Kontekstinė substantyvizacija aukštųjų mokyklų ir profesinio mokymo įstaigų interneto svetainėse

264 Ac a Linguis ica Li huanica XCI LINA RUTKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0001-6661-3115 Mokslinių y imų k yp is: e minologija. DOI: doi.o g/10.35321/all91-11 KONTEKSTIN SOSTANTIVIZZAZIONE AUKŠJ MOKYKL IR PROFINIO MOKYMO INSTAIG INTERNETO WETAINSE Con ex ual Subs an i isa ion on he Websi es o Highe Educa ion and Voca ional T aining Ins i u ions ANOTATIA A icolo, sulla base di 25 is i u i educa i i supe io i scuole (uni e si e à, collezioni) e p o essionali scuole si i in e ne accol a ma e iale empi ine, engono esamina e ques ioni con ex i e di subs an i izzazione. Ap a us daik a a dialmen e us ojamų al e pa i della lingua peculia i à, s isi anoci gene ali con ex i e subs an i izazioni nelle seleziona e on i polinkie, analizza ici accol i esempi. Nomina i sui si i in e ne daik a a džio unzione a liecan i pa ole di pa ole e combinazioni di pa ole ema iche g uppi e discussa aiška. Poiché nei na igši i i si i in e ne daik a a diamen e engono u ilizza i solo a ibu i i e pa ecipi, nell'a icolo con exinė subs an i izzazione iene esamina a sulla base solo di ques a pa e della lingua e o ma dell'azionemažodžio. Alla ine dell'a icolo discussiamo ci cos anze della con es uali subs an i izazione sui si i in e ne delle supe io i e p o essionali scuole. ESMINIAI VODŽIAI: būd a dis, daik a a dis, daik a a diškas a ojimas, elipsė, economia della lingua, kon eks inė subs an i izacija, combininys delle pa ole. A icoli A icles 265 / Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse ANNOTATION The a icle add esses he ques ions o con ex ual subs an i isa ion based on empi ical ma e ial collec ed om he websi es o 25 Li huanian educa ional ins i u ions highe educa ion ins i u ions (uni e si ies, colleges) and oca ional schools. A e discussing he concep s o con ex ual subs an i isa ion and wo ds used in a subs an i e posi ion, he gene al ends o con ex ual subs an i isa ion in he selec ed sou ces a e e iewed, and he collec ed examples a e analyzed. The hema ic g oups o wo ds used in a subs an i e posi ion a e iden i ied, and hei exp ession is discussed. Since only adjec i es and pa iciples a e subs an i ized on he websi es analyzed, he a icle ocuses on con ex ual subs an i isa ion economy, con ex ual based solely on his pa o speech and e b o m. A he end o he a icle, he easons o con ex ual subs an i isa ion in he analyzed websi es a e discussed. KEYWORDS: adjec i e, noun, usage in a subs an i e posi ion, ellipsis, language subs an i isa ion, wo ds colloca ion. INTADINS NOTABLE Subs an i izzazione, o daik a a dėjimas1, d ilypis eiškinys: può esse e lega o con le pa ole di abb ica quando sudaik a a dėjęs pa ola iene a o secondo ipo di abb ica, applicando mo ologiche o mo onologiche ope azioni; può anche esse e g aduale, lunghos p ocesso quando inizialmen e esis e un a ibu i is combinizion di pa ole, pe am ik ų agioni cambia, conc e ėja nedaik a o nino di pa ola (a ibu o) signi ica o, lo sos anzi izzazione pe elipsės (Hö le 2020: 181186). Una di sos anzii izzazione i galiausiai į yks a isiškas daik a a dį apib ėžiančio žodžio sudaik a a dėji- mas. S e anas Hö le is pi mąjį a ejį adina iesiogine subs an y izacija, an ą- s udi p oblemi igua da con diach oninio app occio in ques o enomenio: spesso sos anzi izzazione e esamina a p ecisamen e come diach oninis p ocesso, isibile solo sos s an i izazione pabaiga, e essa issa a diziona i sudaik a a dėjus il pa ola o nendo come daik a a dį. Ad esempio, ali pa ole, come kuliamoji, do mamasis, nei dizionini issa i come daik a a džiai, . y. ma ome subs an i izazioni pabaigą. Quindi il p ocesso di sos anzii izzazione non semp e iene chia o, spesso non si può di e, se sudaik a a dėjęs pa ola è appa so do u o a a enu o p ocesso g aduale, o a oi o secondo analogiškus esempius. 1 I la o i dei kalbininkų Li uani iene usa o sia subs an i izazioni, sia daik a a dėjimo e mine. In ques o a icolo scel o il e mine di sos anzi isazione, u a ia, discu e endo sepa a i au o i di posizioni, usa o anche daik a a dėjimo e mine, al ine man ene e le e odinio ci azione e pe azazione co e iškumą. Così come daik a a dimen o e mine necessa io pa lando di p ocessiški udine del enomeno in ques ione. LINA RUTKIENĖ 266 Ac a Linguis ica Li huanica XCI Ques o s udio nella subs an i izazione si en a gua da si sinch oniniu aspek u: issikel is scopo esamina e a osenos casi, al ine alu a e o a in co so p ocesso della subs an i izazione. Tikslui aggiunge e p incipalmen e si discu e à con esamina a s an i izazione seleziona e on i polinkius, ema susijusi eo ija – pasigilinama į kon eks inę subs an y izaciją kaip ieną iš subs an y izacijos a mainų. Siekian į e in i bend uosius kon eks inės sub- engono de e mina e daik a a diamen e a ojamų al e pa i della lingua g uppi ema iche delle pa ole e analizza a aiška. Anche uno dei compi i discu e e la agione della con ex i a subs an i izazione. no a su in e ne e non solo in pokalbių o um o in Daik a a džio p aleidimas, daik a a diška ki ų kalbos dalių a osena ypač al e spalle di consumo della schnekamosios lingua, ma anche sui si i delle is i uzioni s a ali, nei media, in pubblici à (p.g., Gais as mol iiabu yje, Ku Naujus?, anche c . ig. 1). Tad popola i is i uzioni si i In e ne , publicis ikos po ali s udiimui palanki spazio. 