191
ekaia
ZIENTZIA e a TEKNOLOGIA
ALDIZKARIA
ISSN 0214-9001 – eISSN 2444-3255
Ekaia, 2023, 43, 191-207
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22579
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : ����� ���������������� ��������� ������������ ������� ��� ��������� �������� ���������������� ��������� ������������ ������� ��� ��������� ���� ��������� ������������ ������� ��� ��������� ������������ ������������ ������� ��� ��������� ���
�������� S����� Z����z�� ��� T��������� ���������� (UPV/EHU)� – �������������@�h����� – h����://��c������/0000�0002�0098�
1908
Nola aipa u / How o ci e: T�������� J�����; ���������� U���; Ló��z�Ló��z� E��x�b��; B��b����������������� N����; ��������z�C������
������; ���������������� ����� (2023)� «L�cRN���� ������z��� ���������� h������ ���z���� ��� �b������� ������� ������ ���
�����z����»� Ekaia� 43� 2023� 191�207� (h����://�������/10�1387/������22579)�
J����z������: 2021� ����x��� 8; O����z������: 2022� �������� 22�
�SSN 0214�9001 � ��SSN 2444�3255 / © 2023 UPV/EHU
L�� h�� C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
��z���z�� b���� ����� ����
LncRNA-en adie azpen aldako ak hau en
leuzemia lin oblas iko aku uan di uen inplikazioak
(Implica ions o di e en ial exp ession o lncRNAs in acu e
lymphoblas ic leukemia)
Jaione Telle ia1, Unai Illa egi1, Elixabe López-López1,2, Ne ea Bilbao-Aldai u iaga1,
Angela Gu ie ez-Camino3, Idoia Ma ín-Gue e o1,2*
1 Gene ika, An opologia Fisikoa e a Animalien Fisiologia Saila (UPV/EHU)
2 Bioc uces Osasun Ike ke ako Ins i u ua
3 Di ision o Hema ology-Oncology, CHU Sain e-Jus ine Resea ch Cen e
(Mon eal, Canada)
LAbuRpeNA: Hau en leuzemia lin oblas iko aku ua (LLA) minbizi pedia iko ik ohikoena da e a he io za kausa na-
gusia 20 u e baino gu xiagoko minbizidun gaixoen a ean. Au e apen eknologikoei eske sailkapen-zehaz asuna e a sen-
da ze- asa hobe u di en a en, o aindik e e asko di a bi gaixo zen di en pazien eak. Ho i dela e a, pazien een es a i ikazio
e a a amendu espezi ikoagoen beha a azale a u da. LLA minbizi oso he e ogeneoa da e a azpi alde ezbe din uga i daude.
O ain su, pazien een es a i ikazioa egi eko, RNA ez-kode zailee an ja i da a e a; esa e ako, RNA luze ez-kode zailee an
(lncRNA). Molekula ho iek p o einak kode zen ez di uz en 200 nukleo ido baino gehiagoko molekula e ibonukleikoak di a,
e a oga u da un zio e egula zaile ga an zi sua du ela hainba p ozesu biologiko an, bes eak bes e hema opoiesian. Azken
u ee an uga iak izan di a lncRNAen adie azpen aldako a LLA pedia ikoan az e u du en ike ke ak. Ho ie an, sekuen zia-
zio edo a ay bidezko genoma osoko analisiak e a RT-qPCR bidezko lncRNA zeha zen adie azpena az e uz, minbizi honen
diagnosian, azpi alde ezbe dinen sailkapenean, p onos ikoan e a a amenduan du en adie azpen-pa oi aldako a ike u du e.
Hala, zenbai kasu an ondo ioz a u da lncRNAk e laziona u a daudela leuzemia-zelulen p oli e azio edo apop osia ekin, bi -
gaixo zeekin edo a amenduekiko e esis en zia ekin. Ho i dela e a, dugun in o mazioa o aindik e e muga ua izan a en,
ezinbes ekoa izango da lncRNAek mekanismo molekula e an di uz en un zioak ezagu zea, e o kizunean LLA gaixoen es-
a i ikazio zeha za lo zeko e a a amendu-i u be iak iden i ika zeko.
