On the Meaning of the Lithuanian Preposition po: A Cognitive Perspective

Acta Linguistica Lithuanica 2026, tom 94, s. 1–19 Nuoroda į turinį / Turinio nuoroda ISSN 2669-218X (internetu / elektroninis) Autorių teisės © 2026 Ieva Stasiūnaitė. Išleido Lietuvių kalbos institutas. Tai atvirosios prieigos straipsnis, platinamas pagal „Creative Commons“ priskyrimo licencijos sąlygas, leidžiančias neribotai naudoti, platinti ir atgaminti bet kokioje laikmenoje, jei nurodomi pirminis autorius ir šaltinis. // Wydał Instytut Języka Litewskiego. Niniejszy artykuł jest artykułem otwartego dostępu, rozpowszechnianym na warunkach licencji „Creative Commons” uznanie autorstwa, która zezwala na nieograniczone wykorzystywanie, rozpowszechnianie i odtwarzanie treści na dowolnym nośniku, pod warunkiem wskazania autora i źródła. Gauta: / Gauta: 2025-11-06. Zaakceptowano: / Przyjęto: 2026-04-13. 1 O ZNACZENIU LITEWSKIEGO PRZYIMKA po: PERSPEKTYWA KOGNITYWNA Znaczenie litewskiego przyimka po: perspektywa kognitywna IEVA STASIŪNAITĖ Uniwersytet Wileński E-mail: [email protected] ORCID ID: https://orcid.org/0000-0001-6787-2602 Obszary badań: semantyka przyimków, pisanie akademickie. https://doi.org/10.35321/all94-10 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ STRESZCZENIE Badania nad znaczeniem przyimków są dość liczne w językoznawstwie kognitywnym. Jednakże litewski przyimek po ‘pod’ nadal opiera się na intuicyjnej eksplikacji, a nie na dowodach korpusowych, co odzwierciedla tradycyjny kierunek badań. Dlatego niniejszy artykuł koncentruje się na: (1) identyfikacji podstawowego znaczenia przyimka; (2) analizie jego rozszerzeń, czyli głównych typów użycia, w kontekstach fizycznych i niefizycznych, oraz (3) powiązaniu ustalonych znaczeń, różniących się statusem, w formie sieci. Przeanalizowano 1000 konkordancji z po z segmentu literatury pięknej Korpusu Współczesnego Języka Litewskiego. Model Polisemii Zasadniczej (Tyler, Evans 2003) zastosowano do rozróżnienia znaczeń i ich wariantów kontekstowych, a także do identyfikacji znaczenia podstawowego. Wskazówki kontekstowe również odegrały istotną rolę. Wyniki pokazują, że znaczenie podstawowe, oparte na scenie prototypowej Figury znajdującej się pod Tłem, daje początek pozostałym znaczeniom przyimka. Niektóre z nich są konkretne – różnicowane przez typy F i G oraz ich relacje geometryczne i/lub funkcjonalne, podczas gdy pozostałe rozszerzenia są abstrakcyjne i motywowane metaforą. W artykule rozważa się również, w jaki sposób znaczenie po wchodzi w interakcję z przypadkami rzeczowników, którymi ten przyimek rządzi. SŁOWA KLUCZOWE: litewski przyimek po, znaczenia konkretne i abstrakcyjne, polisemiczność oparta na zasadach. ADNOTACJA W językoznawstwie kognitywnym wiele uwagi poświęca się semantyce przyimków języków fleksyjnych. W niniejszym artykule postawiono trzy cele: (1) na podstawie typów figury i tła oraz ich relacji geometrycznych i/lub funkcjonalnych ustalić znaczenie pierwotne po, (2) wyodrębnić inne znaczenia przyimka związane z przestrzenią fizyczną i abstrakcyjną oraz (3) zbadać ich relacje motywacyjne. Przeanalizowano 1000 wierszy konkordancji z przyimkiem po z rejestru literatury pięknej w Korpusie tekstów współczesnego języka litewskiego. W badaniu zastosowano model analizy polisemiczej opartej na zasadzie (Tyler, Evans 2003), a ponadto uwzględniono cechy kontekstowe związane ze stałym wyrażaniem częstości użycia po. Ustalono, że ze znaczenia pierwotnego, związanego ze sceną prototypową, w której figura znajduje się poniżej tła, można wyprowadzić pięć innych znaczeń przyimka. Niektóre z nich są konkretne, a pozostałe – abstrakcyjne i umotywowane metaforami konceptualnymi. W artykule krótko omówiono również, jak znaczenie przyimka po współdziała z przypadkami, którymi przyimek ten rządzi. SŁOWA KLUCZOWE: litewski przyimek po, znaczenia konkretne i abstrakcyjne, polisemia zasadnicza. 2 1. WPROWADZENIE Niniejszy artykuł ma na celu wniesienie wkładu w kognitywny nurt badań nad semantyką przyimków poprzez skupienie się na litewskim po „pod”, które należy do jednego z najlepiej rozwiniętych podzbiorów, prototypowo obejmujących odniesienie do osi pionowej (zob. także przestrzeń pionowa w: Dirven 1993: 74). Włączenie tego przyimka do badań nie było przypadkowe, lecz celowe, motywowane bogactwem semantycznym i wszechstronnością przyimka, co zaowocowało wieloma kierunkami dociekań naukowych. Na przykład Jonas Šukys (1998: 538) traktuje po w sposób bardziej tradycyjny, koncentrując się na jego użyciach przestrzennych, temporalnych i dystrybutywnych we współczesnym języku litewskim, wraz z uwagami preskryptywnymi dotyczącymi rekcji przypadkowej. Vytautas Ambrazas (2005: 444; 2006: 300) z kolei rozszerza analizę o znaczenia sekwencyjne, gradualne, związane z ruchem oraz bardziej szczegółowo rozróżnione sensy sąsiedztwa, dostarczając również danych historycznych i dialektalnych. Litewskie źródła leksykograficzne, choć różnią się zakresem ambicji opisowych, również odgrywają ważną rolę w wyznaczaniu zakresu semantycznego po. Na przykład Dictionary of the Contemporary Lithuanian Language (DLKŽ8e 2021, dalej) przyjmuje bardziej oszczędne podejście, kondensując użycia tego elementu do zestawu znaczeń (miejsca, czasu, sposobu, dystrybucji itp.), z których każde zilustrowano kilkoma reprezentatywnymi przykładami. Dictionary of the Lithuanian Language (LKŽe, dalej) natomiast