ype морква/ca o ( 0,65)
has been eco ded, he sense o which is ha d o explain a ionally. We can
speak abou si ua ional o highly subjec i e eac ions. Only emale esponden s
compa e an en ious woman wi h a wi ch/відьма ( 1,56), an h oponym Параска/
icção), com um o oquei o плитка/рка scandalmonge ou com um sujei o inde inido
не знаю кто/не знаю кто ( 0,78); Enquan o os homens […] com ilhos e alguns alo es
uni e sais humanos i ais, como a ida e a bondade (m 0,78). Além disso, as eações
masculinas es ão ligadas aos concei os de JUSTIÇA e VERDADE: виправдання и
хотеть чи бажати чегось/jus i ica ion e que e ou deseja algo (m 0,78). As
mulhe es endem a elaciona a in eja com a hones idade ( 0,78) e a conside am
es á el e imu á el semp e ( 0,78). Também podemos obse a espo adicamen e a
conexão com co elações me a ó icas somá icas, como жало/s ing (m 0,65). Algumas
eações in e ex uais alusi as elacionadas a desenhos animados (поштар
Пєчкинпочтман Печкин […]/ apenas pa a eações emininas 0,65), à an onomasia
Леськахвеська/Leskah eska (só pa a eações emininas 0,65), a alguns concei os
eligiosos Буда/Buda (m 0,78) são bas an e exp essi as. Reacções de o igem
aseológica жаба/жаба ou compa ações
Os olhos saí am do choque e e em-se às espos as emininas. Mui as eações
ep esen am elações amilia es ou in e pessoais ( ic a 0,78), imagens co idianas
de a edo es p óximos (сусиди, сосед, сосед […] m 0,78, combinações de pala as
a ibu i as e p onominais соседи, моя соседка зла соседка, соседка соседка, мой
сосед - плохой сосед, сосед 6,25 3,13 в функции стандартного сравнения),
ca ac e ís icas sociais e de idade (разлучена 0,78), p o issão продавец (m 0,78),
s a us social de деканканов жена ( 0,65). São ambém ípicas da
S aipsniai / A icles 317
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
Eslo acos: chcem o, čo sused/Eu que o o que o meu izinho que ( 2,00),
suseda/ izinho masculino (m 23,53/ 8,00), susedka/ izinho eminino ( 2,00). As
eações associa i as de s a us na língua eslo aca es ão ligadas à amília e às
elações de pa en esco […] sog a ou pa en e em ge al: sú odenec/a i mão,
s ok a/mo he -in-law ( 2,00), which se e as an e alon o he compa ison in he
cons uc ions like zá is li ý ako.
No en an o, os animais e inse os e ocam as associações mais o es: en ida […] a
ENVY […]: bjílka/abelha (m 0,78), вовчица/ ela-lobo (m 0,78), sem cono ações
emocionais вовк, ворона/lobo, co o ( 1,56), гусеница, пантера/ laga a, pan e a (
0,7). De aco do com os esul ados da expe iência associa i a, mosca ( 0,78), e o
a snake is conside ed o be a s anda d o emale ENVY змія ( 3,13/m 0,78),
less ypical лисиця/ ox ( 1,56/m 0,78), миша/mouse ( 0,78/m 1,56), муха/
menos comum […] zozuela, кішка, кобра, криса/cuckoo, ga o, cob a, a o ( 0,78). As
eações masculinas, pelo con á io, a ualizam imagens de cobila, ku ka, мавпа,
павлин, сорокка/ma e, galinha, macaco, pa ão, u aca (m 0,78),
and собакa/dog (m 1,56). The la e male eac ion can be conside ed a ypical
nega i e e alua ion o a male olen pe son.