1 PAV. Daik a a diško būd a džių a ojimo (olimpinės, aukš oji) esempi (del i.l , 2024-08-16; ku s o i.l , 2024-06-05) Pe ques o a icolo come on e di ma e ia empi ica seleziona e is i u i di is uzione supe io i uni e si à collegi 2 e si i in e ne delle scuole p o essionali . Esse a uali, iskomo, pe ché sono impo an e s umen o di in o mazione sull'inizio del cammino p o essionale, giungendo allie i, i lo o geni o i e pedagogus. In ques i si i web si usa anco a mol o es o, da ques i spe iamo esponsabilmen e 2 Le supe io i scuole sono di due ipi: uni e si à e collegie. Kolegija è un'is i uzione supe io e, nella quale p edomina s udi di nonuni e si à, s iluppa i applicomiei s udi scien i ici e (o) applicomiei a i i à scien i ica o p o essionus a . Nel nome del collegio non può esse delle pa ole uni e si e as e akademija (Li hua os Respublikos aukš ojo mokslo įs a ymas 2020). A icoli A icles 267 / Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse p epa a o con enu o, egola di lingua. Kalbamųjų si i In e ne lingua si con assegna s ip ia o ien azione e so indi a à gio ane uomo, u in į dei di e si esigenze, che la scuola ce ca soddis a e. L'indagine esegui o negli anni 2024 asa iogegužės mesi. Poiché l'in o mazione aga, a ualmen e i da i possono esse e di e si. In o ale i isi a i 25 si i in e ne di scuole supe io i e di is uzione p o essionale. Selezionando s udium si i in e ne , si è ce ca o che supe io i e p o essionali scuole osse o di a iega o p o ilo e da di e en i egioni Li uane. a icolo Il p incipale me odo applica o anali ico desc i omasis. Applicando ques o me odo si sis ema izzano e analizzano accol i da i empi ici, si sin e izzano i isul a i. Con ques o me odo, isanalizza osi conc e esnie daik a a dialmen e us ojamų pa ole casi, si en a di mos a e gene ale con ex i e subs an i izai cijos aukš ųjų i p o esinių mokyklų in e ne o s e ainėse aizdą. Su anali iniu ap ašomuoju me odu de inama mo ologinė analizė. Ka ego inės kalbos dalių lo o o me signi icanze impo an i a speci iche lexniche signi ica i, pe s abili e allo scopo di e e ua e daik a a dialmen e us ojamų pa ole sci s imen o in ema iche g uppi. 1. KONTEKSTINĖ SUBSTANTYVIZACIJA KAIP VIENA IŠ SOSTANTYVIZIZIZIONI ATMAIN Subs an i izzazione, uno di ansposizione ipi, è di al e pa i della lingua e imas pa ole daik a a džiais. È un ecchio, enziičian e seman ico e g amma icale eiškinys, una di linguino sink e ismo o mų. Nel linguaggio Li uanio, secondo Kazimie o Gai enio e S asio Keinio, sos anzi izzazione pa icola men e ca a e is ica ad agge i i e nume ich, nonché ai pa ecipan i (Gai enis, Keinys 1990: 41). Subs an i izzazione isul a o3 sudaik a a dėjusio e bo in e connessione con menė o sink e ismo è discussa dalla cilbininkė ceca Gab iela Lena o á (2017). Sinc e ismo e mine, da iloso ia e a e se o i ans e minizazione modo pe ėjęs in kalbo y ą, è s a o comincia o usa e Lui Jelmsle o e kalbo y oje comp endu o come opposizioni neu alizymas, unzioni e signi ica i i congigiemen o. Quindi, secondo G. Lena o os, i segni di sinc e ismo sono ques i: 1. Sudaik a a dėjęs pa ola pe de a ibu inè unzione e ima eikš i daik ą con de e min u u segnou uno 3 Kalbo y os la o i il isul a o della subs an i izazione į a dijamas ne ienodai. Nella le e a u a s anie a si può i o a e subs an y a o e mą ( ass monodice e mino è ikslus e pa ankus a o i). Negli a icoli degli au o i Li uani, ol e più spesso usa o del e mine sudaik a a dėjęs (o indicando conc e a pa e della lingua), anco a appa i e un e mine combininys subs an y uo as (būd a dis, daly is) (ž . Malakauskas 1987, anche Palionis 1961). LINA RUTKIENĖ 268 Ac a Linguis ica Li huanica XCI la pa ola comp ende i signi ica i di due pa i linguis iche; 2.Assumono mo ologici a i daik a a džio, alcune sudaik a a dėję pa ole associa e solo con una amiglia, u a ia alcune hanno conse a o le s esse ginnese ca a e is iche, come a ibu i i o pa ecipi (Lena o á 2017). Nel linguo y o Li uaniano subs an i izzazione iene esamina a sia appoggiando pa ole di da ybos, sia mo ologia ak ualijas. Paula Aldonauskienė subs an i izazione (kalbininkė a oja daik a a dėjimo e miną) conside a unzionali pa ole daybos eiškiniu (Paulauskienė 1994: 4346). Analizzando la subs an i izazione come mo ologico eiškinį assegna i de e mina i g adi di mė pap as ai g ildenama i ian konk ečių kalbos dalių subs an y izaciją, o ne daik a a dimen o, e i à, ques a po esubs an i izazione in gene ale. La g amma ica della lingua Li uania (LKG 1965) assegnano due p incipali g adi di daik a a dzenia degli a ibu i: sa a ankiški sudaik a a dėję būd a džiai ( a ojami