Ac a Linguis ica Li huanica
2025, . 93, p. 132
Con en s link Tu inio e e ência /
ISSN 2669-218X (online ele ônico)
Copy igh © 2025 Bi u ė T iškai ė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open Access
a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s
un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e
c edi ed. // Issueido Li u ians idioma ins i u o. Es e a igo é de acesso abe o, dis ibuído sob e mos de
licença de C ea i e Commons a ibuição, pe mi indo ilimi adamen e usa , dis ibui e ep oduzi o con eúdo
em qualque supo e, indicando au o es e on e.
Recei ed: Gau a: 2025-10-20. / Accep ed: Adop ado: 2025-12-17. /
1
PILYPO RUIGIO GIESMI RECEPCIÃO: NUO XVIII LINK
AMŽIAUS VIDURIO XX
The Recep ion o Hymns by Philipp Ruhig: F om he 18 h o he mid-20 h Cen u y
Ski iama pa a os 350o ani e sá ios do nascimen o Pilypo Ruigio
BIRUT TRIŠKAIT
Ins i u o das línguas Lie u ių
El. paš as: bi u e. iskai
[email protected]
ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0003-2286-4080 Di ei os de pesquisas Mokslinių: XVIXVIII a. P ūsijos
Lie u os aš ija, d ikalbės lie u ių leksikog a ijos i ašomosios lie u ių kalbos is o ija.
h ps://doi.o g/10.35321/all93-09
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ANOTACIA
O a igo é dedicado P ússia Li uânia kunigo Pilypo Ruigio (Philipp Ruhig, 16751749), um p oduz iusių XVIII a. c iado es da
láš ija li uãos, himnodiniam legikimui, mais p ecisamen e sua giesmių ecepmyn P ússia Li uânia o icialiais
bažny iniuose e angelikų liu e onų giesuose nuo XVIII a. ke i ojo dešim mečio iki XX a midu io. Usando-se das on es
p imá ias que a ingi am nossos dias, Ruigio in e s os e c iadas giesmės, que pela p imei a ez o am publicadas Jono
Be en o giesmyne Iß no o pé weizdė as e pagé in as Giesmû-Knygos (Ka aliaučius, 1732), e depois auk os e em
a denius, analisadas quan i a i amen e e quali a i amen e. G e inamoji P ússia Li uânia e angélicos luu e onos
giesmynų análise e elou que Ruigio giesmių núme o o icialme bažny iniame giesmyne c esceu g adualmen e: a pa i
p imo sios chamados do K an o-Be en o giesmyno edições publicadas 9 a é mais a de nos ex os nusis o ėjusių 12.
Šių giesmių sus en abilidade a es a o a o de odas elas se o na em pa e es á ia do epe o io diesmyno o icial
Li u iško a é mesmo o Dois Gue a Mundial is aka ių, i. e. da úl ima edição do li o diesmių Page in os (Klaipėda, 1936),
maža o, pa e deles ans e idas pa a o a ual e angelikų liu e onų giesąmyn K ikščioniškos giesmės (Vilnius, 2007).
Análise ambém mos ou que começando com a p imei a edição dessas hiesmies o am mais ou menos edaguojadas.
ESMINIAI OODŽIAI: XVIII século li auens aš ija, giesmės, Pilypas Ruigys (Philipp Ruhig), P ūsijos Li uânia o icialusis
e angelikų liu e onų giesmynas, Jono Be en o (Johmynann Beh end ) giesmynas Iß naujo pé weizdė os i
pagé in os Giesmû-Knygos (1732).
2
ABSTRACT
Es e a igo é dedicado ao hymnodic legado o Philipp Ruhig (16751749), um pad e de P ussian Li huania and one o he
mos p oli ic igu es o Li huanian li e a u e o he 18 h cen u y, o mo e p esicely, i is de o ed o he ecep ion
o his hymns in he o icial chu ch hymnals o P ussian Li huania om he ou h decade o he 18 h cen u y o he
mid-20 h cen u y. Based on p ima y sou ces ha ha e su i ed o his day, he hymns ansla ed and c ea ed by
Ruhig, which we e i s published in Johann Beh end s hymnal Iß naujo pé weizdė os i pagé in os Giesmû-Knygos
[Newly Re ised and Imp o ed Hymn Books] (Königsbe g, 1732), and included in la e edi ions, a e analyzed in e ms o
quan i y and quali y. A compa a i e analysis o P ussian Li huanian E angelical Lu he an hymnals has e ealed ha
he numbe o Ruhigs hymns in he o icial chu ch hymnal g ew g adually: om 9 in he i s edi ions o he so-called
Quand -Beh end hymnal o 12 in la e edi ions. The du abili y o hese hymns is e idenced by he ac ha hey all
became a s able pa o he o icial Li huanian hymnal un il he e e o Wo ld Wa II, i. e., he las edi ion o Page in os
giesmų knygos [Imp o ed Hymnal] (Klaipėda, 1936), and some o hem we e included in he cu en E angelical Lu he an
hymnal K ikščioniškos giesmės [Ch is ian Hymns] (Vilnius, 2007). The analysis also showed ha , s a ing wi h he i s
edi ion, hese hymns we e edi ed o a g ea e o lesse ex en . KEYWORDS: Li huanian w i ings o he 18 h cen u y,
hymns, Philipp Ruhig, O icial Hymn Book o P ussian Li huanias E angelical Lu he ans, Johann Beh end s hymn book
Iß naujo pé weizdė os i pagé in os GiesmûKnygos (1732) [Newly Re ised and Imp o ed Hymn Books, 1732].
ĮVADAS
P ússia Li uânia kunig Pilypas Ruigys (Philipp Ruhig, 16751749) um p odu i os dos XVIII a. c iado es da
láš ija li uãs: não só o iginaliais e g ande in luência sulaukusių kalbo y os eikalos au ó io, mas e
mais impo an es ex os eligiosos adu o . P aėjus mesmo ims cên imos de anos Ruigys hoje é
lemb ado não só como no ícias pa icipan e da polemicas ilologicas que su gi am na Li uânia da
P ússia no início do XVIII a., la yniško ak a o o abou lie u ių kalbą Mele ema (1735) e okiškos
e sões dele Be ach ung de li ischen Sp ache in ih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en (1745),
d ikalbio bei d ik yp au Deu sches und Li isches Lexicon (1747) suda y ojas, li o os G amma ikos
An angsg ünde Li au (1747) sumany ojas, mas ambém como gies (1735) e Ch is ianohans Langens
(17601727) um dos adu o es de línguas pa a a língua li o esa.
Ka aliaučiaus uni e si e e g aduado em es udos de eologia e 1708 m. o deninuído
sace do e, Ruigys mais de qua en a anos se iu Val a kiemyje ( ok.
1
Wal e kehmen).
Rep esen an e luomo da e cei a ge ação de sace do es seu, como gany ojo, de e
pe cebendo eligioso educdamen o dos li uanos, além disso, incen i ado pelos en ão
e ec uados ei da P ússia F yd icho Wilhelmo I (F ied ich Wilhelm I, 16881740, aldė 17131740)
iniciou e o mas e pe mainhas cul u ais e neabejo inai in e p e ando o seu a ô Ka nia os
( ok. Ka enau) kunigo Theophilio Šulco (Theophil Schul z, 16291673) nuopelnus (ž 1 pa iai i Ka ol),
Jacob Ruig se en ol eu em p o esso iais da eologia, o che e do palácio do pomok uni e si á io
e do u u o supe in enden e (Johann Quand , 34 QPP; A nold 1777: 108; ZM V 1528.
1
3
16861772) li uanis inį p oje o, assim con ibuindo pa a o XVIII a. P ūsia na Li uânia su giu
Li hu iškos eliginės li e a ū os b eakžio.
Nãoa si idamen e Ruigys é um daqueles c iado es da esc i a li uãs, cujo li uanis ino legado
eceukê não mui a a enção dos pesquisado es a iados aspec os. Como in eg ali lie u iško
o icialioio da bažny ino e angelikų liu e onų giesmyno (1732) pa e i as e Ruigio himnodinis
legadoimas. No en an o, a é ago a não hou e pesquisas especiais, des inadas à ecepção de seus
2
giesmynos em giesmynos pos e io es, po an o nes e a igo ac ualinama Ruigio, como giesmynos
adu o e c iado , a i idades e a enção elkiam-se em seu giesmynos unciona im P ússia Li uânia
giesmynos a é ap oximadamen e a XX a. meados, mais p ecisamen e a é 1936 m., quando apa eceu o
úl imo a é o Segundo mundo gue a e angelikos luu e onos giesmynas Page in os giesmynos.
