scieee Open visual document viewer

Forma Chrikʃtima (1559) formaliuoju požiūriu. Kunigo M. Mažvydo akrostichas

Ilja Lemeškin

Abstract

Palyginimas yra pagrindinis tyrimo įrankis, tačiau palyginamojo pobūdžio procedūra turi būti nuosekliai stratifikuota. Nagrinėjant 1559 metų akrostichą, privaloma jį gretinti su: 1) kitais Martyno Mažvydo akrostichais; 2) su ankstesniais akrostichais, atstovaujančiais tą pačią raštijos tradiciją; 3) su identiškomis ir panašiomis kombinatorinės poetikos priemonėmis, kurios buvo realizuojamos platesniame istoriniame kultūriniame kontekste. Tai savaime apibrėžia besiplečiančius lyginamosios analizės laukus: netiesioginės raiškos priemonės panaudotos 1547 metų katekizme, Pranciškaus Skorinos akrostichai ir akrostichai, kuriuos XVI a. paliko kitų kraštų Europos intelektualai. Nepaisant nacionalinio M. Mažvydo sureikšminimo Lietuvoje, jo sukurti akrostichai iki šiol nebuvo nuodugnaus (lyginamojo) tyrimo objektas. Šiame straipsnyje siekiama išaiškinti akrosticho vaidmenį (formą ir turinį) 1559 metų leidinyje Forma Chrikʃtima, atskleisti jo sąveiką su verstiniais šaltiniais, apčiuopti galimą ryšį (vienodų požymių) su P. Skorinos akrostichais.

Full text

A ículos A icles 39 / ILJALEMEŠKIN Lie u iųkalbosins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0002-7095-231X Mokslinių in es igaciones di ecciones: bal is ika, sla is ika, iejoj bal ų li e a u a y aš ija, au osaka. DOI: doi.o g/10.35321/all-0291 FORMA CHRIKTIMA (1559) FORMALIUOJU POJIŪRIU. KUNIGO M. MAŽVYDO AKROSTICHAS Fo ma Ch ik ima (1559) om a o mal pe spec i e. Ac os ic by p ies M. Maž ydas ANOTACIÓN el Palyginimasy apag indinis y imoį ankis, ačiaupalyginamojopobūdžiop ocedū a u- ibū inuosekliais a i ikuo a.Nag inėjan 1559me ųak os ichą,p i alomajįg e in isu: 1)ki aisMa ynoMaž ydoak os ichais;2)suanks esniaisak os ichais,a s o aujančiais ą pačią aš ijos adiciją;3)suiden iškomisi panašiomiskombina o inėspoe ikosp iemonė- mis,ku iosbu o ealizuojamospla esniameis o iniamekul ū iniamekon eks e.Taisa ai- meapib ėžiabesiplečiančiuslyginamosiosanalizėslaukus:ne iesioginės aiškosp iemonės panaudo os1547me ųka ekizme,P anciškausSko inosak os ichaii ak os ichai,ku iuos a. deja iko o os países eu opeos in elec uales. A pesa del nacional M. Maž ydo su eikšminimo en Li uania, sus c ea ak os ichai has a šiol no ue nuodugnaus (lyginamojo) obje o de in es igación. En es e a ículo se p e ende izaiškin i ac os icho papel ( o mą y con o no) 1559 año publicación Fo ma Ch ik ima, e ela su in e acción con e s iniais uen es, apčiuop i posible conexión ( ienodų požymių) con P Sko inos akchais ESMINIAI WORDS: M. Maž ydas, P Sko inas, XVI, Ka ekizmas, Fo ma. Ch ik ima, aka is as, pa a eks as. IL LEMEŠKINJA También 40 Ac a Linguis ica Li huanica XCI ANNOTATION Compa ison es la p incipal ool de in es igación, pe o el p ocedimien o compa a i o debe se consis en emen e es a i icado. Cuando examinamos el 1559 ac os ic, debemos compa a lo con (1) o os ac os ics po Maž ydas; (2) an e io es ac os ics que ep esen an la misma adición li e a ia; y (3) ealiscal and simila ools o combina o ial poe ics que we e iden ied in a b oade his o ical-cul u al con ex . This in i sel se s ou he expanding ields o compa a i e analysis: he indi ec means o exp ession used in he Ca echism o 1547, he ac os ics o F ancisc Sco ina, and he ac os ics c ea ed in he 16 h cen u y by Eu opean in ellec uals om o he coun ies. con en )o  heac os icin he1559publica ionFo ma Ch ikʃ ima, o e eali sin e ac ion wi h he ansla edsou ces,and oiden i yapossibleconnec ion(in e mso iden ical ea u es)wi h heac os icso P.Sko ina.  KEYWORDS:M.Maž ydas,F.Sko ina,ac os ic,Ca echism,Fo ma Ch ikʃ ima, 1. M. MAŽVYDAS: JO LEBRGOS Y ACROSTICHAI Co pus Mosuidianum comp ende: p opios M. Maž ydo p epa ados pa a la p ensa lib os (1547; 1549; 1559) y después de su mue e (†1563) quedadas manusc ip i os uen es, hoy nos conocen según a dlesnius Bal amiejaus Vilen o (1566; 1570) y Jono B e kūno (1589) imp esinos. Al p ime au én icas g upo de publicaciones M. Maž ydo pe enecen es as es a os lib os: 1. [Ma ynas Maž ydas,] CATECHISMVSA PRAs y Sadei, Makslas skai ima asch a y giesmes del k ikscianis es bei del be neliu iaunu nauiey suguldi as KARALIAVCZVI VIII. dena Meneses Sausia, Me u ßgimima Diewa. M. D. XLVII. [1547] Soli Deo glo ia; 2. Ma ynas Maž ydas, Giesme S. Amb aßeijaus, bey S. Augus ina, ku ę wadin: Te Deū laudamus. Su gesmemis ape isch numi usiu p ecelima Iesaus Ch is aus, Ischguldi as pe M. Mossuida Wai kuna [e ]c. An u ilos Ragaynes Baßnicey e o o e c. [Kolo one:] Ischspaus A ículos A icles 41 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas Ka alaucuy pe Iana Wein eicha. XX día menesis Balanda. Me u Diewa. 