oferuje obszerne dane z dialektów, starszych tekstów, folkloru, dyskursu religijnego i użycia idiomatycznego, tym samym nadając priorytet kompletności i dokumentacji empirycznej. Mimo że prace te dostarczają cennych spostrzeżeń klasyfikacyjnych i opisowych, traktują znaczenia po jako kategorie rozłączne, a nie jako sieć radialną. Innymi słowy, leksykografowie zdają się zakładać, że znaczenie przyimka jest zbyt złożone i niesystematyczne, aby można je było przedstawić jako powiązaną strukturę. Kognitywiści, którzy postrzegają znaczenia przyimków jako umotywowane rozszerzenia, a nie izolowane znaczenia, również napotykają trudności, szczególnie we wczesnych badaniach. Na przykład Inesa Šeškauskienė (2001), omawiając po i jego litewski bliskoznacznik žemiau, a także ich podstawowe angielskie ekwiwalenty tłumaczeniowe under i below, twierdzi, że ogólne pojęcia (np. „niżej niż”) zawarte w słownikach i literaturze językoznawczej są często niedokładne lub nadmiernie uproszczone. Dlatego podkreśla nie tylko geometrię, lecz także relacje funkcjonalne, czyli wzajemne oddziaływanie między nimi, w semantycznej interpretacji tych elementów; jednakże takie podejście odnosi się wyłącznie do ich znaczeń konkretnych. Inne badania nad podstawowymi ekwiwalentami tłumaczeniowymi po i jego synonimów ujawniają dalsze trudności. Na przykład Barbara Wege (1991) omawia below, lecz stwierdza, że wyrażenie to opiera się analizie w kategoriach warunków koniecznych i wystarczających. John R. Taylor (1993) i René Dirven (1993), badając polisemiczność szeregu angielskich przyimków, omawiają under, choć ich dyskusja dotycząca znaczeń abstrakcyjnych pozostaje pobieżna. Andrea Tyler i Vyvyan Evans (2003) analizują under i below zgodnie z Modelem Polis emii Zasadniczej; jednakże ich analiza niekiedy nie dorównuje głębi argumentacji obecnej w ich omówieniu innych przyimków. Ieva Stasiūnaitė (2018; 2025) analizuje motyvuotą žemiau ir below polisemiją, taikydama tą patį modelį ir parodydama, kaip jų pirminė reikšmė lemia tiek konkrečių, tiek abstrakčių reikšmių atsiradimą. Nors nustatytos reikšmės tik iš dalies sutampa su žodynų įrašais, atrodo, kad principingas, tinklo pagrindu grindžiamas požiūris leidžia sistemiškiau jas aprašyti nei ankstesni tyrimai. Kiti tyrimai, skirti kalboms, kuriose kaitomi žodžiai, nors ir nesusiję su po, taip pat pateikė reikšmingų rezultatų. Pavyzdžiui, Elżbieta Tabakowska (2010) tiria lenkų kalbos za (‘už, anapus, dėl’), parodydama, kaip prielinksnis sąveikauja su priešdėliais ir linksnių formomis. Jo atitikmenis rusų ir lietuvių kalbose atitinkamai nagrinėja Daria Shakhova ir A. Tyler (2010) bei I. Šeškauskienė ir Eglė Žilinskaitė-Šinkūnienė (2015), parodydami, kaip daugybė reikšmių sudaro motyvuotą tinklą aplink centrinę erdvinę reikšmę. Kituose darbuose daugiausia dėmesio skiriama prielinksnių tarpkalbiniam tyrimui. Pavyzdžiui, E. Žilinskaitė-Šinkūnienė ir kt. (2019a) teigia, kad talpa ir atrama latvių ir lietuvių kalbose reiškiamos skirtingai, o E. Žilinskaitė-Šinkūnienė ir kt. (2019b) nustato, kad talpa lietuvių, latvių ir estų kalbose yra panaši; tačiau atrama pasižymi didesniu latvių ir estų kalbų 3 artumu. E. Žilinskaitė-Šinkūnienė i in. (2020) podkreślają znaczenie cech topologicznych i geometrycznych w opisach relacji przestrzennych między dwoma obiektami, ukazując zróżnicowanie terminów określających bliskość, oddalenie i odległość w języku litewskim i łotewskim (por. Šķilters i in. 2020). I. Šeškauskienė i Rita Juknevičienė (2020) pokazują, że osoby uczące się języka litewskiego mają trudności z in i on z powodu niekongruentnych odwzorowań L1–L2 kształtowanych przez cechy semantyczne i fleksyjne, co potwierdza podejście oparte na umotywowanej polisемii. E. Žilinskaitė-Šinkūnienė i I. Šeškauskienė (2021) porównują łotewskie aiz i litewskie už ‘za, poza’, pokazując, jak ich znaczenia rozchodzą się mimo wspólnej domeny wskutek oznaczania przypadka i prefiksacji czasownikowej, co uwydatnia znaczenie przyimkowe jako część szerszych sieci morfologiczno-semantycznych. Jednakże, pomimo tych postępów w badaniach kognitywno-semantycznych, żadne badanie nie dotyczyło litewskiego po; dlatego ważne jest ponowne ustalenie jego elementów semantycznych, aby zapewnić jednoznaczny opis. Niniejsza analiza ma trzy główne cele: (1) zidentyfikowanie podstawowego znaczenia przyimka, (2) zbadanie jego rozszerzeń, czyli głównych typów użycia, w kontekstach fizycznych i niefizycznych, oraz (3) wykazanie, w jaki sposób ustalone znaczenia różniące się statusem można systematycznie powiązać w jednej sieci. 2. DANE I METODOLOGIA W tym rozdziale opisano gromadzenie danych oraz ramy metodologiczne, względem których wyznaczono cele niniejszego badania. Losowo zebrano 1000 wypowiedzeń z po (spośród 50,243) z Korpusu Współczesnego Języka Litewskiego (DLKT, dalej), wykluczając jego użycia idiomatyczne lub w inny sposób ograniczone. Jednakże spośród różnorodnych segmentów wybrano wyłącznie fikcję, ponieważ uznano, że reprezentuje ona szeroki zakres znaczeń badanego elementu (wybór taki można również uzasadnić, odwołując się do wcześniejszych badań; zob. na przykład Šeškauskienė, ŽilinskaitėŠinkūnienė 2015). Wypowiedzi zostały opatrzone glosami zgodnie z zasadami glosowania Salos, dostosowanymi do specyfiki morfologii bałtyckiej (Nau, Arkadiev 2015). W niniejszym badaniu przyjmuje się, że przyimek wyraża relację między dwoma