Falando sob e Ruigio giesmių ecepção, de e ia começa a pa i do a o, que a é o im ne iiškai
cla os ikslus Li u iškose e angelikų liu e onų giesmynuose publiuo ų his giesmių skaičius. Isso
P úsia cul u a e li uãs aš ijas is o ióg a os indicam ne ienodai. Ansi no inal do século XVIII
T empų kunigas Go ydas Os e meje is (Go ied Os e meye , 17161800) p imei oja Li u iškų
giesmynų is o ijoje E s e Li auische Liede geschich e (Ka mynaliaučius, 1793) a i mou que Ruigys
[g]iesui deu 12 giesmių, uma delas o iginalali (um Gesangbuch ha e 12 Liede gelie e , on denen ein
O iginals ck is ). Tokį mesmo Ruigio ex e s ų e c iu os giesmių núme o p aėjus quase de um e
meio cen o anos indicou Ansas B uožis: s udijoje Mažosios Lie u os bu usiejie ašy ojai i
3
žymesniejie lie u ių kalbos mylė ojai (1920) ele menciou, que Ruigio e a é 11 giesmių, be[ o,] ieną é
mesmo su aisęs. Veicausiai seguindo Os e meje iu, Vy au o Ju gučio e Vale ijas Vilnony ė
publicado Ruigio ak a o (1986) de o igem, modo e sa ybių y inėjimas ambém mencionam 12
giesmių, dos quais 11 são amais, e uma o iginalili. Oí es ai Vaclo as Bi žiška Aleksand yne (11963,
4
21990) não só in oduziu Ruigio giesmių núme o, mas a é mencionou conc e os giesmyno edição, no
qual, seu meio, odas elas apa ece jiusias: 1732 m. no osam K an o-Be en o giesmynu
ap esen a am 12 giesmių, dos quais uma o iginaliai esc e eu, e ou o oda in e p ê. Po ou o lado,
a his ó ia dos giesmyns da Li uânia P ússia es udou de alhadamen e Guido Micheliniʼo monog a ia
5
de Jono Be en o Ißnaujo pé weizdė os e pagé in os Giesmû Knygos. Mö lino ak a o adap ação
em poesia (2010) com okiškais o iginalais g e inamas 9 Ruigio giesmės, ad assim a si supõe-se
comple amen e ou o hei quan idade. Da lás ija li uânica his o iog a ia des inados de eikalos
dados inham que en a em in o macinius publicações. No en an o, aqui mencionado Ruigio giesmių
6
núme o quan o di e en e: Mažosios Lie u os
7
2
Des ei sob e P ūsijos Li umynus giesmynus s . Michelini 2009, nomeadamen e 97131; 2010. Pilypo Ruigio giesmių,
publicadas na p imei a chamada edição do giesmyno K an o-Be en o, elaçãoį com okiškais o iginalais s . Michelini
2010: 162–175.
3
Os e meye 1793: 259260; Os e meje is 1996: 421.
4
[B uožis] 1920: 27.
5
Ruigys 1986: 414.
6
B žA II 21.
7
Ž . Michelini 2010: 162175.
4
enciclopedia (2009), Mažosios
8
Lie u os enciklopedijos žynne
9
(2015), Visuo inėje lie u ių
encyclopedijoje (2011)
10
indica-se 11 Ruigio giesmių.
O obje i o des e a igo baseado nas on es p imá ias a aliando a con ibuição de Ruigio em
Giesmynos (Iß neuen pé weizdė os und pagé in os Giesmû-Knygos (Ka aliaučius, 11732), ou
so-callado K an oBe en o giesmynos, epe ua ą e a endendo Ruigio giesmyn ecepção
a desnėse edi o iais e publicações o icialio do liu e on e angelikų giesmynos a é meados
do XX a século, a enção ao aspec o dos elos: 1) quan os deles skelb a; 2) qual seus ca á e
de edagação. Análise é ealizada passilhando his ó ico ade inamá io e analí ico
11
desc i omá io mé odos.
1.RUIGIO IR AMŽINK LIUDIJIMAI APIE JO LITUANISTIN FEIKL
(GIESMES)
K an as, cujo su elk õs jun o dos sace do es da Li uânia P ússia abalhando em Li hu iškus
esc i os eligiosos, abalha a Ruigys, em seu manusc ípio de p esbi e ologia P eußische
P esby e ologie (a é 1772) a igo sob e Val a kiemio kunigą Ruigį, sem a mais impo an e
in o mação biog á ica, eužsiminė sob e 1705 m. apa eceu um a ado dele sob e es ábuas da
an iga eologia e apenas sob e um li uanis ino eikalą ak a ą lie u ių, po ém giesm, a ou os
ex os bíblicos, nem seque uma adução (plg.
1 ig. ):
1708. Philipp Ruhig. ‹Reg. P ussus.→› Ca enau-P ussus. wu de 1708 pos 20. T in. u Schloß on
D[.] Deu schen o dini e . E is gebo [en] in Ca enau 1675. 31. Ma ij. Wu de alhie in oduci e
1708. D[omi]n[i]ca[m] 24. p. T in. Ha dispu i e P[ ae]side D[.] Wegne de Sc [ip u ]ae S. 1703.
auch ein T ac . edi e de idolo omniu[m] p imo 4° 1705. imgleich[en] de Ling a Li anica. S.
Vo ah [en] kom[m]en auß Meißen he , da s. El e a e Geo ge Ruhig Bu ge meis e in
Liebenwe da, . deßen Sohn Paul Ruhig Ingenieu . Capi ain übe die Wib anen in Memel
gewesen. Ein Sohn Philipp Ruhig Pas . nd Enckel on Mu e Sei en Theophili Schulen
beyde sei s P a e n in Ka enau † 1749. ‖ 5. Ap il. sepul [us] [?]7.
Ap il..
12
8
Plg.: Daug con ibuiu a 1735 da Bíblia e 1732 K an o-Beh end o giesmyno p epa ação (jame изsp[ausdin a] 11
R[uigio] suku ų i e s ų giesmių) (MLE IV 143).
9
MLEŽ 496. Es e zinyno angliškoje (2014) e okiškoje (2018) e sões ambém mencionam 11 Ruigio giesmių
(MLEŽa 561; MLEŽ 612).
10
Plg.: daug con ibuiu p epa ando Bibliją (1735) e J. J. Quand o e J. Beh endo giesmyną (1732, nele imp imiu 11
[Ruigio] suku ų i e s ų giesmių) (VLE XX 412).
11
Kiekybiniu aspek u já analisadas Pe o Go lybo Milkaus (Pe e Go lieb Mielcke, 16951753), Ju ba ko ( ok.
Geo genbu g), e mais a de Mielkiemio ( ok. Mehlkehmen) coope io e Pilypo Ruigio p epa ando lie u iškus
aš us, giesmės e suas ecepcija XVIIIXX a. p imei os puses giesmynuose (ž . T iškai ė 2021: 98
116).
12
QPP IV 34 . K an o manusc ício ci a oje odyklė → indica, em quê aisy a. Com os sinais excluem-se pala as ou
sen inhas g a adas mais a de ( i š eilu ės, pa aš ėje ou em segundo o b aço da página azio). Go ikinais esc i os
esc i os em manusc i o oco an es agmen os de ex o la yniško (žodžiai ou suas pa es) ci ando ansmi idos cu si . Mais amplamen e
5
1 quad o. QPP IV 34 : K an as sob e Val a kiemio kunigą Ruigį no manusc ip á io eikale P eußische
P esby e ologie; GS A PK: XX. HA His . S A Königsbe g, Hs, No. 2, Bd. 4
1708. Pilypas Ruigys, Ka nia os p ūsas. O dinuado d . Deu scho 1708 m. sex a- ei a após 20o
domingo po Š č. T ejidades Pilies [bažnyçada]. Ele nasceu Ka nia oje 1675 m. 31 de ma ço d.