1549; 3. [Ma ynas Maž ydas,] Fo ma Ch iks ima. Como Baßnicas Is a imæ He ikis es P usu y ki osu emesu conside ada i a. D ukawo Ka alaucui pe Iona Daubmana Me u Ch is aus M. D. L I X. [1559]. 1547 años ca ecismo y 1559 años agendą M. Maž ydas p esen ó (į o mino) como ayuda los abajos anonimos. Como aduc o es y suda y ojo, au o ía él e eló akos ić de los au o es, Su oo io se indica en los laus u sklia. Al segundo g upo le pe enecen: [Bal amiejus Vilen as,] Gesmes Ch iksc[…]oniskas gedomas Baßnic[…]osu po Aduen a y Kaledas ik G amnic[…]u. Isch imp us as Ka alauc[…]ui nůg Iona Daubmana Me u Diewa M. D. LXVI. [1566]; Me u Diewa M. D. Deo. LXX. [1570] Soli Glo ia; 1.1. Dios Wochokischka ing 1.2.[Bal amiejusVilen as,]GESMES Ch ikſcʒoniſkas gedomas baßnicʒoſu pe Welikas i Sekminias ik Aduen a.Iſchſpauſ asKa alaucʒui/nůgIonaDaubmana. Lie uwischka ließuwi pe neku ius Plebonus He cegis es P usu ene pe guldi as. De 2. [Jonas B e kūnas,] PARAPHRASIS, pe mani ina po e aus malda / pe Ma ina Moſwida iſchguldi aį auk ąįJonoB e kūnoleidinįGieſmes Duchaunas / acue do con el documen o de 1589 del Reino de G an B e aña, el mejo caso, se á que el au o de los dos olúmenes de la edición Ch is ian Vilnius no sea el au o de la misma, pe o el au o de la edición de la lengua, Kalb M. Maž ydo y el au o de los lib os Ch is ian Vilnius, y el au o de la misma, según la si uación de la misma, es el au o de un lib o (Ch is ian Vilnius) de a e ac os sub iles de la época. bą REVERENDIS PASTORIBVS ET MINISTRIS ECCLESIARVM IL LEMEŠKINJA También Ac a Linguis ica Li uanica XCI Deo Pa e, & D. N. Jesu Ch is e, dada al inal del í ulo de p akalba, lib o á lo i memen e elaciona con Maž ydo, pe o desconocido si es o no es odo labo edi ó, y , y enía se anoniminė. Taip M. Maž ydas minis ė en 1547 años ocul o del ku iam eko a ky i elionio ank aš yną,ino acija.Šip akalbagalėjo–o,ma- co espondien e ex o del la ín nep žanginio Pas o ibus e minis is ecclesia um inis ia Li uaniaam e pacem lo impulsó a hace lo medio ambien e en enganza de su p opio p es igio, pammen ka do g a iin. Taipesmy au obusno, que el au o del lib o se llamaba Gio gilyks au ė: meunum labo um ei ei ei ei ei ei ei ei ei ei; ad id p o u u um u meo nomini amam au celeb i a em ullam concilie (quippe quum neq; appe o, neq; y ielmen e liaupsidas al único Dios del Cielo Pad e y Nues o Seño y decla a i amen e e i an su nomb e de di ama ion en e la gen e y p ecisamen e po eso su au o ía inclinado a e ela ex ali e pe endam eſſe ſcio) ue um enimue o u glo ia, laus & hono nominis ſolius Æ e ni Dei Pa is & D. N. Ieſu Ch iſ i„šįda bąašpada iaune odėl,kada ei yje jisa neš ųmano a duišlo ęi išga sėjimą(aišku,aš oi ne okš u,i žinau, kadiš okioda boši oi ne eikiasiek i),be dėl o,kadlie u iųBažnyčiaįk ėp- su po seno iamen e modlamen e en una indi ec a p imu a de B e onia, que pudo no a no JėzausK is aus a dą...“(Koženiauskienė1990:76).M.Maž ydassąmoningai odo el mundo. Es a p oyección y en el ca ecismo Leidlich oda la p ác ica de la anonimía de mane a no muy inconcebiblemen e MINVS MOSTAKIAMENTIAMENTA MOSTAKIAMENTIAMENTA MOSTAKIAMENTIAMENTIAMENTAMENTIAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAM- ENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTA- MENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENT- AMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMEN- iešin i,sa o a do. P ieanoniminių,pagalM.Maž ydosamp a ą,leidiniųka ego ijosgalėjo TAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAME- NTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAM- ENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTA- MENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENT- AMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMEN- TAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAMENTAME- NTAMENTA p a anė a eisinga.Po1563me ųMaž ydąpublika oneM.Maž ydas,be  B.Vilen asi J.B e kūnas.Taijieda ėsa onuožiū a, odėls a s an au o inio p ado(au o iaus ep ezen acijos)klausimąp i aloma em isau en iškais1547, 1549i 1559me ųspaudiniais. 