Linguistic wokeism: Revisionism of the gypsy moth and Asian carp, and fate of the Russian salad

Acta Linguistica Lithuanica 2025, tom 92, s. 1–8 Nuoroda į turinį / Turinio nuoroda ISSN 2669-218X (internete / elektroninis) Prawa autorskie © 2025 Jaime A. Teixeira da Silva. Išleido Lietuvių kalbos institutas. Tai yra atvirosios prieigos straipsnis, platinamas pagal „Creative Commons“ priskyrimo licencijos sąlygas, leidžiančias neribotai naudoti, platinti ir atgaminti bet kokioje laikmenoje, jei nurodomi originalus autorius ir šaltinis. // Wydał Instytut Języka Litewskiego. Niniejszy artykuł jest artykułem otwartego dostępu, rozpowszechnianym na warunkach licencji „Creative Commons” uznanie autorstwa, która zezwala na nieograniczone wykorzystywanie, rozpowszechnianie i odtwarzanie treści na dowolnym nośniku, pod warunkiem wskazania autora i źródła. Gauta: / Gauta: 2025-03-26. Priimta: / Priimta: 2025-05-10. 1 LINGUISTIC WOKEISM: REVISIONISM OF THE GYPSY MOTH AND ASIAN CARP, AND FATE OF THE RUSSIAN SALAD Lingwistyczny wokeizm: rewizjonizm ćmy cygańskiej i karpia azjatyckiego oraz los sałatki rosyjskiej JAIME A. TEIXEIRA DA SILVA Niezależny badacz E-mail: [email protected] ORCID ID: https://orcid.org/0000-0003-3299-2772 Obszary badań: badania biomedyczne, etyka nauki i polityka naukowa. https://doi.org/10.35321/all92-12 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ABSTRAKT Koncepcja wokeizmu w środowisku akademickim może reprezentować dwa radykalnie ideologiczne bieguny: w ujęciu neoliberalnym jest symbolem wyzwolenia społeczno-kulturowego, natomiast w ujęciu konserwatywnym — symbolem niepotrzebnego rewizjonizmu, który wystawia na próbę granice tradycyjnej kultury. Środowisko akademickie znajduje się w samym centrum tej społeczno-kulturowej batalii. W niniejszej dyskusji termin „językowy wokeizm” opisuje próbę korygowania postrzeganych nierówności społecznych za pośrednictwem języka. Wyróżniono dwa przypadki: ćmę cygańską, której nazwę zmieniono na ćmę gąbczastą (Lymantria dispar), oraz karpia azjatyckiego, którego nazwę zmieniono na karpia inwazyjnego. Argumentuje się, że „językowy wokeizm” jest skutecznie propagowany i utrwalany, gdy ideologie neoliberalne zostają zbieżnie przyjęte w środowisku akademickim, przez grupy działań społeczno-politycznych oraz neoliberalne media, w tym media społecznościowe. Wreszcie, w trwającej obecnie wojnie rosyjsko-ukraińskiej wczesne zakazy używania liter „V” i „Z” w niektórych krajach, jako językowa forma rusofobii, sugerują możliwość, że animozje geopolityczne mogą być również wyrażane językowo w sposób neoliberalny, przy czym żartobliwie wskazuje się na ryzyko dotyczące sałatki rosyjskiej. Większym ryzykiem w kontekście publikowania akademickiego, jeśli neoliberalne polityki rewizjonistyczne zostaną przekształcone w polityki „etyczne”, jest to, że osoby, które nie zgadzają się z takimi politykami lub nie popierają ich, mogą zostać określone jako nieetyczne. SŁOWA KLUCZOWE: media i media społecznościowe, neoliberalny, uprzedzenie, rewizjonizm, ideologie społeczno-polityczne. ADNOTACJA Pojęcie wokeizmu w środowisku akademickim może reprezentować dwa bieguny ideologiczne: z perspektywy neoliberalnej jest symbolem społeczno-kulturowego wyzwolenia, natomiast z perspektywy konserwatywnej – symbolem zbędnego rewizjonizmu, za pomocą którego poddaje się kontroli granice tradycyjnej kultury. 