Full text
Ac a Linguis ica Li huanica
2025, . 92, p. 118
Con en s link Tu inio e e ência /
ISSN 2669-218X (online ele ônico)
Copy igh © 2025 Sil ija Papau ėly ė-Klo ienė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open
Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Issueido Li u ians idioma ins i u o. Es e a igo é de acesso abe o, dis ibuído sob e mos de licença de
C ea i e Commons a ibuição, pe mi indo ilimi adamen e usa , dis ibui e ep oduzi o con eúdo em qualque
supo e, indicando au o es e on e.
Recei ed: Gau a: 2025-04-18. / Accep ed: Adop ado: 2025-05-13. /
1
MOTIST LIETUVI PALBOS PASAULVAISDY (REMIANTIS VOZŽIO
MAMA ASSOCACIJOMIS IR VOZŽI MOTINIŠKAS, -A, MOTINIŠKAI
JUNGINIAIS)
Mo he hood in he Wo ld iew o he Li huanian Language (Based on he
Associa ions o he Wo d mama (En. Mom) and he Compounds o he Wo ds
mo iniškas, -a (En. Mo he ly), mo iniškai (En. in a Mo he ly Way)
SILVIJA PAPAURLYT-KLOVIEN
Ins i u o das línguas Lie u ių
El. paço: sil ija.klo ie[email p o ec ed]
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0003-2538-9502 Di ei os de pesquisas Mokslinių: e noling is ika,
g e inamoji kalbo y a, kogni y inė ling is ika, ling is inė kul ū ologija.
h ps://doi.o g/10.35321/all92-06
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTACIA
O a igonyje desc e e pa e do concei o MOTINA pe encen e ao mundialê aizdji da língua li uânica. Pasi ulkus da
pala a mama associações lauko, de odos a ib e zij mo iniškas, -a o mų, p ie eiksmio mo iniškai junginių
analizės esul ados p e ende apibend ina , como lie u ių kalbos pasaulė aizdyje pe cepokiama, o que é mãe, quie
modelos de compo amen o lhe ca ac e ís icos. Alegações do a igo apoia em li esas associações expe imen os
esul ados e exemplos de de Kauno Vy au as Maggio Uni e sidade Kompuu e inės ling is ikos cen e suda y o
Daba inės lie u ių kalbos eks yno analize. O es udo ap esen ado no a igo o nece in o mações sob e o concei o
MOTINA con eúdo e complemen a isso que já é conhecido sob e a ca ego ização do mundo das línguas li uanas
mundialė aizdyje peculia idades. ESMINIAI VOODŽIAI: idiomas pasaulė aizdis, koncep as, mo ina (mama), mo iniškas, mo iniškai.
ABSTRACT
The a icle desc ibes pa o he con en o he concep MOTINA (En. MOTHER), which belongs o he Li huanian
wo ld iew. Using he esul s o he analysis o he associa ion ield o he wo d mama (En. mom), all o ms o he
adjec i es mo iniškas, -a (En. mo he ly) and he compounds o he ad e b mo iniškai (En. in a mo he ly way), he
pape aims o summa ise he pe cep ion o wha a mo he is in he Li huanian language wo ld iew, and he
beha iou al pa e ns ha a e ypical o he . The pape is based on he analysis o he esul s o he ee
2
associa ion expe imen and he analysis o he examples om he Cu en Li huanian Language ex book compiled
a he Cen e o Compu a ional Linguis ics o Vy au as Magnus Uni e si y in Kaunas. The esea ch p esen ed in
he pape p o ides in o ma ion abou he con en o he MOTINA (En. MOTHER) concep and adds o wha is al eady
known abou he peculia i ies o wo ld ca ego isa ion in he wo ld iew o
Li huanians.
KEYWORDS: language wo ld iew, concep , mo he (mom), mo he ly, in a mo he ly way.
ĮVADINĖS PASTABOS
Kalbos pasaulė aizdžio y imai nuola išlieka ak ualūs, nes kalba, ku ios a ojimo
exemplos eles baseiam, mu a, muda-se e consumido es de linguagem ca ac e ís icos pe cepção
do mundo. Esses p ocessos agem um do ou o, po an o inig ini desc ição de uma de e minada
linguagem mundialê aizdžio não pode se e niekada não se á obje i o do abalho kalbininkų
nualmen e encon a-se no os ex os, que e e le em mudanças de pe cepção do mundo, e
mesmos podem e lhes in luência. A im de desc e e na linguagem cap ado mundo agmen ão
de ídeo, целе isse ap isiona analisada lingubinha ma é ia escopo, pe íodo, com o qual se liga sua
o igem, com essa base succonc e iza limi es do obje o desc i o.
As pesquisas, baseadas no ma e ial exyno da Lí u ias a uais, dão exemplos p óximos à cada
diá ia ala, i ados do discu so ele ônico, que mui as ezes é maximamen e p óximo à
schnekamaja ala, signi ica ac ualizou agmen de mundialê aizdžio da linguagem in o mação
1
sob e daik á e eiškinį, p ocesso, que a pessoa em em consciência, . y. in o mação sob e o
concei o da linguagem e seu con êm mundialê aizdyje.