1547me ųka ekizmasi 1559me ųagenday as ambūsdogma inioi pa- mokomojopobūdžioda bai,ski i„bažnyčiųgany ojamsi  a nams“.Jiea - si ado aldo o(bažnyčios)pageida imui  als ybėslėšomis.Kaipi de a o- A ículos A icles 43 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas Todoai o o ipo de ipo es p oginé 1549 año Giesmė Š . Amb aziejaus.... Es a es una colección de a ios giesmių, que M. Maž ydo olia a liepia en conc e os pa apijiečių, i. i. Tokselė mies nų, deseida imus: Sup a au klausijus Diewa soda no incus u e i gesme ku in is wadin: Te Te Deum laudamus. Maža o, p i a i jejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejej- ejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejeje- jejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejej- ejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejeje- jejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejejeje Taigigalimada y iiš adą,kadM.Maž ydoknygoslinks ap ieanonimiškumo. 2. LEIDINIOFORMA CHRIKʃTIMAŠALTINIAI JO Y SANDARA Ak os ichándose es impo an e es ablece akosky á en e aducidos y sa os, au o ín ex os. Al uso de los úl imos pe enece no sólo M. Maž ydo g aba un pequeño in a pai (daznai apa eadę s eban ando la glanduma de la aducción) ó sus c eados más g andes olumenes ob as, sino y pa es de o os ex os (a los cuales pe enecen, po ejemplo, biblinės ci a os), nebū a aducción o iginal del M. Maž ydouna, decla ó Ju gis Ge ulis, quien en 1922 a su publicación 1558 (VDV16 47): Ki chen O dnung Wie es He og humb Leh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ande wei be sehen gemeh e nd Publicie e . / be sehen gemeh e ANNO CHRISTI M. D. LXIII. 25. Nouemb is. De ande Theil diese Ki cheno dnung. De ande Theil diese Ki cheno dnung. De ande Theil diese Ki cheno dnung. De ande Theil diese Ki cheno dnung. De ande Theil diese Ki cheno dnung. De ande Theil de Ki cheno dnung. De ande Theil de Ki cheno dnung. De ande Theil de Ki cheno dnung. De Theil de Ki cheno dnung. Von den Ce emonien nd Ki chengeb euchen (Ged uck u Knigspe g in P eussen bey Johann Daubman. 1558) (Ge ulis 1922: XIX). Más a de J. Ge Ge ook opinion epi ió Vaclo as Bi žiška (1960: 85). Nusis o ėjęs pun o de is a cambió sólo después de que Ch is ianas S. S angas publicó en la e is a Ch is ica glaus ą a ículo Dél M. Maž ydo ‘Fo mos Ch iks ima en 1976 / Bal in, que se encon aba en e a las ca gas de los in es igado es de la Uni e sidad de Ka ls uhe, no egos, o jun o a la uen e suel a más ue e uen e . Ki chen O dnungʼas, que nunca ue comple amen e implemen ado, pe o sepa ado capí ulo sob e k ikš ijimą en publicación, apa ecido en 1559 (los mismos años, como y Fo ma Ch iks ima) (S ang 1976: 7). Ge ai undamen ados y absoliučiai ned ip asmiški K. Los esul ados de las in es igaciones de S ang, deja, algunos de los in es igado es pe manecie on igno ados. IL LEMEŠKINJA También 44 Ac aLinguis icaLi huanicaXCI Seną ne eisingą a ibuciją paka ojo i  p as a p ielaida ją palydėjo Guido Michel: P. 95128 el ex o exis en e [Fo ma Ch ik ima I. L.] e s as de okieć según 1558 años Ki chen O dnung (d. 2, p. 2a10b). Es o es p incipalmen e una aducción li e al; desde la uen e pa icula men e mu ol a p. g eičiausiai y al comienzo de la página 119, donde apa eem en la Segunda Gue a Mundial la publicación Fo ma Ch ik ima , D. Mėlž ydo ‘os p eci Ch iks iminio (Ma in XII, 1976), p. 78) Mainz (Fo melini 2000: 157) Apmaudu, que así lo hizo en Mainz, que u o que silencia el lenguaje de o igen, . y 2000 m. La publicación del lib o de Mainz Fo mel ydos en el sis ema de la li e a u a de Mainz en ealidad se p odujo en el mismo año. Desde Ged uck u Knigsbe g du ch Johann Daubman Anno Ch is i 1559, sin emba go, a in de p ecisión hay que en a iza , que conside ando la publicación Fo ma Ch ik ima kilmę i sudė į de ė ų kalbė i no sob e uno uen e, sino sob e uen es. 1559 años Fo m de Tau es el p incipal, pe o no el único, ex o, incluido en M. Maž ydo. Ch is nse leidinioFo m de Tau (1559)“;„Tik asisMaž ydoFo mos Ch ikš ymo e imo o iginalasy ane okiškasKi cheno dnung(1558),be a ski asjosky iausapie k ikš ijimąleidinysFo m de Tau ,pasi odęs1559me ais.