Šičia in oduzido 1708 m. 24-° domingo po Š č. T ezidades. Sob a o ien ação do d . Wegne iu 1703
m. dispu a a sob e Š en ąjį Raš ą, além disso, 1705 m. isleiu ak a ą sob e ano ės ídus, 4°
[ o ma o], ambém sob e lie u ių kalbą. Seus p o ê iais ie am de Meiseno, lá seu a ô Ju gis
13
Ruigys e a Lyben e das bu mis as, e es e sãos Po ilas Ruigys engenhei o e capi ão de
šauk inos Klaipėdoje. Kunigo Pilypo Ruigio ilho e Teo ilio Šulco aikai is de pa e ma e na,
abudu kuniga o Ka nia oje. Mo ė 1749 m. 5 d. ab il, en e ado ab il [?]7 d.
14
15
Ku zõs P ussijos p esbi e ologijos Ku zge aß e His o ische Nach ich en on allen im König eiche P eußen
be indlichen Ki chen und P edige n bei denselben (1757) au o ius F ied ichas Pas enaciʼs (1718-1770) apenas
zaximinė, que Ruigys, ao lado de ou os eligiosos e lingüís icos eikalos, aduziu á ios giesmių, po ém
conc e os deles nenu odė: E wa ech ein e ige Li haue , und ha an de Uebung des A. und N. he aus,
welche Tes amen s, 1733 leißig gea bei e . Die e s en eil P edig en aus M. Langhansens [Kinde =]Pos ill be die
E angelia sind on ihm be se e , wie auch einige Liede . <...> sob e es e após o Segundo mundo-gue a
pesquisado es li uanos conside ados desapa ecidos e ecen emen e em ci culação cien í ica e o nussio
16
manusc ip inho K an o eikalą, on es de biog a ijas de impo an es c iado es da láš ija li uãs, consul e.
T iškai ė 2018: 125176.
13
K an as, mencionando ak a ą de Ling a Li anica (QPP IV 34 ), p o a elmen e em in enção inha Ruigio kalbinį
eikalą, que inicialmen e, ainda a é 1708 m., oi esc i o em la ynų kalba, mais a de pa aisy as e em 1735 m. nome.
oi en iado pa a a Angliją Vile ema Vil ens am k aš iečiui Do y Melku (Da id Wilke, U s Wilkins, 16851745), com o
obje i o de o publica , mas ainda assim expulzado em 1745 m. Zinke ičius 2008: 164
165).
14
Ci a os agmen o e imão plg. Blažienė 2020: 27.
15
Ki uas on es indicam Ruigį mo us 1749 m. 6 ab il d. (ž . Pas enaci 1757: 109; A nold 1777:
108; B žA II 20; ZM V 1528).
16
Lauž iniuose skliaus ues [ ] dada a pa e da pala a sudu inio oi g a ada a mão publinio pa aš ėje.
6
Anno 1745 gab e eine k i ische Be ach ung de li hauischen Sp ache, und 1747 ein
li hausch=deu sches und deu sch=li hausches Lexicon he aus, welches das e s e is , so in
P eussen ged uck we den. Sein Sohn Paul F ied ich Ruhig, welche damahlen Leh e des
li hauschen Semina ii in K nigsbe g wa , gab auch in eben demselben Iah eine li hauische
G amma ic he aus, welche sein Va e be sehen und e beße ha .
17
Ele oi e dadei osíssimo Li u is e uoliai aduziu S[enąjį] e N[aująjį] Tes amen ą, que apa eceu
em 1733. Ish aduziu os p imei os onze se mões sob e E angeliją de m[agis o] Langhanseno
18
Vaikos pos ilės, ambém e algumas giesmes. <...> 1745 m. lançou c í ico da língua li uanas
y inėjimą, e 1747 m. lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių kalbų žodyną, que é o p imei o dicioná io
imp esso na P ússia. Seu ilho Po ilas F yd ichas Ruigys, en ão p o esso do seminá io do idioma
Li uânico em Ka aliauči, como jus amen e naqueles mesmos anos ambém lançou g amá ica do
idioma li uânico, que e iu e pa obulou seu pai.
Ruigys sob e seus cân icos, como ambém sob e ou os ex os eligiosos Biblias e Langhanseno
pos ilės Kinde -Pos ille e imão, é mencionado em dois p óp ios eikalos linguís icos: ak a e
Be ach ung de Li ischen Sp ache in ih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en (Ka aliaučius,
1745) e d ikalbiame bei d ik yp uischem Wo Deu schisch Li au Deu schches und
Li auLi auisches Lexicon (Ka aliaučius, 1747). P a a mês do e no Ruigys a i mou:
1723. Anno wu de nebs ande n Con a ibus u Uebe se ung des neuen, und he nach des al en
Tes amen s, geogen. Als solche A bei A. 1733. geendige wa , auch einige Liede , und die e s en eil
P edig en He n M. Langhansens eingeschick ha e, ing ich an dieses W e buch
u
19
e igen.
Em anos 1723 pod aug com ou os kon a ais eu ui pa elk os à Naujo, e paskiei e à Seno
es amen o e imo. Quando es e abalho no ano 1733 oi e minado e es a a já en iado
algumas giesmes e os p imei os onze pono [magis o] Langhanzeno homokslų, eu comecei a
esc e e es e diccioná io.
20
Aí, do echo p a o mo, Ruigio esc e e:
<...> du ch GOTTes Gnade die neue Uebe se ung de Bibel und Liede he kam, und
auch mi au ge agen wu de.
21
17
Pas enaci 1757: 108109.
18
A i á-se a a enção no a o de que de a o em 1733 m. inalizado aduzi Velasis Tes amen os, ao passo que
Naujasis Tes amen os isleido já em 1727 m., e oda lie u iška Biblija imp imido em 1735 m.
19
Ruhig 1744-05-11: [4 ].
20
Ruigys 1986: 384.
21
Ruhig 1745: 4.
7
[…]... po [D]ie o g aça eio ho a de aduzi
22
no a a Bíblia e canções, isso e a e pa a mim pa es a.
Como is o, Ruigys em seus eikalos p a a mėse mini con ibuído p epa ando de ês gên os
ex os eligiosos e imus: Biblias ( an o No ojo, an o Vello Tes amen o), homokslos e giesmių.
Ruigio o mulações supõe que essas a i idades ele ėmėsi bažny inė y esnybės
comissionamen o (g eičiausiai pak ies as K an o ou Be en o). Nem o dodyno, nem a ado
p a a mėse seus giesmių núme ous Ruigys nea skleidė. As esc i u as Li uãs na his o iog a ia,
como já mencionado, indicam seu núme o um pouco a ia (ž . Į adą). En ão é ainda impo an e
escla ece o que es emunham as on es p imá ias nossos dias a ingidas publicações e
edações do gaesmyno o icial da ig eja e angélica lu e ana da Li uânia P ússia.
2. KIEK RUIGIO GIESMI PUBLIKUOTA OFICELIAME
BANYTINIAME PRÚSIJOS LITÚVOS EVANGELIKLUTERON
GIESMYNE?
2.1. P imei a ez Ruigio giesmės publicados em 1732 na p imei a Įs u ies bispó Be en o
p epa ado eno ado o icial do eclesiás ico e angelikos luu e onos giesmyno Iß pe
no oweizdė os e pagé in os Giesmû-Knyga edição, apa eciuseime Ka aliaučiue, Johanno
F ied icho Reussne io imp us u esse (ž . Fig. 2). Es e e pos e io es edições apa ece am sob
23
supe isão já mencionado p o esso de eologia da Uni e sidade Ka aliaučiaus e sênio
p egoslinkui do palácio K an ui. Es e é o chamado giesmynas K an o-Be en o. Es a no a
coleção de giesmenes é omada da base da e cei a Danieliaus Kleino (16091666) giesmyno Naujos
Giesmjû Knygos (Ka aliaučius, 1666) edição, edi ada com o nome Naujos pagé in os
Giesmjû-Knygos (Ka aliaučius, 1705) e p epa ada po F id ich Sigismund Schus e io (F ied ich
Sigismund, 16711750). Vadinamasis K an o-Be en o giesmynas apa eceu mais cinco ezes: 21735,
31738, 41740, 51745, 61748 m.
24
Es e giesmynas em essência con inuou em giesmynos an e io es a adição i idíssima
a e namina giesmių kū ėjus, só nele no os ex os adu o es ou au o es, di e en e dos
an iges séculos i endo seus pi m akai, indica não po nomes, e c ip onimais al di isão a azão
explicou o p óp io K an as okiškoje giesmyno p a a mėje: que os nomes dos c iado es de
giesmynas e aos i os não ossem esme is i, e que os pagundos de o gulhil os.
25
22
Ruigys 1986: 108.