2 Środowisko akademickie znajduje się w centrum tej społeczno-kulturowej walki. W tej dyskusji pojęcie „lingwistycznego wokeizmu” opisuje próbę skorygowania za pomocą środków językowych postrzeganej nierówności społecznej. Wyróżnia się dwa przypadki: ćmę cygańską, którą zmieniono na ćmę gąbczastą (Lymantria dispar), oraz karpia azjatyckiego, którego zmieniono na karpia inwazyjnego. Twierdzi się, że „wokeizm językowy” jest skutecznie rozpowszechniany i utrwalany, gdy ideologie neoliberalne zostają uzgodnione między środowiskiem akademickim, grupami działań społeczno-politycznych i neoliberalnymi mediami, w tym mediami społecznościowymi. Wreszcie w kontekście trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej wczesne zakazy używania liter „V” i „Z” w niektórych krajach, jako forma językowej rusofobii, pozwalają przypuszczać, że wrogość geopolityczna może być również wyrażana lingwistycznie w neoliberalny sposób, stwarzający zagrożenie dla rosyjskiej mieszanki. Większe ryzyko w kontekście publikowania akademickiego, jeśli neoliberalna polityka rewizjonistyczna zostanie przekształcona w politykę „etyczną”, polega na tym, że osoby niezgadzające się z taką polityką lub jej niepopierające mogą zostać określone jako nieetyczne. SŁOWA KLUCZOWE: media i media społecznościowe, neoliberalny, uprzedzenie, rewizjonizm, ideologie społeczno-polityczne. UWAGA O NEOLIBERALNEJ KULTURZE WOKE ORAZ WOKEIZMIE W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM W zależności od tego, czy dana osoba sytuuje się skrajnie po lewej stronie (neoliberalnej), czy skrajnie po prawej stronie (ultrakonserwatywnej lub tradycjonalistycznej) ideologicznej walki społecznej, która rozprzestrzenia się na całym świecie, kwestia „woke” może być postrzegana odmiennie. Używając słów Cowena, wokeizm może oznaczać dla członków skrajnej lewicy stan „wysokiej świadomości rasizmu i niesprawiedliwości społecznej oraz mobilizacji na rzecz zwiększania tej świadomości”, natomiast dla członków skrajnej prawicy może oznaczać postawę „kaznodziejską, alienującą, nadmiernie skoncentrowaną na symbolach i pełną zadufania w sobie”. 1 Internetowy słownik definiuje „woke” przez pryzmat lewicowy jako „świadomy i aktywnie zwracający uwagę na ważne fakty i kwestie (zwłaszcza kwestie sprawiedliwości rasowej i społecznej)”. Neoliberalny ruch akademicki wywołał wyzwania dotyczące kwestii związanych z 2 ideologiami kulturowymi, gospodarką, społeczeństwem i „integralnością emocjonalną” (Gair et al. 2021). Jednym z namacalnych skutków wzrostu wokeizmu jako głównego nurtu zjawiska społeczno-kulturowego oraz jako modnego słowa w mediach społecznościowych jest przekształcanie aktywizmu społecznego w narzędzie budowania marki przez firmy, a tym samym kwestia autentyczności przekazu może zostać oderwana od jego pierwotnych intencji społecznych (Mirzaei et al. 2022). Pragnąc stworzyć nową i zreformowaną tkankę społeczną, „neoliberalni akademicy przyjmują nowy zestaw założeń i norm, które wyraźnie kontrastują z wieloma wartościami uprzednio wyznawanymi” (Macfarlane 2021). W skrajnych przypadkach, w kontekście publikowania akademickiego, jeśli ideologie neoliberalne nie zostaną zaakceptowane, jednostki mogą być publicznie zawstydzane za ich nieprzyjmowanie lub za wyznawanie tradycyjnych bądź konserwatywnych wartości, albo mogą wyrażać niepopularne opinie; każda z tych sytuacji lub wszystkie naraz mogą prowadzić do próby ich „anulowania”, uciszenia ich głosów i ograniczenia ich wpływu, czyli do kultury anulowania (Teixeira da Silva, 2021). 