Ac a Linguis ica Li uanica
2025, ol. 92, p. 1 a 28
Ligação de con eúdos Tu inio nuo oda
ISSN 2669-218X (online elek oninis) (em inglês)
Di ei os au o ais © 2025 Alexande I. Iliadi. Publicado pelo Ins i u o da Língua Li uana. Es e é um a igo de
Acesso Abe o dis ibuído sob os e mos da Licença de A ibuição C ea i e Commons, que pe mi e uso,
dis ibuição e ep odução ilimi ados em qualque meio, desde que o au o o iginal e a on e sejam c edi ados.
Ins i uições de Língua Li uana. Šis s aipsnis é a i os p ieigos, pla inamas pagal C ea i e Commons
p isky imo licencijos sąlygos, leidžiančias ne ibo ai naudo i, pla in i i a ku i u inį be kokioje laikmenoje,
nu odan au o ių i šal inį.
Recebido po : Gau a: 2025-04-18. Acei o: P iim a: 2025-05-28 .
1
VARIA ONOMASTICA: SARMATO-ALANICA (DANAPRIA, BOHUS)
VARIA ONOMASTICA: Sa ma o-Alanica (Dniep as, Bugas) VARIA ONOMASTICA: Sa ma o-Alanica (Dniep as, Bugas) VARIA ONOMASTICA: Sa ma o-Alanica (Dniep as, Bugas) VARIA ONOMASTICA: VARIA ONOMASTICA: VARIA ONOMASTICA: VARIA ONOMASTICA VARIA
ALEXANDER I. ILIADI (p esiden e da Comissão)
A Ins i uição Es adual […]Uni e sidade Pedagógica Nacional do Sul da Uc ânia com o nome de
K. D. Ushinsky
E-mail: alexand
[email protected]
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0001-5078-8316 Campos de pesquisa: e imologia, linguís ica
compa a i a-his ó ica, linguís ica ge al e ipológica.
h ps: doi.o g/10.35321/all92-05
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Resumo das conclusões
A pesquisa em como obje i o des aca o pa imônio linguís ico i aniano na oponimia das egiões do Dniepe e do
Bug. Em pa icula , abo da a econs ução do es a o léxico sa ma iano-alanino, cuja exis ência não é con á ia
aos dados da his ó ia e da a queologia das á eas em in es igação. Os sa má icos e os alanos. Tal conclusão é
esea ch has esul ed in he econs uc ion o 20 lexemes supposed o be a ilia ed wi h he ocabula y o
comp o ada pela e imologia dos opônimos e isados, explicada de ido ao ocabulá io da língua osse a. Es e úl imo,
po sua ez, sendo o único descenden e sob e i en e da língua alaniana, he dou as ca ac e ís icas ípicas dos
diale os sa ma iano e alaniano de um lado, e os an igos diale os i anianos o ien ais in imamen e elacionados com os
diale os dos alanos e sa ma ianos, do ou o lado. Um o e a gumen o a a o da o igem sa ma o-alanina do undo
léxico econs uído é undamen ado po uma sé ie de pa alelos alano-osse ianos exclusi os de odo o léxico. A
econs ução léxica é con i mada com ce as peculia idades oné icas e mo ológicas ine en es apenas à
es u u a dos supos os p o ó ipos alanos e das pala as da língua osse ia. Os pa alelos no ocabulá io
sa ma o-alaninho econs uído e no ocabulá io das ou as línguas i anianas ambém são desc i os.
Pala as-cha e: e imologia, elíquia da língua sa ma o-alanina, econs ução, p o ó ipo, e lexo, á ea
oponímica.
2
ANOTACIJA (em inglês)
Ty imo ikslas išski i i anėnų kalbos pa eldą Dniep o i Bugo egionų oponimijoje. Ypač daug dėmesio ski iama
sa ma ų-alanų leksinio sluoksnio, ku io egzis a imas nep ieš a auja i iamų ie o ių is o ijos i a cheologijos
duomenims, ekons ukcijai. Tokią iš adą pag indžia apž elg ų oponimų e imologija, paaiškin a ose inų kalbos
žodynu. Pas a oji, būdama ienin elė išlikusi alanų kalbos palikuonė, iš ienos pusės pa eldėjo sa ma ų i alanų
a mėms būdingus b uožus, iš ki os pusės senosioms y ų i anėnų a mėms, glaudžiai susijusioms su alanų i
sa ma ų a mėmis. S a ų a gumen ą ekons uo o leksikos ondo sa ma ų-alanų kilmės naudai pag indžia isa eilė
išski inių alanų-ose inų leksikos pa alelių. Leksinę ekons ukciją pa i ina am ik os one inės i mo ologinės
ypa ybės, būdingos ik spėjamų alaniškų p o o ipų i žodžių iš ose inų kalbos s uk ū ai.
S aipsnyje aip pa ap ašomos ekons ui os sa ma ų-alanų žodyno i ki ų i anėnų kalbų leksikos
pa alelės.
ESMINIAI ŽODŽIAI: e imologia, Sa ma ijos alanų kalbos elik as, ekons ukcija, p o ó ipos, e lexas,
oponiminis a ealas.
1. INTRODUÇÃO: A língua i aniana pe manece na oponímia das
egiões do Dniepe e do Bug
1.1. A ques ão das elíquias linguís icas baseia-se comumen e na implicação dos es ígios das
peculia idades exis en es an e io men e da língua em in es igação, p ese adas na oponimia.
De ido a á ias azões, a oponímia man ém a caismos, enquan o no apela i o é deslocada.
lexicon, compe i ion be ween he olde and he mo e ecen uni s he old ocabula y is o en
Po an o, a oponímia p ese a o que oi pe dido no ocabulá io apela i o. A mesma pe i e ia léxica
peculia man ém as e idências da p esença an e io de alan es das ou as línguas (subs a o,
supe s a o) nas á eas das línguas mode nas. Os es udiosos êm ecen emen e adicionalmen e
e e ido o e mo elíquia da linguagem especi icamen e ao subs a o onomás ico (ob as do
acadêmico Oleg N. T ubače , bem como á ias publicações de Vladimi E. O el, Alexande K.
Šapošniko , Alexande V. I anenko). A linguís ica indoeu opeia con empo ânea
compa a i a-his ó ica em dados sob e as elíquias da língua esla a (Sla ica, Scla ania) na á ea da
oponimia g ega e alemã, elíquias do Bál ico (Bal ica) na hid onímia da egião do io Dniepe , a
he ança da língua indo-a iana na egião do Ma Neg o do No e (Indoa ica), o componen e i aniano
(Scy hica, Sa ma o-Alanica, Alanica) na oponimia da C imeia, da egião do Ma Neg o do No e, da
egião do io Don, da egião do io Volga, da egião do io Dniepe , da egião do io Bug.
A Eu opa.
1.2 Os ma cado es da úl ima das ca ego ias acima mencionadas de elíquias linguís icas (I anica)
são discu idos a segui . O oco do es udo é a he ança dos diale os i anianos, que já o am
comuns no e i ó io ao longo do cu so do Dniepe e no in e lu o Ingul e Bug. A expe iência
an e io de desc ição das an iguidades léxicas i anianas na egião do Dniepe pe mi iu delinea
pa cialmen e os limi es de sua á ea na ma gem esque da do Dniepe (Moszyński 1957; Topo o ,
T ubače : 1962228; T ubače 1968: 276; O el 1986: 111; Šapošniko 2007: 291, 309; a e isão das
e imologias eja ambém: S yžak 1981: 31). As unidades léxicas i anianas na hid onímia da
ma gem di ei a do Dniepe são menos equen es (O el 1986: 111). No en an o, ecen emen e
3
o am adicionadas seis elíquias à lis a, ês das quais são a es adas na bacia do io Ros (Iliadi
2021). Inciden almen e, as elíquias i anianas es ão ausen es pe se na in es igação especial de
I ina M. Železniak sob e a hid onímia da ma gem esque da do Dniepe Médio, enquan o os nomes
es angei os das línguas u ca, bál ica, ilí ia, cel a e acia na bacia de Ros são desc i os em
de alhes. Isso pode se de ido ao oco nas conclusões, an e io men e ei as po O. N. T ubače ,
em pa icula sua ideia de que os "i anismos do sul es ão nas bacias dos a luen es da ma gem
esque da do Dniepe " o Sula, Psel, Sama a e pe o deles; apenas o Su a, o Domo kan e o Samo kan
luem no Dniepe à di ei a, pe o da oz do io Sama a. No en an o, de ou a o ma, a Uc ânia da
Ma gem Di ei a, em um sen ido amplo, acaba po es a li e de es ígios i anianos em hid onímia
(T ubače 1968: 276). A busca da hid onímia i aniana na egião de Bug passou po duas e apas
condicionais. O p imei o esul ou na suposição da omissão dos lexemas i anianos (T ubače 1968:
276), enquan o pesquisas e imológicas adicionais não undamen a am essa hipó ese (O el 1986: 112;
Lučyk 1999: 9[…]10, 12[…]13). No en an o, hoje a lis a de pala as i anianas na hid onímia da egião
do Bug, bem como o co pus das e imologias dos hid onímicos i anianos na egião do Dniepe ,
p ecisam se subs ancialmen e e isados. C . a conhecida e imologia i aniana do nome do
a luen e esque do do io Sula, A opolo (Артаполотъ), ao qual os au o es dos es udos sob e a
hid onímia do Dniepe apelam sem c í ica: de *Артапород = i aniano *A a-po d ~ Alanian αρδ
[…]God[…] e Osse ian o d […]big i e […] (S yžak 1963: 83[…]84). Suge e-se a á-lo como um
elemen o do es a o bál ico na onomás ica local, ou seja, como *a a-pal a […]close/nigh
s eam[…] ~ a us li uano […]close, nigh[…], a […]nea , beside, nex o[…] e pa s le ão, pal e
[…]puddle[…], […] ain low[…].