23
A ualmen e, só se conhece um único exemplió io da p imei a (1732) edição des e giesmyno, que é gua dado no
Pa imônio da Cul u a P ússia na S aa sbiblio hek zu Be lin P eußische Kul u besi z (SBB PK: En 9820) (žBP
Kaunas 1986: 269; LBP 18, No 135).
24
LB I 45, No 135. Mais sob e es e giesmyná e . Michelini 2009: 97131; 2010.
25
Uniin el hoje conhecido p imei o exemplio ius de edição (ž . 23 изнашą) é sem nenhuma p a a mės.
Anks i íssima K an o p a a mė conhecida a pa i da segunda edição, é i. Quand 1735-12-01: [VIIVIII].
8
Quad o 2. G1732: página de í ulo; SBB PK: En 9820 Tan o na p imei a, quan o em edições
pos e io es Ruigio giesmės ma kedė os k ip onimu P. R. P. W., . y. lo . P[hilippus] R[uhigius,]
P[as o ] W[al e kemensis] (lie . Pilypas Ruigys, Val a kiemio kunigas) (ž . 3, 4 ig.), en ão
nesudė inga elas iden i ica . A pa i des es k ip onimos ê-se que em 1732 m. edição de o al
publicadas 9 Ruigio giesmės. Reco de-se que a p imei a edição do chamado Giesmyno
K an o-Be en o oi compos a da pa e p incipal (G1732 1358, No. 1301) e do anexo APENDIX ou
Ki os naujos Giesmes ßwė eyė os (G1732 359408, No. 302335). Ruigio giesmių exama em abiejos
giesmyno dalyse. Na pa e p incipal encon am-se seis de suas canções:
26
1) Daba su angelų pulku (G1732 89, No 10), 2) Jėzus miels a ėjo (G1732 1314, No 14),
27
Aqui e pos e io men e elas nomeiam-se a o dem, pela qual o denadas nes a
edição diesmyno.
26
27
Em ski ingu giesmynos Ruigio giesmių denominações (jie co apo com p imei aja giesmės eilu e) o og a ia quan o
a ia o, po an o aqui e pos e io men e eles ap esen ados a ualine o og a ia. Nesses casos, quando ci ada
conc e o pe missão giesmyno, man ém-se esc i a au en iška.
9
Quad o 3. G1732 199: Ruigio expuls õs Johanno F ancko giesmės Jesu, meine F eude (Jėzau,
aleg iamas meu) agmen o; SBB PK: En 9820
3) Jėzau, minha aleg ia (G1732 […]200, No. 182) (ž . ig. 3), 4)
28
Nesi ūžyk aip, ši dele (G1732 […]206, No. 186), 5) Ak, como
podemos s ie ą šį mylė i (G1732 343 […]344, No. 204 292), 6)
Ak, g ažus dangau (G1732 356 […]357, No. 300).
Apêndice adicionam-se mais ês canções de Ruigio:
Jêzus, minha que elas (G1732 375 401376, No. 314), 8) Ką galiu aš, g iešnas, eik i (G1732 381382,
No. 317), 9) Céuus saulelė[a] (G1732 401403, No. 330) Aos ex os Ruigio p a u ado epe ó io
o icial do giesmyno expandindo algumas emines giesmių g upos. P incipal das pa es p
mosios dois giesmės en ou no sky elį Kalėdų
28
Em ėlesnias edições (não mais a de do que de 1745 a edição quin a. apa ecen e) es a giesm s começo oi
mudada pa a Jėzau, aleg iamas meu (lečiau sob e isso consul e 4 c.).
16
discu so in e p e ado po Fli ne io e
61
Sc i e io giesmę. Ve sando giesmes, ele
man eendeu o iginalų sanda ą, i. i. e imų
62
ne umpino (ž . 2 abelę).
Tabela 2. Pilypo Ruigio giesmynas, p ega adas XVIIIXX a. p imei a pusés da P ússia Lie u os
e angelikų liu e onų giesmynuose
Os í ulos das
meine F eude[…] (6
canções de Deus
s .) ←67 Johann
(s o os
aduzidos po Ruigio
F anck (núme o de
es o es) o iginal dos
nomes […]Ak, schöne
dangau[…] (9 s .) ←
(16051659)
Ak, como podemos
(8 c)
s ie ą es e
ama ė i ← O wie
Leben (8 c.)64
mögen wi doch unse Hein ich Albe i
(16041651)
[…]Schöne
Himmelssaal[…] (9 s .)
Nun laß uns mi den De
Engelein (4 c.)65
← Simon […]Daba mi
núme o)
de S äu[…] (9 s .) 9
(156916
sola (Un) Hagen
lieben Sonnen Lich und
P ach (9 c.)66
Dangaus liebe [a][…]
(920) .)
Pe e […] Ch is iania
u, meine F eude[…] (13
s .) […]Pilypas schig
(16751749)
são os au o es de
G1735: […]Jäzau, F eude
(16291693) (6)
canções de alemão
[…]Jėzau, F eude
mein[…] (G1732, ← Jesu,
(1618–1677)
Jêzus, minha
mielasis (10 p.) ←
Jesus, meine
mein[…] (4 s .) […] He
Zu e sich Louise Hen ie e on
B andenbu g Ž .
(16271667)
He He He […] (469
s .)
61
Michelini 2009: 282, 301.
62
Nesse es abelecendo o iginal dos alemães o au o e o núme o de s o as eme e-se Albe o F ied icho Wilhelmo
Fische io loja Ki chenliede -Lexicon (III ., 1878, 1879), além disso, pasi elk os e a ual e angelikos luu e onos
giesmynas K ikščioniškos giesmės (2007), no qual aos giesmių indicam ex o e melodia au o es e adu o es,
ambém apa eem a Guido Michelini.o. (2009); 2010) T ys Ruigio e s os giesmės Albe čio Unse Heil is kommen,
Dacho Schöne Himmelssaal e Hageno Nun laß uns mi den Engelein Fische io eikale não mencionados, po causa
de sua au o idade c . Koch 1973 [1867]a; 1973 [1867]b; ambém Michelini 2010: 225226.
63
Koch 1973 [1867]b: 190.
64
Fische 1879: 216.
65
Koch 1973 [1867]a: 276; 1973 [1867]b: 257; Wacke nagel 1990 [1870]: 333.
66
1878 Fische : 111.
67
1878 Fische : 378379.
68
1878 Fische : 390396.
69
Koch 1973 [1867]b: 196, 278.
17
Ką galiu aš,
(7 c.) (16181678)
g iešnas, eik i ←
Ach was soll ich
Sünde Johann Fli ne
Reben (10 c.)71
Lašelis inuogėlių
(10 p.) ← Ein
T öp lein on den
16271694) machen
E asmus Finx
(7 c.)70
(F ancisci,
Nesi ūžyk yes,
Weg, mein He z, mi den
Gedanken (12 p.)72
ši dele (12 p.) ← Paul
(16071676)
Ge ha d Pabusk
ago a, dūšele (7 p.) ←
Wohl au , He z und
(7 c)73
Gemü e Michael Sche nack
(16221675)
4.RUIGIO GIESMI RETRADACÃO TENDENÇAS
4.1. Ruigio giesmės começa am a edagua ainda a é 1732 m., quando pela p imei a ez publicadas
K an o-Be en o giesmyno p imei a edição. In a iaça a é mesmo o II Gue a Mundial isco a ių icou
apenas Ruigio giesmių sanda a, . i. s o ų núme o (plg. G1732 e G1936). Segundo Os e meje io,
Ruigys i i inhasse que seu e s õs giesmės Jėzau, aleg iam meu começa i esse sido es adado:
nas p imei as edições giesmyno K an o-Be en o imp imiu Jėzau, minha aleg iam, e co ação
penukšlas, po isso adu o culpinęs giesmyno suda y oją Be en ą e seu alkininką Milkų. E, de
a o, an o na p imei a como na segunda edição dá-se es a adução: IEau meu D augsmas, e
74
Si diês Penukßlas (G1732 199, No. 182; G1735 229, No. 206). Conside a, que edaguindo es a giesmės
ex o, e imas ap oximado à okiško o iginalalo: F ancko c iu a giesmė, p imei a ez apa ecusa
1653 m. Johanno C üge io giesmyne P axis pie a is melica, começa pala as IEsu meine eude
Meines he ens weyde. Mais a de es e luga oi emendisy a, espe á el, assim, como de já
inicialmen e oi aducido Ruigys. A co eção apa ece na quin a edição do giesmyno
K an o-Be en o: Iėau Daugsmas mano, ku s man Si d gano (G1745 252, No. 248). Tal e são de
adução alcançou e XX a. qua o decencio: Iẽau, Diaugsmas mano, ku s me Si d gano (G1936 252, No
248). Menciona-se que Os e meje is, esc e endo a his ó ia dos giesmynos li uanianos, ap esen ou
objeções a quase odos os canções de Ruigio: Jêzus, meu amado, Duasia do Deus u shimaji, Pabusk
ago a, dūšele, Nesi ūžyk assim, si dele, Dangaus miusiaelia, Ak, como es e san o pode ama , Ak,
belzus dangau, Lašelis ynuog en o. Valo íssimo abalho de Ruigio conside ando leksikog a inį
eikalą d ikalbį žodyną, Os e meje is c i icamen e a aliou seu alen o c ia i o e e imus e
a i mou que sua poezija não é pu a, an es sus ingusi e nesklandi, o mesmo pasaki ina e sob e
75
o iginaliąją giesmę. Tendo em con a al a aliação c í ica, é espe á el,
76
70
1878: Fische 2627.