1 Dostęp do Internetu: https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2022-02-18/wokeism-has-peaked-in-america-but-is-still-globally-influential. 2 Dostęp do Internetu: https://www.merriam-webster.com/dictionary/woke. 3 WPROWADZENIE DO „JĘZYKOWEGO WOKEIZMU” W niniejszym artykule wprowadza się pojęcie „językowego wokeizmu” jako podzbiór kultury unieważniania (cancel culture) i definiuje się je jako neoliberalną próbę korygowania postrzeganych nierówności społecznych za pomocą języka. Mówiąc bardziej konkretnie, słowom, które w innych okolicznościach mogłyby być po prostu słowami, w tym rzeczownikom pospolitym lub nazwom własnym, przypisuje się nowe i subtelnie zniuansowane znaczenia, gdy zostają umieszczone w kontekście społecznego punktu zapalnego, takiego jak rasa, płeć lub kultura. W niniejszym artykule skupiam się na dwóch rzeczownikach pospolitych i jednej nazwie własnej związanych z kulturą. Wysuwa się argument, że gdy w rzeczywistości nie istnieje żadne wąskie ani powszechnie sprzeczne skojarzenie kulturowe lub postrzeganie, takich terminów nie należy interpretować jako „rasistowskich”, dyskryminujących ani w inny sposób obraźliwych. Typowe przykłady mające skojarzenia kulturowe, takie jak French fries (smażone ziemniaki), Portuguese man o’ war (Physalia physalis), the Mexican wave lub Russian roulette, to utrwalone terminy w języku angielskim, które nie zostały jeszcze poddane neoliberalnym protestom i reformom ani negatywnym percepcjom społeczno-politycznym. Z kolei inna część tego argumentu głosi, że gdy w grę wchodzą poczucia dyskryminacji, zazwyczaj dotyczą one grup społeczno-kulturowych lub rasowych, które w jakiś sposób czują się umniejszane lub nadmiernie uwrażliwione przez takie rzeczowniki, albo grup, które być może są wybiórczo typowane przez neoliberalne ideologie (lub przez grupy działania dążące do osiągnięcia korzyści politycznych bądź innych), aby odpowiadały mentalności „mniejszościowej”. W tych przypadkach wykorzystuje się określony zbiór okoliczności społecznych do eskalowania konfliktu społecznego, który nie istnieje, wywołując rzeczywisty stan konfliktu — taki, w którym takie słowa lub terminy, które wcześniej miały niewinne znaczenie, lecz zostały celowo zmanipulowane w celu nadania im negatywnego wydźwięku, mogą podlegać cenzurze i radykalnej kontroli. Dlatego dalej argumentuje się, że „językowy wokeizm” nie występuje w próżni kontekstowej, lecz wymaga silnego impulsu społeczno-kulturowego, językowego, rasowego i/lub związanego z płcią, a także rodzi się z takiego impulsu, aby móc się rozwinąć; często jest on wzmacniany przez media lub media społecznościowe. CZY ĆMA CYGAŃSKA TO TERAZ ĆMA GĄBKOWA, A CZY AZJATYCKI KARP TO TERAZ KARP INWAZYJNY? Jednostki mogą być definiowane przez swoje grupy kulturowe, a tożsamość ta może czasami być kwestionowana i wiązana przez inne grupy lub kultury z negatywnymi postrzeganiem bądź uprzedzeniami wobec określonej grupy lub populacji. W niektórych przypadkach można tworzyć fałszywe wyobrażenia w celu celowego wywołania stanu konfliktu społecznego. Takie uprzedzenia mogą się utrwalać, a negatywna stygmatyzacja może się nasilać, jeśli grupa zostanie sklasyfikowana jako mniejszość etniczna, na przykład Romowie lub „Cyganie” (Moreira et al. 2022). W świetle tej neoliberalnej wrażliwości etnicznej rewizjonistyczne polityki językowe zaczęły obecnie