2. P opósi o e Obje i os
O obje i o do es udo p opos o é des aca o es a o léxico sa ma o-alaninho como pa e do
pa imônio linguís ico i aniano na oponímia da egião do Dniepe e Bug. O obje i o decla ado
é alcançado esol endo á ias a e as: 1) A o mulação dos c i é ios oné icos, léxicos e
mo ológicos da a iliação da língua sa ma o-alaniana/alaniana das o mas i anianas
econs uídas; 2) a análise e imológica do ma e ial léxico selecionado pa a a pesquisa e a
e isão das e sões e imológicas in oduzidas an e io men e; 3) A econs ução de um
agmen o do ocabulá io dos diale os sa ma o-alanos/alanos das egiões de Dniepe e Bug na
sua ligação e imológica com o ocabulá io osse o;
4) A dis inção de algumas isoglossas que ligam o ocabulá io sa ma o-alanino ao léxico
das ou as línguas i anianas.
3. METODOLOGIA de ma e iais e de in es igação
3.1. O co po conhecido de lexemas i anianos em onomas ica das egiões do Dniepe e Bug ab ange
hoje algumas dezenas de unidades; No en an o, não pode se conside ada de ini i a a é que odas
4
as on es disponí eis enham sido ainda en ol idas. A in odução de no as descobe as a e a a
pe spec i a inicial sob e a á ea e á ios lexemas i anianos. A base da pesquisa é o mada po
opônimos, p esumi elmen e de o igem i aniana, e i ados de documen os his ó icos (c ônicas,
mapas, desc ições geog á icas) e das on es do ocabulá io onomás ico das línguas esla a e
i aniana. Esses nomes geog á icos em suas ca ac e ís icas onomo ológicas são
co elacionados não com os léxemos esla os, bál icos ou u cos a caicos, mas com o
close o iden ical I anian onomas ic and appella i e ocabula y. In o he wo ds, hey a e
es u u almen e explicado exclusi amen e com base no ma e ial da língua i aniana, que é
ca ac e izado po uma ce a o ma de aízes e a ixos.
3.2 Na nossa opinião, no as pesquisas das an iguidades da língua i aniana na onomás ica
das egiões de Dniepe e Bug exigem a adesão às ês condições impo an es
seguin es:
1) A análise dos dados das á eas acima mencionadas não de e limi a -se à hid onímia, ou seja, o
objec o de in es igação de e se unidades de odas as classes oponímicas. Is o pode ala ga
signi ica i amen e o leque de opo unidades pa a os in es igado es, uma ez que os nomes de
á eas, o mas de ele o (colinas, mon anhas, ochas, passos de mon anha, ápidos lu iais, ilhas,
e c.) em alguns casos ambém sal am o subs a o léxico;
2) O ocabulá io i aniano, econs uído com base na oponímia do Dniepe e do Bug, de e se is o
não a pa i das pe spec i as da condição da língua i aniana an iga com algumas
ca ac e ís icas oné icas de " ipo esci a ou osse o", mas como pa e do ocabulá io dos
sa ma o-alanos/alanos, que se es abelece am nos e i ó ios mencionados mui o mais a de.
Exis em e idências linguís icas essenciais, apoiadas pelos achados a queológicos e his ó icos
(c .: a) os assen amen os da época sa ma iana na egião do Baixo Dniepe ; Viazmi ina 1962; (b) os
Alans no Dniepe ; Kazanskij, Mas yko a 1999: 119); e a Comissão concluiu que a Comissão não
cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado. 3) Os
p o ó ipos de em se es au ados na o ma co esponden e à condição da língua i aniana média
com as ca ac e ís icas peculia es dos diale os i anianos o ien ais. Os lexemas analisados são
p incipalmen e ino ações sa ma o-alaninas; Po conseguin e, a econs ução do an igo I ã, ealizada nos es udos an e io es, nem semp e é adequada.
3.3 Os mé odos u ilizados no es udo p opos o são os seguin es: e imológico e
compa a i o-his ó ico (em pa icula , as seguin es écnicas são ele an es pa a: es abelece a
iden idade gené ica das o mas compa adas, de e mina a c onologia ela i a dos enómenos
linguís icos, econs ui p o ó ipos).
3.4 Os p o ó ipos i anianos ap esen ados a segui são econs uídos, e imologizados e
e i icados p incipalmen e endo em con a o ocabulá io da língua osse ia, ou seja, o sucesso
gené ico das línguas dos sa ma o-alanos e alanos. Com base nisso, as o mas i anianas
es au adas são de e minadas como alanianas ou sa ma iano-alanianas. Assim, emos léxemos
alânicos, p ese ados na oponimia; es es são os p o ó ipos, ou seja, o mas, que e le em a
an iga condição oné ica e mo ológica do ocabulá io osse o.
As cons uções linguís icas são combinadas com dados his ó icos. O nome Alano-Sa ma s e a
comumen e emp egado po es udiosos pa a deno a odas as ibos de língua i aniana da
5
es epe e e i ó ios adjacen es, descenden es dos an igos Sa ma s e Alans. "Na cos a do
Ma Neg o, no início do pe íodo da G ande Mig ação, a maio ia deles já e a conhecida como os
alanos" (Kazanskij, Mas yko a 1999: 119).
C i é ios de a iliação sa ma o-alaniana ou alaniana do
ocabulá io econs uído
Lexical: b) O compos o econs uído não em a con apa e e imológica lexicológica in ei a no
a) The es o ed I anian o m has he whole-lexical analog in he Osse ian ocabula y;
ocabulá io osse o, no en an o, os análogos osse os são encon ados sepa adamen e pa a cada
pa e do compos o; c) Os pa alelos e imológicos lexicais in ei os são encon ados nas línguas
pami , pe encen es ao g upo i aniano o ien al. Nes e caso, a a-se de unidades de ocabulá io
a caico, comuns aos diale os dos sa ma o-alanos e an epassados do Pami is; d) O p o ó ipo
sa ma o-alaniano, econs uído com e e ência às co espondências comple as no ocabulá io
i aniano ociden al, ep oduz o pa alelo a caico do g upo das isoglosses sa ma o-alano-i anianas
ociden ais sepa adas (conclusação p elimina ). Foné ica (peculia pa a a oné ica his ó ica das
línguas alaniana e osse ia): a) Mono ongização de di ongos *ai > i, *au > u an es de n; b) Síncope
de cu o a, i; c) Muda *k > x sob a in luência de i na sílaba seguin e; d) Al e ação de *p > an es
de i; e) Muda * > c an es de i; ) queda espo ádica de w na en ada depois de sonan es e
consoan es an es de ā, a; g) Mudando o g upo oné ico + i + č em a icado assobiado geminado
(depois do síncope de i): ič > cic > cc (> esla o ц [ s]); De i acional e mo ológico: a p esença de
su ixos e complexos su iciais -ak- -āk-, -čī-, -al-el-, -ag-ān-, -i-či-ā, -ič-ain nas pala as
econs uídas. 4. RELICIAS LINGUÁRICAS SARMATO-ALANIANAS: E imologia e Á ea
4.1 A á ea da egião do Dniepe
* -sa ak (< * pi ša -aka-)
Авсорок, Овсорок o esque do. do io Bol a, a esque da . do io Desna. V. N. Topo o e O. N.
T ubače econhecem o ca á e i aniano des e hid ônimo com e e ência ao osse iano æ sū
[…] il a o de ce eja[…] (li e almen e […]água e melha[…]) (Topo o , T ubače 1962: 222 (æ su […]):
sem exclui a possibilidade da o mação esla a local). Embo a acei emos es a e imologia,
conside amos, no en an o, que as opo unidades do a amen o da gênese do hid ônimo ainda não
o am esgo adas. Po exemplo, na mesma ex ensão, es e subs an i o pode se a ado como a
pala a alânica * -sa ak (< * -ša ak) […] [ io com] ápidos de água / co en es[…], que
6
su giu com base na ase colapsada * pi ša -aka- = água, que lui / cai com o ba ulho. Em sua
composição, o e lexo de * pias a o ma eminina do p o o-i aniano *āp- ‘água (é a es ado no
ocabulá io apela i o osse o (Abae 1949: 153; 1958: 84) e hid onímia) é econhecido. A segunda pa e é
p o a elmen e o su ixo (-ak-) do caule onoma opéico i aniano *ša - […]o mu mú io da água[…], c . Wakhi
šo -šo […] o mesmo […], ša ša á […] cachoei a […], […] limia do io […], pe sa šā īdan […] pa a lui com o
ba ulho […], ajik šo idan […] pa a lui […], […] pa a lui como um io […] (Abae 1958: 220;
S ebline-Kamensky 1999: 328, 329). O p o á el p o ó ipo alaniano * -sa ak (> con empo âneo Авсорок)
co esponde ao pe sa ābšā ‘cachoei a (Abae 1958:
220) com *āpa-.