A ipisnyje ap esen ado obje i o do es udo desc e e pa e com a língua li uânica
pasaulė aizdžiu siejamo concei o MOTINA con eúdo pasi elkus ma e ial de di e en e
na u eza. Pa a a ingi o obje i o le an am-se os seguin es desa ios:
1) acumula di e sidade de con eúdo do concei o e le i ão ma e ial lingubiná de di e en e
ca ác e a pala a mama campo de associações e Daba inės lie u ių kalbos eks yne
p esen es odos os ad e bio mo iniškas, -a o mų i p ie eiksmio ma iniškai consumo
exemplos; 2) eco endo a mé odos de análise adequados à ma é ia linguís ica, ap esen a
pa ciais conclusões; 3) pa ciais conclusões esumi e assim de pa e desc e e concei o
MOTINA con eúdo. Ao e ec ua o es udo api a k i desc iomasis, in e p e ações, análises
concep ualiosas, lib ųjų associações expe imen os mé odos.
Exame de Klausimo
Mãe, mama é umas dos pa en ess ê elação em línguas li uanas indican es pala as.
Na língua Li uânica, os nomes de kininys ê analisados em á ios aspec os.
1
Segundo As os Ryklienė, ao saky inės kalbos elek oninį disku są ap oxima o a o de que o ex o ge almen e
publicinamas ne edaguo as, lingubai ca ac e ís ico spon aniškumas, elipsiškumas, kon ek iškumas. No discu se
ele ônico pala as e posagio ab e iados, gausu neo icialiosios leksikos, p e alece do p imei o e do segundo pessoa
in oduz. Au o ė jus i ica sua conclusão, que a língua usada em comunica -se In e ne di e e conside á el da
língua esc i a e em ca ac e ís icas, ap oximando-a à a maina da linguagem saky inė (īsamio e Ryklienė 2000: 99107).
3
Rū os Bui ydienės disse ação ap esen ada de alhados da língua li uânica nomei-s és de
amília imagem, discu ida nomes a osena, kelmė, p incipais de amília de nomei-s és sis ema
aidos dėsningumai (Bui ydienė 1992).
Há abalhos, nos quais discu em com uma das sexos ligadas nomes de ligações de kininys é
(Bui ydienė 2000; Kačiuškienė e k . 2008: 2840; Kačiuškienė, Vik auskai ė 2010: 4654). An ano
Sabaliausko Leksikoje de línguas Li uãs esc e e que a pala a ma ina pe ence senajai
indoeu opie iškai leksikai. A odas as línguas indoeu opeias comum a pala a, sie ina com a
pala a dos ilhos *ma (Sabaliauskas 1990: 2021).
Dainius Razauskas (2002) analiza a pala a moja ( ai é nepega bus a mãe in oduzi ijamen o)
e imologia. Sob e giminys ês e minus a a, mama aço e eles com c ianças ala sieja
Juozas Ju kėnas (2011).
Įdomių įž algų esama de abalho in e disciplina . Gabija Bankauskai ė-Se eikienė analisa 19201940
m. em publicações pe iodís icas Naujoji Romu a, Mo e is, Naujas žodis imp usdin us a igos e
anúncios, des inado a mulhe es. Au o ê az conclusão que naquele empo adicionalinė pa e
sociedade deseja a, que mulhe osse kukli, do a, pamaldi, saudá el, na u alalaus belez, puoselė ų
adições e, cla o, osse mãe. Toks isualdiys nuš ies a Li u ians ka alikių mo e ų d augijos
leis ame jo nalização Mo e is
(Bankauskai ė-Se eikienė 2012: 7185).
Gin a ė Ka aliūnai ė-Amelyushkina há quase dois décadas ealizou uma in es igação, pelo qual e a
p e endido examine a imagem de ma inys ė na mídia li uana. Com base nas e is as Ta o ilho,
Mamos žu nalas e Mažylis ma e ia ma e ial mokslininkė cons a a que naquela mídia dominou
adicionalmen e pa ia chalinis į aizdis, cujo esmę cons i ui o que mulhe é incen i ada po causa
da amília a sac i ica ca je ą, p o esines ambições, suscen a -se só em cuidados amilia es.
De ido ao ins in o ma e ninys ês mulhe es melho do que homens podem cuida de c ianças,
po an o mo inys ês de e que e cada. Au o a do es udo obse a que no en ão discu so i ual, i.
e. in e ne , a imagem da mãe já e a não ão ein isis, começa am a apa ece de ou as
pe spec i as de alado sob e suas decisões duejojanças, não co espondimen o en e o
adicional idmens e a ealidade sen ichianūna mulhe (Ka alii ė-Amelyushkina 2006: 4252). Anális
ques ões abo dam-se e naqueles abalhos, cuja a enção concen ou-se em emas mo inys ê na
li e a u a li uânica. Ka olinos Slo inskos análise é baseada Vandos Juknai ės c iação. Mokslininkė
az conclusão, que esc i o a não o nece idealizuo o ídeo, pois Juknai ės ob a na mãe
desc eúdiama pasi elkus con as us. Ela é o e e apna, co ąsi e ned ąsi ao mesmo empo. Os
laços da mãe com o ilho são excepcionalmen e o es (Slo inska 2021: 308317). Žyd onė
Kole inskienė obse a que na p osa li uânica mais di undido da mãe, que se sac i ica po ilhos e
ma ido, é es elni e boa, pin u a. O lei o é le an ado ques ões, se a ma e nidade é alo idade, ou
mulhe po na u eza de e e um sen imen o de ma e nidade (Kole inskienė
2008: 96–104).
Ka olinas Slo inskos e K is inas Ru ko skos a igo sob e Li u išką MOTINOS pic slą baseado em
dados de pesquisas anke adas de es udan es, p ocu ou e ela es e eo ipados aços da mãe:
4
de ini o que signi ica a pala a mãe, com quem ela associacionase, que aços lhe são
ca ac e ís icos, que papel a mãe desempenha na ida do ilho (Slo inska, Ru ko ska 2020).