wiązać termin „Cygan” z formą uprzedzenia lub rasizmu. W konsekwencji terminy, w których może występować słowo „gypsy”, mogą być socjologicznie i lingwistycznie kwestionowane w celu ich reformy przez neoliberalnych naukowców lub ruchy. Jako jeden konkretny przykład można podać fakt, że entomolodzy na całym świecie znali Lymantria dispar pod angielską nazwą zwyczajową gypsy moth. Mimo to Entomological Society of America (ESA) postanowiło — arogancko pomijając lub nieuwzględniając opinii towarzystw entomologicznych na całym świecie — zmienić nazwę zwyczajową na „spongy moth” na liście Common Names of Insects and Related Organisms List oraz dążyło do wdrożenia tej zmiany na 4 całym świecie do 2023 roku (ESA 2022). W kampanii tej pomagały między innymi lewicowe neoliberalne amerykańskie media, takie jak CNN, a — jak ujawniono w CNN/przez CNN — z decyzją tą powiązana była działająca w USA społeczno-polityczna grupa na rzecz Romów. Dlaczego entomolodzy na całym świecie — zwłaszcza ci, którzy mogą pisać do anglojęzycznych czasopism akademickich — mieliby stosować się do decyzji i uzasadnienia ESA, i czy jest to nowa forma 3 badań neokolonialnych, która stała się zamaskowana jako forma „doskonałości badawczej” (Neylon 2020), w której systemy wartości rozwiniętego państwa (lub organizacji działającej w jego obrębie) narzucają swój system wartości innym, mniej potężnym i wpływowym rozwijającym się państwom? Podobnie nadmiernie wrażliwa kulturowo kategoryzacja inwazyjnej ryby w USA — karpia azjatyckiego — w połączeniu z upolitycznieniem, a być może także rasializacją, tej kwestii doprowadziła ustawodawców w Minnesocie do przedstawienia projektu ustawy, zgodnie z którym karp azjatycki powinien być znany jako karp inwazyjny, przy czym lewicowe media informacyjne, takie jak CNN, promowały ten program reformy społecznej za pomocą dobrze ugruntowanych neoliberalnych „rasistowskich” argumentów. W 4 tym przypadku biedna ryba została w pewien sposób obarczona odpowiedzialnością za sprzeczne postrzeganie jej przez ludzi. 5 CZY SAŁATKA ROSYJSKA JEST SKAZANA NA ZAGŁADĘ? W kontekście trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej, zwłaszcza ze strony „zachodnich” państw, które zapewniają Ukrainie wsparcie wojskowe i inne formy wsparcia, połączone z sankcjami gospodarczymi wobec Rosji, utrwaliło się negatywne skojarzenie nie tylko z tym państwem, lecz także ze słowem „Rosja”. Czy neoliberalni naukowcy akademiccy będą w tym klimacie dążyć do rewizji terminów zawierających słowo „Rosja”? Czy jako jeden z przykładów neoliberalni rewizjoniści społeczno-polityczni będą dążyć do tego, by rosyjską sałatkę nazywać inaczej, wykluczając termin „rosyjska”? Jednak to, co stało się z ćmą cygańską i karpiem azjatyckim, może wskazywać, co może spotkać terminy takie jak „rosyjska sałatka”, nawet jeśli termin ten opisuje nieszkodliwą potrawę. Jedną z taktyk zmniejszania znaczenia Rosji jest celowe umniejszanie jej poprzez zapisywanie jej jako „russia”, czyli usunięcie wielkiej litery na 6 początku, typowej dla nazw własnych, takich jak nazwy państw. Inną jest zakazanie liter alfabetu „V” i „Z”, które były używane symbolicznie przez Rosję podczas tej wojny z Ukrainą, przy jednoczesnym nakładaniu grzywien i wszczynaniu postępowań karnych. To drugie podejście może jednak stać się niemożliwe do utrzymania, zwłaszcza jeśli ktoś 7 3 Dostęp do Internetu: https://edition.cnn.com/2022/03/04/world/gypsy-moth-spongy-moth-name-changescn/index.html. 4 Dostęp do Internetu: https://www.revisor.mn.gov/bills/text.php?number=SF2806&version=latest&session=ls88&session_year=2014&session_number=0. 