*dū -as u ou *dū -us u
Di ékh u […] a ped a na en ada do ápido Dniepe Vo niga. Na li e a u a onomás ica, es e nome é
a ado de ido à e imologia popula como uma o ma dialec al de di éктор, po que, de aco do com
as his ó ias, "um inciden e acon eceu a um di éx u " pe o des a ped a (Čabanenko 2008: 42).
Ac edi amos que a o ma mode na do opônimo é o esul ado do epensamen o do nome não-esla o
no discu so esla o local. P esumi elmen e, é alano *dū -as u ou *dū us u […]g ande ped a[…].
Comp. (em inglês) Osse ian dū , do ‘s one e (æ)s u , (u)s u ‘big (Abae 1958: 376; Abae 1979: 158),
opônimos com in e são de pa es S u -do Big S one (Abae 1958: 376), Устур дори цор Nea he Big
S one (Tsagae a 1975: 36 i. e.3), com o mesmo устур дор. A econs ução dos p o ó ipos a ian es é
di ada po uma qualidade bas an e ince a da p ó ese (ao u-?) em alano adj. *s u ; a an iguidade
das o mas com a p ó ese ocal é indi e amen e con i mada pela e imologia do mode no Днестр
como esci a *Dan-æs (u) ou *Dan-us (u) ~ ossiano us u -don ‘g ande io (Kambolo 2006: 114). O
compos o con ém o nome de ped a, emp es ado das línguas caucasianas, po an o, é lógico
conclui que o *dū -as u /*dū -us u pe ence ao ocabulá io dos alanos, cujos an epassados
ie am do P é-Cáucaso.
The e ymology in (Iliadi 2018) needs o be subs an ially e ised.
*lakand
Lochany, 1594 […] o nome do e cei o ápido no Dniepe (Lasso a 1866: 209). Fo mas pos e io es são:
Лоханнои, 1627: […]А ниже Сурского 2 версты порог Лоханнои[…] (Kniga 1950: 111), Порогъ Лохан[…]й, 1697
(Veličko 1855: 47 Luchan, 1736[…]1737 (PTT 1736[…]1737), Luchanskoy, 1769 (NAM 17 1780), Порогъ Лаханский,
1779, (no mapa do Baixo Dniepe po Ê. A apo ) Порогъ Лоханинъ, (DPND 1779[…]1780), ago a é Лоханский
[…] um ápido no Dniepe acima da ilha S elča yi. A e são de sua o igem na li e a u a sob e
onomás ica é a seguin e: o caule des e opônimo es á elacionado ao dial uc aniano. Lóxunni "a ba e
desespe adamen e", po que a co en e de água "es a a desespe adamen e ba endo con a o limia
de g ani o em seu caminho" (Čabanenko 2008: 95). No en an o, a di e ença na posição de ensão nas
o mas compa adas não é comen ada.
7
As a ian es do opônimo demons am ocalismo de aiz lábil (о: у: а), a di e ença da es u u a
de de i ação e p op iedades g ama icais, c .: -ø || -ы (-y) || -н-ой || -ей ou -ий (-й) || -ский (-skey) || -ин.
Tais casos são comuns pa a o ocabulá io dese imologizado: a obscu idade da o ma in e na da
pala a le a à sua con e gência com pala as he e ogêneas one icamen e semelhan es e, em
seguida, esul a em sua mudança mo ológica. No caso de Лохань, emos o esul ado do
epensamen o e imológico popula do opônimo es angei o. Há uma azão pa a ac edi a que
em do i aniano médio * lakand como um e lexo da pa e p o o-i aniana. agi . *lakan -, c .
Yazghulami lakánd […] ocha sob essalen e […] P o o-i aniano *1lak- < PIE *lek- […] dob a , inclina ,
lexiona […], […] pendu a […], […] sal a […], […] sal a […] (S ebline-Kamensky 1999: 223; Edelman
2015: 57, 59, 60). T a a-se de uma imagem isual das ped as que se e guem sob e a água, um
g adien e íng eme, causando um aumen o na elocidade da água ou u bulência. A água "sal a" e
es a me á o a explica plausi elmen e o uso do i aniano médio * lakand […] ocha, ped a nas
co edei as […] como o nome do limia do io. Pa a a es u u a e a semân ica de * lakan c .
pa e. *ba ź-an o *bź-an - ‘ o ei o, al o (: A es an bə əzan - ‘al o, Osse ian bæ zond ‘al o) <
*ba ź- ‘ascende (Abae 1958: 254).
A a ípica do inal -d (e ge almen e o esul ado -nd) pa a a oponimia esla a con ibuiu pa a a
modi icação o mal des e nome na língua esla a: es e som oi eliminado e a o ma co ada
*Лакан assimilada com o dial. лоханя, лохань […]clay bowl[…], […]jug[…], […]bucke […], de onde é a
subs i uição do p imo dial *a > о (no en an o, *a po um empo ainda oi man ido, comp. acima
de Порогъ Лаханский) e *k > х. No que diz espei o ao PIE e ymon, e : (Poko ny 1959: 673; LIV 2001
The e ymology in (Iliadi 2018) needs o be subs an ially e ised.
[1998]: 411). De aco do com o dicioná io de Helmu Rix, a aiz *lekis é ince a. No en an o, es e
e imônio é a es ado não apenas nas línguas bál icas e ge mânicas (LIV 2001 [1998]: Ibid.), mas
ambém no esla o (ESSJ XIV 147[…]148: com a análise de alhada das e sões conhecidas) e no
g ego (Beekes 2010: 856: *lek- […] jump[…]) ocabulá io p imo dial. PIE *lekis econhecido nos
es udos ecen es ambém, c ., po exemplo, (Edelman 2015: 57[…]60: o as o aglome ado
e imológico i aniano com um amplo espec o semân ico) e (Adams 2013: 613: lyak), onde é uma das
possí eis on es de pala as Tocha ian.
* sag-ba z
Sagba sa […] o nome local na á ea da aldeia Zolo aja Balka no dis i o de No o o on so skij da
egião de Khe son (o cu so in e io do Dniepe , a ma gem di ei a) (g a ação de 1973; OA).
P o a elmen e, é o esul ado da e olução do p imo dial *Сагбарз no ambien e es angei o.
*Сагбарз ep oduz a pala a alânica *sāg-ba z […]dee hill[…], c . Oosse ian Сагбарз = Dee Hill de
саг ‘dee + барз ‘hill, ‘bump, ‘upland (Tsagae a 1975: 429).
*san- o d/*sān- o d
Russo an igo Снопородь, 1169 (слышєвшє жє князи, ожє Половци побгли и
оставившє кошѣ свои поидоша по них вборзѣ, оставившє у возъ своихъ Ярослава
8
Всеволодича. Пришєдшє жє взяша вєжи Половєцкы на Углѣ рѣцѣ, а другыє по
Снопороду, а самхъ постигоша у Чёрного лса, и ту избиша...; Mosko skij s od em 1949:
77), Снєпородъ, 1187 («кнѧзи Роускиѣ поидоша по Днѣпроу <…> и доидоша до
Spon oda; Ipa ie skaja le opis 1962: 653), Снепородъ, 1552 (Литовская метрика: Князь)
великій Литовъскій Гедиминъ, завоевавши надъ моремъ Кафу и весь Перекопъ и Черкасы
Питигорское, и приведши Черкасовъ часть з княгинею ихъ, посадилъ ихъ на Снепородѣ
а иншихъ на Днепре), Слпородъ, 1887 (Laza e skij 1887: 39), Slipo ok, 1665, ago a é Слипорид, -оду (a
o ma com Слип- apa ece desde o início do século XVIII) io, o di ei o . do Sula, o esque do. do
Dniepe (SHU 1979: 510). A e isão an e io men e decla ada ( e Iliadi 2021: 504 […] 505) da e imologia
acei a po O. N. T ubače Снопород, Снепород como e olução do i aniano médio
*san-po d/*san- o d […]con luence, con luen […] […]san-pa a a- (a composição do p e ixo a iano
*sanand *pa a a- […]big i e […]) nos poupa a necessidade de nos concen a na pa e his ó ica
da ques ão. De e-se no a apenas dois pon os impo an es: 1) O p e ixo a iano *san já em
p o o-i aniano soa a como *han- (!), po an o, p ecisamos p ocu a ou a explicação pa a *san-;
2) O p o ó ipo p o o-i aniano pa a o i aniano médio -po d/- o d, de aco do com es udos ecen es,
é *paud- a- ‘(g ande) io (← […]algo em mo imen o[…]), que não es á elacionado com *pa a a
Scy hian Πόρατα ( e : Dzi s soi y),
2021: 265).