O subquad o compa a i o cons uído du an e um inqué i o associa i o di e o sob e
as espos as baseadas no géne o ambém me ece a enção. Aqui, o ENVY oi
compa ado com ou os obje os, e os en e is ados eslo acos e ela am as
seguin es conexões associa i as: a animais com as denominações gené icas e
especí icas B i ská mačka/ga o b i ânico ( 2,00), ho ädo/b u e ( 2,00), hus/a ganso,
(m 5,88), laň/a doe, zmija/a snake ( ipe ) ( 2,00), líška/a ox ( 6,00), mačka/
ca , kamoška/ iend, ( 2,00), s aka/magpie ( 4,00), o he s imulus zá is li á
ana/a c ow ako; býk/a ou o ( 2,00), pes/cão ( 4,00), s aka/magpie ( 2,00), pa a o
es ímulo zá is li ý ako. A espos a da B i ská mačka pode se in e p e ada em
e mos de saída da G ã-B e anha da UE; e papel social, bem como associações de
gêne o e idade, homem (m 5,88/ 4,00), malé decko/a c iança pequena, moja s a ámy
elha senho a, s a ý člo ek elha pessoa (m 5,88), baba/a elha mulhe , s a á
babka/ elha a ó, šľach ica nob e, p ia eľka a iend, jednoduchá osobaa/a pessoa
sol ei a ( 2,00), nep ia eľka/enemy, nad iadená supe io /m (m 5,88). Pa a o es ímulo
zá is li á ako não só eal, como os an ônimos Slo ák ( 2,00), cham i ec/a ganancioso,
pe son, bu also imagina y, ic i ious associa i e connec ions ha e been ixed:
maniak/maniac, h áč/playe ( 2,00), including some my hological pe sonages
s igôň/a male old wi ch, lkodlak/we ewol ( 2,00). Pu ely emale eac ions in
a língua eslo aca ab ange as eações emocionais que con êm os nomes das pessoas
names, o example, babizňa/a hag, hlupák/a ool, paž a ica/clo e, za pknu á
žena/bi e woman, zlá k áľo ná/E il Queen. Conce ning he s imulus zá is li ý
ako, he mos p ominen e bal associa ions include no only he people’s
ou eações a alia i as (menos equen es, mas exp essi as chudák/pob e homem
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
318 Ac a Linguis ica Li uanica XC
(m 11,7 2,00), mas ambém as nomeações dos obje os de ENVY e balizadas po
pala as ou p onomes quan i a i os inde inidos (ca ac e ís icas p incipalmen e de
eações emininas: ja nie/I do no me, mnohí/many ( 2,00), enquan o každý
naokolo/e e yone a ound (m 5,88) é ipicamen e uma espos a masculina. Fig. 1 e 2. 5.
ENVY em compa ação com ou os obje os: eações aos es ímulos zá isť, zá idieť e
zá is li ý ako/zá is li á ako
Exis em ambém algumas eações únicas que con êm nomes p óp ios e
denominações é nicas Fe o/Fe o (nome), Slo ák/Slo ak (pessoa) ( 2,00).
Assim, Fe o é um diminu i o de F an išek, ambém pode se um sob enome.
Es a eação pode se e e ida a uma eação indi idual ou pessoal.
S aipsniai A igos 319 e 319
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
9. CONCLUDING REMARKS
The a icle p esen s a linguocogni i e analysis o he ENVY concep osphe e
como uma emoção-cha e com base nos dados de um expe imen o associa i o ealizado
com es udan es uc anianos e eslo acos. A ipologia da eação e bal é iden i icada no
âmbi o das es u u as de quad o e subquad o co esponden es, a sua ipicidade pa a
and uniqueness a e highligh ed, and cha ac e is ics a e p esen ed in e ms o
equency and quan i a i e pa ame e s.
By es ablishing a mu ual associa i e concep connec ion index, a mechanism
a modelagem da ede associa i a- e bal é ap esen ada (de aco do com o mé odo de
Ulano ič, Ka aulo , e c.). Es a abo dagem pe mi iu-nos es abelece os casos de
coincidência de eação aos es ímulos ENVY e GREED e ap esen á-los isualmen e nas
colunas 3 e 4.