Į ai u ė ųa siž elg i Maž ydo aš ųšal inių y ėjai.Analizuo iMaž ydoFo mą Ch ikš ymo emian- is1558me ųKi cheno dnung eks unė ajokiopag indo“(Dini2010:76,80). Taigi, engian knygąM.Maž ydas ėmėsileidiniu(VD16ZV21274)Fo m de Tau . Wie die in de Ki cheno dnung des He ʒog humbs P euſ= ſen / nd an- He um Io dan kam. Tai i in popula i Ma ino Liu e io giesmė (EKG 146, EGVD), que, según los da os disponibles, ue edi ada po p ime a ez como lakš inis (in plano) leidnis en 1541 (jis neišlikęs). Más a de, 15431544 años, giesmę Jose Wi embe ge publicódino Jose as Klugas (16 G 849; VD16 G 202): 850 Geis liche Lie de u Wi embe g Anno 1543. Wa nung D. Ma . Lu he . Viel alsche Meis e j Liede ich en Sihe dich u nd le n sie ech ich en Wo Go hin bawe sein Ki ch nd sein wo Da wil de Teu el sein mi ug nd mo d (Ged uck u Wi embe g Joseph Klug Du ch Anno M. D. Liiij)1. Da más a de, en el año 1545, giesmėė Leipcigo publicó Valen ino Babs oio en una colección (VD16 G. 851), que se conside a el úl imo au o de M. Liu e io: Geys liche Liede . Mi newen o hede eine D. Ma . Lu h. Wa nung D. M. L. Viel alsche Meis e i Liede ich en Sihe dich , nd le n sie ech ich en 1 VD16 G 850; acceso en In e ne : h ps://digi al.s aa sbiblio hek-be lin.de/ we kansich ?PPN=PPN817716122&PHYSID=PHYS_0087&DMDID=DMDLOG_0030.  S aipsniai / A icles 45 Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas Wo Go hin bawe sein ki ch nd sein wo Da wil de Teu el sein mi ug nd mo d. Leipig (Ged uck u Leipig du ch Valen in Babs in de Ri e s assen. 1545). Nag inándose M. Maž ydo la aš a kilmę, a es a Fo ma Ch ik ima delia G. Michel no sume ikė. Como pa alelė él el ex o y la melodía okošska, ne a kildė nu odė 1545 año de publicación: Vokiškas M. Geis liches Liede , gies N . 18 [=1561 m n ., gies N . 18 1943], melodia de Ma in Lu he 2, 1561 m., G. Pasku nica, G. Pasku nica, 393a, 1570 m., Ki chengesan (p. 3637a) y 1539 m. Ki chenges (p. 398a) . 1543–1544 1545 1559 Michelini 2000: 192 Nus a y ikonk e ųšal inį,ku iuo1559 me ais ėmėsiM.Maž ydas,y a sunku dėl eo iškai įmanomų okiškų spausdin ų šal inių (išleis ų 1543– 1559 años) abundos, po un lado, y s ockos de ma e ial compa able, po o o lado. El ex o océs en di e en es publicaciones se ca ac e iza po su es abilidad, y M. Maž ydas en su lib o incluyukė sólo una (pi mą) okiško o iginalno eilu ę (Ch is myn nse He um Jo dan kam). Además, la aducción publicada M. Maž ydo no iene di isiones de Ayuda, que ayuda an a iden i ica la uen e, si epadeda y el ex o seguincias penkline (ba u, como si ue a un especialis a en la música). IL LEMEŠKINJA También 46 Ac a Linguis ica Li huanica XCI spausdin ugiesmės a ian u.Dėlšiosp iežas iesšaliaM.Maž ydo e imočia pa eikiamagiesmėpagalJ.Klugo1544me ųleidinį,ku iuo1545me aisnuo- sekliai ėmėsi y V. Babs as: Geiſ liche Liede zu Wi embe g. Wi enbe g:Jose Klug,1544. Fo ma Ch iſk ima. Ka aliaučius:JonasDaubmanas,1559. 42[ ] [19 ] Ein Geis lich Von nse heiligen Da in ein ku Was sie sei? We sie ge= s i e habe? Was sie nü e? e c. Jo dan pa a. D. Ma . Lu he . S ij Ch is P iėme ch iksch a nůg Jana: LiedGiesme ducha= / Tau ewna ape musu S. Ch ik= / ge asse ch a suguldi a nůg / D. Ma : Lu he a. Ch is nse He um [na os] CH is us Jo danop a eiha: [na os] Kaip io Tewas no eiha: Pildidams sawa eda: C iij Te [42 ] [19 ] [na os] Ch is nse HE um Jo dan Tę Von S. Johans die [na os] An gh eku apmasgoghima: nã sein we ck u n am u llen Da I s i en ns ein Bad u wa= K auihu i [na os] [na os] Dudams schen ns on [na os] en auch dem bi e n Tod Du ch sein / Tod [na os] nos Ch iksch a e o za: Tau e [na os] kam nach seines Va e s willen[na os] sme is paskandinima wol e saisdomis sawa / /: [na os] sünden E seu= / A ículos A icles 47 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas Geiſ liche Liede zu Wi embe g. Wi enbe g:Jose Klug,1544. Fo ma Ch iſk ima. Ka aliaučius:JonasDaubmanas,1559. 