A no a e imologia do hid ônimo como i aniano médio *[a]sang-po d*[a]sang-pa a ‘ io de
ped a/água (Iliadi 2021: 504505) p ecisa se escla ecida. Em pa icula , o p o esso Yu y A.
Dzi s soi y na discussão o al (2021) apon ou pa a a possibilidade da elação gené ica da p imei a
pa e do compos o com o p o o-i aniano *san- […]mon a , ascende […], […]ascende […] (em
de alhes sob e es e e ymon e : Bailey 1979: 419; S ebline-Kamensky 1999: 307; Cheung
2007: 330–332).
Em elação a es a in e p e ação, a explicação des e hid ônimo como de o igem sa ma o-alanina
não pa ece con adi ó ia *san- o d/*sān- o d, compos o po : 1) o e lexo do p o o-i aniano
*san-a- (pa e. a o.) ou *sān- (causa.) ~ *san- […]mon a , ascende […], […] subi […]; 2) Fo do
Sa ma o-Alaniano (Fo do da Ossé ia […] g ande io[…]).
Pa a uma comp eensão mais cla a da semân ica de *san-/*sāni s ú il p es a a enção aos seus
cognados, c . A es an sanaka- […] oz do io[…] (ou […] luga , onde [linha cos ei a do io] nasce[…]),
e mo opog á ico osse iano sæn *[…]moun ainside[…] em Sæna (o onym) e Do gin-sæn (Dzi s soi y
2018a: 100; 2020: 105[…]107). Tal ez *san- o d/*sān- o d osse a designação desc i i a do io, onde o
ní el da água sobe po causa de obs áculos na u ais, ou apenas o io com casca as.
A de inição do hid ônimo como uma unidade do ocabulá io sa ma o-alano é de ido não apenas aos
dados das línguas in imamen e elacionadas aos diale os sa ma o-alanos. A inclusão de San o d
na lis a de elíquias léxicas sa ma o-alaninas é indi e amen e con i mada po sua geog a ia: a
á ea des e nome (a ma gem di ei a do Sula) coincide com a á ea de sepul amen os sa ma ianos
dos séculos I[…]II dC (P ijmak 2022: 224: o mapa) e az on ei a com a á ea de sepul amen os
9
alano-sa ma ianos dos séculos III[…]IV dC, uma pa e dos quais é encon ada na bacia do io
Vo skla (Kazinsk, Mas yko a 1999: 119, 126). *wā -dax-āl ou *wā -dax-el (< *wā - ax-āl/-el)
Вордахель o di ei o. do io Moloh a, a di ei a . do Veh a, a di ei a. do Sozh. Em um es udo
clássico de O. N. T ubače e V. N. Topo o , es e hid ônimo é dado como uma a ian e de Ведрихан.
Es e úl imo é de e minado como obscu o, mas a conclusão é acompanhada pela suposição sob e a
semelhança da e minação da pala a com o nome do io Khan (bacia do io Seim) = i aniano χan- […]
bem, on e[…] e labilidade de d : d (como em osse o), peculia a ce os diale os, embo a a
ausência dos ou os hid onimos i anianos nes a á ea Vo dakhel e Ved ikhan sejam as o mações
he e ogêneas com a meno semelhança oné ica. De emos deixa de lado Ved ikhan an es de
educes he likelihood o I anian e ymology (Topo o , T ubače 1962: 223).
escla ece os de alhes de sua mo ologia e elações gené icas e concen a -nos em Vo dakhel. A
e olução es u u al em isolamen o do ambien e da língua na i a mudou a o ma da pala a, mas
pa ece ha e alguns es ígios de sua composição e imológica. Que emos dize a p ese ação do
sa ma o-alaniano *wā -dax-āl < *wā - ax-āl […] io com co edei as[…] no hid ônimo. O compos o
consis e em: *wā < P o o-i aniano * a -/* ā - […] ain[…], […]wa e […] (: A es an ai i- […]lake[…],
ā - […] ain[…];
Ba holomae 1904: 1364, 1410; Va (di e en emen e […] Danab i) […] o io na Cí ia (em Jo danes);
Io danes 2001: 166; Osse ian wa yn, wa un […]i ains[…]; Abae 1989: 52) e * ax- […] apids[…], […] apid
cu en […] (: Osse ian æx […] apids in i e […], […] apid, as cu en […], […] as […], […] apid[…],
[…]s o my[…] (< P o o-i aniano * axa-); 1979 Abae : 284; тæх […] empes uosa, o e, ápida co en e
de io[…], […] ápidos[…]; Takazo 2015: 528). A Comissão conside a que a Comissão não cump iu as
ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado. A ex ensão da segunda
pa e po -āl é o su ixo, comp., po exemplo, ep esen ação de imp odu i o -a-l e a ian e -e-lin
oponímia osse a: Xiz-al-a, Me -el-a-skæ e c. (Dzi s soi y 2018a: 103; e ambém Gaba ae 1977: 59).
Assim, é pe missí el econs ui não apenas a o ma *wā daxāl, mas ambém a a ian e
*wā daxel, le ando em con a Me -el-a-skæ e exemplos osse ianos semelhan es. Em p incípio,
a amos do lexema, cuja o ma *wa dæxal **ua dæхал) ou *wa dæxel **ua dæxel) é bas an e ípica pa a a língua osse ia.
A ipologia da nomeação é comp o ada, c . Osse ian (Digo ian) æx don […]s o my i e […]
(Abae 1979: 284), Тæхгæ дон […]Flying Wa e […] o esque do. do io Zakadon (Tsagae a
1975: 16, 212).
A singula idade des e nome i aniano na á ea da hid onímia esla a é explicada po sua
ans e ência na bacia de Sozh po esla os, que ie am do e i ó io onde os nomes i anianos
são a es ados. V. E. O el ê um caso semelhan e na " eplan ação" secundá ia do hid ônimo
i aniano Mo ozha na bacia do io P ipya de á eas mais me idionais (O el 1986: 109 […] 110: não nega
a e imologia bál ica).
16
*sa ak ou *sa āk
So oka […] o io (aldeia de Ki ajgo od no dis i o de Alexand o skij da egião de Ki o og ad)
(K i ulčenko 2011: 176) e So oka […] o pequeno io no hid osis ema do io Valuj (bacia do Don)
(O in 2012: 263), Сорока […] nome dos ios: 1) o . esque do. do Bug do Sul; 2) o di ei o. do
Dniepe ; 3) o ão esque do. do Dniés e ; 4) a ma gem esque da. do io Bug Ociden al; 5) a
ma gem esque da. do io Desna (SHU 1979: 521). Os hid ônimos di icilmen e es ão elacionados
com o nome do pássa o, caso con á io, lida íamos com os adje i os Сорочий, Сорочья, Сороча
e Сорочача. O caule Сорокalso não pode se o ien ado pa a a on e u ca como са:ры (< са:рығ)
[…] ama elo[…], […] b anco, de co cla a[…] (espec e comple o de seus signi icados eja: ESTJ VI
220[…]222), po que no uso esla o o ien al es e lexema semp e p ese a а na aiz, c ., po
exemplo, em usso Саратов ~ сары […] ama elo[…] ( e li e a u a e imológica).
Pa ece-nos um caso do one icamen e, mo ologicamen e e seman icamen e subs an- *sa āk
ia ed e ymology Сорок- as he Eas e n I anian lexeme (in i s Middle I anian o m) *sa ak o
(: sogdiano s ysa ē/, s k ‘cabeça, ‘p incipal, ‘p imei o (Gha ib 1995: 362) < *sa aka-, ossiano
sæ agjāka ‘p incipal < *sa -; 1979 Abae : 59[…]60) < *śa a-ka-, *śa -āka om *śa ah- […]head[…],
ep esen ado em oponímia osse iana e sogdiana (e não apenas) no signi icado […]começo[…],
[…]headwa e […]. C . ambém n. Osse ian Донысæр (Донисар) = Headwa e s o he Ri e de доны
gen. sing. дон […]wa e […] + сæ […]headwa e […], […]head[…], e ambém Доны сæ = […]Abo e he
Ri e […], […]Wa e heads o he Ri e […] (Tsagae a 1975: 184, 232, 337, 453, 518). C . ambém pe sa,
ájico sa […]head[…], […]beginning[…] e […] oun […] (Abae 1979: 75). A lexão -a é o meio de
adap ação g ama ical do o ien al i aniano médio *sa ak, *sa āk […]o p incipal a luen e[…],
[…]headwa e […] em esla o modelado nos e mos nomencla u ais * ěka, * oda. Em e mos de
á ea, a o igem i aniana do hid ônimo é comp o ada pela localização nas bacias do Bug do Sul,
Don e Dniepe de ou os nomes de o igem i aniana. São ma cado es oponímicos da á ea de
cul u as a queológicas que es ão ligadas ao
Sa ma s e Alans.