obiektami w świecie pozajęzykowym, np. suolas po langu ‘ławka pod oknem’. Figura (F) to obiekt konceptualnie wysunięty na pierwszy plan, zazwyczaj mniejszy i ruchomy (tj. ławka), podczas gdy Tło (G) pełni funkcję obiektu odniesienia, względem którego zlokalizowana jest F, i dlatego jest zwykle większe i nieruchome (tj. okno) (Talmy 2000). Metodę jakościową zastosowano do identyfikacji i sklasyfikowania odrębnych znaczeń, czyli głównych typów użycia po, a wyniki przedstawiono jako częstości względne, ponieważ metoda ta umożliwiła bardziej dogłębne zbadanie znaczenia. Zgodnie z tym podejściem, podczas procedury anotacji analizowano konkordancje, aby ustalić, czy F i G reprezentowały konkretne obiekty, ludzi, abstrakcje czy działania i procesy. Tak więc przestrzeń obejmowała tu, oprócz fizycznej, także kilka innych rodzajów przestrzeni, co jest zgodne z teorią przestrzeni mentalnych Gillesa Fauconniera (2007). Oprócz tych parametrów w analizie uwzględniono konfigurację przestrzenną F i G, ich wyidealizowane kształty geometryczne i/lub struktury wewnętrzne oraz ich funkcjonalne wzajemne oddziaływanie. Zatem w procesie konstruowania znaczenia przyjmowano, że przyimek uruchamia mnogość operacji konceptualnych ugruntowanych w wiedzy encyklopedycznej. Jednocześnie pewne użycia mogą być motywowane predyspozycją mówiącego lub intencją komunikacyjną, co pozwala ujmować tę samą sytuację z różnych perspektyw. Dlatego też w procedurze identyfikacji znaczeń uwzględniano stopień szczegółowości i wyrazistości przypisywany poszczególnym aspektom sceny, zgodnie z omówieniem wyrazistości i pojęć pokrewnych, takich jak dostrojenia ogniskowe Ronalda Langackera (2000) i zjawiska uwagi Leonarda Talmy’ego (2007), przedstawionym przez Hansa J. Schmida (2007). 4 Metoda jakościowa zakładała również pryncypialne rozróżnienie między odrębnymi znaczeniami a ich wariantami kontekstowymi. W tym celu przyjęto model znaczenia słowa znany jako polisemii pryncypialnej (Principled Polysemy) (Tyler, Evans 2003). Pomimo znacznej krytyki pozostaje on jednym z niewielu ujęć oferujących systematyczną i jawną metodologię identyfikacji znaczeń przyimków. Po pierwsze, aby znaczenie było odrębne, czyli uobecnione w pamięci, musi zawierać dodatkowy element, który nie ujawnia się w żadnym innym znaczeniu. Innymi słowy, odrębne znaczenie musi obejmować albo (A) następującą zmianę w zbiorze pojęć, taką jak (a) silne współzależności między przyimkiem a dynamicznymi (kinetycznymi) i/lub geometrycznymi właściwościami G (np. statyczne vs dynamiczne, wymiarowe vs bezwymiarowe), (b) odpowiadające im cechy definiujące F, wymagane przez wyrażaną konkretną relację, i/lub (c) naturę relacji między bytami, niezależnie od tego, czy jest ona topologiczna (np. kontakt, bliskość), czy funkcjonalna, albo (B) projekcję na nową domenę (ibid.: 42–43; por. Wesche 1986/1987; Lakoff 1987). Podczas gdy (B) obejmuje wiele domen, (A) odnosi się do zmian zachodzących w obrębie tej samej domeny, ponieważ koncept lokatywny może dać początek innemu konceptowi lokatywnemu, koncept temporalny — innemu konceptowi temporalnemu itd. Innymi słowy, przejścia między konceptami, czyli, za Ignaciem Navarro i Ferrando (2006: 176), przesunięcia, zachodzą stopniowo. Wreszcie odrębnego znaczenia nie można wywnioskować z innego znaczenia ani z kontekstu, w którym ono występuje, lecz musi ono funkcjonować jako stabilna, skonwencjonalizowana jednostka (Tyler, Evans 2003: 42–43). Model zasadnej polisemii dostarcza również wskazówek pomocnych w identyfikacji znaczenia podstawowego (ibid.: 47–50); jednakże w niniejszym artykule zostały one dostosowane tak, aby odzwierciedlały rzeczywiste tendencje semantyczne: (1) fizyczność F i G, która wiąże się z takimi zasadami językoznawstwa kognitywnego jak podejście doświadczeniowe i ucieleśnienie, zgodnie z którymi znaczenie podstawowe jest zazwyczaj bardziej fizyczne i bliższe doświadczeniu cielesnemu (Johnson 1987; Lakoff 1987; Steen et al. 2010); (2) wskazówki kontekstowe związane ze względnie stabilną częstością występowania (Sinha, Kuteva 1995); (3) najwcześniej poświadczone znaczenie, co pozostaje zgodne z innymi pracami ukierunkowanymi kognitywnie dotyczącymi języków fleksyjnych (Pawelec 2009; Tabakowska 2010); (4) użycie przyimka w formach złożonych; (5) relacje z innymi przyimkami, które tworzą zbiory kompozycyjne lub kontrastowe, rozdzielając różne wymiary przestrzenne, np. po vs. virš; (6) częstotliwość użycia w sieci; nie jest to jednak czynnik determinujący ze względu na przytłaczającą częstotliwość występowania po, gdy oznacza relacje temporalne (por. znaczenie tego parametru dla žemiau i below u Stasiūnaitė 2018; 2025). W celu określenia sensu podstawowego A. Tyler i V. Evans (2003: 52) wprowadzają również pojęcie protosceny, czyli „wyidealizowanej reprezentacji mentalnej powtarzających się scen przestrzennych” związanych z przyimkiem. Wreszcie do wyjaśnienia umotywowanej polisemii po zastosowano podejście kategorii radialnej (Lakoff 1987), oparte na teorii prototypów Rosch (1978). W tym ujęciu znaczenie słowa jest zorganizowane wokół centralnego, prototypowego sensu, od którego inne, mniej reprezentatywne sensy odchodzą w sposób nierandomowy, tworząc sieć, a nie listę niezwiązanych ze sobą sensów. Rozszerzenia semantyczne wyjaśnia się poprzez odwołanie do transformacji schematów wyobrażeniowych i metafory. Transformacje schematów wyobrażeniowych to systematyczne modyfikacje podstawowego schematu wyobrażeniowego, takie jak zmiany skali, orientacji lub perspektywy, zakorzenione w powtarzających się doświadczeniach wzrokowych i kinestetycznych. Metafora z kolei polega na przenoszeniu struktury z bardziej konkretnej domeny źródłowej do bardziej abstrakcyjnej domeny docelowej (Lakoff, Johnson 1980; Lakoff 1987; Kövecses 2010), co pozwala doświadczeniu przestrzennemu kształtować znaczenia abstrakcyjne. Przyimek służy zatem jako „doskonałe «laboratorium» do badania sposobu, w jaki doświadczenie przestrzenne stanowi podstawę wielu innych rodzajów pojęć niespatialnych i niefizycznych” (Tyler, Evans 2003: ix). 