Exac as do concei o MOTINA análise é ap esen ada I enos Sme onienės, Ma iaus Sme onos e
K is inas Ru ko skos monog a ijoje Žemė. Mãe. Duona (Sme onienė i k . 2021), baseada na
Liublino e noling is inės mokyklos, c iada Ježio Ba minskio e seus mokinių, me odologia. A
imagem da mãe des inada à pa e au o ê K is ina Ru ko ska. Baseando-se da língua Li uânia
ocodyno, a mių pala asynų, a ualidade da língua pala asynų, au osakos on es, eligioso,
li e ū inio, publicis inio discu so exemplos, anke amen o ma e ial cien ininkė desc e a basinį
ma e ninas pe cepção. Apibend inha-se que das línguas li uãs mundialė aizdyje ge almen e
ixada, que a mãe é boa, since ši di, ūpes inga, ela ama e cuida seus ilhos
(Sme onienė e k . 2021: 290).
Simonos S epona ičienės Lie u ių kalbos žodinių asociacijų žodyne (S epona ičienė 1986)
pala as mama e mo ina asociacijų laukų nepa eik a, po an o a igo ap esen a omi e
pesquisa pasi elkiamas pala a mama asociacijų laukas é a p imei a en a i a apibend in i
des a pala a keliamas associações e bais.
Base eó ica do es udo
Se o expe imen o de associações e bais é ealizado co e iciamen e, i. e. odos os esponden es,
ga endo lis a de es ímulos e ins ução po mui o empo não pensando ao lado de cada pala a
esc e e pa a eles na cabeça uma pala a ou ase como jus amen e assim e azem, isso os
esul ados do expe imen o e elam aquela in o mação, que na p imei a isão mundial da
linguagem é ligada com o obje o da não- albinês ealidade, em ou as pala as, e ela pa e do
con eúdo do concei o, ealmen emen e exis indo nas pessoas. Além disso, associações e bais
podem ajuda a unsaki i o modelo de desc ição do concei o. Na albo y oje mencion á ios ipos
de concep os. Cada ipo esmė é baseada em di e en e na u eza de ep esen ação de
in o mação, que depende da não- e bal eali yobjec especi icaca: 1) pensamen os quad inhos
(aqueles conc e os obje os, pe cebidos ega, po exemplo, cloudesis); 2) schemas (p imena
pa eikslėlį, menos de alh, acen uado pobūdis espacialis, po exemplo, kelias);
3) hipe onimas (nÃO igu a i as, podem se desc i as indicando loginos
laços, po exemplo, mamí e os);
4) ipicas schemas (a issi os de alhes ligados em odo, pa ešu a cad o de ilme, pa a o qual
subliūna udo que é ípiska e impo an e sob ce as ci cuns âncias, po exemplo, cabelhei o); 5)
guiões (siuže inis pobūdis, pašu em es e eo ipinių eiksmų se ijos an aš ę, po exemplo,
in idas) (Babuškin 1996: 1995).
Quando o concei o não em aiškaus lašio com um dos ipas, ele é conside ado kaleidoskopišku.
Sukonc e iza , com qual ou quais de mencionados ipos podem se associado concei o, possí el
isanaliza os quan o mais di e en e ipo de exemplos. Būd a džiai mo iniškas, -a e p ie eiksmis
mo iniškai kalbamojo concei o analisei escolhe man endo cogni y inei kalbo y ai p óxima de
abo dagem em mundo ca ego ização, suas e linhas no alboje e buscando e ela , como na
pasaulė aizdyje das línguas li uãs é pe cebiama ipiška ma ina e compo amen os lhe
5
ca ac e ís icos, em ou as pala as, qual in o mação pode se inculada com o concei o MOTINA.
P iesaga -iškas, com base Daba inės lie u ių kalbos g ama ica, exibe semelhança em
undamen ação da pala a pasaky ą daik ą (DLKG 1994: 207). G ama icane obse a-se que
semelhança pode se an o in e no, quan o ex e no. [D]aik a a diniai p ecei os -ischkas
adje i os mui as ezes em signi icado ans e ido, i. i. ma cam não kaip kas, e kaip kieno, ex:
angeliškas balsas, <...> aukš ai iškas a imas, <...> b oliškas su ikimas, <...> mo iniškas ūpes is
( en pa ). P a êsiando es a idéia pode-se adiciona , que nesses casos, quando daik a a dinių
p eceagas -iškas būd a džių pama iniai pala as são nomes de pessoas, dis inguis en e kaip kas e
kaip kieno é menca. Juolab, que e na p óp ia Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje es á a i mada,
que pe kel inei semelhança signi icadome é a ima ou a dessas ca ac e a džių signi icado
būdingas, habi ual, a ibuiamo-nos undamen iniu pala a pasaky am daik u, elacionado com
aquele daik u. O exemplo mencionado na g ama icane ma iniškas ūpes is pode se en endido
ocando a a enção em dois aspec os: é esse ūpes is, que é ca ac e ís ico das mães; cuidado, que
se mani es a da mesma o ma que se mani es a os cuidados das mães. Tokias mesmas opiniões
seguem-se e P ak inėje bend inės lie u ių kalbos g ama ikoje (PBLKG 2024: 431432).