*sa da-gan (< *sa da-kan) ou *sa d-ag-ān Сандаган, -а, 1988 o nome da on e e do luxo seco (o
. di ei o do Ingul na á ea da aldeia Kalino ka no dis i o de Vi o skij da egião de Nikolae ;
H omko 2017: 253). Supomos a e olução do *Сардаган o iginal em e enos esla os, onde o
hid ônimo oi sujei o a assimilação eg essi a р […] н > н […] н, pa a se spo adicamen e
obse ado nos diale os. Hipo e icamen e, es e pode se o caso da p ese ação do compos o
i aniano o ien al *sa da-gan (de *sa da-kan) […] on e de e ão[…], […] on e quen e[…], compos o
pelos e lexos do p o o-i aniano *śa da- […] e ão[…] e *kana- […]bem, p ima e a, on e[…] (do
p imei o caule e : Abae 1979: 80; Bailey 1979: 421[…]422: sala). A p onunciação de *k- > gin na
segunda pa e dos compos os é uma an iga ino ação, peculia ambém às línguas alaniana e
osse ia. Ambos os componen es são equen emen e usados na oponimia osse ia, c . Sæрды
дон Summe Wa e , Сæрды ком Summe Go ge, Сæрды фæндаг Summe Road wi h сæрды gen. sing.
Sê d
17
[…] e ão[…] e Ændæ hæn […]Ou a on e[…] com хæn […] on e[…] (Tsagae a 1975: 62, 78, 211, 255).
Es a úl ima ci cuns ância nos impele a pe ence *sa da-gan ao es a o alaniano na
oponimia local.
Comp eendendo a mo ologia de *Сардаган como a de i ada su ixal complexa le a a uma
econs ução al e na i a de *sa d-ag-ān com a con apa e em osse iano Сæрдыгон дарæн
(срдæ […]summe […] + su . -ыгон; Tsagae a 1975: 39) = *sa d-ug-ān? Os opônimos com complexo
de su ixo -ag-ān (< i aniano an igo -ak-āna-) oco em na á ea da língua osse ia, onde es e su ixo
na u almen e se desen ol eu em -æg-on (exemplos ejam: Dzi s soi y 2018a: 99).
*un[i]-gul (< *un[i]-kul)
Ingul […] o io, o esque do. do Bug do Sul: p es uando a a és de Inguli a é Ochako ,
1673 (Veličko 1851: 341), Piaтій отпочивокъ на рчц <...>, которая зъ правой
руки припадаеть отъ Чорного лѣса, а котитъ въ Инкгулъ, на которой лози и терни есть и
вода плесами, а ити по надъ нею не переходячи до Инкгула», «Шестій отпочивокъ на
рѣчцѣ Инкгулѣ <…>, на которой два броди шляховіи <…>, а опрочъ тихъ бродовъ на
иншихъ мѣстцахъ переправи робыти трудно для плесъ многихъ и крутихъ береговъ»,
1697 (Veličko 1855: 484), Inguł, 1882 […] o esque do. do liman Bug (em á a o Jeni-geł; SG III 291),
Angul, Angule Wielki, Ингулъ, ago a Інгýл, -у (SHU 1979: 222). A in e p e ação linguís ica des e
hid ônimo em sua his ó ia. Tan o quan o se sabe, Max Vasme oi o p imei o a ap esen a a
e imologia u ca: em pa icula , ele ligou Ingul com o u co äŋgül […]quie , lazy[…] ou u co,
á a o da C imeia, Kipchak, e c. em […]ca e na, ca e na[…] ou u co, uigu än […]b oad[…] com a
segunda pa e u ca göl […]lake (Vasme 1986 [1967]: 131). Mais a de, O. N. T ubache suge iu sua
e são da o igem esla a des a pala a, na qual o es udioso econheceu a adap ação oné ica
u ca do usso an igo Уголъ: […]Os u cos das es epes do sul da Rússia, po sua ez,
p o a elmen e, emp es a am e assimila am es e nome local usso an igo Уголъ ou mesmo sua
o ma mais an iga […] *glъ, endo-o con e ido no hid onimo Ингул ( a ian e dos hid onimos
Angul)» (T ubače 1968: 206). See also he de elopmen o he idea abou he Sla onic o igin
Ингул, Ингулец […] *gъlъ com subsequen e a amen o oné ico u co em:
(Lučyk 1996: 132[…]135).
No en an o, a noção de "ângulo" se aplica aos g andes ios (po exemplo, no local de sua con luência
com ou as a é ias de água), po an o, o "ângulo" do io é di icilmen e um a ibu o, dis inguindo o
io de ou os ios semelhan es, cujo luxo ambém o ma um "ângulo" em elação à cos a do ou o
obje o de água. "Ángulo" no sen ido geog á ico es á mais elacionado ao e eno, ape ado en e
dois ios con luen es ou en e a planície de inundação do io e uma co dilhei a. Um possí el exemplo
do e lexo do esla o * […]gъlъ na an iga oponímia his ó ica da Eu opa é o nome do e i ó io ao longo
do es uá io do io Danúbio […]γγλος, […]γκλός, Onglos, mencionado pelo pa ia ca Nicé o o. Es a á ea,
ocupada pelos búlga os, é mencionada sob 660 em elação à sua e i ada sob o a aque dos khaza es
(SSS I 203), e na li e a u a cien í ica es e nome é ge almen e e e ido à língua dos búlga os Aspa uh
e explicado como […] Dez ios (lagos) […]. P esume-se que o opônimo con ém um núme o u co on
(Geo gie 2002: 74) (apa en emen e, o e lexo do u co qo:l […] i e […], […] alley[…] ou kö:l […]lake[…] es á
18
implíci o na segunda pa e). No en an o, localizado em algum luga en e as encos as dos Cá pa os e
a planície de inundação do Danúbio, o Ongol já ha ia sido colonizado po esla os, com os líde es dos
quais Aspa uh en ou em con a o (KIB 1987: 41), po an o, es e opônimo é p e e i elmen e explicado
como uma pala a esla a, ajudada po suas o mas documen adas.
Na nossa opinião, o hid ônimo é o esul ado da assimilação u ca ( oné ica e mo ológica) do
nome p é- u co. T a a-se de *un[i]-gul < *un[i]-kul, que ep oduz uma pala a compos a
i aniana média (o e lexo do p o o-i aniano *auni-kula-?), compos a po : 1) *un-i- <
p o o-i aniano *aun-i- (au > u an es do sonan e nasal), ou seja, su ixo i aniano (o ien al) *au-:
*u-: * a- ‘ lui (?). C . ambém n. Kho an Saka ai ‘s eams (< *u-ano com aiz diph ong *au-,
onde o som inicial ala e oi pe dido, c . Old Indian a áni- ‘s eam), āma ‘sea, lood (Bailey 1979:
373, 383: o PIE *au-: *u- ‘be wa e y) e Sogdian wnh [āw n] ‘ i e (?), c . wn p (Sims-Williams 1983:
46; Ras o gue a, Edelman 2000: 256), que são a ian es de *un-iin ca ac e ís icas de ocalismo
do o man e e aiz; 2) *kul (> *gul com a p onunciação de k na pala a compos a) de *kula- ~
*kau-l- […]deep[…], […]ca i y, pi […], c . Khol (kwl) […]pi […], cu do (Ku manji) k[…]ōl […]pi , ca idade,
osso[…], kūl […] […]deep[…], Lu ish kol […]hollow, ca idade, pi […], Talysh хъl […]maels om; luga
p o undo […] (Edelman 2011:
356, 357). The a ian s em *čau-l- is kep in Osse ian oponymy, c . Cul-ægon (Dzi s soi y
2018a: 99, 109). A Comissão conside a que a Comissão não cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do TFUE.