A ende-se às di e enças de eação de aco do com a cul u a da imagem
and alue cha ac e is ics. The na ional and cul u al speci ici y o he ob ained
associa es is aced, conside ing he ealia cha ac e is ics o a pa icula linguis ic
associa i a ( eações aseológicas e me a ó icas, alusões, compa ações). De
aco do com a análise, as mais equen es são as eações com a ca ego ização de
alo es, a a aliação ENVY nos polos de bom-mal, bom-mau (subquad o axiológico) e a
sua pa ame ização (in ensidade de exp essão, em pa icula a a és de
associações de co es). Além disso, alem a pena conside a as eações ípicas
comuns a ambas as línguas. Eles são ca ac e izados po cla as oposições
p agma ic ma kedness and a connec ion wi h he concep s o success, ca ee ,
and luck, which usually e oke ENVY in o he s (causa i e sub ame) o he
ico-pob e, que são ep esen adas po á ias eações an ônimas com cono ação
emocional e exp essi a dis in a (blahoby bem-es a eslo aco, maje ok, mansion,
pienaze, dinhei o uc aniano, dinhei o uc aniano, ou o uc aniano, biodoha, homem
pob e, biodosia, coisa pob e).
As úl imas eações uc anianas e eslo acas demons am semelhanças ipológicas,
ob iamen e de ido a um sis ema social, é ico e c is ão comum de alo es e ideias.
Os dados ob idos são apoiados po con ex os pa emial e aseológicos dos
dicioná ios em ambas as línguas. As eações pu amen e eslo acas ep esen am o
nega ion o alsehood and lie ( he concep ualiza ion o he TRUTH and PRIDE)
ou o des espei o pelo o gulho nacional.
Mui as eações e le em emoções de so imen o e es ado ísico e men al
dolo oso. Eles exibem aços de ca á e , onde ENVY é pe cebido como uma
en idade des u i a. As eações mais ípicas dos en e is ados uc anianos são
opp ession, туга/sadness, біль/pain, щеміти/hu , страждати/be o men ed,
мучитись/su e ; in Slo ak – тортура/ o u e, тужити/yea n, гнів/
de ai a, ódio, pecado, alsidade, egoísmo e egoísmo; Menos
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
320 Ac a Linguis ica Li huanica XC
o en- eac ions associa ed wi h men al abili ies – дурість/s upidi y, дурниці/
nonsense and hlupák/ ool.
Se e al eac ions belong o he scena io ame ( hey a e some imes classi ied
as eac ions o he syn agma ic ype). Such eac ions a e he ac i a ion o he
co esponding ph aseological uni s and simila me apho ical compounds in wo
languages in he esponden s’ memo y: Uk ainian руйнувати/des oy, точить
soulsha pens a alma (p eocupações), душевна пустота/ azio da alma, жаба душить/ he
og s angles ( eeling ENVY), eslo ak zožie a dušu člo eka/ea s up he soul o a
pe son, duša p ázdna/anima azia. Nes e caso, a pe soni icação de ENVY é obse ada
(modelo me a ó ico ENVY IS A BEING) den o da es u u a cogni i a do CORPO como
um local especí ico. Tan o os es udan es uc anianos como os eslo acos
esponde am de o ma semelhan e às pe gun as do inqué i o elacionadas aos
es ímulos de compa ação. Suas eações es a am p incipalmen e elacionadas a
di e en es animais. No en an o, associações únicas podem se as eadas com a
semelhança de eações associadas ao ENVY de izinhos (menos equen emen e ENVY
a izinhos). Po exemplo, en e os es udan es eslo acos, são mais equen emen e
obse adas as eações associadas aos e mos de pa en esco e laços amilia es
(sú odenec/i mão, s ok a/pai-de-lei, baba/ elha, s a á babka/ elha, uc aniana
тітка/ e a), com ealidades sociais, his ó icas e mi ológicas (nad iadenáboss,
šľach icnobleman, maniakmaniac, s igôň wampi , lkodlak/we ewol ). As espos as
dos en e is ados uc anianos ambém o am únicas. Essas espos as podem se
co elacionadas com ex os p eceden es (em conexão com ilmes de animação
in an is […] поштар Пєчкин/поштар Печкин ou apelidos associados a nomes de jogo de
and s yliza ion as olk speech (Леськахвеська/Leskakh eska e c.). The Slo ak
s uden s’ eac ions in hei connec ion wi h e hnonyms and iconic p ope
pala as ambém são as eados aqui.