5 Dostęp do Internetu: https://edition.cnn.com/2021/07/18/us/asian-invasive-carp-rename-scn-trnd/index.html. 6 Dostęp do Internetu: https://forbetterscience.com/2022/07/13/germanys-hitler-cult-thoughts-on-russias-waron-ukraine/. 7 Jako przykłady: Łotwa (Dostęp do Internetu: https://www.euronews.com/2022/03/31/latvian-parliament-approvesban-on-russian-military-symbols-v-and-z), Estonia (Dostęp do Internetu: https://twitter.com/EuromaidanPress/status/1512996386547060741), Mołdawia 5 (Dostęp do Internetu: https://interfax.com/newsroom/topconsiders that another letter “O”, is also used by 8 one Russian battle group, while the Symbol V podczas sesji zdjęciowych, zwłaszcza z udziałem prominentnych ukraińskich sojuszników, przybiera żenująco ironiczną wymowę, podczas gdy jego użycie przez 9 izraelskie IDF na własnych czołgach w trwającej wojnie izraelskopalestyńskiej sprawia, że zakazanie tej litery przez zachodnich sojuszników Izraela lub przez te 10 państwa, które sprzeciwiły się jej zakazowi ze względu na jej rosyjskie użycie, staje się sytuacją pełną sprzeczności. Również ironiczne wydaje się to, że mimo zakazu używania tych symboli na Ukrainie przez Radę Najwyższą Ukrainy (ukraiński parlament), ukraińskie kanały społecznościowe poświęcone wiadomościom wykorzystywały te symbole do odnoszenia się do 11 ruchów wojsk rosyjskich. Czy zatem konta medialne i konta w mediach społecznościowych, które posługują się tymi zakazanymi literami, również są z tego tytułu objęte zakazem? Co by 12 się stało, gdyby wszystkie 26 liter 13 alfabetu angielskiego zostało przejętych na potrzeby kampanii wojskowych — jak wówczas należałoby interpretować język angielski i jego alfabet? Czy język i swobodna komunikacja zostałyby zakazane? Nawet jeśli niektóre z tych aspektów językowych wydają się błahe, łącznie stają się one formami rusofobii (Diesen, 2022), niosącymi konsekwencje geopolityczne, w tym próby „dekoloni14 zacji” Rosji. Ci, którzy gwałtownie sprzeciwiają się tej propozycji, powinni zastanowić się, jak by się czuli, gdyby ich własny naród został określony, w akcie celowego językowego poniżenia, jako „ukraine”, „usa”, „uk”, „japan” lub „germany”, aby zastąpić i umniejszyć odpowiednio Ukrainę, USA, Wielką Brytanię, Japonię lub Niemcy. SZERSZE ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z NEOLIBERALNYMI POLITYKAMI REWIZJONISTYCZNYMI W niniejszym artykule dowodzono, że wokeizm nie jest jedynie narzędziem społecznym służącym próbom skorygowania — czasami w pozornie arbitralny sposób — rzeczywistej lub postrzeganej niesprawiedliwości społecznej bądź uprzedzenia. W rzeczywistości stał się on potężnym narzędziem społeczno-politycznym oraz miękką siłą reformy społecznej, pod warunkiem że przekaz i cele reformistyczne neoliberalnego środowiska akademickiego, grup społeczno-politycznych i mediów są ze sobą zgodne. W tym drugim przypadku liberalne media, a także media społecznościowe (w tym hashtagi na platformie X) mogą służyć jako platformy komunikacyjne wzmacniające przekaz. Nie można zaprzeczyć społeczno-politycznym zmaganiom grup mniejszościowych lub populacji, które były „tradycyjnie” profilowane lub w inny sposób kojarzone z negatywnym piętnem. W takich przypadkach można argumentować stories/78365/) i Niemczech (Internet Access: https://www.jurist.org/news/2022/03/germany-to-criminallyprosecute-individuals-who-display-pro-russia-war-symbol-z/). 