HITz GAkOAk: lncRNA; LLA pedia ikoa; adie azpena.
Abs Ac : Childhood acu e lymphoblas ic leukemia (ALL) is he mos common pedia ic cance and he leading cause o
dea h among cance pa ien s unde 20 yea s o age. Al hough classi ica ion accu acy and eco e y a es ha e imp o ed due
o echnological ad ances, he e a e s ill many pa ien s who elapse. Hence, he de elopmen o mo e accu a e pa ien s a -
i ica ion me hods and ea men s a e essen ial. ALL is a highly he e ogeneous cance wi h mul iple sub ypes. Recen ly, a -
en ion has been ocused on non-coding RNA, such as long non-coding RNA (lncRNA). These ibonucleic molecules o mo e
han 200 nucleo ides ha e been p o en o ha e impo an egula o y unc ions in a ious biological p ocesses, including he-
ma opoiesis. In ecen yea s, nume ous s udies ha e examined he di e en ial exp ession o lncRNAs in pedia ic ALL. In
hese s udies, whole genome analysis using sequencing and a ays, and analysis o speci ic lncRNAs by RT-qPCR ha e been
made o in es iga e he a ying pa e n o exp ession in diagnosis, classi ica ion o di e en sub ypes, p ognosis and ea -
men o ALL pa ien s. Thus, in some cases lncRNAs we e ela ed o p oli e a ion o apop osis o leukemic cells, elapse and
ea men esis ance. The e o e, al hough he in o ma ion conce ning lncRNAs in ALL is s ill limi ed, analysing he unc ions
o lncRNAs in molecula mechanisms will be essen ial in he nea u u e o he p ecise s a i ica ion o ALL pedia ic pa-
ien s and he iden i ica ion o no el ea men a ge s.
KEywoRds: lncRNA, pedia ic ALL, exp ession.
192 Ekaia, 2023, 43, 191-207
Jaione Telle ia, Unai Illa egi, Elixabe López-López, Ne ea Bilbao-Aldai u iaga,
Angela Gu ie ez-Camino, Idoia Ma ín-Gue e o
AkRoNimoAk
ABC ATP binding casse e.
ABCA3 ATP binding casse e sub amily A membe 3.
ALL/LLA Acu e lymphoblas ic leukemia / Leuzemia lin oblas iko aku ua.
AWPPH Associa ed wi h poo p ognosis o hepa ocellula ca cinoma.
B-ALL/B-LLA B cell acu e lymphoblas ic leukemia / B zelulen leuzemia lin o-
blas iko aku ua.
BALR-1 B-ALL associa ed long RNA-1.
BALR-2 B-ALL associa ed long RNA-2.
BALR-6 B-ALL associa ed long RNA-6.
CAR-T Chime ic an igen ecep o T-cell.
CASC15 Cance suscep ibili y 15.
CCDC26 Coiled-coil domain con aining 26 long non-coding RNA.
CDkN2B-AS1 Cyclin-dependen kinase inhibi o 2B an isense RNA 1.
ci cRNA Ci cula RNA.
CRISPR-Cas Clus e ed egula ly in e spaced sho palind omic epea s and
CRISPR-associa ed p o ein.
DNA Deoxy ibonucleic acid.
DUX4 Double homeobox 4.
EGO Eosinophil g anule on ogeny.
eRNA Enhance RNA.
GAS5 G ow h a es speci ic 5.
HMOX1 Heme oxygenase 1.
HOTAIRM1 HOXA ansc ip an isense RNA, myeloid-speci ic 1.
HOXA9 Homeobox A9.
JAk-STAT Janus kinase - Signal ansduc ion and ac i a o o ansc ip ion.
kMT2A Lysine me hyl ans e ase 2A.
LINC00152 Long in e genic non-p o ein coding RNA 152.
LINC00958 Long in e genic non-p o ein coding RNA 958.
LINC01013 Long in e genic non-p o ein coding RNA 1013.
