Old Prussian poaris

Acta Linguistica Lithuanica 2025, tom 92, s. 1–8 Link do spisu treści / Turinio nuoroda ISSN 2669-218X (online / elektroniczne) Prawa autorskie © 2025 Václav Blažek. Opublikowano przez Instytut Języka Litewskiego. Niniejszy artykuł jest artykułem o otwartym dostępie, rozpowszechnianym na warunkach Licencji Creative Commons Uznanie autorstwa, która zezwala na nieograniczone korzystanie, rozpowszechnianie i zwielokrotnianie na dowolnym nośniku, pod warunkiem podania informacji o oryginalnym autorze i źródle. // Wydał Instytut Języka Litewskiego. Artykuł ten jest artykułem otwartego dostępu, rozpowszechnianym na warunkach licencji „Creative Commons” uznanie autorstwa, która zezwala na nieograniczone korzystanie z treści, jej rozpowszechnianie i odtwarzanie na dowolnym nośniku, pod warunkiem wskazania autora i źródła. Otrzymano: / Gauta: 2025-04-24. Zaakceptowano: / Przyjęto: 2025-05-17. 1 STAROPRUSKIE poaris Senosios prūsų poaris VÁCLAV BLAŽEK Uniwersytet Masaryka E-mail: bla[email protected]ni.cz ORCID ID: https://orcid.org/0000-0002-6797-7188 Obszary badawcze: etymologia i onomastyka bałtycka oraz indoeuropejska. https://doi.org/10.35321/all92-02 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ STRESZCZENIE Artykuł analizuje izolowane staropruskie słowo poaris ‘turkuć podjadek’ z punktu widzenia słowotwórstwa i etymologii. Z tego powodu zebrano i oceniono wszystkie opublikowane próby etymologiczne. Na koniec zaproponowano nowe rozwiązanie, odwołujące się do praindoeuropejskiego rdzenia *per- ‘przekraczać, przechodzić przez; przenikać’, co pozwala wyprowadzić z tego samego rdzenia określenie ‘robak’ w średnioirańskim sogdyjskim i chotańskim oraz w kilku współczesnych językach irańskich z Pamiru. Wspólnym mianownikiem semantycznym zoonimów ‘turkuć podjadek’ i ‘robak’ jest ‘przenikający’. SŁOWA KLUCZOWE: turkuć podjadek, robak, język staropruski, języki irańskie, etymologia. ADNOTACJA W artykule z punktu widzenia słowotwórstwa i etymologii analizowane jest jedno ze słów języka staropruskiego poaris ‘kurklys’. Z tego powodu zebrano i oceniono wszystkie opublikowane próby etymologicznego wyjaśnienia. Ostatecznie, opierając się na ide. šaknimi *per- ‘peržengti, pereiti; przenikać’, proponowane jest nowe rozwiązanie, pozwalające wyprowadzić z tego samego rdzenia nazwę robaka w środkowoirańskich językach sogdyjskim i chotańskim oraz w kilku współczesnych językach irańskich z Pamiru. Wspólnym semantycznym mianownikiem zoonimów kurklys i kirminas jest ‘przenikający’. SŁOWA KLUCZOWE: kurklys, kirminas, język staropruski, języki irańskie, etymologia. 1. Senoji prūsų kalbos forma poaris Elbingo žodyno 777 straipsnyje, pažymėtame „Ostpreussisch“, yra išversta kaip „werre“, o šiuolaikine vokiečių kalba – „Maulwurfsgrille“, t. y. ‘kurklys’ = Gryllotalpa gryllotalpa. Gryllotalpidae yra žiogų (krūmyninių žiogų) šeima. 