8 Dostęp do Internetu: https://t.me/RVvoenkor/15752. 9 Dostęp do Internetu: https://t.me/truexanewsua/42447. 10 Dostęp do Internetu: https://socialbites.ca/latest-news/391065.html. 11 Dostęp do Internetu: https://t.me/truexanewsua/41185; https://t.me/truexanewsua/47887; https://t.me/RVvoenkor/13170. 12 Dostęp do Internetu: https://t.me/truexanewsua/48880; https://t.me/truexanewsua/48925; https://t.me/truexanewsua/49159. 13 Jako jeden z przykładów: dostęp do Internetu https://t.me/s/milinfolive. 14 Dostęp do Internetu: https://www.csce.gov/international-impact/press-and-media/press-releases/decolonization-russia-be-discussed-upcoming. 6 że środki naprawcze są uzasadnione. Można jednak również argumentować, że korygowanie historii, a także postaw i polityk kulturowych, może być przesadne, jeśli obejmuje również skrajnie rewizjonistyczne polityki dotyczące słów, takich jak rzeczowniki pospolite lub nazwy własne. Dzieje się tak dlatego, że wykorzystywanie takich „obiektów” do ich politycznego uprzedmiotowienia (lub od-przedmiotowienia) samo w sobie może stwarzać problem deontologiczny, tj. przekształcanie owada lub ryby w „narzędzie” lub „broń” służące krzewieniu większych i bardziej ambitnych ideologii społeczno-politycznych, a tym samym potencjalnemu finansowaniu określonych grup działających na rzecz celów społeczno-politycznych. Zatem „językowy wokeizm”, jako neoliberalne zjawisko instrumentalizacji języka, wymaga większej uwagi, kontroli i debaty. Wielu naukowców może nie poświęcać temu tematowi szczególnej uwagi, uważać go za niezwiązany z ich pracą lub za nieistotny. Mogą nawet uznać go za zbyt politycznie nacechowany, a tym samym zbyt ryzykowny do dyskutowania, z obawy przed odwetem ze strony innych naukowców. Jednak powinni zwrócić na to uwagę już teraz, zanim będzie za późno, tj. zanim zostaną wystawione rachunki prawne i uchwalone ustawy, ponieważ jeśli radykalne polityki neoliberalne nie zostaną starannie zweryfikowane i powstrzymane, pojawią się bardzo praktyczne konsekwencje. Na przykład, jeśli polityki neoliberalne staną się nadmierne lub jeśli będą ustalane przez mniejszość dla większości, tak jak polityka ESA dotycząca ćmy cygańskiej, wdrożona dla entomologów na całym świecie bez demokratycznego procesu wyboru ze strony pracowników akademickich lub specjalistów w dziedzinie entomologii z innych państw, wówczas stanie się to rozbudowaną kwestią moralną związaną z prawami autorów, a dokładniej — naruszeniem ich prawa wyboru (Al-Khatib, Teixeira da Silva, 2017). W tym przypadku sztucznie stworzony system wartości zostaje siłą narzucony entomologom i ich prawu do nazywania ćmy cygańskiej w ten sposób, także w artykule naukowym. Jeśli używanie takich „niepożądanych” terminów zostanie zakazane w środowisku akademickim, zostanie to zrównane z kwestią etyczną, a autorzy artykułów naukowych mogą znaleźć się w sytuacji, w której będą musieli siłą poprawić swoje artykuły lub, jeśli będą opierać się takim politykom redakcyjnym, wycofać je. Takie przypadki, które mogą pozornie wydawać się niewinnymi ideologiami społeczno-politycznymi, mogą zostać przekształcone w bardzo potężne pseudoetyczne polityki wdrażane przez czasopisma lub wydawców kierujących się reformatorską ideologią społeczno-polityczną. Jeśli tak się stanie, ostatecznie