Linc-PINT Long in e genic non-p o ein coding RNA, P53 induced ans-
c ip .
lnc-ASTN1-1 Long non-coding as o ac in 1 1.
lnc-c2o 55-1 Long non-coding ch omosome 2 open eading ame 55 1.
lnc-FAM120AOS-1 Long non-coding amily wi h sequence simila i y 120A oppo-
si e s and 1.
lnc-NkX2-3-1 Long non-coding Nk2 homeobox 3 1.
lnc-PGBD5-2 Long non-coding piggybac ansposable elemen de i ed 5 2.
lncRNA Long non-coding RNA.
lnc-RTN4R-1 Long non-coding e iculon 4 ecep o 1.
lnc-TIMM21-5 Long non-coding anslocase o inne mi ochond ial memb ane
21 5.
LUNAR1 Leukemia-associa ed non-coding IGF1R ac i a o RNA 1.
LYL1 Lymphoblas ic leukemia de i ed sequence 1.
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22579 193
LncRNA-en adie azpen aldako ak hau en
leuzemia lin oblas iko aku uan di uen inplikazioak
MALAT1 Me as asis associa ed lung adenoca cinoma ansc ip 1.
MEIS1 Myeloid eco opic i al in eg a ion si e 1 homeobox 1.
miR-124-3p Mic oRNA-124-3p.
miR-150 Mic oRNA-150.
miR-335-3p Mic oRNA-335-3p.
MOE Munduko osasun e akundea.
mRNA Messenge RNA.
mTOR Mechanis ic a ge o apamycin kinase.
NALT NOTCH1 associa ed lncRNA in T cell acu e lymphoblas ic leu-
kemia 1.
ncRNA Non-coding RNA.
NEAT1 Nuclea pa aspeckle assembly ansc ip 1.
NGS Nex gene a ion sequencing.
NOTCH1 No ch ecep o 1.
ORF Open eading ame.
PI3k-AkT Phospha idylinosi ol 3-kinase - AkT Se ine/Th eonine kinase
pa hway.
RNA Ribonucleic acid.
ROCk2 Rho associa ed coiled-coil con aining p o ein kinase 2.
RT-qPCR Re e se ansc ip ase quan i a i e polyme ase chain eac ion.
siRNA Small in e e ing RNA.
SNHG16 Small nucleola RNA hos gene 16.
SOX4 SRY-box ansc ip ion ac o 4.
ST6GAL1 ST6 β-galac oside alpha-2,6-sialyl ans e ase 1.
TAL1 T-cell acu e lymphocy ic leukemia p o ein 1.
T-ALL/T-LLA T cell acu e lymphoblas ic leukemia / T zelulen leuzemia lin o-
blas iko aku ua.
T-ALL-R-LncR1 T-ALL ela ed long non-coding RNA 1.
TCL1B TCL1 amily AkT coac i a o B.
TCL6 T cell leukemia/lymphoma 6.
TGF-β T ans o mig g ow h ac o β.
TkI Ty osine kinase inhibi o .
TLX1 T cell leukemia homeobox 1.
TLX3 T cell leukemia homeobox 3.
TRAF5 TNF ecep o associa ed ac o 5.
YY1 Ying and yang 1.
zFAS1 zinc inge NFX1- ype con aining 1 an isense RNA 1.