come sa a ankiški daik a a džiai) e nesa a anki sudaik a a dėję būd a džiai (p esso dipendenza dal con es o, daik a a džio può a e e unzione e signi ica o e può anda e come dis in i i a ibu i i (LKG 1965: 532). Da minimi semplici a ibu i i, che nel con es o possono s olge e daik a a džio unzione, ma sudaik a a dėjusiais nelaiky ini. Kon eks e mol o manca del segnoimoio pa ola, egli gal oje, plg. Lais ę pasiekia ik s i p ū s [žmonės]“ (LKG 1965: 532). Tačiau P anas Ska džius ne i kon eks iškai daik a a diškai a ojamus, „daik a a džių ha un do e e einančius būd a džius chiama sudaik a a dėjusiais (Ska džius 1996 [1943]: 558). Kniūkš a monog a ijoje P iesagos - P aninis būd a džiai assegna qua u is būd a džių daik a a dėjimo g adi (Kniūkš a 1976). S asys Keinys usa non daik a a dėjimo g adi, ma daik a a dėjimo pakopų e miną e dis ingue due daik a a dėjimo g adopas: apdaik a a dė i signi ica a e e daik a a džio peculia i à, ma anco a nebū i i usiam daik a a džiu, e sudaik a a dė i signi ica de ini i amen e passa e in daik a a džio classe. Sudaik a a dėjimas già si è concluso p ocesso. Inol e, S . Keinys p idu ia, Li u iški e minini pe in e nazionali pa ogesni, pe ché possono esp imia e di e si di e so il s esso yksmo (Keinys 2005 [1973]: 380). Tu a ia con ex inei sos anzi isazione esamina e, man ina, p e e ibile ampia signi icazioni sos anzi azione e mine, poiché li e iškas daik a a dėjimo e mine più sie inas con p ocessiškumu, ęs inumu ispe o al empo. Pa lando di con ex ina subs an i izazione eseguendo sinc oninio s udio da pa ole di o igine li e iška, many ina, più p eciso sa ebbe sceglie e la pa ola daik a a diškumas, non daik a a dėjimas, pe ché in mol i casi con es o le pa ole esen i daik a a džio posizione non sono daik a a dėjan ys, ma solo daik a a diškai pa a ojami. In gene ale con ex uale omissione d'ogge i o zio può solle a e dubbi, se ques o enomenio del u o può esse e a ibui o subs an i izzazione. Ramunė Vaskelai ė, s udiusi į a džiuo inių daly ių su p iklausomaisiais žodžiais į e inimą no minamojo pobūdžio e no mos S aipsniai / A icles 269 Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse sklaidos da buose, da o iš adą, kad „daik a a dinės a osenos i daik a a dėji- mo san ykis“ nė a aiškus (Vaskelai ė 2019: 25). Tačiau, emian is P. Kniūkš os daik a a dėjimo g adi eo ia e al e successi amen e o ni e in uizioni, nondimeno in ques o a icolo daik a a diškas delle al e pa i della lingua l'uso delle pa ole sa à conside a o una subs an i izazioni a mainų. P. Kniūkš a [D]aik a a dialmen e pa a ojam[us] ok[ius] p epsaga -inis edin[ius], che comunque usuali come a ibu i i chiama okaz sudaik a a dėjusiais a ibu i i e classi ica del e zo g ado4 daik a a dėjančių - daik a a dėjančių - p epsaga a ibu i i a un g uppo5. P. b ėžia, kad „a ski o žodžio unkcija i eikšmė labai daug p iklauso nuo kon- eks inės aplinkos, nuo pačios sakinio isybės“ (Ska džius 1996 [1943]: 559). Ska džius paKad daik a a džio posizione pa a o us delle al e pa i della lingua sa ebbe possibile ene ne con ex i e subs an i izazione casi, mos y ų ques o, che lo o, come e pas o ieji sudaik a a dėję pa ole, sen inyje acquisja daik a a džio signi ica o e a s olga sin aksine daik a a džio unzioni. Tu a ia daik a a dgio ca ego ici a ibu i li man engono solo in a e con es i. Al e pa i della lingua pa ole daik a a diamen e in de e mina o con es o pa a ojami a causa elipsės, . i. passa ois o daik a a džio, e la lo o daik a a dinė signi icanza comp endama dal con es o. Con ex ina sos anzi izzazione pa icola men e impo an e sin aksė in ques o caso sin aksė cos i uisce condizioni al p ocesso mo ologico. Elipsės sąwoka in gene ale co ela o con la sin assi. P aleidus daik a a dį, dipendomasis a ibu i ino del e bo combininio dėmuo assume delle unzioni del p incipale dėmens, eiškiamo daik a a džiu. Daik a a dzio omissione, menzione ole G. Lena o os opinione, può esse e applica o allo a, quando daik a a džiu segnalimas daik as è ben no o. Ap esso obik a o dì si pensa, ma egli non è is ia o (Lena o a 2017). 4 Laipsnio skaičius nu ody as pagal P. Kniūkš os pa eikiamą eiliškumą. 5 A. Paulauskienė okius a ejus ap a ia kalbėdama apie daik a a dišką būd a džio a oseną (Paulauskienė 1994: 39). LINA RUTKIENĖ 270 Ac a Linguis ica Li huanica XCI 2. EMPIRINIO KONTEKSTINS SUBSTANTIZATI VISAVUOSA ITSHITHAVYKL IR PROFESINIO MOKYMO ÜSTAGAIG INTERNETSEO SVETAIN TRIMA RESULTATI 2.1. In o mazione gene ale dello s udio 2024 me ų asa io–gegužės mėnesiais apsilanky ose Lie u os aukš ųjų mo- kyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse iš iso bu o as i 149 kon eks inės subs an y izacijos a ejai, iš šio skaičiaus – 76 nesika ojan- ys daik a a diškai pa a o i delle al e pa i della lingua pa ole. Menzionalmen e con ex ualis ica sos anzi isazione di usa supe io i scuole, ampiamen e p o essionali scuole si i in e ne del linguaggio. nel linguaggio Lie u ių daik a a dė i incluse a ie pa i di lingua. Come sc isse A. Paulauskienė, i daik a