71
1878 Fische : 162163.
72
Fische 1879: 340.
73
Fische 1879: 406.
74
Espe ei mais. Os e meye 1793: 112113; Os e meje is 1999: 356357.
75
Ruigio giesmių a aliação e . Os e meye 1793: 124128; Os e meje is 1999: 361363.
76
Os e meye 1793: 260; Os e meje is 1996: 421.
18
que po imdendo Ruigio giesmes em seu p óp io giesmyną Giesmes ßwen os Ki checzoje e
Namėj giedojamos, elas mais ou menos ambém edaga o. 4.2. G e inamoji 1732 e 1735 m.
edições publicadas Ruigio giesmių análisee es i ica, que a sua edação é essencialmen e de
ca ác e linguino. Nessas giesmėse egimi aisymai co espondem as ge ais G1735
endências de edagação de ex os.
77
P incipalmen e exis e co eções de o og a ia. An ai Kleino na g ama ica da língua li uana
G amma ica Li anica (Ka aliaučius, 1653) consolidado diak i inis esc i o […] minkš ajai
a ika ai […] [č] ma cados, consis en emen e usado → G1732, depois de ês anos
78
apa eziusiame G1735 e akaslamen e mudado em d i aidį ašmenį […]c[…], d uge enunciando e
pala alização do ma cado […]i>, . y. [č] […] → […]c>, 205: 23935 G1732 G2035 8[…]amui G1735 11; G1732
14; G1732 15 […]c[…]kaykay G1735 16; neiau ne ne ne kiau ne kiau ne kiau G2032 17[…]; a […] G2032 17;
G1732 376 → G1735 ßôs 67.
P íbalsiam [ž] e [ž] ma ca ė i ao in és <> sis emicamen e api elkiam-se esc i a com
diak i iku <>, . y. [ž] e [ž] <> → < >, например. : mones G1732 8 → mones G1735 11; émês G1732
199 → émês G1735 230; odijʼ G1732 → 204 odijʼ G1735 237. É e dade, es e esc i o oca čiais já
oco ia G1732.
Também es anha esc i a a ika os [dž] i. y. <d> → <d >, exemplo: spindusi G1732 401
→ spindusi G1735 321; passidaugdama G1732 401 → passidaugdama G1735 321; saldey
G1732 357 → sald ey G1735 395.
Balsis [ · ] cada ez mais eqüen e e le imen o Kleino c iu u esc i meniu <ė>, i. i.
[ ·] <e> → <ė>, ej.: ewißkay G1732 → ėwißkay G173035; yle i G1732 → ylė i 199 G1735
230; paslep as G1732 343 199 paslep as G1735 382.
Co igida alguns das o mas mo ologicas de esc i a. An ai aisy a giedžiamosios nuosakos 3
pe so galūnės ašyba po p iebalsės <j>: e sma kauje G1732 199 → e sma kauja G1735 230; e
us auje G1732 199 → e us áuja G1735 230. Também é es anha com o p óságio -an pada y ų
di isó ias do empo p esen e esc i a po da mesma p iebalsés: saugojen G1732 199 →
saugojan G1735 229; lojen G1732 199 → lojan G1735 229.
Cada ez mais comumen e usado acu as, que ma ca a não só mais amplinho, ilgesnio
balsias a imo ca ác e , mas e ambém c uciu possibili ado skiemenį, a dėliado em
79
d ibalsias e mis ias d iga sias, jun amen e supona o e i ap adę p iegaidę, ex:
gelb i G1732 8 321 gélb i G1735 11; Meilês G1732 199 → Méilês G1735 230; ge s G1732 → gé s
G1735 237; G1732 343 → gálim G1735 381; G1732 G1732 40 → Pakajaus am 204 → Paku G1735
G1735; G1732 35
G1735 395.
Fone inio ní el aisymų exama apenas um ou o. No malmen e co igem-se [ ·] e [ie], [o·] e [uo]
casos de mis u a, su gidas de ido à P ūsijos Lie u os aka ų aukš aičių pa a mėms būdingo
77
Em de alhe sob e a 1735 m. edição publicadas giesmių polinkius de edagação e . T iškai ė 2020: 6267.
78
Ž . Klein 1653: 45.
79
Ž . Klein 1653: 2.
19
supanašėjusio desses sons de a imo, em ou as pala as, de ido a [ ·], [o·]
bilibalsínio e [ie], [uo] unibalsínio, po exemplo: apgiedin s G1732 → 382 → apgėdin s
G1735 141; Lėpsn G1732 → 205 Liepsn G1735 239; nėkaddôs G1732 239 → niekaddôs G1735 239; Waldů ‘ aldo ui
G1732 9 → Waldonui G1735 12.
Acon ece co ecções do ní el mo ologia. An ai aisoma a dažodžių mui osiskai os inesy o
galūnė, p z.: iness. pl. m. Elgimůsa G1732 8 → Elgimůse G1735 11; Wa gůsa G1732 8 → Wa gůse G1735 11.
Tal di ecção aisymų e icazmen e inspi ou Kleino g ama icane es abelecê eg a, que a
emine iškosios giminės múl iiskai os inesy o o mas esc e e -sa, e i iškosios -se. Também é
mencionė ina a ocadinha do passedelio su ediniu: passig ießijom ‘nusidiliśmy G1732 205 →
80
sussig ießijom G1735 239. É e dade, es e co eimen o pode se associado e com es ilis ís icos
mo i os. À des e ipo de co ecções e e i amen e šlie ina e al mudança de o ma do
p é eiksmio, quando enunciado não ipicamen e adiė as dalely ės g(i): Debidogʼ o G1732
8, 9 → Po o G1735 11, 12.
Kele ą ezes keis a leksika: ô G1732 8, 381 → e G1735 11, 141; Má ose G1732 205 → Iu ose
G1735 239; Pa ėßa G1732 356 → Ajuda G1735 394. Co igidos G1732 es osas co ek u as
e os, p z. : Skan mmo G1732 206 → Skanummo G1735 239; E ki G1732 199 → Eiki G1735 230.
Ko ek ū os ik ams, espe á el, pe encem e os seguin es casos: acc. sg. .
Ka alys e G1732 344 → Ka alys G1735 382; Ranka G1732 375 → Rank G17352; 66; Nak i G1732
403 → Nak G1735 32 acc. sg. m. Iėu G1732 401 → Iė
G1735 321.
4.3. Te çoio (1738) e qua hoio (1740) K an o-Be en o giesmyno edições, como mencionada,
a ualmen e desconhecido nenhum único exemplió io sob e i en e, po an o não há dados,
como Ruigio giesmės neles edaguadas e ou em ge al edaguadas.
4.4. No as endências de edagação e le em Ruigio giesmės penk ajame (1745)
K an o-Be en o giesmyno ediçãoime. P imei amen e menciona-se isso que obse ada dėsningų
a i kš inių aisymų nem em segunda edição. An ai d i aidė a ika a <d > → <d>, например.