1. SARReRA
Hau en leuzemia lin oblas iko aku ua (LLA) minbizi pedia iko ik
ohikoena da. T a amenduekin e laziona u ako au e apenei eske gaixo ho-
ien senda ze- asa % 90e a i i si den a en [1], o aindik e e he io za-kausa
nagusia da 20 u e baino gu xiagoko minbizi-pazien een a ean [2]. Azken
194 Ekaia, 2023, 43, 191-207
Jaione Telle ia, Unai Illa egi, Elixabe López-López, Ne ea Bilbao-Aldai u iaga,
Angela Gu ie ez-Camino, Idoia Ma ín-Gue e o
u ee ako au e apen eknologikoek, hala nola genoma osoko analisiek e a
adie azpen-pa oi desbe din za uek, auke a ema en digu e gaixo asun he e-
ogeneo honen azpi alde gehiago e a modu zeha zagoan ezagu zeko. Izan
e e, analisi zi ogene iko es anda en bidez ez di a iden i ika zen al e azio
gene ikoen % 25 [3]. Ho e az gain, gaixoak a a zen hasi au e ik bi -
gaixo ze-kasuak iden i ika u e a au esa eko beha a e e azale a u da, hala
pazien eak es a i ika zeko e a bakoi za en zako e apia espezi ikoagoa
zehaz eko. Izan e e, bi gaixo zeak pazien e pedia ikoen % 15-20an ge a-
zen di a, e a baxuagoak di a gaixo ho ien bi gaixo ze ondo engo senda ze-
asak. Senda ze- asa en jai sie a ho i leuzemia-zelulek ohiko a amenduen
aldean adie az en du en sen iko asun mu izpena ekin e laziona u da [2].
T a amenduen alo ean egindako azken au e apenek ansk iba u espezi i-
koak di uz e jomuga za , i osina kinasa inhibi zaileak (TkI), zelula gaina-
zaleko an igenoak edo CAR-T an igeno kime iko ha zaileen e apia, esa e-
ako [4]. A akas a suak izan di en a en, o aindik oso muga u a daude e a,
be az, i u e apeu iko espezi iko gehiago en iden i ikazioa ezinbes ekoa
izango da da ozen u ee an gaixo pedia ikoen he io za- asak mu iz eko.
Gaixo asun honi dagokionez, LLA neoplasia hema ologiko ba da,
zeine an e aldake a kal ega ien e aginez, hezu -muineko B e a T zelula
p eku so eak (lin oblas oak) kon olik gabe bikoiz en di en. Hala, lin o-
blas oen desbe din zapen egokia e e en da e a, ho en o dez, T e a B ze-
lula heldugabeak uga i zen di a e a lin ozi o helduen ga apena oz opa zen
da [4].
Azken u ee an zeha diagnos ikoa egi eko, sailkapen mo ologikoak
a zean u zi e a ga an zia ha u du e B e a T zelulen analisi zi okimiko e a
gene ikoek. Ho i eske , e aldake a k omosomiko uga i iden i ika u e a
sailkapen zabal e a zeha zago ba ga a u da, gaixo asun honen he e oge-
neo asuna age ian u zi duena [3]. LLA 2 alde nagusi an bana zen da: B ze-
lulen LLA (B-LLA) (LLA kasu pedia ikoen % 85) e a T zelulen LLA
(T-LLA).
B-LLA i dagokionez, ano mal asun gene iko uga i desk iba u di a. Ho-
ie an oina i u a, pazien eek ezauga i kliniko, immuno eno ipiko e a/edo
p onos iko ezbe dinak adie az en di uz e. Ezauga i ho iek azpi alde bakoi-
za en be eizga i di a, gaixo bakoi za azpi alde ba ean sailka zeko auke a
ema en du enak. Hala, Munduko Osasun E akundeak (MOE) 9 azpi alde
e a B-LLA azpi alde zehaz ugabea duen alde ba be eizi di u (1. i u-
dia) [5, 6]. 9 azpi alde ho ien a ean 2 aneuploidiak di ugu: hipe diploidia
kasuen % 25ean ga a zen da e a p onos iko ona du. Aldiz, hipodiploidia
kasuen % 1ean soilik age zen da, baina p onos iko oso xa a dauka [7].
Ho e az gain, k omosomen be an olake ak e e ohikoak di a B zelula lin-
oblas ikoe an: (12;21) [ETV6-RUNX1] be an olake ak p onos iko ona
adie az en du e a (9;22) [BCR-ABL] e a (V;11q23) [KMT2A] be an ola-
ke ak, aldiz, oso xa a [2,8].