Fon es ČRFS […] Mokienko Vale ij, Wu m Al éd. Česko- uský azeologický slo ník,
Olomouc:
Uni e sidade Palackého Olomouci, 2002.
Gawa kiewicz Roman 2008: Polski słownik asocjacyjny z suplemen em, Szczecin:
G upo de Imp essão Sp. O.O.
NKPP III Nowa księga p zysłów i wy ażeń p zysłowiowych polskich 3 (RŻ), w opa ciu o
dzieło Samuela Adalbe ga op ac. Zespół Redakcyjny pod kie unkiem J.
K zyżanowskiego, ed. haseł omu 3 D. Świe szczyńska, S . Świ ko, I. Woj owicz,
Va só ia: Pańs wowy Ins y u Wydawniczy, 1972.
S aipsniai A igos 321 e 321
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
Nomys Ma ij 1993: Номис, Матвій. Українські приказки, прислів’я і таке інше
[Uk ajinski p yznaky, p isli ’ja i ake inše], cер. Литературні пам’ятки України
[se . Li e a u ni pamja ky Uk ajiny], Kie : Либiдь [Kyji : Lybid]. SAFS […] F onek
Jose , Mok áň Pa el. Slo ensko-anglický azeologický slo ník (eslo eno-anglês
azeológico eslo eno). G ande escolha de ligações eslo enas, B a isla a: No á P áca,
2018. Zá u ecký Adol Pe e 2018: Slo enské p íslo ia, po ekadlá, úslo ia a hádanky,
B a isla a: Ta an.
REFERENCES
Clea y Michelle, Wal e Ga y, Halcomb Elizabe h, Lopez
Viole a 2016: An Examina ion o ENVY and Jealousy in Nu sing
Academia. – Nu se Resea che 23(6), 14–19.
Go man E ing 1974: F ame Analysis: An Essay on he O ganisa ion o Expe ience,
New Yo k: Ha pe & Row.
G igo jano á Ta jana, Ma y cina Ma ina 2018: Concep ualiza ion o
Nega i e Emo ions in Mode n Linguis ic Consciousness (on he Ma e ial o Russian,
English and Slo ak Linguis ic Cul u es: a Con as i e Analysis). – Jou nal o
Language and Cul u al Educa ion 6(2), 82–98. A ailable a : h ps://www.x-mol.com/
pape /1358814120744796160.
Hupka Ralph B., Zaleski Zbigniew, Ju gen O o, Reidl Lucy, Ta ab ina
Nadia V. 1997: The Colo s o Ange , ENVY, Fea , and Jealousy: A C oss-Cul u al
S udy. – Jou nal o C oss-Cul u al Psychology 28(2), 156–171. A ailable a : h ps://
jou nals.sagepub.com/doi/10.1177/0022022197282002.
Kol uckaja I ina 2014: Колтуцкая, Ирина. Эмоциональные концепты «радость
/ зависть» в славянском мифологическом дискурсе и языковой картине мира
[Ѐmocional’nye koncep y “ ados ’ / za is ’” sla ianskom mi ologičeskom disku se i
jazyko oj ka ine mi a]. – Visnyk Dnip ope o skoho uni e sy e u imeni Al eda Nobelya
2(8), 202–206. A ailable a : h ps://phil.duan.edu.ua/images/PDF/2014/2/31.pd .
Кu e Pe e 1994: Liebe, Hass, Neid, Ei e such . Eine Psychoanalyse de Leidenscha en,
Go ingen: Vandenhoeck & Rup ech .
Le chenko Olena, Tyshchenko Oleh, Dilai Ma ianna 2020: Associa i e
Ve bal Ne wo k o he Concep ual Domain БІДА (MISERY) in Uk ainian. –
Compu a ional Linguis ics and In elligen Sys ems, 106–120. A ailable a : h ps://ceu -
ws.o g/Vol-2604/pape 9.pd .
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
322 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Maijala Hanna, Munnukka Te u, Nikkonen Me ja 2000: Feeling o
“lacking” as he Co e o ENVY: a Concep ual Analysis o ENVY. – Jou nal o Ad anced
Nu sing 31(6), 1342–1350.