43[ ] [20 ] [na os] Blu selbs nd Wunden Es Dudams nos sup ask nu kosnas newes Leben. / Ků wadin Ch iks a Diewas So h nd we nas Was Go heiss selbs die Tau= Ke e hau en. Ch iks as Go sp ich u wandů p as as Doch nich allein ( e. VndwaseinCh iſ engleubenſol schwen= sse . as Sein heilgs Wo is p iedů= Mi eichem Geis on massen. es Tas e dade o FiijSolchs [na os] nauihe giwa a. gal ein [na os] Klausik bei me cke alle wolKą u ike i smů Jęng Koce ums bus ischweng= u meiden n wil das wasse sei Be ne es wiens schlech Wa= P ieg wandens es sodis as Diewsliepięngwandubus auch dabeyJ / schwen s Duchs es de is alhie de Tau e . Ch iks i ogis Ta aiDiewsſchwieſeiiſch ei= ſke Weidaisi ſʒodʒieispamoke CiiijDiewas ILJALEMEŠKIN 54 Ac aLinguis icaLi huanicaXCI 1544 1559 3. Slchs ha e ns beweise kla 3. Ta ai Mi Bilden ndmi Wo en/ DesVa e sſ immano enba / Jo dan ho e. / Ta ai Diews schwiesei Slchs ha e ns beweise kla 3. Ta ai Jo dan ho e. Jo daniep ghi es ischgi de as es mans miels sunus An dem ich hab ich hab ge allen. An dem ich hab ge allen. An ge allen. An dem ich hab ge allen. Ghis man Diews schwiesei isch eiske Daselbs am Weidaisi ſʒodʒieispamoke DiewasTewasbalſuſchauke isch eiske Daselbs am Jo dan ho e. 3. Diews schwiesei isch eiske Daselbs am E sp ach Das is mein liebe SonTews kalb ge allen. An dem ich hab ge allen. An dem dem ich hab ge allen. An dem ich hab es didei malonus DEN will ich Euch be ohlen han/Tą asch dowanoiu iumus Das j JN h e seinem Le en. J pildike io sodus. 4. Auch ę mismo buwa Jn seine a en Menschei . e niede e A heiha e Dwasse schwen a e niede e A heiha i Dwasse schwen a Wennwi ge au e we den/ Alld eyPe ſonge au e han/ apwilk a Das wi nich sollen weiueln ns au E denBei p ieg musu an swie a u AlleTam ius buke paklusnus Vnd olge Go es Son hie selbe s eh 4. Sunus Diewa Weide smogis es sawa De heilig Geis Jn Taubenbild e kleide . / De heilig Geis Jn Taubenbild e kleide . We Ka wela Kaipiaubuſimemech ikſ a JogT aicemusapch ikſ iiha d anTaip ikekem s ip a wie a Da mi bey wohnen sich e geben. / Giwen i u wissada. 5. SEin Jnge heiss de HE e hin all Wel u le enMokin i liep wissa swie a p a api s del gh eka Sich sol u Busse gleube nd sich eu en less Ku s sólo y we denTas ap u es ischganima Ein smů giwenima / / De nich meh knne s e benKu s no sol e ben. Gaus ka aliske Diewa. 6.WE Ch is 5. Apas alus Pons siun sawa Geh Das sie e lo n in Snden is Jog es ke en. Sich / Todel eda a paku a We eceims ch iks a Sol dadu ch selig newgebo ne Mensch e heiss Nauiha bus pudo mo i i an amsa Das Himel eich nich gleub diese g ossen Gnad6. Malonei es o ku s ne iki De bleib in is e damp um ewigen TodRas ghis g unde. / / u las gnie dek i Nich s ghi negelbæs All sein Thun is E bsnd mach s u nich igkei Vsch is gebo en / Smogaus da bus i giwa a smogus negelb nieslaka. seinen SndenAmsinai giwens gh eki Vnd amsinouie sme i Tie in de Hellen hil sein eigen heiligkei Io schwen ibæ e lo enNei wissi io abai iem padæs Die nieka p iegim s gh eks da a Da in e Ve mag jm selbs nich s hel en. Sau A ículos A icles 55 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas 1544 1559 7. Das Aug allein das Wasse sieh 7. Musu giessen. An waika pilamąghi De Glaub im Dwasse ę weisdi Des Blu es Jhesu s eh Smogus pe Dwasse ę weisdi Des Ch is aus k aughi Vnd is ü im ein o e Ch is us Blu ge e be Diwnai Ch is aus hu An senu aisdu gee ima Von Adam Adoma on ns selbs begangen. Nos schlowe důkem akis eg wandeni Wie Menschen Wasse Geis die k a e s eh Smogus pe Ch is i / De Glaub im Geis die k a e Blu es Jhesu Ch is i. We nai ing Flu Jem wandů es k aus audonas Von k auihu k osi as Die allen Schaden heilen gee he be gidSwie s / cuales is Auchch p iegn as nůg sena. 8. Diewui Tewui J Jheſu Ch iſ u ga binkem Bei Dwaſſe ſchwen a laupſinkem Wienam Diewui dekawokem Ku s iſ a es eſ Ch ikſch ima An gh eku ap ʒiſ ighima Bei amſʒina iſchganima Nůg Ch iſ aus apſʒade a Jem buk amsiua ga ba. Amen. Palyginimui adjun ando lib e M. Liu e io giesmės e imas según nue a li uanos luu e onos giesmyną (K ikščioniškos giesmės 2007: 311312): 1. P i upės K is us a ėjo, Naminos Jo dán, Nes miele C is o quiso, Kad bap is ían Jį Jonas. Taip K ikš ą mūs pa a el despejo De los pecados pa ado Y almas del p ea acado K auju, jaldomis su Él ca os la di o ció. 2. Po lo an o en endamos bien, Qué signi ica Sanas K ikš as, C eamos noso os en eso i mes Y e i emos el camino mal de. Nes San as K ikš as es el agua, ILJA LEMEŠKIN Mūs K ikš y ojas 56 Ac aLinguis icaLi huanicaXCI Tačiau anduone ienas– Š en asisžodisjausujuo, D asiaŠ en a,nesDie as– e dade o. 3. Es o Dios e eló isiones, Y palab as De Él sona on, Pasclé de los cielos lo al o Y Jonás Jį oyó, Kai diga: Es e es Mi Hūnus, Lo amo Jįa co azinga, Paschy ęs él yo os es oy Pamocy meilingai Accep ad Su doc ina. 4. Jun o con Pad e u lo k ikš e Toda san ybe su Aplankė y Š en a D asia Pa idalu ka elio. C eámos en ese co azon, Pa i kamos en nues a alma, Que nos T inidad bau is ija, Š en aD asiaa gimdo, Paš ęsdamamusDie ui. 5. [pues a] [ al a] 6. 