Daugsmas G1732 199, G1735 238 → Daugsmas G17452; 2532 Daugsmui G1732 200, G17352; Daugsmui G1745
25 26 → G1732 205, G1735 → Daugsmui G1745 229; ne geid iu G1732 238 204, ne geid u G1735 238 → ne geidu
G1745; Ke d us ‘piemuo G1732 204, G1735 26 → Ke dus G1723 261; a léid G1732 205, a léid G1735 238
a léid G1745; 2626 G1732 […] G1745; ia G1735 343, a G1735 382 → Sudei → Sudei […]a glud G1732 375, G1735
366 […] gludey G1745; G1732 did G1732 323, G1735 did G1743 334. Tokia mesma endência man em-se e
em ou as ocasiões semelhan es, exemplo. : Slowês G1732 375, G1735 66 → Slowês G1745 71; G o ybe
G1732 401, G1735 321 → G oybe G1745 333. Akū o a osenoje exa a a ia ação. Uma po um lado,
G1745 e ainda con inuam con inuadas G1735 egimas es o ços dėlia es e diak i iką, ge almen e
ma cin į mais amplinho, ilgesnį des es balsių a imą ou ki čiuo ą skiemenį, e ao mesmo e
i ap adę p iegaidę, например. : Ska bas ‘ u as G1732 199, G1735 Ž . Klein 1653: 29.
80
20
230 → Ská bas G1745 252; Da bas G1732 199, G1735 230 → Dá bas G17452; 25 Lu as ‘liū as G1732
204, G1735 238 → Lú [as] G1745 251. ou a pa e, egis ada casos con á ios: du nódams
‘k ailiodamas G1732 199, G1735 230 → du nodams G1745 252; begedódams G1732 199, G1735 230 →
begiedod[ams] G1745 252; Mónai ‘apgaulė G17 19932, G1735
230 → Monai G1745 252.
p o egip do que nas edições an e io es, no quin o es á e iden e polinkis de enuncia acū o a
açõesmaodzes apêxagoe -o i, ambém ci kum lekso pala as aaknye e apêxagos, ex.: o ceßkó i
G1732 204, G1735 → o ceßko i G17233; kilnó i G1732 13, G1735 16 → kilno i G1745; passó i ‘saugo is G 1732
204, G1735 → passidabo i G17236; kôl G1732 375, G1735 66 → G1745 71; n. G1732 1735 → Gô 230; G. G. G. G. G. G. G.
G. G. G. G. G. G. 81735 → 8,1735; G. G. G. G. 1235; G. G. 1235; A. A. A. G. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A.
A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A.
A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A.
A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. A. Naũja nes a edição e o que, que
dêsningas mudouuse į a džių ele e u, sakinyje a ojamų ie oj nomes Deus e Jesus, K is us,
esc i a: an e io men e eles ge almen e esc e em didžiąja aide, e G1745 isu egė i mažoji,
например. Iis G1732 200, G1735 230 → ele G1745 238 253; G1732 204, G1735 Jo G1745 260; Iam G1732 401, G1735 321
→ Io → jam G1745 333; I G1732 381, G1735 141 → Io j G1745 148; Taw G17344, G1738 aw 382 aw G1745 398; Tawês
G1732 199, Taw s G1735 229 aw[ s] G1745 252; Tawe G1732 357, Taw G1735 395 → G1745 409; Tu G1732 356, G1735
395 → G1745 399; Taw spi G1745 409 → G1739; Taw G1735 357, G1735 395 409 → Taw spiim Taw G1745 399; Taw
G1735 399 Sudaik a a dėjusio į a džiuo ines būd a džių e į a džių o mas ends ama esc e e
mažąja aide: Ge ujû G1732 356, 357, G1735 394, 395 → ge [ ]ujû G1745 408, ge u[jû] G1745 409; Pik eji
G1732 344, G1735 382 → pik ieji G1745 398 (nes e exemplodyje 34 e
<e> al e ação <ie>); Sawujû G1732 357, G1735 395 → sawu[jû] G1745 409; Smu nujûliūdnųjų,
nusiminusiųjų G1732 381, G1735 141 ʼn smu ujû G1745 148 (plg. būd a dį Sudnoj úl imo ibunal
G1732 382, G1735 141 149 → ‘sudnoj G1745). Reducido galūnes se es o ça consis en emen e
e lindê apos o u, exemplo. : Swie s G1732 199, G1735 230 → Swie s G17452; 25 a s óki G1732
235, G1732 326, G1735 6735 → a s oki G1745 25 důki G1732 327, G1735 235, G1735 235, G1735 238,
G1735 238, G1735 326, G1735 326, G1735 376, G1735 376, G1735 376, G1735 376, G1735 376, G1735 376,
G1735 376, G1735 377, Gwenwén G15 149, Gwenwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén
Gwenwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén
Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén
Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwenwén Gwen Gwenwén Gwenwén Gwen Gwenwén Apos o as ambém é esc i o po causa skiemenų núme ous išmes o balsio luga : P ießninks G1732 199, G1735 230 → P ießninks
G1745 252.
Como e an es, exis e co eção de ní el oné ico: co egui i [ ·] e [ie], [o·] e [uo] casos de mis u a,
ex.: dowanůja G1732 8, G1735 11 13; Nėkai G1732 23; G1735 230 → Niekai G1745 25 → pasilėk G1732 205,
G1735 238 → pasiliek G1745 261; Pôsik eji G1732 344, G1735 382 → elgs 39 393945; G1732 344, G1735 382 →
elgs G1745 388; dós dowos G1732 381, G1735 dôs G1745 141 148. G1745 es emunha que nes a (ou al ez
já em uma an e io de 1740) edição oi co igida Ruigio giesmės Jėzau, aleg iam meu começo,
sob e cuja edagação ele kadaise queixėsi
21
(ž . 4.1 c.): IEau meu D augsmas, e Si diês Penukßlas G1732 199, G1735 229 → Iėau Daugsmas meu, ku s
man Si d gano G1745 252. Também há que menciona isso que nes a edição há e ní el g á ico de
mudanças: p o a elmen e de ido às possibilidades da imp ensa a oz [·] g e a spaudmens <ė>
começa-se p amaišiui žymė i e <ẽ>, embo a one inė e ė pe maneça a mesma, ex: a ėjo G1732
13, G1735 16 → a ẽjo G1745 16. 4.5. Sex as (1748), i. e. o úl imo chamado do giesmyno K an o-Be en o,
edição pouco ao que di e e do quin o (1745), Ruigio giesmėse za iksuo i negausūs aisymai em
essência e le em aqueles mesmos G1745 aplicy us p incípios de edagação. Um ou o mudi em
e , pa eis, só pon uação ni elada ou dėliando pa ienius diak i ikus.
4.6. Na di ada clássica giesmyne de Šimelpenigio publicados em Ruigio giesmėse no os yškesnių
edagação di ecções ambém nepaspe i ada (plg. G1748 e G[1752], G1757). No en an o, aqui
exis a á ios ipos de pa ienias co ecções, po exemplo, enuncia a pe ekline sang ąžos
dalely ės: nesʼbijókis G1732 204, G1735 238, G1745 260, G1748 → 260 nebijókis G[1752] 260, nebijókis
[…] G1757 […] G1757 […] G1348; Taïwan e sin éguas: ôas as as […]as […]as […]as […]as […] G1732 […] 9,
[…]as […]as […] G […]as […] G […]as […] G […]as […] G […] G […] G […] G […] […] G […] G […]
Vê-se menciona que Šimelpenigio giesmynos muda a g a ica de alguns p essionmenos,
mais p ecisamen e nosinius balsius žymin ys spaudmenys com pe b auka mudam em
spaudmenis com nosine: < > → <ą>, < > → <ę> ( ačiau com pe b auka es am ou os dois
nosinius balsius žymin ys spaudmenys < > e < >), ex. : Diew G1732 8, G1735 11, G1745 12, G1748
12 → Diewą G[1752] 12, G1757 12; miel G1732 8, G1735 11, G1745 12, G1748 → 12 mielą G[1752] G1757
12; Me gél G1732 13, G1735 16, G1748 16 → Me gélę G[1752] 17, G1757
4.7. Ruigio giesmėse, publicuo as Kebe io em 1832 m. saído giesmyne, em compa ação com XVIII
a. segunda me ade no início ainda p óp io Šimelpenigio edaguo ados ex osis, is o já
impo an es no o ias de edagação. A p imei a coisa a menciona é que b iskema endência a
81
enuncia a p iebalsias duplicação, ma cinicio an es disso einančio skiemens balsio b e umu,
ex.: dangißkassis G1732 205, G1735 239, G1745 269, G1748 261, G1748 261, G[1752] G[1752] G[1753] G[1753]
G[1753] G[1752] G[1752] G[1752] G[1752] G[1752] G[1752] G[1752] G[172] G[172] G[173] G[173] G[173] G[174]
G[174]
G[17][17][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18]-
[18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][1-
8][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][19]]]
81
Sob e as peculia idades da linguagem giesmyno de Kebe , eja Kabašinskai ė 2001: 4547.