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22579 195
LncRNA-en adie azpen aldako ak hau en
leuzemia lin oblas iko aku uan di uen inplikazioak
1. i udia. B-LLA azpi aldeak Munduko Osasun E akundea en a abe a, (2016)
e a haien p opo zioak e a p onos ikoa [5, 6].
T-LLA en kasuan konplexuagoak di a e aldake a gene ikoak. T ans-
lokazio k omosomiko asko a ikoak ge a zen di a gaixoen % 50ean. kasu
hone an, o dea, ezezaguna da p onos ikoan izan dezake en e agina e a ezin
di a p onos iko-adie azle gisa e abili. Be an olake a ho ien adibide di a
honako alde hauek: TLX1, LyL1, TAL/LMo2 e a TLX3 [1]. Azpi alde ho-
iek ansloka zen den onkogene ik jaso zen du e izena. T anslokazio k o-
mosomikoen e aginez, aldake ak jaso zen di uz e adie azpen mailan, e a
bidezido onkogeniko zeha zak ak iba zen di uz e. Hala e e, e aldake en
aniz asun- e a p onos iko-adie azle gisa du en zehaz asun ezaga ik, MOEk
ez di u azpi alde za ha zen [5].
Analisi gene iko es anda en bidez, LLA kasuen % 75ean ano mal asun
gene iko ho iek de ek a dai ezkeen a en, gaine ako e aldake en de ekzioan
zail asunak daude. Ho i dela e a, pazien een a iskua en a abe ako es a i-
ikazio espezi ikoa o aindik e e e onka da LLAn. Genoma osoen adie az-
pen-analisiek e a diagnos iko molekula eko be ikun zek diagnos iko e a
p onos iko zeha zagoa ga a zea ahalbide uko du e, e a, ondo ioz, e apiak
pe sonaliza zeko auke ak eskaini [3].
O ain gu xi a a e, p o einen adie azpen-p o ilak ike zen zi en ba ik
ba , ikusi bai zen baliaga iak zi ela LLA azpi aldeak bana u e a emai za
klinikoen au eikuspena hobe zeko. Azken u ee an, o dea, RNA ez kode-
zaileen (ncRNA: non-coding RNA) aldeko RNA luze ez-kode zailee an
(lncRNA: long non-coding RNA) ja i da a e a. Izan e e, lncRNAen adie-
196 Ekaia, 2023, 43, 191-207
Jaione Telle ia, Unai Illa egi, Elixabe López-López, Ne ea Bilbao-Aldai u iaga,
Angela Gu ie ez-Camino, Idoia Ma ín-Gue e o
azpen mailako aldake ek minbizia en ga apenean e agina du ela ikusi da,
a ean minbizi hema ologikoe an [9, 10].
LncRNAk p o einak kode zen ez di uz en 200 nukleo ido baino gehia-
goko molekula e ibonukleikoak di a. Molekula ho iek zelula e a ga apen-
e apa gehiene an adie az en di a e a un zio e egula zaile ga an zi sua
du e p ozesu biologiko uga i an, hala nola, zelulen desbe din zapenean e a
umo een e ake an. LncRNAen bidezko e egulazioak zelula en zenbai
p ozesu an e agi en du (2. i udia): k omosomen kon o mazio espazialean,
k oma ina e a DNA e aldake e an, RNA ansk ipzioan, p e-mRNA isila-
azpenean, mRNA deg adazioan e a mRNA i zulpenean [9, 10].
2. i udia. LncRNAen un zioak. LncRNAek ansk ipzioa e egula dezake e nu-
kleoan RNA a eago zaile (eRNA) modu a joka uz (A), konplexu k oma ina-e al-
da zaileak (B) edo ansk ipzio- ak o een ja due a kon ola zeko (C). Ho ez gain,
k omosomen kon o mazio espazialean (D) edo a p e-mRNA en moz i saske an (E)
e aginez e e e egula dezake e geneen adie azpena. Bes alde, lncRNA zi oplasma-
ikoek mRNA en egonko asunean e aginez (F), mRNA en i zulpenean pa e ha -
uz (G) edo a mic oRNAen lo zea ekin lehia uz (H) e egula dezake e mRNAen
adie azpena. Gaine a, lncRNA ba zuek pep ido xiki biologikoki ak iboak so zeko
i zul dai ezkeen ORF (i aku ke a i ekiko sekuen zia) labu ak di uz e (I). *Mo -
lando e al. 2015 lane ik molda ua [9].