Pala as conjun os com ma iniškas, -a e ma iniškai são susie i de uma ca ego ia, cuja cen as
in oduzi imão pala aju ma ina, es a ligação jun o é odos di e en es memb os da ca ego ia
ligandos a ibu o. Ma iniedade ca ego ia, sem ou a in o mação, é possí el a ibui udo que
línguas pasaulė aizdyje pode se desc i a pala as mo iniškas, -a, mo iniškai, em ou a pala a, a
que os usuá ios da língua a ibuem o in e no ou ex e no simili ude em analógica si uação, onde
igu uja a mãe, ou ma o, que daik as, p ocesso, peculia idade e c. é ca ac e ís ica, habi ual,
a ibuída à mãe, elacionada com a mãe. Qualque ca ego ia não é olygi ao concei o, mas pode se
2
apon ada como on e de in o mação buscando concei o desc e e . Alegando des e en oque dá-se
conclusão de que di e sos com a ca ego ia de mo inidade associamos nãoalbinês ik o ės dic a e
eiškinya, mudando žiū os em exemplos de consumo da linguagem di eção, e ela, qual é (ou qual,
espe a-se, de e ia se ) a mãe, quais e como execu ados ações ca ac e ís icas dela. Siekian
ikslesnių analizės ezul a ų escolhida di e en e in es igamoji ma e ial, . y. pala a mama á eas
de associações, de odos a ib gio mo iniškas, -a o mų, p ie eiksmio mo iniškai consumo
exemplos. Em ou as pala as, li e das associações expe imen o esul ados de análise
complemen do concep ualioji análise. Laikomasi opinião, que combinação de di e en es mé odos e
di e en e ma e ial linguínea, desc ibindo a mesmo obje o de não-lingubina ealidade, o e ece
possibilidade mais de alhado e ela con eúdo do concei o. As pala as mãe, mama, mo iniškas, -a e
mo iniškai
2
En ep ma ca de igualdade de ca ego ia e concei o não pode se esc i o, po ém co elações esama: conc e us ca ego ia e
concei o associamos com o mesmo agmen o da ealidade. O concei o é in o mação sob e o obje o da ealidade,
exis en e na consciência dos consumido es da linguagem, e a ca ego ia é o esul ado do su u kimen o do mundo na
consciência da linguagem dos consumido es. A ca ego ia ab ange mais amplinho campo não-calbinês da ealidade, o
con eúdo do concei o mais o ien ado pa a a linguagem, kalbinę aišką, plg. pode ala sob e mo inišką ūpes į, ž ilgsnį,
p isilie imą ou globą ( ais são exemplos de ak ualizações da ca ego ia de mo iniškumo), mas alando sob e o que os
usuá ios da linguagem chamam de MOTINA, qual é a elação com ela (Vaikinas. mo ina chamou ele po mulhe que
pa iinamen e espe a uma MOTINA. Nepakeičiamas como o amo da mãe.)
6
e balizou o mesmo concei o, mas odos os con ex os de consumo de pala as e aqueles
con ex os nulem a ca ga semân ica ce amen e não são uni o mes.
A pala a mãe, esc e endo sob e emocional, es é ico, é ico e ou ookê aio de linguagem a aliação,
Kazimie as Župe ka desc e e como dis ingi iamo pa icula men e, didų. Tokie e semelhan es
pala as (Župe ka, baseando-se ma e ial cole ado, menini pala as mãe, Li uânia, ė ynė, Velykos)
ambém chamadas alš ais, nobniais, nepap as ai belžiais e signi icmingais (Župe ka 2012: 196).
Vadinasi, panašus con eúdo, es e a de consumo siejami e com a pala a mo iniamen e. A i a-se a
a enção no a o de que, baseado nos esul ados do es udo de K. Ru ko skos, os usuá ios da
linguagem à pala a mãe a ibuem oda ou a emocional ca ga, di e en e do que aquele que
desc e e Župe ka: [P]i miausia eu ski čiau mamą do ma inas. Mo ina me associou-se com se e idade,
ios elações en e a mãe e seus ilhos. Kažkodėl imagino-a elha, com ska ele, aukšlė ą, al, como
ela às ezes é ep esen ada nos con os liaudies li uanos. Mama, ao con á io, é jo em, quil a,
não-elian i baimês, em in imíssimo elacionamen o com seus ilhos. <...> Mo ina associa-se
simplesmen e com asmeniu, que alguma ez p eguiu c iança. Sa os mamas nunca amplnha do alcance
„mo ina“ ne adinu. Šil esnis i mielesnis žodis y a „mama“. „Mo ina“ man a odo šiu kš us
i nemielas žodis“ (Sme onienė i k . 2021:146).
San ykį a p žodžių mo ina i mama galima apibūdin i kaip san ykį a p siau esnės i
do con eúdo: ma ina pe cokiama placej, abs akčiau, isso é a kininys ės yšio nomeamen o, e mama
o ien ada em conc e os, ealų pessoa, es ando ao lado do consumido da linguagem, po an o pode
a i ma -se, que mais encaixa elacionamen o pessoal a exp ess. Ambas as pala as nomeiam o
mesmo obje o não-balbinês da ealidade mulhe em elação à sua p óp ia ilho, i.e., elas associam
com o mesmo concei o. Po causa da pala a mãe ligação com es ilo mais ele ado concei o nomea
escolhido p ecisamen e ele.