Nes e ajlo a I ina V. 2010: Несветайлова, Ирина В. «Зависть» и «ревность»
как эмоциональные концепты русской и английской лингвокультур [“Za is ’” i
“ e nos ’” kak èmocional’nye koncep y usskoj i anglijskoj ling okul’ u ]: автореферат
диссертации кандидата филологических наук [a o e e a disse acii kandida a
ilologičeskich nauk], Армавир [A ma i ].
Pe o a Halyna L. 2019: Петрова, Галина Л. Національно-культурна специфіка
мовної свідомості носіїв української, англійської та новогрецької мов (на матеріалі
рекламного дискурсу продуктів харчування) [Nacional’no-kul’ u na specy ika
mo noji s idomos i nosiji uk ajins’koji, anhlijskoji a no og ec’koji mo (na ma e iali
eklamnoho dysku su p oduk i cha ču annia)]: автореферат диссертации кандидата
филологических наук [a o e e a disse acii kandida a ilologičeskich nauk], Київ:
Київский национальный лінгвістический университет [Kyji : Kyji skyj nacional’nyj
ling is yčeskyj uny e sy e ].
Popo a Zinaida D., S e nin Josi A. 2007: Попова, Зинаида Д., Стернин,
Иосиф А. Когнитивная лингвистика [Kogni i naja ling is ika], Москва: АСТ
Восток-Запад [Mosk a: AST Vos ok-Zapad].
Po apenko Se gij I. 2013: Потапенко, Сергій И. Вступ до когнітивної
лінгвістики: навчальний посібник [Vs up do kohni y noji ling is yky: na čal’nyj
posibnyk], Ніжин: Видавництво НДУ імені М. Гоголя [Nižyn: Vyda nyc o NDU
imeni M. Hoholia].
Sa án-Ge a d Desy 2019: Vic ims o ENVY. – The Psychoanaly ic Re iew 106(3),
225–245.
Schoeck Helmu 1987: ENVY: A Theo y o Social Beha iou , Indianapolis: Libe y
Fund.
Sinele a Anas asija V. 2014: Синелева, Анастасия В. Формально-логическое
представление семантики и системности терминов философии и логики
[Fo mal’no-logičeskoe p eds a lenie seman iki i sis emnos i e mino iloso ii i logiki]:
автореферат диссертации кандидата филологических наук [a o e e a disse acii
kandida a ilologičeskich nauk], Нижний Новгород [Nižnij No go od].
Szymkowska Ma ia 1989: Nienawiść i zawiść, Wa szawa: Ins y u Wyd. Związków
Zawodowych.
Šap an Na alija V. 2015: Шапран, Наталія В. Семантико-когнитивная
структура концепта ЗАВИСТЬ в лингвокультурологичном освещении (на
S aipsniai / A icles 323
En y as a Psychological and Cogni i e Phenomenon
in Uk ainian and Slo ak Linguis ic Consciousness
(Based on he Associa i e Expe imen )
материале английского, немецкого и украинского языков) [Seman iko-kogni i naja
s uk u a koncep a ZAVIST’ ling okul’ u ologičnom os eščenii (na ma e iale
anglijskogo, nemeckogo i uk ainskogo jazyko )]: автореферат диссертации
кандидата филологических наук [a o e e a disse acii kandida a ilologičeskich
nauk], Одеса: Південноукраїнський національний педагогічний університет імені
К. Д. Ушинського [Odesa: Pi dennouk ajins’kyj nacional’nyj pedagogičnyj uni e sy e
imeni K. D. Ušyns’kogo].
Tyshchenko Oleh 2020: Концептуалізація емоції та ціннісних концептів в
слов’янських пареміях та фраземах: від совісті до заздрості [Koncep ualizacija
emociji a cinnisnych koncep i slo ’jans’kych pa emijach a azemach: id so is i
do zazd os i]. – Scien i ic Bulle in o Sou h Uk ainian Na ional Pedagogical Uni e si y
named a e K. D. Ushynsky 29, 248–272.