a džiais possono i s i į a džiuo inės būd a džių i daly ių o m, p eesagų -inis, -ė (málkinė), -ienė (bul iẽnė), -ė is ( a šk is) ediniai, sudu iniai e p iešdėliniai pa ole (juodadabis, bep õ is, bega is), poiché sui si i isų jų eikšmė i g ama inė s uk ū a inkama a lik i daik a a džio unkcijas“ (Paulauskienė 1983: 43). Ty imas pa odė, kad aukš ųjų i p o esinių mokyklų in e ne daik a a diamen e engono esamina i solo agge i i e pa i i, aigi ul e io e sos anzializzazione con ex uale sulla base di essi. Occo e so olinea e che non semp e è possibile sepa a e, se la sos anzi izzazione è con ex i a. Pe esempio, mino enne può esse e sia a ibu e dis, sia daik a a dis, aigi, su ampan o mai, non è comple amen e chia u, se, pe esempio, in ale asi Nepilnamečiai ( ino 16 anni) ichies a s o i in 9 classe insieme o niscono con pad e mad e o globėju, la pa ola mino enne sa ebbe possibile man ene e usa oam daik a a diškai. L'ambigui à a o za e il a o che spesso sudu iniams a ibu a gi e daik a a dji si applicano a a e gli s essi ipi di da ybos. Sulla base del comune polinkiu sui si i in e ne delle is i uzioni pa lanziali passa e daik a a dį pe sona, sa ebbe possibile pensa ci e su con ex ina subs an i izazione. Tu a ia comunque ali casi ambigui sono s a i espin i. All'inizio dell'indagine si aspe a a che p incipalmen e casi di con es uale cosach a a di o mi à sa anno nei es i degli a icoli, u a ia l'indagine mos ò che ques i casi sui si i y au o si no a ja in e ne o s e ainių an aš ėse i paan aš ėse. Reikė ų pasaky i, kad in e ne- non solo con ex ual subs an i izzazione consuma a e già comple amen e sudaik a a dėjusių ing andžiuo inių a ibu i e pa ecipan i, eg., ciecasis, in alusis, adul o, in ques o caso la sos anzi izzazione già è a enu a, i e mini, issa i e minog a iniuose iso se (p.g., Banca dei A icoli A icles 271 / Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse e mini della Repubblica Li uana). In al e pa ole, si a a sono pas o ieji sudaik a a dėję pa ole. Alcuni di lo o ien ano e nei nomi delle is i uzioni, ecc. : Lie u os ku čiųjų i nep igi dinčiųjų ugdymo men as. A en a a a enzione, che negli anni 2007 isc i oamo cen as, Lie u os aklųjų i silpna egių ugdymo cen as, Neįgaliųjų eikalų depa a- Enciklopediniame edukologijos žodyne (Jo aiša 2007) e as as один sudaik a a dėjęs слодис (daly is), einan is edukologijos e min, i iamasis. In ques a diziona ia, sebbene e o ni i e mini, ela i i con le pe sone s a o di salu e, ecc., ku čnebylys ė, le denominazioni di pe sone secondo condizione di salu e come e mini non applica i. So olinea che i pas o ieji sudaik a a dėję pa ole possono subi e con ex uale desubs an i izazione: ecc., Vilniaus dizaino kolegijos (VDK) si o in e ne spus elėję an aš ę Neįgaliesiems andame paan aš ę Neįgaliųjų s uden ų ėmimas. Apsk i ai con ex i a sos anzi izzazione è ca a e is ica della maggio pa e i ų mokyklų in e ne si i web linguis iche b uožas e app esen a gene ale linguis ico polinkį . i. ciò che nespecialiojoje colboje spesso in daik a a džio ca ego ia pe eina pa ole, žymin ys pe sonis e al i i os cosaik us. Ol e a ques o, come a e ma la Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje disco endo in a džiuo inius būd a džius, daik a a diškai pa icola men e links ama a o i y iškosios giminės daugiskai os o mas, eiškiančias apib ėž ą žmonių g upę (DLKG 2005: 176). Come indica empi ica ma e ia, ques a asse zione ale non solo daik a a dialmen e u ilizza i da si i in e ne accol i agli inna džiuo ini, ma app as ie si agli a ibu e gi e ai pa ecipan i. Ques e ema iche di g uppi sudaik a a dėję pa ole gene almen e man engono abi i icose e a enzioni, che di e se o me dello s esso e mine segna pe sonaggi comple amen e di e si: baigiamieji (← baigiamieji egzaminai) baigian ieji baigian ieji), s ojamieji (← s ojamieji egzaminai) s ojan ieji (← s ojan ieji (← pe sone). Alcuni daik a a dialmen e u ilizza i pa ole sono apę mo e iškosios – giminės o mas, ačiau šiam y imui su ink i isi in e ne o s e- ainėse daik a a diškai a o i žodžiai y a ik y iškosios giminės6. A k eip inas apploni linguis ici dei si i in e ne d'is i uzioni educa i e i ų. Ad esempio, daik a a džio posizione si ua o pa ecipan e bene icie is s ojan iems (iesiems) no a o in quasi u i i si i in e ne . Solo in alcuni uni e si à, appa y , pe agioni no mina iche ques o s emplone iene cambia o un'al a o muluao e: ecc., accėmimas. Senza dubbio, il c i e io quan i a i o inco aggia a solle a e la ques ione, se ques o esempio può esse e a ibui o alla con ex uale sos anzi izzazione. Secondo a osena polinkius sa ebbe possibile pa la e di s u à con es o . i. della s essa is i uzione si i, e pla à con es o . i. la maggio pa e g e a o me di maschiškosios giminės p esen a e e o me di emiškosios giminės, eg., s ojan i (-čiosiom). 