Os signi icados de ambos os componen es do hid ônimo analisado pe mi em econs ui
con o nos ge ais da semân ica da nomeação como "co en e do poço ou a ina" (en ão o nome
inicialmen e se e e ia às on es do io, c . Oosse ian Донадаг Ri e Ra ine, Ra ine o he wa e
= дон ‘wa e , ‘ i e + адаг ‘ a ine; Adage do […]Rio da Ra ina[…]; Tsagae a 1971: 61, 131) ou apenas
"co en e com edemoinhos". Seman icamen e, al e imologia pa ece mais plausí el do que
[…]Quie /Lazy Lake[…] (não há azão pa a a i ma que os lexemas como o u co äŋgül […]quie ,
lazy[…] o am usados em oponímia) ou […]The B oad Lake[…]. Dois a o es con ibuí am pa a a
ein e p e ação u ca do hid ônimo i aniano como Jeni-geł: 1) a p esença do su ixo elic o -iin
*uni-gul (c . acima Kho an Saka ai ‘s eams, Old Indian a áni-); 2) a semelhança sono a ex e na
do pos posi i o *gul com o göl u co. As a ian es Inguł, Angul esul am das en a i as de
in e p e a a es u u a des e nome em elação a ou o ocabulá io u co, eja acima os
exemplos de M. Vasme . Os opônimos Χιγγυλος, Χιγγιλος, ap esen ados po A. K. Šapošniko ,
são de g ande in e esse. O es udioso os compa a ao mode no Жёлтые воды ( on e do Ingul
Pequeno ou dos Ingule s) e os explica como a co upção do indo-meo iano *hingul- ~ Old Indian
hiṅgula- ‘pin u a esca la e, co an e, cho ônimo e hid onimo Hiṅgulā (Šapošniko 2015: 35: as
Hiṇgulā). No en an o, an e io men e, ele se e e iu a Χιγγιλούς, Συγγούλ (o io no país dos
khaza es e húnga os, […]p o a elmen e, o Ingul ou os Ingule s[…]) às elíquias da língua
Sa ma o-Tu anian e econs uiu pa a esses opônimos o p o ó ipo *hingilu- […] ed[…]? (~
Hid onimo indiano an igo Siṅgula-) (Šapošniko 2007: 298: Singula-). Mas a al a de ou os nomes com
a gumen ou
19
A e imologia "sindo-meo iana" na oponimia do Bug do Sul causa dú idas sob e a co eção da
explicação Χιγγυλος, Χιγγιλος como *hingul-, bem como Sa ma o-Tu anian
*Hingilu-
Acei a a iden idade his ó ica de odas as o mas (com inicial Χ- e sem ela) como ixações de um
único *hingilu i aniano encon a objeções de na u eza o mal. Não pode se desca ado que a
di e ença de anlau Χι-: I-, Ain Χιγγυλος, Χιγγιλος VS Ингул, Ingul, Angul indica as a ian es
dialec ais, que su gi am na ala u ca: elas es ão one icamen e co elacionadas como Nogai,
Ta a […]a able land[…], […]bo de […] ~ Cumanan […] (Se o ian 1974: 647), u co y yldymaz […]
hy yldag o g umble, oa […], Khalaj a […]aç […] hizce ee[…] (Teniše 1984: 39: 6). Se o som Xis é
um oné ico de língua es angei a […]laye ing[…], en ão chegamos ao o iginal
*Ιγγυλοὺς, Ιγγιλοὺς.
*wa an, *wā ān
Ворнона, -и o io ( iacho seco), o di ei o. do Sugokleja-Kameno a a, o di ei o. do Ingul, o
esque do. do Bug do Sul (K i ulčenko 2011: 48) e Wo ona, 1736-1737 (PTT 1736-1737), Wo ona R., 1769
[…] o io, a di ei a . do Dniepe (a egião das co edei as; NAM 1769; sob 1779[…]1780 como речька
Вороная; DPND 1779[…]1780), Вóрон, -а […] os ios nas bacias do Dniepe (Воронъ, 1898, Воринъ) e do
Ma Neg o na C imeia (Ворона) (SHU 1979: 121). Os nomes não es ão elacionados com o adj.
воронóй, bem como o o ni honym ворóна (se não, se ia espe ado Воронья, Вороний ou Вороняча,
Воронячий). Em ez disso, a o ma mode na do nomen é o esul ado da adap ação do
sa ma o-alanano *wa an, *wā ān ‘chu a, iacho de chu a (c . Pahla i wā ān ‘chu a, cu do
wa an ‘o mesmo; Abae 1989: 52) no discu so esla o, c . eloquen e combinação de pala as
osse iana wa yny don ‘água de chu a (aplicá el ao io seca ) elacionada ao hid ônimo na
C imeia (Šapošniko 2007: 317). Po ou o lado, ale a pena p es a sé ia a enção ao
p o o-i aniano * a anaas, uma pa e da o mação p e ixal *apaa ana- ~ * a - […] o wa e ou […]
(Ras o gue a, Edelman 2000: 314).
-A Final é uma lexão esla a, adap ando es a pala a i aniana à g amá ica esla a
( al ez, como pa e de *Ворона река).
* xūs-dān
Хуздáн [Хуз|дан], 1988 gully, a di ei a . do Ingul (dis i o de Alexand o skij da egião de
Ki o og ad; H omko 2017: 253). É *xūs-dān, ou seja, one icamen e mudado no uso esla o ( ocação
na u al de с > з an es de д), elíquia da língua da população sa ma o-alanina des e e i ó io. A
pala a compos a oi cunhada como a lexicalização da combinação de pala as a ibu i as *xūs
dān […]d ying up i e […], […]shallowed i e […]. Es a e imologia é e idenciada pelo osse iano
Хусдон = […]D ying up Ri e […] de хус(къ) […]d y[…] + дон […] i e […] (Tsagae a 1975: 415). De ido à
p ese ação de а, a pala a oi emp es ada pelos esla os (u ilizando a mediação u ca?) an es da
mudança de alânico ā > o an es de m, n, ou seja, an es do inal do século XIV.
20
5. Conclusão
5.1 Na nossa opinião, as e imologias desc i as no p esen e documen o pe mi em conclui o
O igem i aniana de á ios opônimos em ce as á eas das egiões do Dniepe e do Bug. Essas
e imologias são impo an es como a e idência linguís ica da esidência das e nozes i anianas lá.
Os c i é ios o mulados acima de a iliação gené ica dos dis inguidos i anismos pe mi em
iden i icá-los como os elemen os do ocabulá io sa ma o-alanino. De ido à ausência de pa alelos
léxicos osse os con iá eis ele an es pa a a econs ução alaniana, a p opos a p opos a
o ypes a e de ined as Sa ma o-Alanian ega ding he phone ic ea u es peculia o he
Língua osse ia.
5.2. As ca ac e ís icas oné icas e de i acionais dos i anismos a es ados, seus análogos
es u u ales imológicos no ocabulá io i aniano, são su icien es pa a p o a a a iliação
linguís ica sa ma o-alanina de 20 lexemas. Es es incluem os opônimos in oduzidos pela p imei a
ez no uso cien í ico (*a s-wa m[ā], *be-gan, * ās-sāyan ou * a s-san, *mā -wā ā ou
*mā - ā -, *xu -sin ou *xu sin), nomes com e imologia u ca (Ингул = Sa m.-Alan. *un[i]-gul <
P.I an. *auni-kula-), esla a (Лахан-Лохан- = Sa m.-Alan.) ou pala as com e imologia i aniana
(Снород = Alan. *san- o d/*sān- o d; - O quê? - O quê? *sa d-ag-ān ou *sa da-gan; Vo dahel = Alan.
*wā -dax-āl ou
*wā -dax-el).
5.3 A econs ução da pa e do ocabulá io da língua i aniana elic a e ela a na u eza da
elação dessas pala as e do ocabulá io osse o. C . ambém n. : a) Os equi alen es
alano-ossé icos lexicais in ei os (Alano-Osse ica): Alan. *dū as u ou *dū -us u : Osse .
(in e ido) устур дор, S u -do ; O Alan. *sāg-ba z: Osse . Saga z; O Alan. *sa d-ag-ān: Osse .
Sæ dagon (da æn) ou Alan. *Sa da-gan: Osse . Cæ dão; O Alan.
*xūs-dān: Osse . Hussão; b) Pala as compos as alanianas sem os análogos e imológicos
lexicais in ei os em osse o, mas explicadas de ido ao ocabulá io osse o: Alan. *a s-wa m[ā]:
Osse . & wæ m(æ); e O Alan. * ās-sāyan (= * ān-sāyan) ou * a s-san: Osse . * on (em
*Ron- ændag) & sajæn o a s & sæn, Sæna; O Alan. *ka d-ā : Osse . lækæ dæ (< * a-ka da-); O
Alan. *mā -wā ā ou *mā - ā -: Osse . ma em *Raw-ma -don, don-ma -æn & Osse . wa yn,
wa un (< *wā ) ou Раро; O Alan. *san- o d/*sān- o d: Osse . sæn, Sæna & o d; O Alan.
*wā -dax-āl ou *wā -dax-el: Osse . Wa yn, wa un e æx e su . - ou -el; O Alan. *xu -sin ou *xu
sin: Osse . Xu e e Digo . Sinæk, sinæg. (Não é possí el) 5.4 As elações ex e nas do ocabulá io
dos diale os sa ma o-alanos das egiões do Dniepe e do Bug den o do g upo i aniano são
ep esen adas pelas seguin es isoglosses: a) Alano-I aniano O ien al: (como pa a a p imei a
pa e) Sa m.-Alan. *dāčī-kāθ: Shug. wiδc; O Sa m. O Alan. *lakand: Yazg. (em inglês) Lakánd; e O
Alan. *sa ak ou *sa āk: Osse . Sêj ag, Sogd. s ysa ē/, s k; (como pa a a p imei a pa e)
Alan. *un[i]-gul (< *un[i]-kul): Kho . Vai, Sogd. wnh [āwn]; b) Alano-I aniano Ociden al: Alan.
* -sa ak: Pe s. ābšā ; (como pa a a segunda pa e) *un[i]gul (< *un[i]-kul): M. Pe s. kōl {kwl},
cu do. O Ku m. kōl, k‘ūl, e c. ;
21
c) Com uma ampla geog a ia de con apa es: Alan. * aspa-xāg (< * aspa-xāk):
O Yagn. Aspi xok, o Taj. Aspi xoki чашма [Aspi xoki čašma], Аспти хок [Asp i xok];
O Alan. *wa an, *wā ān.