2 2. Tikriausiai pirmąjį etimologinį bandymą pasiūlė Antonínas Matzenaueris savo 1873 m. pradėtame rankraštyje, tačiau jis buvo išspausdintas tik 2009 m. (!), p. 105 (Havlová, red., 2009). Jis svarstė hipotezę +parpis, siekdamas palyginti ją su lietuvišku atitikmeniu parplỹs „europinis kurklys / Gryllotalpa gryllotalpa“, kurį Adalbertas Bezzenbergeris siejo su 1 parplas ‘skorpionas’, skaidriu onomatopėjinį veiksmažodžio pa pti, parpiù, parpiaũ vediniu ‘skleisti aukštą monotonišką garsą, zvimbti, tarškėti; skleisti pasikartojantį duslų garsą (apie paukščius); šnarpšti (apie arklį); być zachrypniętym, mieć ból gardła, mówić zachrypniętym głosem; chrapać’ (Smoczyński 2018: 914–15); por. także łotewskie parpala ‘zrzęda, gderacz’ (Fraenkel 1962: 542). Vytautas Mažiulis (2013 [1988–1997]: 725) zrekonstruował temat na o *pārīs i wywiódł go od czasownika zachowanego np. w języku staro-cerkiewno-słowiańskim pariti ‘latać’. Jest to iterativum z wydłużoną samogłoską rdzeniową od czasownika pьrati ‘wznosić się’ (Vykypěl, ESJS X 627; XII 739). W językach wschodniobałtyckich prawdopodobnymi kognatami są litewskie spa nas ‘skrzydło ptaka lub owada’, łotewskie sp rns „skrzydło“, związane z wedyjskim parṇá- ‘pióro; liść’, awestyjskim parəna- ‘pióro; skrzydło’, sogdyjskim pārra- ‘skrzydło’, *(s)per- ‘to fly’ (Mayrhofer, EWAI II 97; Kümmel, LIV 2001 [1998]: 579–580). The mole średnioperskim parr ‘pióro’, paszto pāṇa id., wszystkie od praindoeuropejskiego rdzenia Świerszcz należy do owadów uskrzydlonych, dlatego ta motywacja semantyczna jest niewątpliwie możliwa. Problem polega na tym, że kontynuanty klastra IE s-mobile *(s)phave były 2 zwykle unikalne w językach bałtyckich, tj. *spor *p-, zawsze zarówno we wschodnim bałtyckim, jak i w staropruskim: (a) litewskie spáinė ‘pianka na powierzchni wody, na fali’; staropruski spoayno ‘Gest’ [EV 387] = ‘piana piwna’, łacińskie spūma ‘piana’ wobec staro-cerkiewno-słowiańskiego pěna ‘piana’, staro-wysoko-niemieckiego feim ‘piana’ itd. (Pokorny 1959: 1001: *(s)po mno-; Mažiulis 2013 [1988–1997]: 873; Smoczyński 2018: 1250); (b) litewskie pántis, -čio ‘pęta, sznur do krępowania nóg konia, aby zapobiec jego oddalaniu się’, lm. pánčiai ‘uwiązy, pęta’; staropruski panto ‘Vesser (= Fessel)’ [EV 542] = ‘uwiąz’; starocerkiewno-słowiańskie pǫto ‘pęta’, wszystko wywiedzione od czasownika poświadczonego w litewskim p nti, pinù ‘tkać, skręcać, pleść, wić (wieniec); (en)tangle’, łotewskie pît, pinu ‘pleść, przeplatać’; starocerkiewnosłowiańskie pьnǫ ‘rozciągam’, bezokolicznik pęti ‘pleść, splatać’, z przedrostkami sъpęti 1 Analogia w słowotwórstwie i motywacja semantyczna są charakterystyczne dla synonimu w języku litewskim kurklỹs, dopełniacz -io ‘turkuć podjadek / Gryllotalpa gryllotalpa, owad żyjący w wilgotnej glebie i ogryzający korzenie roślin; skorpion’. Jest to rzeczownik odczasownikowy oznaczający wykonawcę, utworzony przy użyciu przyrostka -lys od czasownika ku kti ‘rechotać, kwak(ać) (o żabie); gdakać (o kurze); składać skrzek (o żabie)’, łotewskie kùrkt ‘rechotać, kwak(ać)’; ponadto starocerkiewnosłowiańskie krъknǫti ‘jęczeć, skrzeczeć’, rosyjskie kerkatь ‘gwizdać, jęczeć’ (Smoczyński 2018: 639–40). 