5 3. WYNIKI Niniejszy rozdział przedstawia kluczowe wyniki przeprowadzonego badania semantyki przyimka po. Po pierwsze, przedstawiono przegląd jego znaczeń wraz z ich względną częstością w zbiorze danych DLKT (zob. Tabela 1). Tabela 1. Znaczenia przyimka po (częstości względne) Jak pokazano powyżej, przyimek po ma sześć znaczeń: trzy odnoszące się do przestrzeni fizycznej oraz trzy kodujące relacje w przestrzeni niefizycznej. Jeśli chodzi o relację między znaczeniami konkretnymi i abstrakcyjnymi (31.4%, Total 1 wobec 68.6%, Total 2), przyimek wydaje się preferować rozszerzenia oddalające się od przestrzeni fizycznej. Ponadto przyimek po rządzi trzema formami przypadków: DOPEŁ, BIER i NARZ, przy czym ostatnia z nich jest najbardziej dominująca w znaczeniach konkretnych (21,4%, Suma 1). DOPEŁ, dla kontrastu, nie jest używany w kontekstach fizycznych, lecz występuje w 62,4% danych odnoszących się do znaczeń abstrakcyjnych (Suma 2). BIER występuje z po częściej w kontekstach fizycznych niż niefizycznych (10% w porównaniu z 6,2%; odpowiednio Suma 1 i Suma 2), co daje łączną sumę 16,2%. Ponadto w znaczeniach konkretnych przyimek łączy się z rzeczownikiem w jednym przypadku, jak pokazano w Sumie 3: NARZ (znaczenie podstawowe: 6,2%, pokrycie: 15,2%) lub BIER (przenikanie: 10%). W kontekstach niefizycznych pojawiają się podobne wzorce: DOPEŁ (spójność temporalna: 3,8%), BIER (ilość dystrybutywna: 6,2%) oraz DOPEŁ (sekwencja temporalna: 58,6%). Tym samym sekwencja temporalna jest najczęstszym znaczeniem w zgromadzonym korpusie. Osobliwości semantyczne przyimka po, poświadczone danymi DLKT, omówiono w następujący sposób. Najpierw ustalono znaczenie podstawowe, a następnie przeanalizowano jego rozszerzenia w kontekstach fizycznych i niefizycznych. Następnie, motywowane relacje między sensami lub głównymi typami użycia, które różnią się statusem, zostają uwypuklone jako sieć. 3.1. Definiowanie sensu podstawowego 3.1.1. Elementy sceny prototypowej Rysunek 1 przedstawia przybliżony obraz pojęciowej relacji przestrzennej między dwoma jednostkami, zakodowanej przez po i przedstawionej w scenie prototypowej. PrzypadSensy ki rzeczownika GEN ACC INS Razem 3 1. Sens podstawowy ––6.2% 6.2% 2. Osłona ––15.2% 15.2% 3. Przenikanie –10% –10% Razem 1: (1+2+3) Sensy konkretne –10% 21.4% 4. Sekwencja czasowa 58.6% ––58.6% 5. Spójność czasowa 3.8% ––3.8% 6. Ilość dystrybutywna –6.2% –6.2% 31.4% (4+5+6) Razem 2: Sensy abstrakcyjne 62.4% 6.2% –68.6% Suma Suma 1 + 2 całkowita: 62.4% 16.2% 21.4% 100% 6 Rysunek 1. Scena prototypowa dla scen przestrzennych z po Dane DLKT potwierdzają kilka cech sceny prototypowej związanej z analizowanym elementem. Po pierwsze, schematyczna konceptualizacja koduje relację, w której F znajduje się niżej niż G w przestrzeni euklidesowej wzdłuż osi pionowej: (1) <...>drewniane gołębie pod belką stropową <...>. Drewniane. NOM.PL. M gołębie.NOM. PL po sufit.GEN.PL. F belka.INS. SG „<...> drewniane gołębie pod belką sufitową <...>.” W przykładzie sija ‘belka’, przywołana za pomocą wiedzy encyklopedycznej, staje się G (pogrubiona linia na Rysunku 1), podczas gdy karveliai ‘gołębie’, wyznaczające granicę przestrzeni pionowej, której dolny kraniec znajduje się na dole, pełnią funkcję F. Jednostki są ustawione pionowo w kolejności sekwencyjnej (zob. pionową linię przerywaną na Rysunku 1), zatem po oznacza nie tylko relacje geometryczne, lecz także 1 bliskość, co dobrze odzwierciedla jego użycie ze znacznikiem odległości tiesiai ‘bezpośrednio’. W poniższym przykładzie akys ‘oczy’ i kakta ‘czoło’ stanowią część ludzkiej twarzy, zatem brak odległości jest raczej konsekwencją kontekstu: 2 (2) <...> po kakta <...> akys <...>. Po czoło.INS. SG oko.NOM. PL ‘<...> oczy <...> pod czołem <...>.’ Jednakże w (3) i (4) F i G są nie tylko ustawione pionowo, lecz także oddziałują na siebie ze względu na swoją przyległość, co jest zgodne z ujęciami funkcjonalnymi, czyli pozageometrycznymi (Vandeloise 1991; 1994; Coventry et al. 2001). Innymi słowy, lekarstwo dostaje się do ludzkiego ciała przez ramię podłączone do kroplówki znajdującej się bezpośrednio nad nim, podczas gdy kod komputerowy umieszczony pod zdjęciem przekazuje informacje na jego temat: (3) <...> [ranka gulėjo] po lašeline su įsmeigta adata venoje <...>. 1 Dla porównania, w przypadku žemiau, pozornie bliskiego synonimu badanej przyimka, położenie F poniżej G jako odniesienia geometrycznego nie jest wyraźnie określone. Dobrze ilustruje to następująca wypowiedź, w której adres (F) zajmuje więcej miejsca niż znaczek (G), lecz jest interpretowany jako znajdujący się poniżej wyłącznie w odniesieniu do górnej lub dolnej krawędzi znaczka (Stasiūnaitė 2018; 2025): Žemiau pašto ženklo <...