Hema opoiesi p ozesuan, esa e ako, zelula hema opoie ikoak egoki
desbe din zeko, geneen adie azpena en e egulazio zeha za beha da, e a
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22579 197
LncRNA-en adie azpen aldako ak hau en
leuzemia lin oblas iko aku uan di uen inplikazioak
ho i ansk ipzio- ak o een e a k oma ina en e aldake en bidez ge a zen
da. Hala e e, lncRNAek hema opoiesia en e a sis ema immuneko ga a-
pen e a ak ibazioa en pausuak e e e egula zen di uz e. Adibidez, Eosi-
nophil G anule on ogeny lncRNA (EGo) CD34+ ama-zelula hema o-
poie ikoe a ik eosino iloe a ako di e en ziazioan iden i ika u zen. EGok
zelula helduen un zioak e a di e en ziazioa sus a zen di u, eosino iloe-
ako g anulu-p o einen adie azpena e egula uz ansk ipzio mailan. Ge-
o a, HoTAIRM1 lncRNA e e iden i ika u zu en. Azken ho en un zioa
da zelula g anulozi ikoen di e en ziazioan a i zen di en geneak e egula-
zea [11].
Ho az, lncRNAek zelula hema opoie ikoen di e en ziazioan un zio
ga an zi suak be e zen di uz ela jakinik, ule ga ia da leuzemian inplika-
zioak iza ea. Au e ik esan bezala, LLA gaixoe an lncRNAen adie azpena
alda zen da gain- edo azpi-adie aziz. Adie azpen-aldake a ho iek di e en-
ziazioan a i zen di en geneen e egulazioa e alda zen du e e a, ondo ioz,
minbizi-zelulak ga a zea eka zen du e [9]. LLA gaixoen hezu -muineko
lagine an lncRNA ezbe dinen adie azpena az e u du en ike ke a uga i
egon di a. Haie an, lncRNA jakin ba zuk LLA mo a, azpi alde, p onos iko
e a a amenduen e an zunekiko espezi ikoak di ela ikusi da, e a ho az, ba-
liaga iak izan dai ezke pazien een es a i ikazio ako. Hona hemen adibide
ba zuk:
Ike ke a ba ean B-LLAn p oli e azio, mig azio, apop osi e a a a-
mendua ekiko e an zuna ekin e laziona u ako 5 lncRNA iden i ika u
zi uz en [12]. Bes e ike ke a ba ean [13], 117 lncRNA en adie azpen
aldako a ikusi zu en ETV6-RUNX1 gaixoak bes e B-LLA mo ako gai-
xoekin konpa a uz. Gehien gainadie az en zena TCL6 lncRNA zen, e a
CCdC26, aldiz, gehien azpi-adie az en zena. Azkenik, p onos ikoa i da-
gokionez, bi gaixo ze ik gabeko e a bi gaixo u ako pazien een adie az-
pen-pa oiak konpa a uz, 57 lncRNAk adie azpen desbe din za ua zu ela
ikusi zu en [14].
Ikus dai ekeen bezala, RNA-sekuen ziazio me odoen au e apenak e a
esna bioin o ma ikoek ansk ip omen esku aga i asuna handi u du e e a,
ondo ioz, asko di a LLAn e agina du en lncRNAk bila zen diha du en ike -
ke a aldeak. Ho i eske , gaixo asun he e ogeneo honen adie azpen kli-
niko, azpi alde molekula e a a amendua ekiko e an zunean e agi en du-
en ak o e ani z de ek a u ahal izan di a. Hala e e, gu xi ba zue an soilik
zehaz u da zein p ozesu biologiko e egula zen du en e a o aindik e e eze-
zagunak di a lncRNA asko en un zioak.