A igo ap esen a om a pesquisa ealizada á ios lingubiné ma e ial api elk a com o obje i o
compa a e desc e e , quan o mu uamen e co eliuoja conclusões, su o muladas
isanaliza us he e odo na u eza, em pa e com di e en es discu soes ligjamá, possi elmen e
di e en e emo i u ca ac e izuojama, mas do mesmo concei o con eúdo e elazian i
ma e ial. Ti iamó ia de seleção e me odologia de es udo Ve odíneas associações
expe imen o, cujo esul ados ap o ei ada e ec uando a igo p is a omą in es igação,
pa icipou quase 600 de á ios p og amas de es udos (humani a ines sciences, engenha ia,
socialinių, ugdymo sciences es udos k yp čių g upių) Šiaulių e Vilniaus s uden sų, aos quais
língua Li uânia é na i a. Dado que con iá el um expe imen o de associações é conside ado
naquele caso, se nele pa icipa am pelo menos 30 esponden es, endo em men e aquela
expe imen o de associações li es, pelo qual baseia pa e do es udo ap esen ado, pode-se
a i ma que seus esul ados são con iá eis.
Pa icipan es do expe imen o amžius 1735 anos. Os es udan es o am ap esen ados 100 lis a
de s imulos, en e os quais, en e ou os, e a a pala a mama, e solici a am po um longo
empo sem pensa ao lado de cada pala a esc e e p imei a naquele momen o em cabeça
ėjusį pala a, compoínio de pala as ou sen inho. Pon ou-se que odas as espos as são
7
boas, elas se ão u ilizadas apenas pa a o abalho cien í ico da linguo y. Expe imen o
ealizado 20102020 m. Vadinasi, expe imen imen e pa icipa am pessoas a ualmen e são
ge ação de idade abalhingo, que c ia a ida do país, ado ando decisões e, espe á el, c iinan i seus ilhos.
Ta pimen o esul ados de mui os ais casos, quando uni o mas de espos as são á ias
dezas. Abusias uni o mes eações a es ímulo e le em aos ep esen an es da nossa
cul u a ca ac e ís ica pe cepção do mundo.
Analizuojan be ku io žodžio asociacijų lauko u inį pi miausiai da y ina p ielaida, kad
dalis asociacijų y a nulem os i kalbos sis emos, i ik o ės daik ų a eiškinių yšių, dalis –
labiau g indžiama yšiais nekalbinėje ik o ėje. Da ienas asociacijų ipas, ku is labai
alioso com o obje i o desc e e uma língua зафиксисованную конкретному языку
характерного мира визу специку, são p eceden ные текстай.
G iež ai sepa a , que uma associação é somen e só esul ado da linguagem sis emá ica, e ou a
somen e só ik o ės daik ų e enominių ligações ak ualização, não é obje i a e lógica, po que
língua ainda assim é e lexo da ik o ės, po an o sis emiškumas da linguagem é não
esul adoa mesmo em si, mas de pa e ko eliuoja com pačia nekalbine ik o e. Pag įsčiau é
a i ma , que pa e de qualque pala a de associações pode e explicação no sis ema de
linguagem, pa e al explicação não em.
3
Ao p imei o g upo a ibuídas associações podem se pa adigminas, nulem as da pala a
s imulo no sis ema da língua local, e sin agminas, i. i. ais, que são mo i adas pelo s imulo
pode o ma do con eúdo co esponden e conjunções de pala as e sen inhas.
4
Ou a pa e da ma é ia in es igamó ia são ca ego ias de mo iniedade ak ualizações
exemplos de odos a ibu o mo iniškas, -a o mų e p ie eiksmio mo iniškai junginiai, col e de
Daba inės lie u ių kalbos eks yno. Do o al pasi em a 550 exemplos, a i mações do a igo
ilus a pasi elk i 87 exemplos.
Būd a džių e an e eiksmio exemplos de consumo classi ica em com base Leonido O. Che neiko
p opos a classi icação do mundo em conc e os e abs akčius emas, i. i. em aqueles, que são
pe cebidos pojūčių o ganais ( ega, klausa, l a, uosle), e aqueles, cuja pe cepção oco e apenas na
consciência humano, i. i. sua p esença é simplesmen e ac edi ada. Segundo des e cien is a, sua
classi icação é uni e sal, inclui absoliučiai odos os obje os da na u eza não- i a e i a (mais em
de alhe sob e isso consul e Če neiko 1997). Clasi icando explicou-se que ma iniškais ao nomeijados e
com mo iniškumo ca ego ia siejamų obje os di e sidade é limi ada, po an o L. O. Če neiko
classi icação sup esimpli icada, adap ada ao alamaja ca ego ia. L. O. Če neiko classi ica
ma e iais obje os ( a p es e es udo cole adas sakinių ais exemplos não); ambém ambém
obje os in angí eis. Nes e caso os obje os não ma e iais são os esul ados da duo idade e a i idade do es udo, em eles su iliza-se a enção.
3
Tem em men e sinc onina alo y a um a imesnei a abo dagem em linguagem.
4
E nesse caso impossí el des e e sem ligação com nekalbine ik o e, po que sin agminas ligações en e
pala as são possí eis pelo que que nekalbinėje ik o ėje exis a ligação en e dei ados ou obje os, que essas pala as nomeiam.
8
TYRIMAS Ve dade mama associações
campo análise
Pa adigminês da pala a mama associações e ela seu luga en e ou os giminys ês
yšio nomes. Jun amen e com pai (67 (28; 39) (es a é absoliučiai mais equen e
5
associação) ou pai 12
(2; 10), paiseliu 1 (0; 1) mama cons i ui adicionalmen e pe cebidas amílias 16 (6; 10) base, são
6
paiselei 3 (1; 2). Fo am esponden es, que ao s imą eaga am pelo mesmo (mama 10 (8; 2),
e bamen e mãe 6 (1; 5) ou mažybiniais e maloniniais a ian es mamy ė 2 (0; 2), mamu ė 1 (0; 1),
ansmi indo ainda uma elação mais quen e com mama. A sakymai c iança 3 (2; 1), sãos 1 (0; 1)
con i ma a disposição, que ge almen e mama é conside ada mulhe , e i i, c iando c iança. Uma
ez que a igo ap esen ado es udo é o ien ado em desc ição do con eúdo do concei o, odas
ou as associações se ão discu idas pon o de e e ência man endo não pala as como
unidades de linguagem ca ac e ís icas, mas oco ocando em elas codi icam in o mação.