> adresas. Poniżej znaczka pocztowego. SG adres.NOM. SG „Adres poniżej znaczka pocztowego” 2 Kiedy po i žemiau mogą być używane wymiennie, zwłaszcza w relacjach dotyczących ciała, przywołują różne konceptualizacje tej samej sceny przestrzennej, por. : Skrzyżowałem ręce poniżej klatki piersiowej / pod piersią. Przekr.PST.1SG ramię.ACC. PL žemiau klatki piersiowej.GEN. SG / po klatką piersiową.INS. SG ‘Skrzyżowałem/-am ręce poniżej/pod klatką piersiową.’ W podanym przykładzie žemiau odzwierciedla układ przestrzenny dwóch nieciągłych obiektów lub podprzestrzeni, gdy jedna podprzestrzeń jest konceptualizowana jako znajdująca się niżej od drugiej (Šeškauskienė 2001; 2004). Po, z drugiej strony, jest bardziej zorientowane na kontakt, ponieważ ręce w naturalny sposób stykają się z klatką piersiową. 7 [ramię.NOM.SG leżeć.PST.3SG] po kropla.INS. SG z. PREP dźgnąć.PST.PP.INS.SG. igłą żyle SG ‘<...> [ramię] z kroplówką z igłą w żyle <...>.’ (4) Pod fotografią przyklejony jest kod komputerowy <...>. fotografią sklejone komputer kod SG „Pod fotografią <...> umieszczono kod komputerowy.” Zatem w niniejszej analizie scena prototypowa leżąca u podstaw relacji przestrzennej kodowanej przez po, w której F znajduje się niżej w pionie niż G, ilustruje najmniej rozbudowaną treść tego przyimka w porównaniu z jego innymi znaczeniami. Jednakże styczność lub przestrzenna bliskość F i G pozwala im utworzyć znaczącą jednostkę, sugerując predyspozycję ku relacjom funkcjonalnym. Ten typ sceny prototypowej będzie traktowany jako najbardziej reprezentatywne, czyli podstawowe, znaczenie po + INS (6,2% w Tabeli 1). 3.1.2. Typy F i G W tej sekcji omówiono typy F i G charakterystyczne dla podstawowego znaczenia po. Najpierw przedstawiono różne kombinacje tych jednostek wraz z częstościami względnymi, które następnie potwierdzono na podstawie zbioru danych DLKL. Tabela 2. Typy F i G w podstawowym znaczeniu po (częstości względne) G Ciało F ludzkie Obiekt konkretny Ogółem 2 Ciało ludzkie 12.9% 27.4% 40.3% Obiekt konkretny 33.9% 22.6% 56.5% Działanie/proces –3.2% 3.2% Ogółem 1 46.8% 53.2% 100% Jak wynika z tabeli 2, ważnym kryterium identyfikacji znaczenia podstawowego, oprócz jego najmniej rozbudowanej treści, jest fizyczny aspekt F i G. W 53.2% przypadków (zob. Ogółem 1) G oznacza obiekt konkretny, podczas gdy w pozostałych wypowiedziach (46.8%, Ogółem 1) jest osobą lub morfologią ludzką. Chociaż osoby funkcjonujące jako G stanowią drugi pod względem częstości wybór, ich występowanie w scenach przestrzennych uwydatnia rolę doświadczenia cielesnego w strukturyzowaniu naszego rozumienia świata (Gibbs 2006: 9; Rohrer 2007: 25–47), co potwierdzają badania nad metaforą pojęciową (Lakoff, Johnson 1980; Lakoff 1987; Kövecses 2010). Jednakże jako G w podstawowym znaczeniu po występują nie tylko konkretne obiekty, w tym osoby; niezwykle istotna jest również natura F. Namacalne byty nieożywione, jako ich denotaty, stanowią 56.5% danych (Total 2), podczas gdy osoby i części ludzkiego ciała tworzą drugi pod względem częstości typ (40.3%, Total 2). Działania i procesy, których lokalizacja jest określana w odniesieniu do konkretnego obiektu, występują w zaledwie 3.2% wypowiedzi; jednakże w tym przypadku żadne ludzkie ciało nie zostaje wybrane jako G (Total 2). Bardziej szczegółowe tendencje statystyczne zostały ponadto zilustrowane przykładami konkordancji z DLKT. Na przykład ludzkie części ciała, typowo funkcjonujące jako G z po w znaczeniu podstawowym, to kakta „czoło”, akys „oczy”, blakstienos „rzęsy”, krūtinė „klatka piersiowa” itd. Pozycję F również zajmuje wówczas morfologia człowieka, np. akys „oczy”, kumščiai „pięści”, rankos „ramiona” itd. (12,9%, Tabela 2), czasami tworząc nawet integralną część G: (5) <...> po jomis [akimis] atsirado apdribę pilki maišeliai. Po 3.INS.PL. F [oko.INS.PL] appear.PST.3PL sink.PST.PA.NOM.PL. M grey.NOM.PL. M bag.DIM-NOM. PL 8 ‘<...> szare worki pojawiły się pod zapadniętymi oczami.’ Byty nieożywione, np. akmenys „stones”, pamatas „footing”, laiptai „staircase”, kilimas „carpet” lub kelias „road”, gdy są używane z cechami ludzkimi, zwłaszcza kojos „legs”, stanowią najczęstszy denotat G (33.9%, Tabela 2). 3 Inne obiekty fizyczne również mogą pełnić funkcję G, określając tym samym lokalizację ludzi lub elementów ludzkiej anatomii (27.4%, Tabela 2): (6) Prie šilto tėvo šono prisiglaudęs. Pod deszczem gwiazd. Near. PREP ciepły.GEN.SG. M ojciec.GEN. SG bok.GEN. SG przytulić się.PST.PA.NOM.SG. M po gwiazdach.GEN. PL deszcz.INS. SG „Przytulanie się do ciepłego ojca. Pod deszczem gwiazd.” Ponadto, gdy konkretny obiekt, np. karnizas „gzyms”, atbraila „występ” itp., jest używany jako G, szeroki zakres namacalnych bytów pełni funkcję F (22,6%, tabela 2): (7) Otwór po prawej, pod występem <...>. Dziura.NOM. SG prawy. LOC po występie.INS. SG „Otwór znajduje się po prawej stronie, pod gzymsem <...>.” Konkretne jednostki w pozycji G mogą również występować z dynamicznym typem F bez wpływu na interpretację sensu podstawowego (3.2%, Tabela 2): (8) <...> raganius sugebėjo kilstelėti vielas ir spjovė po jomis. Magician.NOM. SG manage.PST.3SG lift. INF wire.ACC. PL and. CONJ spit.PST.3SG po 3PL. INS ‘<...> mag uniósł druty i splunął pod nie.’ Tym samym różne typy F i G, ułożone kolejno wzdłuż linii pionowej, pojawiają się w protoscenie leżącej u podstaw relacji przestrzennej kodowanej przez po. Jednakże typowość tego znaczenia jest wzmacniana przez fizyczny aspekt zaangażowanych jednostek. Ponadto zostanie pokazane, w jaki sposób mniej typowe znaczenia lub typy użycia są powiązane z tym znaczeniem poprzez przekształcanie go na różne sposoby. 