6 Tikslumo dėlei eikė ų pasaky i, kad, engian s aipsnį publikuo i, bu o ik inami kai ku ie duomenys. Ras a, kad Vilniaus uni e si e o in e ne o s e ainėje šiuo me u [žiū ė a 2024-10-05] LINA RUTKIENĖ 272 Ac a Linguis ica Li huanica XCI os s i as si i in e ne . Hen iasi, ali in di e si si i degli is i u i scolas ici besiku jan i daik a a diamen e u ilizza i pa ole sa ebbe o menziona o ampio con es o con es o di subs an i izazione esempi. Daik a a dialmen e usa o l'a ibu o e del pa icipio il signi ica o cambia a due di ezioni: una pa e, lei di en a siau esnė, conc e esnė che il soli o a ibu i o e del pa icipio. Ad esempio, menziona o pa ecipan e bescollan e ma ca non segnoį, ca a e is ico a mol i i i ogge i (bescollan e cammina e kūdikis, bescollan e se i u i shunelis e e c.), ma in oduce ia uno conc e ì ogge o bescollan e pe sona. Tu a ia in sos anza lessinė signi ica o non cambia. Al e an o, il signi ica o cos i uisce non solo u i a a a ibu o o pa icipio signi ica o, ma e con es o, in cui essi engono inclusi, a iene la signi icazioni plė imasis. P esso signi icazione lessicina il lingubinis uni à acquis a nuo i sin omi. Daik a a dialmen e usa o a ibu i o e pa icipio signi ica o comp ende e daik a a džio signi ica o congiungamas daik as (pe sona o k .) e il suo a o, segnois, condizione o sa àena. Quindi ale daik a a dialmen e usa o pa ola, signi icando sia ealiją, sia lei ca a e is inguaggio dis in i o segnoį, acquis a didelį seman inio ca icoį. Quindi sos anzi izazione insieme è e seman ica condensazione. Ques a seman ica condensazione pa icola men e a uali i oli e so o i oli (pl più c . 2.3 posky į). 2.2. Daik a a dialmen e us ojamų pa ole ema iche g upės i aiška Come menziona o, dei linguaggi dei si i in e ne delle supe io i e p o essionali scuole con ex i a sos anzi isazione più lega a con i nomi di pe sone. Ques o è comp ensibile, pe ché la pe sona è il p incipale sogge o e ogge o dell'a ea educa i a. Co u ques o e p incipali concep oka, alla quale appa emien e c ea a più de aglia a ques a s e a pasaulė aizdis, e e ua a olesnė concep okų di e enciacija e nominacija. Hence, si può p esume e che nei si i in e ne delle supe io i scuole e degli is i u i di o mazione p o essionale p incipalmen e daik a a džio posizione si ua i delle pa ole di al e pa i della lingua compaia non ojando daik a a džio pe sona (ž . 2 igu a.). Ques o daik a a dis è uno dei na šy ų si i In e ne essenziali pa ole. Inol e, gli esempi indicano che in u i i casi i būd a džiai, i ai gali bū i o malusis požymis, kad jie į aukia komponen ą daik a a dialmen e engono u ilizza i i iškosios giminės pa ecipi pe sona. Quindi p incipale as ina daik a a diamen e pa u a i pa ole emnica g uppo nomi di pe sone (ją cos i uisce 91 pe cen o. di u i daik a a džio posizione a ojamų pa ole di o combinazioni di pa ole). Si possono dis ingue e qua u i pog upius di ques a ema ica g uppo essi dipendono non solo dal leksική signi ica o, ma e dalla pa e della lingua e o ma peculia i à. La dis ibuzione quan i a i a dei da i si p esen a nella 3-iame igu a. A icoli A icles 279 / Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse esp ime skia un pos o ų segno. S ojan e, bescoglien e, olen e do mabučio segni, ca a e izzan i pe sona, men e egli è ali condizioni (i. i., ecc., s ojan is ino inché iesce). Ques i segni limi a i nel empo, esp esso nella o ma del empo esecu i o. Funziamaisiais pa ecipan i iene c ea o un co isponden e is i u i educa i i pasaulė aizdis dinamiškumas, būsenų kai a. Pas ebe a a, non pochi is i u i educa i i sui si i in e ne daik a a diamen e us ojamų pa ole e pa ole combinini ha mancanza semą. Ad esempio, azezza in cui si ce chcan iamo pašaukino numanome sauominà, che la pe sona è nesu adesso pašaukimo, e en a o in is i uzione quella pašaukimą as. F azezza a non ingiuni i della p incipale educazione possiamo insegui i p omessa, che l'uomo is i uzione quell'educazione acquis. Volen e compagnabu ì sa à e c. L'indi izza o, pe po e imedio a ques a ca enza, de e compie e le azioni indica e11. IŠVADOS 1. Con exs inė subs an i izzazione è uno dei segni della lingua dei si i In e ne delle Li uane supe io i e p o essionali scuole. Daik a a dgio unzione al e pa i della lingua pa ole più spesso compie in aš azioni e paan aš azioni. La maggio pa e (91 pe cen o) di ques e pa ole sono sus o ma e da pa ole di lingua non specializza a combinazioni daik a a diško sudė inių e minų šalu inių dėmenų uso casi mol o c'è meno (9 pe cen o.). Poiché il p incipale sogge o e ogge o dell'ambi o educa i o è pe sona, nei na igši i si i in e ne con ex ual subs an i izzazione più igua da con i nomi delle pe sone. La maggio pa e delle pa ole e pa ole combinini daik a a dzio posizione appa e non ojando daik a a dzio pe sona. 2.Sui si i in e ne delle uni e si à e delle scuole p o essionali daik a a diamen e usa e pa ole e combinazioni di pa ole si di is ino in e g uppi ema ici: nomi di pe sone (91 pe cen o), nomi di o me di acquisizione di conoscenze e con ollo (7 pe cen o) e nomi di ipi delle scuole (2 pe cen o). La piú abbondan e nomi di pe sone ema ica g uppo cos i uisce qua o pog uppi: nomi di pe sone secondo a liekamą ( ečiau nea liekamą) azione, nomi di pe sone secondo alu amąjį požymį, nomi di pe sone secondo un ce o po eikį e nomi di pe sone secondo al i esegu a azione. 