7. Ois solo e agua, An kūdikėlio llua, Feėjimas issalimien o, Š en u k auju laimė ą. Agua ex ao dina es K auju él consag adas asis, Él la a pecadomes ealmen e, Adomo p adė ąsias, Ši dy mūs es ancias. A ículos A icles 57 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas 8. Noso os a Dios Pad e la alabanzamos Bei Sūnų Jo b angiausią, I Š en ą D asią liaupsinkim, Dékkodando calščiausiai, Él dio San ą K ikš ą a noso os, Él sinsos nuplaja, A a és de Lį odos Sal amien o Nos e e ninho ob enemos, Ga bé al que idísimo Dios! In e esan e es que, debido a los es ue zos de la consis o ia de la iglesia e angélica lu e ana de Li uania, la edacción del giesme ha eliminado casi un e cio del ex o de M. Liu e io (paseidzia o iginal 5- y 6-s o as), y como M. Liu e į M. Maž ydą, i. e. incluye su 1559 año de edad, es deci , no incluye su elación con M. Maž ydu Deja cuando sepa aba el ac os icio, el con empo áneo giesmes que el au o del giesme es solo M. Liu e is pana s 1544 y 1559 y el ex o del giesme indica que M. Maž ydas sólo e isó el ex o o iginal. Es o no signi ica que el ex o de 1547 años de edad, y sob e la exac i ud del con enido de los e sos y la o ma del nomb e y la o ma del nomb e y la o ma del nomb e y la o ma del nomb e de Maž ydas, haya enido que esol e el p oblema. da ėde ynioseilu ės.Giesmėspabaigojeduposmaisuda ė18-apozicijų( ai- mo y uo os aidės,įsi e pusiospozicijoje a p a doi pa a dės,ak os ichebū i 1 2 34 5 6 7 8 9 M A R T I N V S M A S WJDA S de es a mane a po pe sonalnžių pasilio dos posiciones ( aidės), que según las en onces disposiciones ya e a posible dėsningamen e en ende se como in e linea inę san umpą: MARTJNVSS MASWJDAS M MARTJNVSMASWJDASSM MARTJNVSMASWJDASSignaMus [mes] Ma ynas Maž ydas žegnojame. ILJALEMEŠKIN 58 Ac a Linguis ica Li huanica XCI La Li huanica ali e san umpa ha sido sug e ina con e b. signi ica e (SM = Signi icaMusica Cappelli 1928: 354) y semán icamen e elacionada con el ak os ichu BI de 1547 TP: Baccalau eus Iu is Iu is Posui eisius bakalau s c uzą zazdėjo (Lemeškin 2019: 364). Kolega Tomachas Hosko 365 p opuso una mane a de explicación de las lenguas (Hosko ec: 12 127 SM San umpa na i, lenkė, okmen segnen, s segnian... San umpa, que y ap es.pl.1.indic. o manuo e b.signa e „k yžiausženkląuždė i;pasi ašy- i“,išku io(iš idu amžiųbažny inėslo ynųkalbos)kilęlie .žegno i,ček.žeh- co esponde a la a acho, adelan e pl. pl. la e bal, . y. y. y. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. e. Así, la es uc u a ac os icho es así: MARTJNVS MASWJDAS S[igna]M[us]: [žegnonės eks as] [kunigas]4 Ma ynas Maž ydas žegnoja: Diewui Tewui schlowe důkem J Jheſu Ch iſ u ga binkem Bei Dwaſſe ſchwen a laupſinkem Wienam Diewui dekawokem Ku s iſ a es eſ Ch ikſch ima An gh eku ap ʒiſ ighima Bei amſʒina iſchganima Nůg Ch iſ aus apſʒade a Jem buk amsiua ga ba. Kuklus, die obaimingo anonimiškumo buscando au o o ius 1547 años ekizmei agendojeFo ma Ch ikʃ imaelgiasi ienodai.I čia,i  enpag indinį eks ą esp. e imussupa ospačiospaski iesau o iniai eks ai,panašiaisu- ka a ky i seman i icamen e y g ama i icamen e. es ic as a la pa ia di igida epig a as y eiliuo as p akalbos ak os ichas B[accalau eus]I[u is] MARTJN MASVJDJVS eisių bakalau as Ma ynas Maž ydas Ka ekizmo p adžioje. Ka ekizmo, kolo ono ie oje, pa eik oje con ex ų e e e ocacijose Siapi ailu, es á espec i o al ex o au o ino. Šių akko (išbos TP) Possa BI: Balau eus Iu is Ti ulum eisių bakalau as eisių bakalau as Li huanian k usai did did did didinai sa o 1559 pe mi ua o du epig a ai epig a ai o each o he same yea as well and ska ie y (el uno de los dos epig a os es á esc i o en lo yano; pe o el o o es lo mismo; el epig a ismo no se puede sepa a ; el epig a ismo es á en Li uania. A ículos A icles 59 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas Así, el ex o p incipal el cie a ac os ichas MARTJNVS MASWJDAS S[igna]M[us] Ma ynas Maž ydas žegnoja con adecuamais palab as de bendición. Así en las publicaciones de 1547 y 1559 se obse a la misma au o iaus esc i isena: al p incipio de los lib os él se di ige a la leci y oja y