3.2. Przykrycie Znaczenie przykrycia konstrukcji po + INS jest najczęstsze w kontekstach fizycznych i występuje w 15,2% danych DLKT (tabela 1). Zachowuje ono konfigurację przestrzenną jednostek z pierwszorzędnego znaczenia, przy czym F jest umieszczone poniżej i bezpośrednio pod G wzdłuż osi pionowej, z uwypukleniem albo punktu końcowego ruchu (9), albo relacji statycznych (10): (9) <...> wziąłem nóż i rzuciłem go pod stół. Weź.PST.1SG nóż.ACC.SG i.CONJ rzuć.PST.1SG pod stół.INS.SG ‘<...> Wziąłem nóż z szafki i rzuciłem go pod stół.’ Leżąc.CVB.SG.M pod kocem.INS.SG Virginijus.NOM.SG słuchał.PST.3SG ‘Virginijus, leżąc pod kocem, miał otwarte uszy.’ Virginijus.NOM.SG słuchał.PST.3SG ‘Virginijus, leżąc pod kocem, miał otwarte uszy.’ Leżeć.CVB.SG.M pod kocem.INS.SG Virginijus.NOM.SG słuchać.PST.3SG ‘Virginijus, leżąc pod kocem, miał otwarte uszy.’ (10) Leżąc pod kocem, Virginijus nasłuchiwał. Leżąc.CVB.SG.M pod kocem.INS.SG Virginijus.NOM.SG słuchał.PST.3SG ‘Virginijus, leżąc pod kocem, miał otwarte uszy.’ Leżeć.CVB.SG.M pod kocem.INS.SG Virginijus.NOM.SG słuchać.PST.3SG ‘Virginijus, leżąc pod kocem, miał otwarte uszy.’ Leżeć.CVB.SG.M pod kocem.INS.SG Virginijus.NOM.SG słuchał.PST.3SG ‘Virginijus, leżąc pod kocem, miał otwarte uszy.’ Leżąc.CVB.SG.M pod kocem.INS.SG Virginijus.NOM.SG słuchać.PST.3SG ‘Virginijus, leżąc pod kocem, miał otwarte uszy.’ Tym, co jednak odróżnia strukturę semantyczną od sensu podstawowego, jest funkcjonalna, czyli pozageometryczna, interakcja między jednostkami. Innymi słowy, G, konceptualizowane jako obiekt dwuwymiarowy, może przykrywać F, które jest mniejsze lub przynajmniej tej samej wielkości i znajduje się bezpośrednio pod nim. Aby tak się stało, G musi być również równoległe do F, jak zilustrowano w poniższych przykładach: (11) Moteris sėdėjo po paveikslu. Kobieta.NOM. SG siedzieć.PRS.3SG po obraz.INS. SG 3 Takie połączenia są niemożliwe z žemiau, które wymaga bardziej rozproszonego, pozbawionego kontaktu rozmieszczenia F względem G, np. : <...> *poniżej stóp / pod stopami goły cement, a nie puszysty dywan. *Poniżej stopy.GEN. PL/ po stopie.INS. PL goły.NOM.SG. M cement.NOM. SG ale. CONJ nie. NEG puszysty.NOM.SG. M dywan.NOM. SG ‘<...> goły cement, ale nie puszysty dywan, *pod stopami.’ 9 ‘Kobieta siedziała pod obrazem.’ (12) Coś różowego leżało na chodniku pod moim butem. INDEF.kto. NOM różowy.NOM.SG. F leżeć.PST.3SG na. PREP chodnik.GEN. SG po 1. os. lp. poj. GEN but.INS. LP ‘Coś różowego leżało na chodniku pod moim butem.’ (11) ilustruje podstawowe znaczenie po: obraz, konceptualizowany jako obiekt dwuwymiarowy, wisi prostopadle na ścianie względem kobiety i tym samym jej nie przykrywa, lecz jedynie wskazuje jej lokalizację w bliskiej odległości. W (12) natomiast przyimek jest użyty w znaczeniu przykrywania, ponieważ but zajmuje równoległe, dwuwymiarowe położenie bezpośrednio nad czymś różowym, przypuszczalnie mniejszym, zmniejszając tym samym jego ekspozycję lub widoczność. W poniższych wierszach konkordancji, mimo że ziemia i woda stanowią ciągłe masy, w procesie konceptualizacji metonimicznie uwzględniane są jedynie ich dwuwymiarowe poziome powierzchnie górne: (13) <...> gynėjai būstinę įsirengė olose giliai po žeme <...>. Obrońca.MIAN. Kwaterę główną.ACC. PL SG RFL.set.PST.3PL jaskinia.LOC. PL głęboki. ADV po ziemi.INS. SG ‘<...> obrońcy zbudowali kwaterę główną w jaskiniach głęboko pod ziemią <...>.’ (14) <...> ji nugrimzdo po oceanie. 3.NOM.SG. F tonąć.PST.3SG po ocean.INS. SG ‘<...> zatonęła pod oceanem.’ Jak wskazują przysłówek giliai „głęboko” oraz czasownik (nu)grimzti „tonąć”, wskazówki kontekstowe dodatkowo potwierdzają interpretację po jako wyrażającego relację przykrycia. Inne czasowniki, np. slypėti „czaić się”, dingti „zniknąć”, (pa)(si)kišti „umieścić siebie/coś pod czymś”, (pa)slėpti(s) „ukryć kogoś/coś/siebie”, (pa)laidoti „pogrzebać” itd., również stanowią istotne wskaźniki, co jest zgodne z V. Ambrazasem (2006: 298), który odnotowuje ten sam wkład semantyczny prefiksu pa-: (15) <...> fotografia tkwiąca (…) pod celofanową folią w małym albumie <...>. Fotografia.NOM. SG czaić się.PRS.PA.NOM.SG. F po celofan.GEN. arkusz SG.DIM.INS. mały SG.LOC.SG. album M.DIM.LOC. SG „<...> fotografia czająca się pod arkuszem celofanu w małym albumie <...>.” (16) <...> korzenie podpełzły pod fundamenty chaty. rdzeń.NOM. PL chować.PRS.PA.NOM.PL. domek F.po.GEN. fundament SG.INS. PL ‘<...> korzenie zostały zakopane pod fundamentem chaty.’ Przymiotniki, takie jak neįskaitomas ‘nieczytelny’, lub rzeczowniki, np. užklotas ‘nakrycie łóżka’, slėptuvė ‘kryjówka’, również często występują z po, aby wyrazić przykrycie: (17) <...> stirti po tuo palaikiu užklotu<...>. Zamarznąć. INF po DEM.INS.SG. M cienki.INS. SG nakrycie łóżka.INS. SG ‘<...> zamarznąć pod tym cienkim nakryciem łóżka <...>.’ (18) <...> jasne oczy są niewidoczne pod długą grzywką. Światło.NOM.PL. F oko.MIAN. PL NEG.odczytywalny.MIAN.LM. F po długi.NAR.LM. M grzywka.NAR. PL ‘<...> jasne oczy były nieodczytywalne pod długą grzywką.’ Tym samym zachowana zostaje kolejna konfiguracja bytów wzdłuż linii pionowej, lecz zmiany w wymiarowości i orientacji G powodują, że F zajmuje pozycję o zmniejszonej ekspozycji. Modyfikacja ta wzmacnia już utajoną interakcję funkcjonalną, sugerując, że znaczenie osłonowe po + NAR. wywodzi się ze znaczenia podstawowego. 