3. Negli s udia i si i in e ne daik a a diamen e engono u ilizza i solo agge i i e pa ecipan i al e pa i del linguaggio ( eiksmažodžio o mom) pe i ii 11 I si i in e ne delle Aukš ųjų i p o esijskih mokyklų p esen a o il ma e iale non a amen e emena populia ėjančią sp endimų žu nalis iką (plačiau ž . Mu ay, S oud 2019): p is a p oblemą, indica o il modo di soluzione della sua, su ašoma p op ia poz iška ins ukcija (plg. s ojančioji k oniai VSRC), allo a iene p esen a a in o mazione: dell'uomo, isolu o p oblemą, la i a di en a miglio e. LINA RUTKIENĖ 280 Ac a Linguis ica Li huanica XCI daik a a džio unkcijas š ie imo įs aigų in e ne o s e ainėse nebūdinga. Daly iai suda o daugiau kaip 90 p oc. isų as ų kon eks inės subs an y- izacijos a ejų. Ty imas pa odė, kad daik a a džio pozicijoje gali bū i ne solo una pa ola, ma e combininys di pa ole, cos i uen e una uni à seman ica. Vadinamasis indispensinasis palydo ( aldomasis e do) seman iniam uni ui o ma si, da i dell'indagine, necessa io allo a, quando il pa ecipa o è a oi o dal s a o signi icnos del e bomuno che con iene. 4.I p incipali agioni della con ex i e subs an i izazione conside a ei ino p incipio dell'economia della lingua. Uno lingu economia p incipio del dų y a elipsė, dėl ku ios, kaip ašy a, i a si anda daik a a diškoji a ose- na. Be jo, s a bi i publicis inio s iliaus speci ika, aip pa i daly io o mos ealizamen o būypa ybės. Daik a a diamen e usa o e do o combininys di pa ole spesso aiu a a ealizza e la unzione di e e o, aggio na e dinamiskali à, būsenų kai ą impo an ius degli is i u i educa i i pasaulė aizdžio b uožus. Als J I PROFESSIONI SCOLICELO INTERNETO DEL MUNTAINE DAI DAITAVARDIŠKAI USAMENTE LEGGI E LEGGI JUNGINI SRAŠAS Apusgynieji bakalau o la o o LJŽKA; apsilankiusieji es i i à LJŽKA; a i usì VDK, a i usì KEG, a i s an ì VDK; comple ęs BTMS, LSMU, inigusysis BTMC, VU, LSMU; baigusieji scuola DTVM, baigęs s udijų p og am KK, baigę s udije LJŽKA, baigę kolegiją VK; e minali VSRC; bes i in e essa i agli s udi VDK; impegnydan ieji LJŽKA; incalzan e APRC, VSRC, incalzan e KlEG, VTVP; i PMC pa ecipan i; pensan i sulla p o essione del ca ce e LJŽKA; a en i luogo KK; miglio VSRC, bes iaus ii VSRC, VAVM; ce chan i ocazione ŠJKS; acquisi i il diploma di LMTA, VAVM; ing egis uos udijuo i KK; c ea o i VTVP; ku ian i asis PMC; išmin ingieji VKPM; įs oję 2021 m. VK; į elkamieji ŠJKS („ isi jo- je [semina ijoje] gy enan ys klie ikai apo į ilk i į su anas“ ŠJKS); ke inan ys Li uania VAVM; cu ojan i BTMC; i LJŽKA; non spa en i LJŽKA; nongiju i di laukian ieji VDK; mokan ys kalbą ISM; mokan ys isą kainą VK; mo y uo- is uzione APRC, VKPM; non en a a VK; non a i min i VU; nep i ampan i ISM; nonimminenze ISM; non aspi an i ad acquisi e l'educazione VAVM; non s udian e LSMU; senza possibili à VKPM, senza KK di pos a ele onica; no in ys VAVM; no in i insedia si comp a u ì in VU, no in i s udia e KlEG, VSRC, KEG, no in ys acquisi e l'insegnamen o VSRC, no in ys cos i ui i LJŽKA, VVK, no in ys o ene e s ipendiją VDK, no in ys s udia i LJŽKA, LJŽKA, no in ys sužino i KK, no in ys A icoli A icles 281 / Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse keis i a obulin i k ali ikaciją VSRC, no in ys s ebė i gynimus VDK, no in ys pa ecipa e a weekend ŠJKS, no in ys di en a e ka ininkais LJŽKA; decideię o a i KTU, decideię lide iau i KTU, decideię cambia e KTU; decidu i a pe segui e speciali à VAVM; discon u azioni s udiie VK; deside osi egis a si MRU; pak es asis ISM, VDK; in i iasis app endi e KTMC, VTVP, in i ieji KEG; occieji e o e della gue a ŠJKS; p on ie ei VDK; esolyžę anda e ISM; au o-consac an i ŠJKS; s edu i ŠJKS; colpi i aumų VD, KK; a anzengę, a anzusieji VDK; pe s oį inanzia i pos i VU; accoglien i LJŽKA; p o essionale jan ys VSRC; pik naudžiaujan ys alkoholiu VDK; planuojan ys ka je ą KTMC; p adedan ysis PMC, VDK; p e enduojan ys į s ipendiją VDK, p e enduojan ys VSRC; ikiuo ezza pa cheggiai LJŽKA; malgan ys LJŽKA; ce che à l'educazione APRC, ce che à più ISM; schęs an ysis LJŽKA; o io si VAVM; s andamiei VDK; KK s ojan ys, ILK, VVK, LMTA, BTMC, KTU, MRU, ŠPMC, VDA, VKPM, VSRC, s ojan ysis KTMC, VSRC VTVP, VDK, KEG, VDK, s ojan ieji ISM, LJŽKA, VKPM; s udiija ęs VKK, s udiojan ieji KK, VU; con a o s ipula o VSRC; in e essa i VKPM; iunusieji LJŽKA, ŠJKS; capiscono il signi ica o LJŽKA; in e media i PMC; u in ys educazione PMC, BTMC, DTVM, u in ys quali icazione KEG, VTVP, u in ys disabili à VTVP, u in ys p oblemi VDK, KK; iempiu e la domanda VK; zai egis a usieji VAVM; s a ali VU; anziani ISM. ŠALTINIAI APRC – Aukš ai ijos p o esinio engimo cen as. P ieiga in e ne e: h ps://www.auks- ai ijosp c.l /. BTMC – Bi žų echnologijų i mokymo cen as. P ieiga in e ne e: h ps://www.b mc. l /. DTVM – Daugų echnologijos i e slo mokykla. P ieiga in e ne e: h ps://www.d m. l /. h ps://www.del i.l /. h