Mamas desc ições e elação com ela O campo de associações da Pala a mama menos a enção é
dada à sua exibição, mais a begesi, elacionamen o com pessoas e mundou. Men ionadas apenas
algumas ca ac e ís icas ex e nas. Mama maža 1 (0; 1) e š iesiaplaukė 1 (1; 0), com caixa 1 (1; 0),
usa óculos 1 (0; 1). Apa en emen e, nossa consciência em pessoas cla iapleu idas mais
associamos com uma a aliação posi i a al, baseado em expe imen o de associações, é e ilha
(mais sob e da pala a ilha associações e Papau ėly ė-Klo ienė 2024: 932). Essas eações
ixam obje i amen e pe cebidos sinais. Subje i i a eação associada à apa ência é a pala a
bonzi 1 (0; 1). Tais mesmo subje i os são e a desc ição do modo humano su elni 4 (3; 1), nuoši di 1 (1;
0), nai i 1 (0; 1), pik a 1 (0; 1). Isso que a uma pessoa é belažu ou since du, a ou o pode acha
opos o, po an o não se gene aliza , que odas as mães são sênnios, since zžios, nai os ou
pik os. Menciona-se que quase odas as associações ixam uma a aliação posi i a, assim
desc i o um homem não causa pe igo ou pelo menos discom o o com ele comunicando. Excepção
pode se a pala a pica. Tipiškos mamas modo desc ições não sepa am-se de elação com ela
desc ição, ele p olongia e papildo.
Toda a elação do sujei o com mama e elando eações nusca já mencionada uma a aliação posi i a e
emoções posi i as em elação dela. Ca ac e ização de emoções e desiguodão de elação mos am a
p oximidade esponden as ap esen adas di e en es pala as: espei o 4 (0; 4) au o i e as 2 (2; 0) calo i
sen imen os 1 1); mais impo an e 1 (0; 1) meilė 60 (31; 29), myliu 20; 13), mylė i 1 (0 1), (7 mylim 1 (0; 1), mylima 1 (1; 0),
milim 2 (1; 1) e e c. Pa e dos esponden es eagiu de supe io e mais al o g au ad e bios: ca angíssima 5 (2;
3), melho íssima 4 (2; 2); amliminha 3 (2; 1), mais p óxima 2 (2; 0), mais ca inhos homem 1 (1; 0), melho homem 1 (1;
Aqui e pos e io men e o núme o an es skliaus us e ela, quan o do o al de pessoas ap esen a am al
5
eação, p imei o núme o skliaus os mos a, quan os deles são mulhe es, an as quan os homens.
6
Meno eação pai núme o p o a elmen e é nulem o do mesmo elacionamen o emocional (plg. pai e pai), que oi
mencionado abo ando pala as mama e mãe signi icminį ca ga į.
9
0), o amado homem 1 (1; 0), a mais boa 1 (0; 1). Tais eações ambém ma cam ibinão in ensidade dos
7
sen imen os e podem se a adas como p essupos o de músuo elacionamen o posi i o. Relação
Emocional unsacomas e pasi elkus possibilidades de ans e ência de nomeamen o. A base da
ans e ência de nome p óximo sines e izadas me á o as: calo 29 (16; 13), solė 1 (1; 0), ou o 1 (0); 1,
b angenybė 1 (1; 0), shil a 2 (1; 1), iqueza 1 (1; 0). P e alece duas di eções luz e calo (es as na nossa
aixa climá ico são a aliadas como desejadau inas, segu ança e con o o c iado as condições),
mencionas ma e ialines alo es b angenybės, iqueza e ou o. Tokie aiškos modos epe em
ou as desc ições ixouada posi i a maman a aliação e de ineia yšio na u eza.
Mamas a i idades O Ve dade mama associações lauke Зафиксируемые mamai būdingų eiklų
наимения условно можно назначить в nusakančius активные и неактивные eiklas. Ac i as
a i idades chamam-se aquelas, que êm não só cla o de obje o, mas e sensi el pe cebido esul ado
às ezes e ma e ial de. A ais a ibuem-se abalhos de mamas, de e es ou ob igações buí e.