Tyshchenko Oleh, Ko olyo Igo , Palche ska Oleksand a 2021: Cul u al
and Cogni i e S uc u e o he Omen: Epis emology, Axiology and P agma ics. –
Wisdom 2(18), 137–151.
Ulano ič Oksana I. 2010: Уланович, Оксана И. Психолингвистика
[Psicholing is ika], Минск: Изд-во «Гревцова» [Minsk: Izd- o “G e co a”].
U imce a Na al’ia V. 2008: Уфимцева, Наталья B. Ассоциативные словари
славянских языков [Associa i nye slo a i sla ianskich jazyko ]. – Polski słownik
asocjacyjny z suplemen em, au o R. Gawa kiewicz, odpowiedzialność R. Gawa kiewicz,
I. Pie zyk, B. Rodziewicz, Szczecin: P in G oup Sp. z o.o., 15–31.
Wie zbicka Anna 2006: Seman yka: jednos ki elemen a ne i uniwe salne, Lublin:
Wydawnic wo Uniwe sy e u M. Cu ie-Sklodowskiej.
Pa ydas kaip psichologinis i kogni y inis
eiškinys uk ainiečių i slo akų kalbinėje
sąmonėje ( emian is asociaciniu ekspe imen u)
SANTRAUKA (em inglês)
S aipsnio objec i o baseado nos esul ados expe imen ais dos esponden es uc anianos e
eslo acos, no concei o de isnag inė i PAVYDAS como complexo psicocogni y inį e semio inio
eiškinį. Taip pa siekiama paaiškin i žodinių asociacijų ipologiją i jų seman ines sanki as
su ki omis koncep ualiosiomis s i imis (PAVYDAS, GODUMAS i k .).
ANDREA GROMINOVA, OLEH TYSHCHENKO,
IGOR KOROLYOV, MYROSLAVA FABIAN
324 Ac a Linguis ica Li uanica XC
Remian is kogni y inės an opologijos, iloso ijos, sociologijos i kogni y inės seman ikos
y imais, p is a omas koncep o PAVYDAS eimo modelis lyginamose kalbinėse kul ū ose,
ku is a spindi uk ainiečių i slo akų kalbinės asmenybės kogni y inių s e eo ipų, no mų i
e ybių sis ema. Su elkus dėmesį į asociacinį kompleksą pa yko a skleis i pag indinius
ski umus a p y ų i mo e ų eakcijų (lyginamajame po eimyje panaudojus)
s imulus pa ydus kaip ( y iškosios giminės o ma) i pa ydi kaip (mo e iškosios giminės
o ma)).
Taikan eimų modelia imo me odą, ap ašy os pag indinės me a o inės koncep o PAVYDAS
ak ualizacijos s i ys, okios kaip koncep ualioji i asociacinė- igū a y ioji koncep o
komponen inė dalis, nus a y as jų yšys su spal ų asociacijomis (aspek inis po eimis),
a lik a jų kiekybinė analizė, ku i apibend in a penkiose diag amose i g a ikuose. A lik a
bend ų, ipinių i unikalių, au inių i kul ū inių asociacijų a anka a skleidė uk ainiečių i
slo akų men alinio žodyno ypa umusojus pag indinių panaudamų nega emocijų
aksonome iją.
Į eik a 2023 m. no emb o 3 d.
ANDREA GROMINOVA
Uni e sidade de Ss. Ci ilo e Me ódio em T na a, na Eslo áquia
5772, Nâm. Rua Joze a He du
91701, Eslo áquia, T na a
and ea.g omino[e-mail p o egido]
OLEH TYSHCHENKO
Uni e si y o Ss. Cy il and Me hodius in T na a
5772, Nâm. Rua Joze a He du
91701, Slo akia, T na a
olko iszcz[email p o ec ed]om
IGOR KOROLYOV
Ta as She chenko Na ional Uni e si y o Kyi
14, Ta as She chenko Boule a d S .
01601, Uk aine, Kyi
igo .ko olyo @knu.ua
MYROSLAVA FABIAN
Uzhho od Na ional Uni e si y
14, Rua Uni e sy e ska.
88000, Uc ânia, Uzhho od
my osla a. [e-mail p o egido]