22
ine i á el. Dublubi p iebalsias bas an e sis emicamen e man êm-se p eessagas de
abs ac os -immas e -ummas, p z. : Sussimėgimmas G1732 8, G1735 11, G1745 12, G1748 12, G[1752]
82
12, G1757 12 → Susimėgimmas G1832 15.
Também g adualmen e e o nada à ma cação da pala alização de p iebalsios, po exemplo:
83
mylėćiau G1732 206, mylėcau G1735 239, G1745 262, G[175622] 262, G1757 [2] → mylẽciau G1832 300;
Ke d us G1732 204, G[17352] 238, Ke d G[17451] 261, G[1752] 261, G[1752] 262, G[1748] 294, Klys anc
G[17352] 238, G[17572] 261, G[1748] 262, G[262] 262, G[262] 262, G[262] 262, G[263] G[274] Kûlys Kiujû
G[292] 292, G[273] G[274] G[274] Reco de-se que na p imei a edição de giesmyno K an o-Be en o
em ce os casos, ge almen e po p iebalsės <ć>, a ika os <d>, seguindo Kleino decla uo om
eg as, al sinal e le indo mekš umą p iebalsių já usado. De ou o ipo co ecções
mencionada modi icação esque do: Ga be aw Diewui wissaday G1732 8, G1735 11, Ga be aw,
Diewui wissaday G1745 12, G1748 12, G1757 12 → Ga be aw, Diewe, wissaday G1832 14.
De e ia menciona e g a icamen e a mudança de ní el balsį [·] žyminčių
spaudmenų kai ą, . y. <ė> → <ẽ>, p z. : Tėw G1732 8, G1735 11, G1748 12, Tėwę G[1752]
12, G1757 12 → Tẽwą G1832 14; Iėus G1732 13, G1735 16, G1748 16, G[1756, G1757 162] → Iẽus
G1832 16(c); no ėjo G1732 13, G1735 16, G1748 16, G[1752] 16, G1757 16 → no ẽjo G1832
16(c); mylė i G1732 14, G1735 16, G1748 17, G[1752] 17, G1757 17 → mylẽ i G1832 16(c).
4.8. Bene mais b ilhan e aço de edagação Ku šaičio, e le indo Ruigio giesmėse, ainda
consis en e mais e adicales abandono duplicas p iebalsias, p z. : Ge ummo G1732 205, G1735
239, G1745 262, G1748 262, G[1752] 262, G1757 [2]62, Ge ummo G1832 300 → Ge umo G1877 26 p igimm s
G1732 204, G1735 238, G1745 260, G1748 260, G[1752] 260, G1757 260, G18 299 → p igim G[1832 260];
wissaday G1732 8, G1735 11,1712, G1745 G[1747 12, G[1752] 12, G1757 → G1847 12, G[1847], G[1847],
G[1847], G[1847], G[1847], G[185] 12, G[185] is is is is iska iska p p ūs ha e ou os casos
de esc i a comuns. Também ainda decid ingemen e e o namos à sis emá ica p obalsias
pala alizações ma cação esc i a <i>, po exemplo: monû ‘žmonių G1732 9, G1735 12, G1745 13,
monû G1748 13, G[1752] 13, G1757 13, G1832 13 → G1877 13; ißneßo i G1732 13, G1735 16, G1745 17, G1748
17, G[1752] 17, G[1752] 17, G[176] 17 G[18] 16
G[17][17][17][17][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][1-
8][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][1-
8][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][19]]
82
Kebe io giesmyne p eesagų -immas, -ummas abs ac amen e ebe ašomi com duplas p iebalsėmis, ž Kad.
Kabašinskai ė 2001: 45.
83
Kebe io giesmyne o sinal de mekš osť įsi es a po minkš ųjų p iebalsių [č], [dž], [š], [ž] (Kabašinskai ė 2001:
45).
23
238, G1745 261, G1748 261, G[1752] 261, G1757 261, Angelẽlams G1832 300 → Angẽlẽliams
G1877 261.
P adedamos usa nasinas le as ou <u> com ci kum leksu co esponden es o mas de
in oduziuo ines an espasku iniame skiemenyje, p z.: acc. sg. . Swen aje G1732 13, G1735
16, [ßw]en aje G1745 17, ßwen aje G1748 17, G[1752] 17, G1757 17, ßwen aję G1832 16(c) →
ßwen ąję G181777; acc. sg. m. mielaj G1732 13, G1735 16, G1745 17, G1748 17, G[1752] 17, G1757 17,
mielaji G1832 16(c) → mieląj G1877 17; gen. pl. Gundin ujû G1732 205, G1735 238, G1745 261, G1748 261,
G[1752] 261, G1757 261, Gundin ujû G1832 299 → Gundin ûjû G1877 261; gen. pl. Bėdnujû
‘ a gingųjų G1732 8, G1735 11, G1745 13, B[ẽ]dnujû G1748 13, Bėdnujû G[1752] 13, G1757 13,
B[ẽ]dnujû G1832 14 → Bẽdnûjû G1877 13. Taisomi [ė] e [ie] casos de mis u a, po exemplo: ebe
G1732 204, ebė G1735 237, ebẽ G1745 260, eb[ė] G1748 260, ebė G[1752] 260, G1757 260, ebẽ
G1832 299 → ebie G1877 260; p aes. 2 sg. G1732 204, G1735 238, we [ẽ]s G1745 260, we ės G1748
260, we és G[1752] 260, we ės G1757 260, we ẽs G1832 299 → we ies G1877; Ne wienėmʼs
Ge ėmʼs G17328, G17351745 261, G1748 261, Ne wienēm Ge ēmʼs G[1752] G2617261, Ne wienēm
Ge mẽs G[18322] G2632 261 → Ne wieniems Ge iʼs 2618297; G17325, G173835 G17451, G1748 2617 G's
G[1752] 261, G1757 261, G263 G261, G265 G265 G265 G291
G1877 261.
Do ní el mo ologia co eções menciona-se que Ruigio giesmėje Jėzus miels a ėjo
p ecessagos -ėlis edinys keis as p ecessagos -ulis ediniu: Pawa gelis G1732 13, G1735 16,
Pawa gėlis G1745 17, G1748 17, G[1752] 17, G1757 17, Pawa gelis G1832 16(c) → Pawa gulis G1877 Po
ou o lado, não desca a, que al co eção podia p omo e s ilis iniai sume imai.
4.9. No Úl imo an es do Segundo gue a mundial apa ecida e angelikos luu e onos giesmyne
Page in os giesmių li os, imp in ado em 1936 m. en ão já República da Li uânia pe enciuse em
Klaipėda, Li uania imp us u ėje, no os edagação di ecções Ruigio giesmėse nema . Só ainda mais
consis en emen e man ido-se já XIX a. aplicados linguino edagação p incípios, exemplo., co igi
nas an e io es publicações p asp údemê p iebalsias duplicação (especialmen e com <ss>) casos e
ainda a kaslamen e dėlio as p iebalsias pala aliza ion ma can e esc i o <i>. Jus iça, Ku šaičio
suge ido daybinis a ian e pa a gulis ejei ado, eg a à kadaise consumido edinio com
p eesaga -ėlis pa a gėlis. A pala a ma ios keis a em ma ês e aleg niuado de aco do ou o
pa adigma. Também e e isi ada a pon uação: de no o de e minadas on ei as sen á ias, e
sen ício no in e io di ecionado sua segmen ação ou escolhe ou os sinais de des ilagem (p.g.,
d i aškis вместо kablia aškio). Segundo Domo Kauno, de ido a ex emamen e g ande ex ensão (696
giesmės) es e giesmynas a aliado des a o a elmen e. Além disso, en ão a sociedade não
conco dou sob e giesmių linguagem, que em alguns séculos já es a a bem longeamen e da
ealosina: a ge ação sênio ikinčiųjų que ia man e es abilidade e nep i a ė linguís icos
mudanças, enquan opu a in eligência exigia giesmyno linguagem cuidadosamen e su edaguo a de
24
aco do o me o no mas, maža o, suge idi a do go hicino š i o pe ei i p a lo yniško. Como
84
es emunha Da iaus Pe kūno pesquisas, a consis o ia lu e ona e angélica da Li uânia,
colabo udando com a consis o ia e o ma ada e angélica da Li uânia, p ocu ou p en ia
ecumenínio giesmyną bend ine kalba, po ém no o giesmynų inkinį m. 1942 espalhidi o só
85
e o ma ai.