Aipa u ako guz ia kon uan izanik, inda a ha u du genoma en za i ez-
ko de zaileak minbizien ga apen e a pa ogenesian us e zena baino ga an- minbizien ga apen e a pa ogenesian us e zena baino ga an-
zi handiagoa izan dezakeela en ideiak. LLA en ike ke a i a e be iak za-
baldu zaizkio, diagnosi ako esna bezala ez ezik, e apia be iak ga a zeko
198 Ekaia, 2023, 43, 191-207
Jaione Telle ia, Unai Illa egi, Elixabe López-López, Ne ea Bilbao-Aldai u iaga,
Angela Gu ie ez-Camino, Idoia Ma ín-Gue e o
bide bezala e e. LncRNAek LLAn du en inplikazioa kon uan ha uz, ezin-
bes ekoa da gaixo asunean e a azpi alde bakoi zean e agina du en lncRNA
guz ien ka ak e izazioa egi ea. Ho ek ma ka zaile-diagnos iko e a i u e-
apeu iko be ien iden i ikazioa ahalbide uko du. Ho i eske , pazien een
es a i ikazio zeha za egin ahalko li za eke, e a, ondo ioz, e apia espezi i-
koagoak ga a u. Be ikuspen honen helbu ua da, be az, adie azpen di e en-
ziala du en lncRNAk bilduz, LLAn diagnosi, sailkapen, p onos iko e a a-
amendu mailan du en inplikazioa en ikuspegi o oko a ema ea.
2. L ncRNA-eN AdieRAzpeN ALdAkoRRA LLA gAixo
pediA Rikoe AN
LncRNA ezbe dinak asko a iko minbizi mo e an ike u di en a en,
o ain dela gu xi hasi zi en LLAn du en e agina az e zen du en ike ke-
ak. Haie an, pazien e pedia ikoen laginak balia u di uz e gaixo asun
he e ogeneo honen azpi aldee an adie az en di en asko a iko lncRNAk
zehaz eko. Ho e a ako, Nex Gene a ion sequencing (NGS) sekuen zia-
zio- eknika be i zaileak e a a ay-ak edo xipak e abili di uz e, ans-
k ip oma mailan lncRNA uga i en aldibe eko analisia ahalbide zen bai-
u e. Aban aila uga i daka ja dunbide ho ek, e a, ike ke a ho ie az gain,
bes e ike ke a ba zuek bes e minbizi ba zue an inplikazioa du en lncRNA
jakinak ike zen di uz e RT-qPCR eknika en bidez, gaixo asun hone an
duen e agina ike zeko. Me odo ho ien bidez adie azpena i bu uzko in-
o mazio uga i lo zen den a en, az e ke a-e emu be ia denez, o aindik
e e lncRNA bakoi zak minbizia en ga apen, p oli e azio e a a amendua-
ekiko e an zunean duen un zio e a e agina lncRNA gu xi ba zue an da
ezaguna (1. aula).
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22579 199
LncRNA-en adie azpen aldako ak hau en
leuzemia lin oblas iko aku uan di uen inplikazioak
1. aula. LLA pedia ikoa en ga apenean un zioa ike u zaien lncRNAk
Adie azpena lncR NA Fun zioa E e e en zia
linc-PINT Zelulen p oli e azioa bul za u, HMOX1- en ja due a e egula uz. [17]
LINC01013 Bi gaixo ze e a he io za goiz ia a en ma ka zailea. [14]
BALR-2 Gluko ikoideen ha zaileen seinalizazio bidezido ean ja dun,
zelulen p oli e azioa emenda uz.
[15]
RP11-137H2.4 Zelulen p oli e azioa sus a u, ziklo zelula eko bidezido ak e a
NRAS/BRAF/NF -kB MAPK u jauzi p ozesuko bi a eka ien adie azpena e egula uz. [12]
CDK N2B-AS1 Zelulen p oli e azioa sus a u e a apop osia mu iz u,
CDK NB2-AS1/miR-335-3p/TRAF5 a da za e egula uz.