2 Jeden kontrprzykład został zaproponowany przez Mažiulisa (2013 [1988–1997]: 667), przy założeniu dla staropruskiego paycoran ‘sebengestirne’ [EV 6], tj. „Siebengestirn“ = angielskie ‘Seven Sister’ lub ‘the Pleiades’, hipotezy *paito oraz przyrostka *-āra-, aby porównać rdzeń z litewskim spiẽčius ‘rój pszczół, odrębna kolonia pszczół’, od czasownika spiẽstis, spiẽčiasi, spiẽtėsi ‘roić się, opuszczać stary ul, aby zbudować nowy; gromadzić się, roić się, zbierać się, zrzeszać się’ itd. (Smoczyński 2018: 1258). Jednak już Brückner (1898: 513) przedstawił rozwiązanie bez żadnej hipotezy i s-mobile, analizując paycoran jako złożenie, w którym pierwszy człon utożsamił z litewskim paĩkas ‘głupi, bezmyślny, tępy; nierozsądny’, a drugi z óras ‘powietrze; pogoda’. Dostrzegł analogię w określeniu innego „Siebengestirn“, mianowicie „Regensiebengestirn“ „Hyades“, w polskim dżdżownice (wobec dżdżowy ‘deszczowy’), gdzie znaczenie ‘deszcz’ powinno reprezentować ‘złą pogodę’. 3 ‘wiązać, pętać’, zapęti ‘powalić; związać’; dalej greckie πένομαι ‘trudzę się, pracuję, jestem zajęty’; ormiańskie hanowm ‘przędę’; tocharskie A pänw-, B pänn- ‘rozciągać’ vs. gockie spinnan ‘prząść’ (Pokorny 1959: 988; Mažiulis 2013 [1988–1997]: 665–666; Smoczyński 2018: 909, 966); średniobretońskie (1499) queffnid coll. ‘pająki’, sglt. queffnidenn > walijskie cyffniden id. (GPC), bretońskie kevnid id. < *kom-speno (Pedersen 1909: 185; Deshayes 2003: 389), wszystkie od rdzenia *(s)penh1- (Kümmel, LIV 2001 [1998]: 578–79). 4. Wojciech Smoczyński (2000: 195) dostrzegł w poaris adaptację niemieckiego Werre 3 „turkuć podjadek” (por. także Schmalstieg 2015: 247), chociaż w języku staropruskim nie było bezpośredniej analogii dla zastąpienia niemieckiego w przez staropruski p-. Istnieją jednak przykłady z obszaru wschodniobałtyckiego dokumentujące tę substytucję: litewskie péršas ‘werset Pisma Świętego, pieśni’ < prusko-germańskie verš ‘werset’; łotewskie pe ša, pērša, pèrša ‘wiersz’ < (średnio)dolnoniemieckie versch(e) tamże (Smoczyński 2018: 949). 5. Rozwiązania (2) i (3) są możliwe, ale z pewnością zawierają pewne wady. Z tego powodu przedstawia się następującą nową propozycję. W językach irańskich występują obiecujące kognaty w oznaczeniach „robaka” lub podobnych owadów: khotańskie voc.sg. pira „robak”, nom. pl. pära, acc. pl. pīra, abl.-instr. pl. pīryau jsa „z robakami” (Bailey {= B} 1979, 239). Formy te można wyprowadzić z prairańskiego *p a- ~ *par a-, por. przypadki równoległe, takie jak khotańskie bira „szata” < *b ia- (B 287), pira- „dom” < *p a- (B 239), mir-/mär- < *m a- = formę teraźniejszą od mar- „umierać” (B 324); ponadto dīra- „niski” < *adar a- (B 159), gīrai- „oponent” < *gar aka- (B 84), kīra- „praca, czyn” < *kar a- (B 60), pīr- „wierzyć” < *par a- (B 239). Wspomnijmy, że ä i i są alofonami tej samej samogłoski, por. wspomniane wyżej mir-/mär- < *m aquoted lub mästa- ~ miśta- „wielki”, odpowiadające awestyjskiemu masitaid. (B 333). Słowo khotaneńskie nie jest odosobnione w obrębie języków irańskich. Istnieją przekonujące kognaty w tak zwanych językach pamirskich (por. Bailey 1979: 239): wak. p(ə)rič ‘owad, robak, czerwiec, drążący w drewnie’ (Paxalina 1975: 243) ~ prič ‘robak, gąsienica’ (Steblin-Kamenskij 1999: 267) ~ porič ‘robak’ (Badakhshi 2004 [1960]: 96); być może < *parīčī- (?) z podobnym rozwojem