Nãoigilinhando no que, como o giesmyno ecumenino o ganizado es conseguiu ealiza seus
obje i os, po que seu nãop oba o liu e onai, e neanalizando na segunda me ade do XX. e
saídai ijoje unciona os e angelikos luu e onos giesmynos, ainda assim b euxa em que dize que
du an e ês cen osmeios uncan e Ruigio giesmynos i iação in ensi amen e sua edague a
p epa ando a ual liu e onos giesščą K ikioniškos giesmynos: (2007 aqui Ruigio pa a de publica 8
modi icações é o mais p imá io paal paal idą. Obūdis de edagação não só lingubinis (i. i. aisy a
esc i a, sky yba, leksika, mo ologia, sin aksė), mas inclui e a ís ica aišką, além disso, esama e
sanda os mudanças (i. i. diminuído núme o de s o os). En e os canções he dados es á não só
e s inhos, mas ambém o p óp io Ruigio c iado canção Duasia Deus u san íssima, só bem
ab e iado: de 13 es o as es adas 6. Segundo os o ganizado es do no o giesmyno, p ocu a
p ese a o cul u al pa imónio da himnodícia Li u iška e no epe ua do conjun o giesmių inclui
os elhos giesmių, mas ao mesmo empo a liep i e as a uais necessidades da comunidade luu e onă
ine i amai edague i os an igos ex os: não só enuncia às leksimy e s aksimy aduções, bem
como às pala as e suas o mas a chajichas, mas e assegu a a esclandes eilia de eg as de
in e p e ação, giesmy ex us de in i melijos, y man endo a melodia i mica de in i com na u al
s o ilia de o dens gian , k .
86
5. IŠVADOS
1.P imá ias on es baseadas análise pe mi iu econs ui Ruigio con ibuição em o icial do
bažny ino e angelikos luu e onos giesmyno epe uá io expansão. Uma po um lado, ela e elou
que Li u iško giesmynas Ruigio e s om e ku omi giesmėmis illido g adualmen e. Po ou o lado,
ela con i mou a p imei a his ó ia de giesmynos Li u iões E s e Li auische Liede geschich e
(1793) au o iaus Os e meje io eimaí, que Li u iškam giesmynu Ruigys de odo é dado 12
giesmynos. 2. Ruigio giesmės, pela p imei a ez publicadas Be en o giesmyne Iß no o pé weizdė os
e pagé in os Giesmû-Knygos (Ka aliaučius, 11732), o nou-se s ableia pa e do Li u iško
o icialalioio bažny inio e angelikų liu e onų giesmyno epe uá io e alcançou não só XX a. qua o
decendio, mas algumas delas, e dade, sma kamen e eno in u pa idalu, a é nossos dias.
84
Klaipėdoje 1936 m. e an e io men e (1930 m.) apa eziusių Page in ų giesmių knygų uome į į e inimą bei
in eligen ijos siekius Sob e s . Kaunas 1996: 618619.
85
Mais amplamen e sob e inimška io e angelikų liu e onų es o ços expos os giesmyną bend ine lie u ių kalba s .
Pe kūnas 2012: 726; sob e liu e onos e e o ma os d uge p epa ada ecumeninio giesmyną e 1942 m. só
e o ma os ap obuído e exp esso edi ado giesmin ki . Pe kūnas 2019: 4168; sob e so ie mečiu de aco do com as
no mas da língua bend inesa p epa ada giesmyną e ês suas edições (Maldų i giesmių knygelė 11956, Giesmių i maldų knygelė 21982, 31988) s .
Pe kūnas 2023: 5477.
86
Em de alhe sob e no ojo e angelikos lu e onos giesmyno K ikščioniškos giesmės edagação p incípios e .
Kiseliūnai ė 2012: 5965.
25
3. Di e en emen e que manê Bi žiška, na p imei a (1732) edição do chamado K an o-Be en o
giesmyno publica adas 9 Ruigio giesmės (is o suponha já Michelinio pesquisas). Elas
cons i uí am ce ca de 12 p oc. no os des a edição diesmių. Egualmen e igual delas oi
publicada e em segunda (1735). Kolos não há dados sob e Ruigio giesmes e cia em (1738) e
qua ajame (1740) edições, po que a ualmen e não há conhecido nenhum um desses edições
exemplio ius. No en an o, a análise ei a e elou que a é meados do século XVIII o epe ó io do
giesmyno o icial é complemen ado po no as giesmiais de Ruigio: penk ajame (1745) edição
publica am mais 3 suas giesmies, em ou a pala a, o o al deles c esceu a é 12. Assim,
ap oximadamen e a pa i do XVIII a. quin o dezmeio odas es as Ruigio giesmės o am
eimp endidas a é mesmo do Segundo mundo gue a is aka ių: na úl ima Page in os giesmių
li o edição (Klaipėda, 1936) aindaė a 12 Ruigio giesmių. Jão exis e e na a ual e angelikos
luu e onos giesmyne K ikščioniškos giesmės (Vilnius, 2007), só ečdaliu menos 8, en e quais e
o iginaligji giesmė D asia Božija u š en aji, embo a e bem cu okai su u u ada e
su edaguo a. Tal quase ês cên imos uncan e Ruigio giesmių pe imamumo es emunha sua
sus en abilidade e ak ualidade a ual pa a a comunidade lu e onas. 4. Ruigio giesmės publicadas
não só na o icial e angelikų liu e onų giesmyne: i.i. sua publicuada Os e meje io giesmänien
Giesmes ßwen os Ki checzoje e Namėj giedojamas (Ka aliaučius, 1781), e odas 12 pe im as em Milkaus Sénos e no as k ikßczonißkos
Giesmės (Ka aliaučius, 1806).
5. P a ican ando pe muoju (1732) K an o-Be en o giesmyno publico Ruigio giesmės oi mais ou
menos edaguojamos. Essa e isão da edação de giesmių XVIIIXX a. p imei a pa e giesmynos
e elou, que no essencial p e alo kalbiniai aisymai. Eles ab ange am á ios ní eis: ge almen e
aisy a o og a ia bem pon uação, mas e ca čiais pasi aikyda o e oné icas, mo ologias,
lexicikos bem sin akses co ecções. Alguns aisimus podiam p omo e es ilis iniai mo i ai.
Espe a-se que discu i em b iske Ruigio giesmynas p opensão de co eção e le iam e comuns
endências de edagação de conc e os giesmynas bem com o empo ou as suas edi o iais
linguinas disposições.
ŠALTINIAI
G1732: Ißnaujo pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos [Newly Re ised and Imp o ed Hymn
Books] no as ku ůse b angiáusos sénos e no as Giesmes su aßi a s Diewui an Ga bês e
P usû Li uanei a pa a os Ka alwninkos que es ão na Duß Ißgánimo pod aug suûû=Knygomos
ku óse não ik ay sénos, mas ambém Małdos andamos, Ka alaucuie, Anno 1732.
Isspaus os Iono P ide iko Reusne o; SBB PK: En 9820. (Publicação online: Jonas Be en as,
Desde no o pe eizdė as e melho adas giesmių knygos, 1732, documen inį pe ašą i žodžių
o mų konko dancijas pa . B. T iškai ė, V. Zinke ičius, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as,
2025. P iega na in e ne : h ps://senieji as ai.lki.l .) G1735: Iß no o pé weidė os e pagé in os
Giesmû=Knygos [Newly Re ised and Imp o ed Hymn Books] no as ku ůse b angiáusos sénos
e Giesmes su aßy os Diewui an Ga bês, e P usû Ka alys eie es iu Li uwninkam an Dußû
Ißgánimo, pod aug su
32
ZM V: Das Zwischenmanusk ip zum Al p eußischen e angelischen P a e buch 5: Obe eigne bis
Rzad ki [The ‘In e im Manusc ip o he Old P ussian E angelical P esby e ology 5: Obe eigne o
Rzad ki], au de G undlage de Sammlungen on F. Moelle bea b. on W. Mülle -Dul z, R. Heling, W.
K anz, Hambu g: Selbs e lag des Ve eins [ ü Familien o schung in Os und Wes p eußen e. V.
Quellen, Ma e ialien und Sammlungen zu al p eußischen Familien o schung (QMS)], 2014.