Mama é mulhe , que dá à luz ilhos. Is o e ela an o as mulhe es quan o os homens a espos a
dada pela pa dy o a 10 (2; 8). As línguas mundialė aizdy em ixa-se que mama é esponsá el po
que a casai es i esse o denada ( a ka 2 (0; 2) e osse o que algy i (mais as 2 (1; 1), algy 2 (0; 2),
a ienė 1 (0; 1). Os u ilizado es de língua mamá ê abalhando, mas conc e as denominações
p o issionais menciona em só dois: abalha 1 (0; 1), educlė oja 1 (1; 0); p o esso a 1 (0; 1). Na ú alu,
que esponden es mini adicionalmen e com mo e imis ligado p o issão. Mama é pe cebida como
aquela que es á mais pe o dos ilhos desde mesmo o nascimen o deles dia iamen e e
especialmen e quando as c ianças (e p o a elmen e não só eles) necessi am ajuda: cuidados 1 (0;
1), sauskelnės 1 (0; 1), ais ai 1 (0; 1). Ob igação e (ou) simplesmen e escolha se mais p óximos dos
ilhos ko eliuoja com os chamados inac i os ac i idades da gausa. A designação não a i a a i idade
em pa e é con adi ó ia, po isso é p eciso p ecisa , que a maio pa e de ais ações são di íceis
de imagina como deco en es aqui e ago a, u in ys conc e os e sensa aim pe cebama
esul ado. Tokie ações são con ínus iniai, não em conc e a começas e im, mais ecebidos
emocialmen e, como exp essão de mú uo elacionamen o, seus esul ado sen ida ou não. Mãe é
p incipalmen e inegébil pa a c iança homem, esponden es al elação in a iou de á ias manei as:
ūpes is 14 (9; 5), ūpes inga 9 (4; 5), cuida se 3 (0 3). Apibúdinimus liga a nubejimen o, p eocupação,
apei íssimo e ajuda mo i os: con o uoda 2 (1; 1), p o ėja 1 (0 1),; milli 1 (0); 1), p ieglobs is 1 (0);
saugo oja 1 (1; 0). A i a-se a a enção ao a o de que os esul ados do expe imen o de associações
li es coincidem com os aspec os imaginá ios da mulhe con empo ânea desc i os no a igo de
Slo inská e Ru ko ská. Olhlininkė esume em enque e a pe gun a sob e a e dadei a mãe
espaga am es udan es de opiniões, que mama é aquela que educê, cul i a, cuida, ama, i. i.
impo an es é social e
7
Com es e ema ligjamą supe la y ų gausą mini e a pe cepção da mãe desc issi K. Ru ko ska (Sme onienė i k .
2021: 146).
16
ambém não há baig iniai, mas é ipiški pa a aquele não-kalbinės ik o ės obje o, com o qual
associado alamosis koncep . Hencei, concei o MOTINA segundo seu ca ác e mais p óximo
ipológicas schemes, sepa adas de ales ligandoças em odo e ixsuojanças isso que é ipiška.
LITERATŪRA
Babuškin Ana olij P. 1996: Tipy koncep o leksiko- azeologičeskoj seman ike jazyka [Types
o Concep s in Lexical and Ph aseological Seman ics o Language], Vo onež: Izda els o
Vo onežskogo gosuda s ennogo uni e si e a.
Bambe g Michael 1997: Emo ion alk(s): The Role o Pe spec i e in he Cons uc ion o
Emo ions. – The Language o Emo ions: Concep ualiza ion, Exp esion and Theo e ical
Founda ion, eds. S. Niemeie , R. Di en, Ams e dam: J. Benjamins, 209–225.
Bankauskai ė-Se eikienė Gabija 2012: Mo e s, į aizdis Pi mosios Lie u os Respublikos
pe iodikoje [The Image o he Woman in he Pe iodicals o he Fi s Republic o
Li huania]. – Respec us Philologicus 21(26), 71–85.
Biede mann Hans 2002: Naujasis simbolių žodynas [New Symbol Dic iona y], Vilnius: Min is.
Bui ydienė Rū a 1992: Lie u ių kalbos edybų giminys ės pa adinimai: dak a o dise acija
[Li huanian Ma iage Kinship Names: Doc o al Disse a ion], Vilnius: Vilniaus
uni e si e as.
Bui ydienė Rū a 2000: Lie. skei is ‘našlys’? [Li h. skei is ‘widowe ’?] – Bal is ica 35(2), 215–
218. DOI: h p://dx.doi.o g/10.15388/bal is ica.35.2.571.
Če neiko Leonid O. 1997: Ling o- iloso skij analiz abs ak nogo imeni [Linguis ic and
Philosophical Analysis o an Abs ac Name], Mosk a: MGU.
DLKG 1994: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika [G amma o he Mode n Li huanian
Language], ed. V. Amb azas, 2-asis pa ais. leidimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidykla.
Ju kėnas Juozas 2011: Viena speci inė an oponimų g upė [One Speci ic G oup o
An h oponyms]. – Bal ų onomas ikos y imai 2, sud. G. Blažienė, A. Ragauskai ė,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 144–157.
Kačiuškienė Geno ai ė, Š amba y ė-Valužienė Janina, K uopienė I ena 2008: Mo e iškos
ly ies asmenų pa adinimai lie u ių kalboje [Feminine Names in Li huanian]. – Valoda
dažādu kul ū u kon eks ā, Dauga pils: Dauga pils uni e si ā e, 28–40.
Kačiuškienė Geno ai ė, Vik auskai ė Ju gi a 2010: Vy iškos ly ies giminys ės yšius
apibūdinan ys asmenų pa adinimai Joniškio šnek ose [Te ms o Male Pe sons o Kinship
in Joniškis Subdialec s]. – Valoda dažādu kul ū u kon eks ā, Dauga pils: Dauga pils
uni e si ā e, 46–54.
Ka aliūnai ė-Amelyushkina Gin a ė 2006: Mo inys ės į aizdis Lie u os žiniasklaidoje
[Rep esen a ion o Mo he hood in Li huanian Media]. – Lyčių s udijos i y imai 2,
42–52.
17
Kole inskienė Žyd onė 2008: Mo inys ės disku sas lie u ių p ozoje: Lau os Sin ijos
Če niauskai ės „K ėpa imas į ma mu ą“ [Discou se o Mo he hood in Li huanian
P ose: “B ea hing in o Ma ble” by Lau a Sin ija Če niauskai ė]. – Ac a humani a ica
uni e si a is Saulensis. Vaikas lie u ių i pasaulio kul ū ose 5 (2007), Šiauliai: Šiaulių
uni e si e o leidykla, 96–104.