ps://www.ku s o i.l /. ISM – P ieiga in e ne e: h ps://www.ism.l /. Jo aiša Leonas 2007: Enciklopedinis edukologijos žodynas, Vilnius: Gim asis žodis. KEG – Klaipėdos E nes o Gal anausko p o esinio mokymo cen as. P ieiga in e ne e: h ps://www.gpmc.l /. KK – Kauno kolegija. P ieiga in e ne e: h ps://www.kaunokolegija.l /. LINA RUTKIENĖ 282 Ac a Linguis ica Li huanica XCI KMPMC Ka aliaus Mindaugo cen o di o mazione p o essionale. Accedo online: h ps:// www.kaupa.l /. KSU Kazimie o Simona ičiaus uni e si à. P iega in e ne : h ps://ksu.l /. KTMC Klaipėda cen o di o mazione ecnologica. Accedo online: h ps://k mc.l /. Repubblica della Li uania e minų bankas. Accedo online: h ps:// e minai. lkk.l /. LJŽKA Lie u os Jono Žemaičio ka o akademija. P iega in e ne : h ps://www.lka. l / LMTA Li uania musica e ea o accademia. Accedo online: h pslm:// a.l /l /. LSMU Li uania uni e si à delle scienze della salu e. Accedo online: h ps://lsmu.l /. MRU Uni e si à Mykolo Rome io. Accedo online: h ps://www.m uni.eu/. PMC Pane ėžio cen o di o mazione. P iega in e ne : h ps://www.pane eziomc.l /. ŠJKS Š en o Juozapo semina io pe sace do i. P iega in e ne : h ps://www.semina ija. l / VAVM Vilniaus au omechanikos e scuola di business. Accedo online: h ps:// a m.l /. VDA Vilniaus dailės akademija. Accedo in e ne : h ps://www. da.l /. VDK Vilniaus design kollegio. Accedo online: h ps://dizainokolegija.l /. VK Vilniaus kolegija. Accedo online: h ps://www. iko.l /. VKK – Vilniaus koope acijos kolegija. P ieiga in e ne e: h ps://www. kk.l /. VKPM – Vilniaus komunalinių paslaugų mokykla. P ieiga in e ne e: h ps://www. kpm.l /. VSRC Vilniaus s a ybininkų o mazione cen e . Accedo online: h ps:// s c.l /. VTVP Visagino ecnologia e business cen o di o mazione p o essionale. Accedo online: h ps://www. pm.l /. VU Vilniaus uni e si à. Accesso in e ne : h ps:// u.l /. VVK Vilniaus e slo kolegija. Accedo online: h ps://www.kolegija.l /. LITERATŪRA Amb azas Vy au as 1979: Li u ians kalbos daly ių is o inė sin aksė, Vilnius: Mokslas. Bedřicho á Lucie 2006: Headlines and subheadlines in newspape epo ing: based on discou se analysis o newspape a icles in he Gua dian (Decembe 2005 Feb ua y 2006): M. A. hesis. P iega in e ne : h ps:is.muni.cz/ h://dqszDiplomo a_p ace.pd . A icoli A icles 283 / Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse DLKG Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-as pa ais. ed., Vilnius: Mokslo e encyclopedijų Publishing Ins i u e, 2005. Gai enis Kazimie as 2014 [1966]: Pe Hö le S e an 2020: Subs an i iza ion o adjec i es. – Indo-Eu opean linguis ics 8, 181–204. alcuni e mini di i opa ologia. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 504. Gai enis Kazimie as 2014 [1968]: Da 2 e 3 dėmenų suda y ų sudė inių e minų ipai nell'a uale lingua Li uanea. Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 3446. Gai enis Kazimie as, Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Vilnius: Š iesa. Keinys S asys 2005 [1972]: Kele as ne ykusių apybos e minų. Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 386389. Keinys S asys 2005 [1973]: Pos abos sul linguaggio della scienza e minus. Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 380384. Kniūkš a P anas 1976: P iesagos -inis būd a džiai: da yba, signi icazioni, g ama iniai sinonimai, Vilnius: Mokslas. Kudi ka Robe as 2021: P esagni di ge go della lingua Li uania būd a džiai i subūd a dėję dali iai. Respec us Philologicus 45, 3547. Accedo in e ne : h pse alpykla.li uanis ika.l /objec ://LT-LDB-0001:J.04~2016~1488988742847 J.04~2016~1488988742847.pd . Lena o á Gab iela 2017: Синкретизм частей речи: субстантивация имен прилагательных [Sink e izm čas ej eči: subs an i acija imen p ilaga el’nych]. – P zegląd usycys yczny 3(159), 114131. Seimas della Repubblica Li uana 2020: Li uania della legge di supe io e scienza. Vals ybės žinios, 2000-03-31, N . 27-715, N . VIII-1586. Accesso in e ne : h ps: e-seimas.l s.l /po al/legalAc /l /TAD/TAIS.97866. LKG Lie u ių kalbos g ama ika 1: Fone ika i mo ologija, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. Malakauskas Algi das 1987: Veikiamosios ūšies esamojo empo pa ecipan ii sin aksinėje daik a a džio pozicijoje. Li u ians kalbos sanda os y inėjimai: akademiko Juozo Balčikonio cen esimi anni e sa i di nasci a, se . Lie u ių kalbo y os ques ioni, 26, 122–127. LINA RUTKIENĖ 284 Ac a Linguis ica Li huanica XCI Ma ke ičius Au imas 2012: Le pa i del linguaggio pa ibio p oblemos. Ac a Linguis ica Li huanica 67, 140155. Mingyou Xiang 2017: Towa d a Neo-economy P inciple in p agma ics. Jou nal o P agma ics 107, 3145. Accesso online: h ps:www.sciencedi ec .com/science/ a icle://abs/pii/S0378216616300728. Ca oline Mu ay, S oud Na alie J. 2019: The keys o powe ul solu ions jou nalism. P iega in e ne : h psmediaengagemen .o g/wp-con en /uploads://2019/08/CME is Repo -Powe ul-Solu ions-Jou nalism.pd . Palionis Jonas 1961: Lie u ių kalbos dalykai naujesniuosiuose E. Niemineno ling- negli