p isis a o; al inal de los lib os M. Maž ydas señala y pone odo señal de c uz, y una ez más no se ol ida de añadi y umpos maldenos con el inalizado AMEN. 4. P. SKORINOS Y M. MAŽVYDO AKROSTICHAI P. Sko ina y M. Maž ydas ep esen an la misma adición laš ija LDK; ambos se i on kiek ienas en di e en e iempo y desiguodai lla ga P ūsijos kunigaikščiui Alb ech ui. M. Maž ydas debía se diseminado y bien conoce los abajos del iniciado de la p ensa Li uana, en los cuales pasi aikė y p ime os Li uania ak os ichų. ellos M. Maž ydas po encialmen e podía ( u ėjo) o ien a se, po lo que iene sen ido g e in i usėnų y lie u ių ak os ichus, especi ica sus señas comunes Abėcėliniai ak os ichai, ano i i Raudų knygoje ( 1519)) y Aka is e š Pe ui Pauli (     dak a as Sko inai is P anciškus ašė (Aka is as s . Jonui K ikš y ojui      ) i     dak a as Sko inai is P anciškus da ė (Aka is as Saldžiausiam Jesuc is o nomb ei        ). 5 El a ículo es publicándose 2025 años Knygo y os 84-ame omo. IL LEMEŠKINJA También 60 Ac aLinguis icaLi huanicaXCI Pi miejižodžiai„ ašė“i „da ė“a i inka aka is ųpenkisį adi- nius posmus. Toliau enan es palab as conjunciones y según g iegos abėcėlės le as núme o comp ende aka is ui habi ual 24 posiciones. En 15 años M. Maž ydas u o que esol e los mismos p oblemas que ge okai aksčiau ūpėjo P. Sko inai. Debido a las limi aciones de la o ma (e d ės) los dos au o es enían que escoge cie as palab as un cie o ly is. M. Maž ydas a žė d iejų posmų 18 eilučių, P. Sko iną 24 posi ionis po ebus Izumpin i pa pa ią, M. Maž ydas o mudo una o ma más co a de li uano (MDJWASJASDAS en luga de MASVSVIDIVS) (pa a con empla aquí el consonimo consušinio no es necesa io). P. Sko ina enía que hace a i kčiai i iš emp i pe sonali y, que jun o con el í ulo académico (J i i i nę.Todėlleidėjaslo ynizuojasa o a dą(), aippa pasi enkailges- nį usėniškąkilmė a dį(),ku iss ilis iškailo yniškam a duine inka. No maliomis aplinkybėmis, . y. ne a žomi ak os ichų apim ies ėmų, P.Sko inai M.Maž ydasbū ųpasi inkęki as, inkamesnes, a osenojeįp as- as,nusis o ėjusias o mas.Galimybęlais aiišplės iak os ichąM.Maž ydas u ėjo1547me aiseiliuo osp akalbosp adžioje,ku ,p adėjęsak os ichąnuo pi mos eks o aidės,jispa a ojoįp as asi  a pusa yjege aisude in asakade- P. Sko inos y M. Maž ydo combina o iniai kū iniai son ce canos espec o sin ác ica. Es o no es banali an oponiminė žyma (labio di undusi), que en los ex os del nomb amien o o kilmininko a dažodžio o ma odyda o en cie a pe sona yū (kinio) pe enomybę. Na das y pa a dė con el g ado académico ( esp. socia linio s a uso nuo oda) unciona como accionz, que a po de ás del Pasa uoju a mažodžiai, que ac os ichima auxiliabnu an aeilę. M. Maž ydas san eiškia supplemen om, que šlieja a sus nomb es; P. Sko ina lo hace en los pasos in oduc i os:      : … dak a as Sko inai is P anciškus esc ibió: ...      : … dak a as Sko inai is P anciškus da é: ... A ículos A icles 61 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas BI MARTJNVS MASVJDJVS – BI [M.Mas jdius]TP „ eisiųbakalau asM.Maž ydas“„ eisiųbakalau ask yžiausženkląuždėjo“ MARTJNVS MASWJDAS SM:... [p eg] Ma ynas Maž ydas žegnoja:... La semejanza aumen a y lo que, al inal de la publicación bajo ac os icho g ama inio cen o suplemen a io luga es á p esen ada iesioginė kalba, . i. pačių au o ių malda. P. Sko inos aka is uos ella ocupa mucho más espacio, que M. Maž ydo, que, limi ado M. Liu e io giesmės s o inės sanda os, enía cabp i en nue eas líneas. Plg., po ejemplo, ak os icho e o dos sąwiką P. Sko inos aka is e Al dulcesísimo nomb e de Jesús:     : b          b b   b             G e inamųjų ak os ichų a inys semán icamen e no es á comple amen e iden iškas ( ašė da ė žegnoja), pe o es o lema socialinis ašančiųjų ne apa umas. P. Sko ina e a ele ado elsa inimą alcanzado pasaulie is, pe o no kunigas. Gabus ob a li e a u a él podía esc ibi aka is as y o os maldos ex os, pe o no podía en su nomb e es as o aciones de la gen e laimin i. P. Sko ina aka is ams a imas y M. Liu e io giesmės con enido. Y allí, y aquí se habla de Joná K ikš y oja, Jesús k ikš ą Jo dane y k ikš o s a bą. Ski umai en e los cuales de ob as de géne o: P. Sko ina abajó con bizan iško aka is o o ma; M. Maž ydas imp o isó con ka a ia de ipo ikies giesme. Finalmen e, debe ía señala se a la publicación