wzmocni to pozycję niektórych pracowników akademickich, lecz pozbawi legitymacji prawa innych. W istocie radykalne polityki neoliberalne grają w rosyjską ruletkę z systemami wartości w publikowaniu akademickim, próbując pomieszać kwestie wrażliwe społecznie z etyką i prawami. Temat ten rzadko, jeśli w ogóle, jest przedmiotem debaty w czasopismach akademickich. NEOLIBERALNE POLITYKI REWIZJONISTYCZNE W PRAKTYCE: CZY KOREKTA LITERATURY NAUKOWEJ JEST UZASADNIONA? Jako jeden z przykładów, i dla dobra argumentacji, jak zauważono powyżej, ESA jednostronnie wdrożyło zmianę nazwy ćmy brudnicy nieparki. Jednakże istnieją tysiące artykułów, w których do tej pory używano terminu gypsy moth w odniesieniu do L. dispar, co znajduje potwierdzenie w niektórych głównych bazach danych lub wyszukiwarkach, takich jak Web of Science, Scopus, PubMed czy Google Scholar. Na razie, zgodnie z informacjami zamieszczonymi na swojej stronie internetowej, ESA podjęło próbę skłonienia entomologów na całym świecie do przyjęcia – przy użyciu bardzo emfatycznego języka i promocji za pośrednictwem środków masowego przekazu – nazwy sponge moth w miejsce gypsy moth, co można uznać za etap „indoktrynacji”. Na tym etapie, 7 między innymi za pośrednictwem liberalnych i/lub społecznościowych mediów, społeczeństwo i entomolodzy na całym świecie są „warunkowani”, aby zaakceptować tę neoliberalną zmianę jako nową przyjętą „normalność”. W ten sposób, przez skojarzenie, również – być może nieumyślnie – akceptują jej przesłanie społeczno-polityczne, tj. że termin „gypsy” jest krzywdzący, a przez skojarzenie krzywdząca jest także niewinna ćma. Jednak po tym pozornie nieszkodliwym etapie może nastąpić bardziej nakazowa (lub agresywna) faza tworzenia i wdrażania polityki. W takim przypadku integracja neoliberalnej polityki staje się bardziej stanowcza, na przykład poprzez nakazanie naukowcom, którzy chcą nadal określać L. dispar mianem gypsy moth, aby „siłą” przyjęli termin sponge moth, lub nakazanie określania karpia azjatyckiego mianem karpia inwazyjnego. Jak zatem może dojść do egzekwowania? Jednym ze sposobów byłoby wprowadzenie „etycznych” zasad do czasopism entomologicznych, które stanowiłyby, że pracownicy naukowi muszą stosować się do tego terminu, tj. do zasad etycznych czasopisma lub instrukcji dla autorów można by włączyć obowiązkową klauzulę. Mogłoby to uzyskać aprobatę neoliberalnych, globalistycznych grup kształtujących politykę etyczną, które mogłyby wspierać rewizjonistyczne ideologie językowe. Jak wspomniano powyżej, etap warunkowania może również przebiegać równocześnie z procesem zawstydzania społecznego, polegającym na określaniu osób, które nie przyjmują nowo narzuconych i rzekomo „neutralnych” terminów, jako rasistowskich, nietolerancyjnych lub nieetycznych, a tym samym na próbie ich anulowania – podobnie jak ich opinii i wyborów – w tym procesie. W skrajnych przypadkach, gdyby ESA w przyszłości nakazało stosowanie określenia „sponge moth” jako wymogu etycznego czasopisma, mogłoby to mieć poważniejsze konsekwencje. Jako jeden z przykładów ESA (lub jego zwolennicy) może zażądać od autorów artykułów retrospektywnego „skorygowania” prac, w których użyto terminu „gypsy moth” na określenie L. dispar. Wówczas, gdyby takie zasady zostały wdrożone, przynajmniej hipotetycznie, obecne środki korygowania literatury akademickiej (Teixeira da Silva, 2022) mogłyby zostać „uzbrojone” i wykorzystane jako społeczno-polityczne