samogłosek jak wak. strin ‘bezpłodny’ < *starīnīw odniesieniu do wedyjskiego star - (Steblin-Kamenskij 1999: 317); iškašim. pьčúk (Paxalina 1959: 226) ~ ‘gąsienica’ (Steblin-Kamenskij 1999: 267) ~ putsuk ‘robak, larwa’ (Grierson 1920: 92) ~ pōčūk ‘robak’ (Badakhshi 2004 [1960]: 96); 3 Dialektyzm wschodniopruski Werre został po raz pierwszy poświadczony w XVI w. (Kluge 2011 [1883]: 983, 991 przedstawił etymologię opartą na niem. przym. wirr ‘splątany, poplątany’, staro-wysoko-niem. wirran ‘filcować, plątać, splątywać’, lecz nie jest ona przekonująca ze względów semantycznych). Kroonen (2013: 580–581) wskazał obiecujące kognaty w niderl. weern ‘jęczmień’, duń. verne ‘narośl, larwa muchy powodującej narośle’, szw. dial. verna, norw. vere ‘larwa gza; „dziura w skórze powstała wskutek inwazji gzów”, co powinno odzwierciedlać parę *wer(r)ōn- & *wernōn w języku germańskim, rekonstruującą przedgermański paradygmat *érH-ōn, dopełniacz *erH-n-ós. Kroonen (l.c.) dodał, że znaczenie prawdopodobnego kognatu w języku litewskim v ras ‘tasiemiec, larwa; ‘pryszcz’ otwiera możliwość porównania z łacińskim varus ‘pryszcz, zapalna plama na skórze’; tocharskim B weru ‘pęcherz’, ponieważ zostały one spowodowane przez różne owady. 4 Sangleči pečuk (Morgenstierne 1938: 406: *pərčuk) ~ pōčūk ‘robak’ (Badakhshi 2004 [1960]: 96); ?Yazghulami pək/g ‘szkodliwy robak żyjący w morelach’ (Edeman 1971: 192; Paxalina 1975: 243). Formy z języków Iškašimi, Sangleči i być może Yazghulami można prawdopodobnie wyprowadzić z *parīčī- + *-aka-? W językach irańskich średnich istnieje jeszcze jeden możliwy kognat, lecz z innym sufiksem derywacyjnym, mianowicie *-ān-: sogdyjski buddyjski pr’n’k, l.mn. pr’nyt ‘owad, robak’ /parānē/, manichejski pr’ny, l.mn. pr’nyt ‘małe zwierzę, owad’ /parānē/ (Gharib 1995: 6979, 6982; Gershevitch 1961: 144, § 966) < *parānaka-. 4 Wspomnijmy, że Harold W. Bailey (1979: 239) również rozważał irańskie pochodzenie permskiego i ugryjskiego określenia „robaka”: komi perk (I) „wesz odzieżowa, wesz łonowa; Phthirius pubis”; mansyjskie (P LU LO) pērk „robak brzuszny; (LU LO) robak (w mięsie); (LU) robak anielski”, węgierskie férëg, w bierniku férget „robak, owad” (pierwsze poświadczenie 1152); 6. Poszczególni przedstawiciele klasy Insecta przedstawieni tutaj powinni być scharakteryzowani przez pewną wspólną cechę, którą należy rozpatrywać w sensie językowym. (dial.) „różne szkodliwe zwierzęta: mysz, szczur, tchórz, wilk, niedźwiedź” < *perkɜ (*perkkɜ) „robak” (UEW I 373; EWU 1994: 381). Wspólnym mianownikiem semantycznym „turkucia podjadka”, „gąsienicy” i różnych rodzajów „robaków” jest „wnikanie”, mianowicie przez glinę, drewno, owoce itp.