Papau ėly ė-Klo ienė Sil ija 2004: Liūdesio koncep as lie u ių i usų kalbose: dak a o
dise acija [The Concep o Sadness in Li huanian and Russian Languages: Doc o al
Disse a ion], Vilnius: Vilniaus uni e si e as.
Papau ėly ė-Klo ienė Sil ija 2024: Žodinės asociacijos kaip in o macijos apie koncep ą
šal inis ( emian is žodžių DUKRA i SŪNUS asociacijų laukais) [Ve bal Associa ions as
a Sou ce o In o ma ion abou a Concep (Based on he Associa ion Fields o he Wo ds
DAUGHTER and SON)]. – Bend inė kalba 97, 9–32. DOI:
h ps://doi.o g/10.35321/bkalba.2024.97.
PBLKG 2024: P ak inė bend inės lie u ių kalbos g ama ika [P ac ical G amma o S anda d
Li huanian], A. Balčiūnienė, A. D uk einis, R. Kazlauskai ė, J. Vaskelienė, Vilnius:
Vilniaus uni e si e o leidykla.
Razauskas Dainius 2002: Ma maja: azmyšlenija po po odu d uch li o skich omonimo :
mója “ma ” и moja “mach” [Mo he Maya: Specula ions Conce ning Two Li huanian
Omonyms: mója “mo he ” and moja “a wag”]. – Bal o-sla janskie issledo anija 15,
279–333.
Ryklienė As a 2000: Rašy inės lie u ių kalbos i elek oninio disku so palyginimas: dažniausi
žodžiai i žodžių o mos bei p asminės žodžių o mos [Compa ison o W i en
Li huanian and Elec onic Discou se: Mos Common Wo ds and Wo d Fo ms and
Seman ic Wo d Fo ms]. – Da bai i dienos 24, 99–107.
Sabaliauskas Algi das 1990: Lie u ių kalbos leksika [Li huanian Language Lexis], Vilnius:
Mokslas.
Slo inska Ka olina 2021: Ob az ma ki w wyb anych u wo ach Vandy Juknai ė [Pic u e o
Mo he Based on Selec ed W i ings o Vanda Juknai ė]. – Ve ybės lie u ių i lenkų kalbų
pasaulė aizdyje 2: Liaudiškasis, au inis, daugia au is i daugiakul ū inis pa eldas, sud.
K. Ru ko ska, S. Nieb zegowska-Ba mińska, Vilnius, Liublinas: Vilniaus uni e si e o
leidykla, 308–317. DOI: h ps://doi.o g/10.15388/VLLP.2021.19.
Slo inska Ka olina, Ru ko ska K is ina 2020: Lie u iškas MOTINOS pa eikslas emian is
anke inių apklausų duomenimis [Li huanian Image o MOTHER Based on Su ey
Da a]. – Ve ybės lie u ių i lenkų kalbų pasaulė aizdyje 1: Teo inės p ielaidos i
in e p e acijos, sud. K. Ru ko ska, S. Nieb zegowska-Ba mińska, Vilnius: Vilniaus
uni e si e o leidykla, 326–336.
Sme onienė I ena, Sme ona Ma ius, Ru ko ska K is ina 2021: Žemė. Mo ina. Duona [Ea h.
Mo he . B ead], Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
18
S epona ičienė Simona 1986: Lie u ių kalbos žodinių asociacijų žodynas [Dic iona y o
Li huanian Ve bal Associa ions], Vilnius: Mokslas.
U yson Jelena V. 1995: Fundamen alnyje osobennos i čelo eka i nai naja “ana omija”
[Fundamen al Human Cha ac e is ics and Nai e “Ana omy”]. – Vop osy jazykoznanija
6, 3–21.
Župe ka Kazimie as 2012: Me aling is ika. Nekalbininkų kalbo y a [Me alinguis ics.
Linguis ics o Non-Linguis s], Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si e o leidykla.
Mo he hood in he Wo ld iew o he Li huanian Language (Based on he
Associa ions o he Wo d mama (En. Mom) and he Compounds o he Wo ds
mo iniškas, -a (En. Mo he ly), mo iniškai (En. in a Mo he ly Way)
SUMARY
O p esen s udy p e ende desc e e pa e do con en o he concep o MOTHER ela ed o
he wo ld iew o he Li huanian language by means o he esul s o an associa ion ield analysis
o he wo d mama (En. mom), he analysis o all o ms o he adjec i es mo iniškas, -a (En.
mo he ly), and he esul s o he analysis o he compounds o he ad e b mo iniškai (En. in a
mo he ly way).
Resumindo he indings o he associa ion ield analysis, i was concluded ha , acco ding o he
Li huanian wo ld iew ma e ial, a mo he is a pe son who gi es bi h o a child, akes ca e o i ,
ca es o i , lo es i and p o ec s i . The same conclusions can be d awn om he analysis o he
con ex s o he wo ds mo iniškas, -a and mo iniškai. The ypical beha iou o a mo he is
de e mined by he p imacy o he emo ional elemen and mani es s i sel in he o m o lo e,
ca e, conce n and compassion. A in o mação que, de aco do com a análise do ma e ial linguís ico, é
associada com o concei o MOTHER in he Li huanian language wo ld iew é uma exp essão implíci a
ou explicada da elação wi h he mo he : he language use s ei he di ec ly desc ibe hei
a i ude owa ds one o he pa en s, o hey encode i in o he wo ds. Concep MOTHER is he
closes o he ypical schemas, which link he indi idual de ails in o a whole and cap u e wha is
ypical.