ma ybokian Fo ma Ch ik ima y Aka is ynas hay publicaciones, la in o mación i ula es sob e suda y ojus (yli). En ambos lib os al a y el kolo ėjus que publica el publica. Aka is ino es el inal de la publicación. Šią ūks amąin o maciją eikėjosu as i,opažengęsXVIa.skai y ojas ambu- opasi uošęs. odoasmenį, ku is knygą „da ė“. Ki amhimnui, į auk am a pki ų ILJALEMEŠKIN Ac a Linguis ica Li huanica XCI aka is en en medio del lib o, ue elegida leksema ašė, que señaló de es e y sólo de es e conc e o ex o de guedamojo au o ių. Knygos pozicijoje skai omas ak os ichas pildė i iki šiol pildo nuopelną. Debido a es a azón, pa a que ue a no ado y is o, ue compilado basado en las únicas ajas que se dis inguían (Leme 2023: 367 […] 366 1559 edi ion Maž ydas Meldos ić e eló de mane a simila : akchu, que palidaba giesmę sob e el g i o de Jesús, ( a si es o se ía) se lle ó su kolo onu en la p epa ación de es e lib o. Así, en e P. Sko inos y M. Maž ydo ak os ichų, esc i o (po las limi aciones de espacio) en una lengua mix a y es ilís icamen e no coo dinada, hay muchos signos comunes u ilizados. Los au o es de los p ime os lib os usėnais y li uanos se di igie on a la ci i oja d ina iais sen ados: dak a as Sko inai is P anciškus da ė, [kun ich] Ma ynas Maž ydas ak os žegnoja“.Pog ama iniocen oau o iaip idėjopapildinį, .y.sa ųmaldų.Toks ak os ichų c eación de í ulos no es ecuen e, pues al señala su au o ía académica y al indica el í ulo de la i ulación de la i ulación de Ak oskus g e , e ela una g an simili ud en e el ipo ca ólico y el de la i ulación, lo que hace c ee que M. Maž ydas Maž ydas y L. D. T.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.- K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.- Jųlyginamasis y imasa skleidžiasan umpųs a bą.Pas a ąsiasM.Maž ydas K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.K.- K.K.K.K.K.K.K.K.K.K. 1559me aisjaukaip y iausiasisRagainėsapsk i ieskunigasjisžegnojažmo- nesi palaimina juosa ski a malda.Pi masisak os ichasy a„s uden iškas“, an asis–„kunigo“. 1559me aisM.Maž ydoak os ichaspasižymiglaudžiasą eikasuan uoju Fo ma Ch ik ima e s iniu uen e. Au o ius, no dañisdamas la p ecisión de la aducción, meis iškaiįpynėsa o eks ąįM.Liu e iogiesmę.Ak os icho ąsa–papildomą aš un ą posmą cons i uyanan i žegnonė an bien coincido e s inės giesmės con enido, que ilgainiui se con i ió insepa able en M. Liu e io ob a sudedja pa e. Du e s iniai uen es (1559 años Fo m de Tau ; M. Liu e io giesmė Ch is , He unse , zum Jo dan) 1559 años o man la base del au o , sin emba go el exclusi o de los bal is as es nusipelnę M. Maž ydo. A ículos A icles 63 / Fo ma Ch ikʃ ima (1559) o maliuoju požiū iu. Kunigo M. Maž ydo ak os ichas Sin ak os icho y žegnonės, aba ų en es e a ículo, M. Maž ydo lib o epig a ai espe an un es udio sepa ado. LITERATŪRA Bi žiška Vaclo as 1960: Aleksand ynas: senųjų lie u ių ašy ojų, ašiusių p ieš 1865 m., biog a ijos, bibliog a ijos i biobibliog a ijos 1: XVI–XVII amžiai,Čikaga:JAV LBKul ū osFondas. CappelliAd iano1928:Lexicon abb e ia u a um / Wö e buch la einische und i alie- nische Abkü zungen,Leipzig:Webe . DiniPie o U.2010:Ma ynoMaž ydoFo mos Ch ikš ymo(1559) e imoo igi- nalas–Fo m de Tau (1559).–A chi um li huanicum12,71–82. Ge ulisJu gis1922:Maž ydas. Seniausieji lie u ių kalbos paminklai iki 1570 me ams, Kaunas:Š ie imominis e ijosleidinys. Hosko ecTomáš2021:Li huanica ali e : isuminės ilologijosp i aikymasli uanis- ikoje.–Ac a Linguis ica Li huanica85,117–140. KoženiauskienėRegina1990:XVI–XVIII amžiaus p akalbos i dedikacijos,Vilnius: Mokslas,1990. K ikščioniškos giesmės 2007:K ikščioniškos giesmės, sud. L. Fe ingis, Vilnius: Lie u osBiblijosD augija. Lemeškin Ilja 2023: Проблемы изучения Малой подорожной книжки. Полемическийэкскурс[P oblemyizučenijaMalojpodo ožnojknižki.Polemičeskij èksku s].–Knygo y a80,343–385. LemeškinIlja2019:Li huanica ali e ,se .Billēmai bhe e sinnimai,2,Vilnius:Lie u ių kalbosins i u as. MicheliniGuido2000:Ma yno Maž ydo aš ai i jų šal iniai,Vilnius:Moksloi en- ciklopedijųleidybosins i u as. S angCh is ianS.1976:DėlM.Maž ydo‘Fo mosCh iks ima’šal inio.–Bal is ica 12(1),7–8. Schilling Johannes 2019: E läu e ungen. Ma in Lu he . Geis liche Liede , Leipzig: E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al . E angelische Ve lagsans al .