3.3. Przenikanie Po + ACC wyraża sens przenikania, który również odnosi się do przestrzeni fizycznej (10%, Tabela 1). Jednakże tym, co staje się wyraźne w strukturze semantycznej, jest rozproszony ruch F po G: 16 REFERENCES Ambrazas Vytautas, ed., 2005: Dabartinės lietuvių kalbos gramatika [Grammar of the Contemporary Lithuanian Language], 4th ed., Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. Ambrazas Vytautas 2006: Lietuvių kalbos istorinė sintaksė [Historical Syntax of the Lithuanian Language], Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Athanasopoulos Panos 2017: Language Alters Our Experience of Time. – Conversation, June 13. Internet Access: https://theconversation.com/language-alters-ourexperience-of-time76761?fbclid=IwAR0_clgcDwx53lAnM6xgrj6gVHy1hFXpgmHNutD2eLAMSWoks YDU_YvVtaU [accessed 05.11.2025]. Berg-Olsen Sturla 2004: The Latvian Dative and Genitive: A Cognitive Grammar Account: PhD dissertation, Oslo: Oslo University Press. Boroditsky Lera, Fuhrman Orly, McCormick Kelly 2011: Do English and Chinese Speakers Think About Time Differently? – Cognition 118, 123–129. DOI: doi.org/10.1016/j.cognition.2010.09.010. Coventry Kenny R., Prat-Sala Merce, Richards Lynn 2001: The Interplay Between Geometry and Function in the Comprehension of over, under, above, and below. – Journal of Memory and Language 44, 376–398. DOI: doi.org/10.1006/jmla.2000.2742. Dirven Rene 1993: Dividing up Physical and Mental Space into Conceptual Categories by Means of English Prepositions. – The Semantics of Prepositions: From Mental Processing to Natural Language Processing, ed. C. Zelinsky-Wibbelt, Berlin: Mouton de Gruyter, 73–97. DLKŽ8e 2021: Dabartinės lietuvių kalbos žodynas [Dictionary of the Contemporary Lithuanian Language], vyr. red. S. Keinys, 8-as patais. ir papild. leidimas (elektroninis variantas), Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Internet Access: https://ekalba.lt/dabartines-lietuviu-kalbos-zodynas. Fauconnier Gilles 2007: Mental Spaces. – The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics, eds. D. Geeraerts, H. Cuyckens, Oxford: Oxford University Press, 351–376. Gibbs Raymond W. 2006: Embodiment and Cognition, Cambridge: Cambridge University Press. Haspelmath Martin 1997: From Space to Time: Temporal Adverbials in the World’s Languages, Newcastle, UK: Lincom Europa. Hong Tian, He Xianyou, Tillman Richard, Zhao Xueru, Deng Yumel 2017: The Vertical and Horizontal Spatial-Temporal Conceptual Metaphor Representation of Chinese Temporal Words. – Psychology 8, 1679–1692. DOI: doi.org/10.4236/psych.2017.811111. Janda Laura 2002: The Conceptualization of Events and Their Relationship to Time in Russian. – Glossos 2, [1–10]. Johnson Mark 1987: The Body in the Mind. The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason, Chicago: Chicago University Press. Kövecses Zoltan 2010: Metaphor. A practical introduction, Oxford: Oxford University Press. Lakoff George 1987: Women, Fire, and Dangerous Things, Chicago, London: Chicago University Press. Lakoff George, Johnson Mark 1980: Metaphors We Live By, Chicago: Chicago University Press. 17 Langacker Ronald W. 2000: Grammar and Conceptualization, Berlin, New York: Mouton de Gruyter. LKŽe: Lietuvių kalbos žodynas [Dictionary of the Lithuanian Language] (1–20, 1941–2002), el. variantas, redaktorių kolegija: G. Naktinienė (vyr. redaktorė), J. Paulauskas, R. Petrokienė, V. Vitkauskas, J. Zabarskaitė; programuotojai: E. Ožeraitis, V. Zinkevičius, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, atnaujinta versija, 2018. Internet Access: https://ekalba.lt. Luodonpää-Manni Milla, Viimaranta Johanna 2010: Metaphoric Expressions on Vertical Axis Revisited: An Empirical Study of Russian and French Material. – Metaphor and Symbol 25(2), 74–92. Luraghi Silvia 2009: Case in Cognitive Grammar. – The Oxford Handbook of Case, eds. A. L. Malchukov, A. Spencer, Oxford: Oxford University Press, 136–150. Markevičius Aurimas 2014: Pastabos apie prielinksnio sampratą, raišką ir vartojimą bendrinėje lietuvių kalboje ir tarmėse [Observations on the Concept, Realization, and Use of Prepositions in Standard Lithuanian and Regional Dialects]. – Žmogus ir žodis 16(1), 70–80. Miliūnaitė Rita 2022: Įvairuojantys ir nauji lietuvių kalbos reiškiniai XXI a. pradžioje: sistematika ir pokyčių kryptys [Variable and New Phenomena of Contemporary Lithuanian at the Start of the 21st Century: Systemization and Trends of Change], Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Nau Nicole, Arkadiev Peter 2015: Towards a Standard of Glossing Baltic Languages: The Salos Glossing Rules. – Baltic Linguistics 6, 195–241. Navarro i Ferrando Ignacio 2006: On the Meaning of Three English Prepositions. – Inroads of Language. Essays in English Studies, eds. I. Navarro i Ferrando, N. A. Crespo, Castelló de la Plana, Universitat Jaume I, 167–180. Oakley Todd 2007: Image Schemas. – The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics, eds. D. Geeraerts, H. Cuyckens, Oxford: Oxford University Press, 214–233. Pawelec Andrzej 2009: Prepositional Network Models. A Hermeneutical Case Study, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rohrer Tim 2007: Embodiment and