De e se apon ado que os lexemas econs uídos com signi icado geog á ico êm
con apa es não apenas no ocabulá io apela i o das ou as línguas i anianas, mas ambém
em sua oponímia.
REFERENCES
Abae Vasilij I. 1949: Ose inskij jazyk i olklo [Osse ian Language and Folklo e] 1, Mosk a,
Lening ad: Izda els o AN SSSR.
Abae Vasilij I. 1958: Is o iko-e imologičeskij slo a ose inskogo jazyka [His o ical and
E ymological Dic iona y o Osse ian Language] 1: A–K, Mosk a, Lening ad: Izda els o
AN SSSR.
Abae Vasilij I. 1973: Is o iko-e imologičeskij slo a ose inskogo jazyka [His o ical and
E ymological Dic iona y o Osse ian Language] 2: L–R, Lening ad: Nauka.
Abae Vasilij I. 1979: Is o iko-e imologičeskij slo a ose inskogo jazyka [His o ical and
E ymological Dic iona y o Osse ian Language] 3: S–T, Lening ad: Nauka.
Abae Vasilij I. 1989: Is o iko-e imologičeskij slo a ose inskogo jazyka [His o ical and
E ymological Dic iona y o Osse ian Language] 4: U–Z, Lening ad: Nauka.
Abae Vasilij I. 1995: Is o iko-e imologičeskij slo a ose inskogo jazyka. Ukaza el [His o ical
and E ymological Dic iona y o Osse ian Language. Index], Mosk a: RAN.
Adams Douglas Q. 2013: A Dic iona y o Tocha ian B. Re ised and G ea ly Enla ged 1–2,
Ams e dam, New Yo k: Rodopi.
Ammianus Ma cellinus 1874: Re um ges a um lib i qui supe sun 1, ecensui no isque selec is
ins uxi V. Ga d hausen, Lipsiae: in aedibus B. G. Teubne i.
Bailey Ha old W. 1957: D ā ā ma īnām. – Bulle in o he School o O ien al and A ican S udies,
Uni e si y o London 20(1/3), 41–59.
Bailey Ha old W. 1960: A ya II. – Bulle in o he School o O ien al and A ican S udies,
Uni e si y o London 23(1), 13–39.
Bailey Ha old W. 1979: Dic iona y o Kho an Saka, Camb idge, London, Melbou ne:
Camb idge Uni e si y P ess.
Ba holomae Ch is ian 1904: Al i anisches Wö e buch [Old I anian Dic iona y], Lex 80,
XXXII, S assbu g: Ka l J. T übne .
Beekes Robe S. 2010: E ymological Dic iona y o G eek 1, wi h he assis . o L. an Beek,
Leiden, Bos on: B ill.
Boswo h Joseph, Tole Thomas N. 1921: An Anglo-Saxon Dic iona y: Based on he Manusc ip
Collec ions o he La e Joseph Boswo h. Supplemen (Classic Rep in ), Ox o d: Cla endon
P ess.
22
Cheung Johnny 2007: E ymological Dic iona y o he I anian Ve b, ed. by A. Lubocky, Leiden,
Bos on: B ill.
Cheung Johnny 2008: Oče ki is o ičeskogo az i ija ose inskogo okalizma [S udies in he
His o ical De elopmen o he Osse ic Vocalism], Vladika kaz: Izda elsko-
polig a ičeskoe p edp ija ie im. V. Gassie a.
Cleasby Richa d 1874: An Icelandic-English Dic iona y, enla ged and comple ed by
G. Vig usson, M. A., Ox o d: Cla endon P ess.
Čabanenko Vik o A. 2008: Po ožys yj Dnip o. Is o yko- oponimičnyj slo nyk [Rapids Dniepe .
His o ical and Toponymic Dic iona y], Zapo ižžia: ZNU.
Če epano a E genija A. 1983: Geog a ičeskaja e minologija Če nigo sko-Sumskogo Polesja
(opy seman ičeskoj klassi ikacii) [Geog aphical Te minology o Che nigo -Sumsky
Poles’ja (A emp a Seman ic Classi ica ion)]. – Polesskij e noling is ičeskij sbo nik:
ma e ialy i issledo anija, pod ed. N. I. Tols ogo, Mosk a: Nauka, 173–189.
Če nega And ej T. 1981: Poč y bassejna eki Ingule s (dokladnaja zapiska i ka a) [Soils o he
Ingule s Ri e Basin (Repo and Map)], Ki o og ad: [b. i.].
Dash i Nasee 2021: English-Balochi Dic iona y (Engliś-Balóci Labzbalaɔ), T a o d: T a o d
Pub.
DPND 1779–1780: D a plana nižnego Dnep a (konec XVIII .) iz sob anija D. I. Ja o nickogo.
1779–1780 [Two Plans o he Lowe Dniepe (La e 18 h Cen u y) om he Collec ion
o D. I. Ja o nickij. 1779–1780], a ailable online. In e ne Access:
h ps://papacoma.na od. u/maps/dnep _e a nickiy.h m.
Dzi s soi y Yu y A. 2017: Vop osy ose inskoj ilologii [Ques ions o Osse ian Philology] 1,
Cchin al: Respublika.
Dzi s soi y Yu y A. 2018a: Slo oob azo a elnye ipy ose inskoj oponimii [De i a ional
Types o Osse ian Toponimy]. – Iz es ija SOIGSI 27(66), 94–111.
Dzi s soi y Yu y A. 2018b: O neko o ych elik ach d e nei anskoj leksiki oponimii Ose ii
[On Some Relics o Ancien I anian Vocabula y in he Toponymy o Osse ia]. – Iz es ija
SOIGSI 29(68), 117–128.
Dzi s soi y Yu y A. 2020: Toponimija kak is očnik po e ničeskoj is o ii: ose inskoe Sæna /
usskoe Сони [Toponymy as a Sou ce o E hnic His o y: Osse ian Sæna / Russian
Sonya]. – Tomskij žu nal LING & ANTHRO 3(29), 102–114.
Dzi s soi y Yu y A. 2021: E imologičeskij slo a i anskich jazyko [E ymological Dic iona y
o I anian Languages 6. – Na amongæ 16(1/2), 260–287.
Dzi s soi y Yu y A. 2023: K is o ii labialnych onem ose inskom jazyke [On he His o y o
Labial Phonemes in he Osse ian Language]. – Indoe opejskoe jazykoznanie i
klassičeskaja ilologija 27(1) (č enija pamia i I. M. T onskogo): ma e ialy mežduna odnoj
kon e encii, p ochodi šej 26–28 ijunia 2023 g., gl. ed. N. N. Kazanskij, Sank -
Pe e bu g: ILI RAN, 354–367.
23
Edelman Džoj I. 1986: S a ni elnaja g amma ika os očnoi anskich jazyko . Fonologija
[Compa a i e G amma o Eas e n I anian Languages. Phonology], Mosk a: Nauka.
Edelman Džoj I. 2011: E imologičeskij slo a i anskich jazyko [E ymological Dic iona y o
I anian Languages] 4, Mosk a: Vos očnaja li e a u a.
Edelman Džoj I. 2015: E imologičeskij slo a i anskich jazyko [E ymological Dic iona y o
I anian Languages] 5, Mosk a: Vos očnaja li e a u a.
ESSJ XIV: E imologičeskij slo a sla ianskich jazyko . P asla ianskij leksičeskij ond
[E ymological Dic iona y o Sla ic Languages. P o o-Sla ic Lexical Fund] 14: *laba i –
*lě eplъjь, pod ed. O. N. T ubačio a, Mosk a: Nauka, 1987.
ESTJ VI: E imologičeskij slo a iu kskich jazyko . Obšče iu kskie i mež iu kskie osno y na buk y
“L”, “M”, “N”, “P”, “S” [E ymological Dic iona y o Tu kic Languages. Common
Tu kic and In e -Tu kic S ems wi h he Le e s “L”, “M”, “N”, “P”, “S”] 6,
E. V. Se o ian, Mosk a: Nauka, 2003.
Gaba ae Nikolaj J. 1977: Mo ologičeskaja s uk u a slo a i slo oob azo anie so emennom
ose inskom jazyke [Mo phological S uc u e o he Wo d and Wo d Fo ma ion in he
Mode n Osse ian Language], Tbilisi: Mecnie eba.
Geo gie Pa el 2002: Ime o Ka una i p abalga i e [The Name Ka una and he P o o-
Bulga ians]. – Palaeobulga ica-S a obalga is ika 2(26), 70–82.
Gha ib Bad al-Zamān 1995: Sogdian Dic iona y: Sogdian-Pe sian-English, Teh an: Fa hangan
Publica ions.
H omko Te jana V. 2017: Ma e ialy do slo nyka ho i ok uk ajinskoji mo y [Ma e ials o he
Dic iona y o Idioms o he Uk ainian Language]. – Nauko i zapysky, yp. 160,
K opy nycky: RVV CDPU im. V. Vynnyčenka, 239–253.