‌انghissue? ]} 天天送钱彩票Winvalid? Nope. Need correct JSON only, no weird. Need preserve exact items, punctuation. Translate terms likely Filzlaus? German Idea ta zakłada etymologię opartą na praindoeuropejskim rdzeniu *per- ‘przekraczać, przechodzić przez; przenikać’ (Pokorny 1959: 816–817; Schirmer & Kümmel, LIV 2001 [1998]: 472–73) > wedyjskie par- ‘przenosić na drugą stronę, przez’ (EWAI II 85–86); awestyjskie pār-/fr- ‘przechodzić nad, przekraczać’ (Cheung 2007: 293–94); greckie πείρω ‘przebijam, przekłuwam, przenikam’ (Beekes 2010: 1163–1164), cerkiewnosłowiańskie (redakcji rosyjskiej) naperjǫ, naperiti ‘натыкать’ = ‘nabijać, przypinać’ (Sreznevskij 1902: 307) itd. Motywacja semantyczna jest porównywalna z greckim τερηδών ‘kornik’ [Ar. Eq. 1308] = ‘ten, który drąży’; por. τετραίνω ‘przebijam, przewiercam’, τέρετρον ‘świder, wiertło’, staroirlandzkie tarathar, starowalijskie tarater id. itd. (Buck 1949: n. 3.84; Beekes 2010: 1468) < praindoeuropejskie *terh1- ‘trzeć, drążyć’ (Pokorny 1959: 1071–1072; Kümmel, LIV 2001 [1998]: 632–633). 7. Staropruskie poaris ‘turkuć podjadek’ może zatem odzwierciedlać bałtycką formę o stopniu wzdłużonym *pār a-, będącą wynikiem wewnętrznego rozwoju języków bałtyckich. Pozostawałoby ono odizolowane w obrębie Bałtyku i z tego powodu przydatne mogłoby być zilustrowanie jego miejsca w procesie słowotwórczym na przykładach analogicznych: Staropruski poaris przypomina pod względem słowotwórczym soalis ‘Krewtecht’ [EV 293], tj. ‘ziele’, które reprezentuje stopień wzdłużony *źāl aod stopnia o saligan ‘grune’ [EV 468], tj. ‘zielony’ (Mažiulis 2013 [1988–1997]: 870, 801–802). Można go wyprowadzić z *źali a-, podobnie jak litewskie žol ‘trawa, ziele’, łotewskie zâle ‘ziele’ < *źāli āvs. Litewskie žãlias ‘zielony, niedojrzały, surowy’, łotewskie zaļš id. < *źali a-, wszystko od czasownika poświadczonego w litewskim žélti, žẽlia ‘rosnąć, wytwarzać zieleń (trawy, krzewów); wznosić się z ziemi, rosnąć, kiełkować; pokazywać 4 Sogdyjski S, B β’r’k, M β’ryh C b’ry /βr/ ‘jeździec; zwierzę wierzchowe’, jaghnobijskie vṓra ‘jeździec’ < *β ra’i < *bāraka-; por. jazgulamskie varāg, iszkaszimskie vьrůk ‘koń’; osetyjskie baræg ‘jeździec’, pahlawijskie b’rg /bārag/ (Novák 2013: 107). 5 zielony, łotewskie ze t, zeļu, zêlu ‘zielenieć’ < IE *ĝhelh3- (Smoczyński 2018: 1714, 1724– 1725, 1757; Bichlmeier 2019: 84). REFERENCES Badakhshi Shah ‘A. 2004 [1960]: Dictionary of Some Languages and Dialects of Afghanistan, transl., transliter., and ed. by H. Badghisi, 2 ed., Washington DC: Institute for the Study of Man. Bailey Harold W. 1979: Dictionary of Khotan Saka, Cambridge: University Press. Bichlmeier Harald 2019: Etymologický slovník jazyka staroslověnského. Fasz. 19: zakonъ– žьzlъ. Bibliografický aparát. Herausgegeben von Aleš Bičan, Vít Boček, Ilona Janyšková, Helena Karlíková, Petr Malčík, Žofie Šarapatková, Jana Villnow Komárková und Bohumil Vykypěl [Etymological Dictionary of the Old Slavic Language. Fass. 19: zakonъ–žьzlъ. Bibliographic Apparatus. Edited by Aleš Bičan, Vít Boček, Ilona Janyšková, Helena Karlíková, Petr Malčík, Žofie Šarapatková, Jana Villnow Komárková and Bohumil Vykypěl]. – Kratylos 64(1), 71–90. DOI: http://dx.doi.org/10.29091/KRATYLOS/2019/1/7. Brückner Alexander 1898: Perssisch und Polnisch [Persian and Polish]. – Archiv für slavische Philologie 20, 481–515. Buck Carl D. 1949: A Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages, Chicago, London: University of Chicago Press. Cheung Johnny 2007: Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden, Boston: Brill. Derksen Rick 2005: The Orthography of