Experientialism. – The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics, eds. D. Geeraerts, H. Cuyckens, Oxford: Oxford University Press, 25–47. Rosch Eleanor 1978: Principles of Categorization. – Cognition and Categorization, eds. E. Rosch, B. B. Loyd, Hillsdale, New York: Lawrence Erlbaum, 27–48. Schmid Hans J. 2007: Entrenchment, Salience and Basic Levels. – The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics, eds. D. Geeraerts, H. Cuyckens, Oxford, Oxford University Press, 117–138. Shakhova Daria, Tyler Andrea 2010: ‘Taking the principled polysemy model of spatial particles beyond English: The case of Russian za’. – Language, Cognition and Space: The State of the Art and New Directions, eds. V. Evans, P. Chilton, London, Oakville: Equinox, 267–291. Sinha Christopher, Kuteva Tania 1995: Distributed Spatial Semantics. – Nordic Journal of Linguistics 18, 167–199. doi.org/10.1017/S0332586500000159. Stasiūnaitė Ieva 2018: On the Motivated Polysemy of the Lithuanian žemiau ‘below’. – Kalbų studijos 32, 5–20. DOI: https://doi.org/10.5755/j01.sal.0.32.19290. Stasiūnaitė Ieva 2025: Encoding Vertical Space in Language: A Cognitive-Semantic Study of the English below as Compared to the Lithuanian žemiau. – Taikomoji kalbotyra 22, 156–175. DOI: https://doi.org/10.15388/Taikalbot.2025.22.10. 18 Steen Gerard J., Dorst Aletta G., Hermann Berenike J., Kaal Anna A., Krennmayr Tina, Pasma Trijntje 2010: A Method for Linguistic Metaphor Identification: From MIP to MIPVU, Philadelphia: John Benjamins. Šeškauskienė Inesa 2001: Cross-Linguistic Variation of Space Conceptualization. – Translation and Meaning 5, 85–95. Šeškauskienė Inesa 2004: The Extension of Meaning: Spatial Relations in English and Lithuanian. – Imagery in Language, eds. B. Lewandowska-Tomaszczyk, A. Kwiatkowska, P. Lang, 373–384. Šeškauskienė Inesa, Žilinskaitė-Šinkūnienė Eglė 2015: On the Polysemy of the Lithuanian už. A Cognitive Perspective. – The Baltic International Yearbook of Cognition, Logic and Communication. Perspectives on Spatial Cognition 10, 1–38. DOI: dx.doi.org/10.4148/1944-3676.1101. Šeškauskienė Inesa, Juknevičienė Rita 2020: Prepositions in L2 Written English, or Why on Poses More Difficulties than in. – Nordic Journal of English Studies 19(1), 65–96. DOI: doi.org/10.35360/njes.540. Šķilters Jurģis, Zariņa Līga, Žilinskaitė-Šinkūnienė Eglė, Bērziņa Nora, Apse Linda 2020: Topologic and Geometric Structure of Spatial Relations in Latvian: An Experimental Analysis of RCC. – Baltic Journal of Modern Computing 8(1), 92–125. DOI: https://doi.org/10.22364/bjmc.2020.8.1.05. Šukys Jonas 1998: Lietuvių kalbos linksniai ir prielinksniai: vartosena ir normos [Cases and Prepositions in the Lithuanian Language: Usage and Norms], Kaunas: Šviesa. Tabakowska Elżbieta 2010: The Story of ZA: In Defence of the Radial Category. – Studies in Polish Linguistics 5, 65–77. Talmy Leonard 2000: Towards Cognitive Semantics 1–2, Cambridge, MA: MIT Press. Taylor John Robert 1993: Prepositions: Patterns of Polysemization and Strategies of Disambiguation. – The Semantics of Prepositions: From Mental Processing to Natural Language Processing, ed. C. Zelinsky-Wibbelt, Berlin: Mouton de Gruyter, 151–179. Torralbo Ana, Santiago Julio, Lupiáñez Juan 2006: Flexible Conceptual Projection of Time Onto Spatial Frames of Reference. – Cognitive Science 30, 745–757. DOI: doi.org/10.1207/s15516709cog0000_67. Tyler Andrea, Evans Vyvyan 2003: The Semantics of English Prepositions. Spatial Scenes, Embodied Meaning and Cognition, Cambridge: Cambridge University Press. Vandeloise Claude 1991: Beyond Geometric and Logical Descriptions of Space. A Functional Description. – Spatial Prepositions. A Case Study from French, ed. C. Vandeloise, Chicago, London: Chicago University Press, 3–20. Vandeloise Claude 1994: Methodology and Analyses of the Preposition in. – Cognitive Linguistics 5(2), 157–184. Wege Barbara 1991: On the Lexical Meaning of Prepositions: A Study of above, below and over. – Approaches to Prepositions, ed. G. Rauh, Tubingen: Gunter, 275–296. Wesche Birgit 1986/1987: At Ease with at. – Journal of Semantics 5, 385–398. Zinkevičius Zigmas 1981: Lietuvių kalbos istorinė gramatika [Historical Grammar of the Lithuanian Language] 2, Vilnius: Mokslas. Žilinskaitė-Šinkūnienė Eglė, Šķilters Jurģis, Zariņa Līga 2019a: Containment and Support in Baltic Languages: Overview, Experimental Evidence, and an Extended RCC as Applied to Latvian and Lithuanian. – Baltic Journal of Modern Computing 7(2), 224– 254. DOI: https://doi.org/10.22364/bjmc.2019.7.2.04. 19 Žilinskaitė-Šinkūnienė Eglė, Šķilters Jurģis, Zariņa Līga, Bērziņa Nora 2019b: Containment and Support: Similarities and Variation in Lithuanian, Latvian and Estonian. – Baltistica 54(2), 205–255. DOI: 10.15388/baltistica.54.2.2386. Žilinskaitė-Šinkūnienė Eglė, Šķilters Jurģis, Zariņa Līga 2020: Expressing Distance in the Baltic Languages: Remarks on the Use of an Extended RCC. – Baltic Journal of Modern Computing 8(1), 69–91. DOI: doi.org/10.22364/bjmc.2020.8.1.04. Žilinskaitė-Šinkūnienė Eglė, Šeškauskienė Inesa 2021: When the Search Domain is Back Region in Baltic: The Latvian aiz as Compared to the Lithuanian už. – Studies in Baltic and Other Languages: A Festschrift for Axel Holvoet on the Occasion of His 65th Birthday, eds. P. Arkadiev, J. Pakerys, I. Šeškauskienė, V. Žeimantienė, Vilnius: Vilnius University Press, 433–466. DOI: doi.org/10.15388/SBOL.2021.24.