Iliadi Olexand I. 2001: E ymologične gnizdo z ko enem * e - u p aslo janskij mo i
[E ymological Clus e wi h he Roo * e - in P o o-Sla onic], Kyji , Ki o og ad:
DLAU.
Iliadi Alexande I. 2018: A eas o I anian Lexical Relic s in Toponymics o he Dniepe and
he Bug Basins. – Pa adigm o Knowledge 1(27), 101–123.
Iliadi Alexande I. 2020: Alanica oponimii Dona [Alanica in he Don Toponymy]. – Ac a
Onomas ica 61(1), 48–60.
Iliadi Alexande I. 2021: I anica oponimii Podnep o ja [“I anica” in he Dniepe Region
Toponymy]. – Indoe opejskoe jazykoznanie i klassičeskaja ilologija 25(1) (č enija pamia i
I. M. T onskogo): ma e ialy mežduna odnoj kon e encii, p ochodi šej 21–23 ijunia
2021 g., gl. ed. N. N. Kazanskij, Sank -Pe e bu g: ILI RAN, 502–513.
Iliadi Alexande I. 2022: Alanskie sledy oponimii Posa ija [Alanian T aces in he Sa a
Region Toponymy]. – Indoe opejskoe jazykoznanie i klassičeskaja ilologija 26(1) (č enija
pamia i I. M. T onskogo): ma e ialy mežduna odnoj kon e encii, p ochodi šej 27–
29 ijunia 2022 g., gl. ed. N. N. Kazanskij, Sank -Pe e bu g: ILI RAN, 512–523.
24
Io danes 2001: De o igine ac ibusque Ge a um, s up. s a ja, pe ., kommen . E. Č. Sk žinskoj,
Sank -Pe e bu g: Ale eia.
Ipa ie skaja le opis 1962: Ipa ie skaja le opis [Hypa ian Codex]. – Polnoe sob anie usskich
le opisej 2, Mosk a: Izda els o os očnoj li e a u y.
Kambolo Tame lan T. 2006: Oče k is o ii ose inskogo jazyka: učebnoe posobie dlia uzo [Essay
on he His o y o he Osse ian Language: A Tex book o Uni e si ies], Vladika kaz: I .
Kazanskij Michail M., Mas yko a Anna V. 1999: Alany na Dnep e epochu Velikogo
pe eselenija na odo : s ide els o Ma kiana i a cheologičeskie dannye [Alans on he
Dniepe Du ing he G ea Mig a ion Pe iod: Ma cian’s Tes imony and A chaeological
Da a]. – Rossijskaja a cheologija 4, 119–130.
Khomido Dilmu od R. 2018: Ling is ičeskoe issledo anie gid onimo egiona is o ičeskogo
p oži anija adžiko Ma e annach e: A o e e a disse acii na soiskanie učenoj s epeni
dok o a ilologičeskich nauk [Linguis ic S udy o he Hyd ological Region o he Tajik
His o ical Resea ch in Ma e annach e: Au ho ’s Abs ac o a Disse a ion o Ob aining
a PhD in Philology], Dušanbe: TGPU im. S. Ajni.
KIB 1987: K a kaja is o ija Bolga ii. S d e nejšich emen do našich dnej [A B ie His o y o
Bulga ia. F om Ancien Times o he P esen Day], o . ed. G. G. Li a in, Mosk a:
Nauka.
Kniga 1950: Kniga Bolšomu Če ežu [Book o he Big D awing], podg. k peča i i ed.
K. N. Se binoj, Mosk a, Lening ad: Izda els o AN SSSR.
K i ulčenko Ana olij I. 2011: Vodni objek y Ki o og adskoji oblas i. Čas yna I. Slo nyk odnych
objek i . Čas yna II. A las geog a ičnoji me eži. Klasy ika o odo oki . Vodoscho yšča
[Wa e Bodies o he Ki o og ad Region. Pa I. Dic iona y o Wa e Bodies. Pa II.
A las o he Geog aphical Ne wo k. Classi ie o Wa e cou ses], Ki o og ad: Imeks.
Lasso a E ich 1866: Tagebuch des E ich Lasso a on S eblau: Nach eine Handsch i de on
Ge sdo -Weicha’schen Biblio hek zu Bau zen he ausgegeben und mi Einlei ung und
Beme kungen beglei e on Reinhold Scho in [Dia y o E ich Lasso a on S eblau: Edi ed
om a Manusc ip in he Ge sdo -Weicha Lib a y in Bau zen and Accompanied by an
In oduc ion and Rema ks by Reinhold Scho in], Halle: Ve lag on G. Emil Ba hel.
Laza e skij Alexand M. 1887: A chi nye o y ki dlia is o ii Pol a skoj jepa chii [A chi al
Exce p s o he His o y o he Pol a a Diocese] 1, Pol a a: Tipog a ija N. Pigu enko.
LIV 2001 [1998]: Lexikon de Indoge manischen Ve ben: Die Wu zeln und ih e
P imä s ammbildungen [Lexicon o Indo-Eu opean Ve bs: Roo s and hei P ima y S em
Fo ma ions], un e Lei ung on H. Rix, bea b. on M. Kümmel, T. Zehnde , R. Lipp,
B. Schi me , 2., e besse e Au l., Wiesbaden: D . Ludwig Reiche Ve lag.
Lučyk Vasyl V. 1996: A och onni hid onimy Se ednioho Dnip o-buzkoho mežy iččia
[Au och honous Hyd onyms o he Middle Dniepe -Bug In e lu e], Ki o og ad:
Na odne slo o.
25
Lučyk Vasyl V. 1999: Inšomo ni hid onimy Se ednioho Dnip o-buzkoho mežy iččia [Fo eign
Language Hyd onyms o he Middle Dniepe -Bug In e lu e], Ki o og ad: RVG ITS
KDPU im. V. Vynnyčenka.
May ho e Man ed 1992: E ymologisches Wö e buch des Al indoa ischen [E ymological
Dic iona y o Old Indo-A yan] 1, Heidelbe g: Ca l Win e .
Mo gens ie ne Geo g 1974: E ymological Vocabula y o he Shughni G oup 6, he ausg. on
G. Reda d, Wiesbaden: D . Ludwig Reiche Ve lag.
Mosko skij s od 1949: Mosko skij le opisnyj s od konca XV eka [Moscow Ch onicle
Collec ion o he La e 15 h Cen u y]. – Polnoe sob anie usskich le opisej 25, Mosk a,
Lening ad: Izda els o AN SSSR.
Moszyński Kazimie z 1957: Pie wo ny zasiąg języka p asłowiańskiego [The O iginal Range o
he P o o-Sla ic Language], W ocław: PAN.
NAM 1769: A New & Accu a e Map o he K im Ta a y, he Sea o Azo , and Pa s o he
Ri e s Dnepe , Bog and Kuban. Taken om O iginal D awings & Memoi s, London,
a ailable online. In e ne Access: h ps://www.swaen.com/lis ing/a-new-accu a e-
map-o - he-k im- a a y- he-sea-o -azo -and-pa s-o - he- i e s-dnepe -bog-and-
kuban/14232.
OA: Onomas ičeskij a chi Ins i u a uk ainskogo jazyka NAN Uk ainy [Onomas ic a chi e o
he Ins i u e o Uk ainian Language o he Na ional Academy o Sciences o Uk aine],
Kyi : Ins i u e o he Uk ainian Language o he Na ional Academy o Sciences o
Uk aine.
O el Vladimi E. 1986: K op osu o elik ach i anskoj gid onimii bassejnach Dnep a,
Dnes a i Južnogo Buga [On he Issue o Relics o I anian Hyd onymy in he Basins o
he Dniepe , Dnies e and Sou he n Bug]. – Vop osy jazykoznanija 5, 107–113.
O in E genij S. 2012: Gid onimija Dona 2: Nižnij Don [Hyd onymy o he Don 2: The Lowe
Don], Doneck: Jugo-Vos ok.
Poko ny Julius 1959: Indoge manisches e ymologisches Wö e buch [Indo-Eu opean
E ymological Dic iona y] 1, München, Be n: A. F ancke AG Ve lag.
P ijmak Vik o V. 2022: Pog ebenija sa ma skogo emeni bassejno e chnej Suly
i e chnego Psla (načalo I ys. n. e.) [The Bu ials o he Sa ma ian Pe iod in he Basins
o Uppe Sula and Uppe Psla (The Beginning o he 1s Millennium AD)]. – D uzej
medli elnyj uchod… Pamia i Olega Ša o a / The oo s eps o my iends lea ing... Ad
memo iam Oleg Sha o , sos . i o . ed. M. M. Kazanski, A. V. Mas yko a, Kišinio :
S a um Plus, 221–234. DOI: h ps://doi.o g/10.55086/SL23VAD649.
PTT 1736–1737: P o incia um Tu cico a a ica um in e Tanaim Bo ys henem e Bogum
si a um quas duobus an[n]is iz. 1736. e 1737. Anna augus issima usso um au oc a ix
subegi ex p o o ypo pe opoli ano concin[n]a a accu a issima delinea io: in qua simul
occupa io peninsulæ C im[m] e Cuban nec non expugna io Assow e Oczakow exhiben u