narzędzia neoliberalnej reformy za pośrednictwem języka. Z tego powodu pracownicy naukowi po obu stronach sporu rewizjonistycznego, a także ci, których takie zasady z pewnością dotkną, muszą stać się bardziej aktywni i bardziej zdecydowanie zabierać głos. Muszą również korzystać ze swoich praw i protestować przeciwko decyzjom, z którymi mogą się nie zgadzać, niezależnie od tego, czy są one konserwatywne, czy neoliberalne. Ostatecznie pracownicy naukowi powinni dążyć do stworzenia środowiska publikacyjnego, w którym czują się komfortowo, które służy większości, szanując i/lub uznając mniejszość, i które nie służy jako kolejna platforma wzmacniająca lub utrwalająca cele polityk społeczno-politycznych ani cele związane z marką „społecznej odpowiedzialności” grup działania lub korporacji, w tym niektórych wydawców. OGRANICZENIA Ten potencjalnie polemiczny esej nie jest debatą na temat etyki wojny, dlatego nie rozważa się w nim kwestii historycznego, politycznego ani społeczno-kulturowego tła trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej, mimo że niektórzy mogą twierdzić, iż mogłoby ono służyć wyjaśnieniu istnienia pewnych form rusofobii. 8 REFERENCES Al-Khatib Aceil, Teixeira da Silva Jaime A. 2017: What rights do authors have? – Science and Engineering Ethics 23(3), 947–949. DOI: https://doi.org/10.1007/s11948-0169808-8. Diesen Glenn 2022: Russophobia. Propaganda in International Politics , Singapore: Springer Nature Singapore Pte Ltd. DOI: https://doi.org/10.1007/978-981-19-1468-3. ESA 2022: Spongy Moth Transition Toolkit . Internet Access: https://entsoc.org/publications/common-names/spongy-moth [accessed 26.3.2025]. Gair Susan, Hager Tamar, Herzog Omri 2021: Compliance and Resistance Within Neoliberal Academia , Switzerland: Springer Nature. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-03066318-6. Macfarlane Bruce 2021: The neoliberal academic: Illustrating shifting academic norms in an age of hyper-performativity. – Educational Philosophy and Theory 53(5), 459–468. DOI: https://doi.org/10.1080/00131857.2019.1684262. Mirzaei Abas, Wilkie Dean C., Siuki Helen 2022: Woke brand activism authenticity or the lack of it. – Journal of Business Research 139, 1–12. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.09.044. Moreira Tânia, Rosário Pedro, Azevedo Raquel, Núñez José C., Fuentes Sonia 2022: Living on a double-edged sword: Intergenerational perspectives of women from Gypsy groups about the influence of education on cultural identity. – International Journal of Educational Research 111, 101915. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijer.2021.101915. Neylon Cameron 2020: Research excellence is a neo-colonial agenda (and what might be done about it). – Transforming Research Excellence: New Ideas from the Global South , eds. E. Kraemer-Mbula, R. Tijssen, M. L. Wallace, R. McLean, Cape Town: African Minds, 92–115. Teixeira da Silva Jaime A. 2021: How to shape academic freedom in the digital age? Are the retractions of opinionated papers a prelude to “cancel culture” in academia? – Current Research in Behavioral Sciences 2 , 100035. DOI: https://doi.org/10.1016/j.crbeha.2021.100035. Teixeira da Silva Jaime A. 2022: A synthesis of the formats for correcting erroneous and fraudulent academic literature, and associated challenges. – Journal for General Philosophy of Science 53(4), 583–599. DOI: https://doi.org/10.1007/s10838-02209607-4.