the Elbing Vocabulary and the Relationship between Old Prussian and East Baltic. – Baltistica 6, priedas, 51–67. DOI: http://dx.doi.org/10.15388/baltistica.0.6.757. Deshayes Albert 2003: Dictionnaire étymologique du breton [Etymological Dictionary of Breton], Douarnenez: Le Chasse-Marée. Edelman Džoj M. 1971: Jazgulamsko-russkij slovar [Jazghulam-Russian Dictionary], Moskva: Nauka. ESJS X: Etymologický slovník jazyka staroslověnského [Etymological Dictionary of the Old Church Slavonic Language] 10, ed. by E. Havlová, A. Erhart, I. Janyšková, Praha, Brno: Academia; Tribun EU, 2000. ESJS XII: Etymologický slovník jazyka staroslověnského [Etymological Dictionary of the Old Church Slavonic Language] 12, ed. by E. Havlová, A. Erhart, I. Janyšková, Praha, Brno: Academia; Tribun EU, 2004. EWAI II: Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan] 2, von M. Mayrhofer, Heidelberg: Winter, 1996. EWU 1994: Etymologisches Wörterbuch des Ungarischen [Etymological Dictionary of Hungarian] 1–2, ed. by L. Benk, Budapest: Akadémiai Kiadó. 6 Fraenkel Ernst 1962: Litauisches etymologisches Wörterbuch [Lithuanian Etymological Dictionary] 1, Heidelberg, Göttingen: Winter, Wandenhoeck & Ruprecht. Gershevitch Ilya 1961: A Grammar of Manichean Sogdian, Oxford: Blackwell. Gharib Badrozaman 1995: Sogdian Dictionary: Sogdian-Persian-English, Tehran: Farhangan Publications. GPC: Geiriadur Prifysgol Cymru. A Dictionary of the Welsh Language, Centre for Advanced Welsh & Celtic Studies. Internet Access: http://welsh-dictionary.ac.uk/gpc/gpc.html. Grierson George A. 1920: Ishkashmi, Zebaki, and Yazghulami, an Account of Three Eranian Dialects, London: Royal Asiatic Society. Havlová Eva, ed., 2009: Matzenauer, Antonín. Beiträge zur Kunde der altpreußischen Sprache [Contributions to the Study of the Old Prussian Language], Praha: Nakladatelství Lidové noviny. Kluge Friedrich 2011 [1883]: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache [Etymological Dictionary of the German Language], bearb. von E. Seebold, 25th ed., Berlin, New York: De Gruyter. Kroonen Guus 2013: Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden,Boston: Brill. LIV 2001 [1998]: Lexikon der indogermanischen Verben: Die Wurzeln und ihre Primärstammbildungen [Lexicon of the Indo-European Verbs: Roots and their Primary Stem Formations], unter Leitung von H. Rix, bearb. von M. Kümmel, T. Zehnder, R. Lipp, B. Schirmer, 2., verbesserte Aufl., Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag. Mažiulis Vytautas 2013 [1988–1997]: Prūsų kalbos etimologijos žodynas [Etymological Dictionary of Old Prussian], comp. by V. Rinkevičius, 2 ed., Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras. Morgenstierne Georg 1938: Indo-Iranian Frontier Languages 2: Iranian Pamir Languages (Yidgha-Munji, Sanglechi-Ishkashmi and Wakhi), Oslo: Aschenhoug & Nygaard. Novák Ľubomír 2013: Problem of Archaism and Innovation in the Eastern Iranian Languages: Doctoral Dissertation, Praha: Charles University. Paxalina Tatjana N. 1959: Iškašimskij jazyk [Ishkashim Language], Moskva: Izdatelstvo Akademii nauk. Paxalina Tatjana N. 1975: Vaxanskij jazyk [Vaxan Language], Moskva: Nauka. Pedersen Holger 1909: Vergleichende Grammatik der keltischen Sprachen [Comparative Grammar of the Celtic Languages] 1, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. Pokorny Julius 1959: Indogermanisches etymologisches Wörterbuch [Indo-Germanic Etymological Dictionary], Bern-München: Francke. Schmalstieg William R. 2015: Studies in Old Prussian: A Critical Review of the Relevant Literature in the Field from 1975 until 2005, Vilnius: Vaga. 7 Smoczyński Wojciech 2000: Untersuchungen zum deutschen Lehngut im Altpreussischen [Investigations into German Fiefdoms in Old Prussia], Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Smoczyński Wojciech 2018: Lithuanian Etymological Dictionary, ed. by A. Holvoet, S. Young with the assist. of W. Browne, Berlin: Peter Lang. Sreznevskij Izmail I. 1902: Materialy dlia slovaria drevne-russkogo jazyka po pismennym pamiatnikam [Materials for the Dictionary of Old Russian Language on Written Monuments] 2: L–P, Sankt-Peterburg: Izdanije Otdelenija russkogo jazyka i slovesnosti Imperatorskoj AN. Steblin-Kamenskij Ivan M. 1999: Etimologičeskij slovar vachanskogo jazyka [Etymological Dictionary of the Wakhi Language], Sankt-Peterburg: Sankt-Peterburgskij Gosudarstvennyj universitet. UEW I: Uralisches etymologisches Wörterbuch [Uralic Etymological Dictionary] 1: töredék, von K. Rédei, C. Sándor, I. Erdélyi, E. Vértes, Budapest: Akadémiai Kiadó, 1986. ACKNOWLEDGEMENT I would like to express my thanks to Stefan Zimmer and Harald Bichlmeier for their valuable feedback. Senosios prūsų poaris SANTRAUKA Senosios prūsų kalbos žodis poaris iki šiol etimologizuotas trimis skirtingais atžvilgiais: Adalbertas Bezzenbergeris, siekdamas jį palyginti su lietuvišku atitikmeniu parplỹs 5 ‘kurklys’, įvedė sąvoką +parpis; Wojciechas Smoczyńskis pritaikė vokiečių žodį Werre ‘kurklys’; V. Mažiulis jį kildino iš veiksmažodžio, išlikusio, pavyzdžiui, senojoje bažnytinėje slavų kalboje, pariti ‘skristi’, kuris turėtų būti siejamas su liet. spanas ‘paukščio ar vabzdžio sparnas’ ir kt. Šiame straipsnyje pateikiamas naujas sprendimas, lyginant senosios prūsų kalbos poaris su rytų iranėnų kalbos pavadinimu kirminas, išlikusiu chotanų nom. pl. pära, acc. pl. pīra, vachių p(ə)rič ‘vabzdys, sliekas, kirminas, medgraužis’, budistų sogdų pr’n’k, pl. pr’nyt 5 Tokia pat žodžių daryba ir semantinė motyvacija būdinga lietuvių kalbos sinonimui kurklỹs, gen. -io ‘paprastasis kurklys (Gryllotalpa gryllotalpa), drėgnoje dirvoje gyvenantis ir augalų šaknis graužiantis vabzdys; skorpionas’. Jis žymi veikėjo pavadinimą su galūne -lys, padarytą iš lietuvių veiksmažodžio ku kti ‘kvaksėti, krykšti (apie varlę); kudakuoti (apie vištą); kvarkti (apie varlę)’, latvių kùrkt ‘kvaksėti, krykšti’; toliau senosios bažnytinės slavų kalbos krъknǫti ‘inkšti, klykti’, rusų kerkatь ‘švilpti, inkšti’ (Smoczyński 2018: 639–640). 8 ‘owad, robak’ i in., wszystkie one wywodzą się z rdzenia *per- ‘przekraczać, przechodzić; „przeniknąć”, co oznacza wspólny semantyczny mianownik nazw owadów zarówno w języku staropruskim, jak i w językach wschodnioirańskich: „przenikający” .