la o i. Kalbo y a 3, 248256. Paulauskienė Aldona 1983: Lie u ių kalbos mo ologijos apyb aiža, Kaunas: Š iesa. Paulauskienė Aldona 1994: Lie u ių kalbos mo ologija: pascai os li uanis ams, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Pe ėnienė Ona 2011: Mokslo populia inančių eks ų kalbos ypa ybės: dak a o dise acija, Vilnius: Lie u os edukologijos uni e si e as. Sau baye Risha Zh., Zhe pisbay Aliya K., Demessino a Galina Kh., Kulbaye a Baglan T., Va ee Ra il A. 2021: The P inciples o Economy in Wo d-Fo ma ion in Func ional S yles o English. A ab Wo ld English Jou nal (AWEJ) 12(2), 424435. Accessibile online: h ps: pape s.ss n.com/sol3/pape s. c m?abs ac _id=3895209. Se ai ė Laimu ė 1984: Leksiniai lie u ių kalbos s a y ai. Kalbo y a 35(1), 7785. Ska džius P anas 1996 [1943]: Lie u ių kalbos žodžių da yba. Rink iniai aš ai 1, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Sližienė Nijolė 1980: Subjek inimo e obje inimo uolo, s abilendo del linguaggio li uano eiksmažodžio sin aksinį alen ingumą. LTSR MA la o i 1(70), 93105. Valeckienė Adelė 1957: Daba inės lie u ių kalbos į a džiuo inių būd a džių a ojimas. Li e a u a e lingua 2, 161328. Vaskelai ė Ramunė 2019: Į a džiuo iniai dali ai con dipendomei pa ole: codi ikuo oji no ma e le sue neaiškumai. Bend inė pa la 92. Accesso online: h psjou nals.lki.l /bend inekalba/a icle iew/366. Vicen ini Alessand a 2003: The Economy P inciple in Language: No es and Obse a ions om Ea ly Mode n English G amma s. Mo s Palab as Wo ds 3, 3757. S aipsniai / A icles 285 Kon eks inė subs an y izacija aukš ųjų mokyklų i p o esinio mokymo įs aigų in e ne o s e ainėse Con ex ual Subs an i isa ion on he Websi es o Highe Educa ion and Voca ional T aining Ins i u ions SUMARY Based on examples collec ed om he websi es o 25 Li huanian highe educa ion and oca ional aining ins i u ions, he a icle akes a synch onic pe spec i e o examine he ques ions o con ex ual subs an i isa ion. A o al o 149 cases o con ex ual subs an i isa ion we e ound on he websi es o hese educa ional ins i u ions, o which 76 we e unique wo ds meaning used in a subs an i e posi ion. These wo ds o ph ases a e om o he pa s o speech used as nouns in a speci ic con ex due o ellipsis, i.e., he omission o a noun, wi h hei nominal unde s ood om he con ex . The s udy e ealed ha con ex ual subs an i isa ion is a linguis ic ea u e o he websi es o Li huanian highe educa ion and oca ional aining ins i u ions. Wo ds used in a subs an i e posi ion a e mos commonly used in headings and subheadings, wi h mos o hem o med om common language wo d combina ions; cases o subs an i ized use o seconda y componen s in compound e ms a e much a e . Since he main subjec and objec in he ield o educa ion is a pe son, con ex ual subs an i isa ion on he b owsed websi es is mos ly ela ed o he names o pe sons. The majo i y o he wo ds used in a subs an i e posi ion a ise om he omission o he noun pe son. Sui websi es o highe educa ion and oca ional aining ins i u ions, wo ds used in a subs an i e posi ion a e used in is hema ic g oups: names o pe sons (91%), names o school ypes (2%), and names o knowledge acquisi ion and assessmen o ms (7%). The la ges hema ic g oup, consis ing o names o pe sons, è di iso in ou subg oups: names o pe sons based on he ac ion pe o med (o , less commonly, no pe o med), names o pe sons based on he assessed ea u e, names o pe sons based on a speci ic need, o he pa s o speech ( e b o ms) do no ypically ake on he unc ion o a noun on he o con ex ual and names o pe sons based on wha has been done o hem. On he b owsed websi es, only adjec i es and pa iciples a e subs an i ized, whe eas subs an i isa ion. Acco ding o he esea ch, a wo d used in a subs an i e posi ion can be no websi es o educa ional ins i u ions. Pa iciples make up o e 90% o all iden i ied ins ances only a single wo d bu also a combina ion o wo ds ha o ms a single seman ic uni . The da a show ha he so-called necessa y companion (a go e ned wo d) is equi ed o o m a seman ic uni when he pa iciple is de i ed om a e b indica ing a s a e. The p inciple o linguis ic economy is conside ed he main eason o con ex ual subs an i isa ion. One way his p inciple is ealized is h ough ellipsis, which, as men ioned be o e, leads o he o ma ion o wo ds used in a subs an i e posi ion. People a e o en seen in he images on educa ional ins i u ions’ websi es, hus, he main objec o he illus a ion LINA RUTKIENĖ 286 Ac a Linguis ica Li huanica XCI in a way compensa es o he w i en ex pa he pe son in he posi ion o a noun. Besides, he speci ics o he so-called publicis ic w i ing and he cha ac e is ics o pa icipial o ms a e also impo an ac o s. Wo ds used in a subs an i e posi ion o en help ul il he unc ion o impac and emphasize dynamism and changes in s a es, which a e impo an ea u es o he wo ld iew e lec ed by educa ional ins i u ions. inse i a 2024 m. se emb e 16 d. LINA RUTKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania lina. u [email protected]