[19]
AWPPH Zelulen p oli e azioa sus a u e a apop osia inhibi u. [20]
SNHG16 Zelulen p oli e azio e a mig azio gai asuna sendo u, miR-124-3p bahi uz. [21]
T-ALL-R-LncR1 Apop osia inhibi u, Pa -4/THAP1 konplexua en so e a mu iz uz. [22]
ENST00000418618
NR_027085
NALT
Zelulen p oli e azioa induzi u NOTCH1 -en ansk ipzio ak iba zaile gisa ja dunez. [25]
CASC15 Zelulen bizi aupena, p oli e azioa e a SOX4 genea e egula u YY1 ansk ipzio
ak o ea en bidez.
[27]
LINC00152
Bi gaixo ze e a he io za goiz ia a en ma ka zailea. Subs a ua ekiko zelulen
a xikidu a e a pep idil- i osina au os o ilazio p ozesuak e egula u.
[14]
GAS5 Apop osia sus a u. [32]
NE AT
MALAT
ZF AS
ZF AS/miR-150/ST6GAL1 a da za en e egulazioa en bidez, ad iamizina ekiko
e esis en eak di en zelulen hazkun za sus a u.
[34]
Azpiadie azi a
Gainadie azi a Apop osia inhibi u e a zelulen p oli e azioa sus a u. [23]
Kimio e apia en a akas a mu iz u, miR-335-3p/ABC3 a da zean e aginez,
ABC3 ga aia zaileen adie azpena emenda uz.
[33]
2.1. diagnosia
Gaixo asuna en diagnosia i dagokionez, LLA aldeen a ean B-LLA da
ohikoena, e a, ho i dela e a, ike ke a gehienak azpi alde ho e ako gaixoe-
kin egi en di a. LLA minbizia en e a lncRNAen a eko e lazioa e a gaixo-
asuna en ga apena az e u zuen lehene a iko ike ke a Fe nando e a lanki-
deek [15] egin zu en 2015. u ean. B-LLAko gaixo pedia ikoen lagine a ik
abia u a, a ay ba en bidez, lncRNAen adie azpen-pa oiak lo u zi uz en
3 azpi alde ezbe dine an: KMT2A, ETV6-RUNX1 e a TCF3-PBX1. In o -
mazio ho i balia uz, 4 lncRNA an ja i zu en a e a, 4ak (BALR-1, BALR-2,
BALR-6 e a LINC00958) B-LLAn gainadie az en zi ela ik. BALR-2- en ka-
suan ikusi zu en lncRNA honen gainadie azpenak ba egi en zuela bizi au-
pen p onos iko xa a ekin e a p ednisona a amendua ekiko e esis en zia-
ekin. BALR-2-k apop osia e egula zen zuen glukoko ikoideen ha zaileen
seinalizazio-bidezido a en bidez, e a ho i dela e a, BALR-2 isila aziz p o-
li e azioa en mu izpena e a apop osia en emendioa ikusi zu en. Be az,
B-LLA en pa ogenesian duen e agina ezagu u ik, lncRNA e o kizuneko e-
apien ga apene ako baliaga ia izan zi ekeela ondo ioz a u zu en.
2017ko ike ke a ba ean ansk ip oma osoa en analisia egin zu en [16],
e a ho e e ikusi zu en adie azpen di e en zialeko lncRNA mul zoak ba-
liaga iak zi ela B-LLA mo ako azpi alde ezbe dinak be eiz eko, adie-
azpen-pa oi desbe dinduak bai zi uz en. Gaine a, adie azpen aldako-
eko lncRNA ho iek, p o einak kode zen di uz en geneekin alde a uz,
azpi aldeen ondoan espezi ikoagoak di ela ondo ioz a u zu en. T ansk ip-
oma en analisi ho iek balia uz, bes e a ikulu ba ean [12], gainadie az-
206 Ekaia, 2023, 43, 191-207
Jaione Telle ia, Unai Illa egi, Elixabe López-López, Ne ea Bilbao-Aldai u iaga,
Angela Gu ie ez-Camino, Idoia Ma ín-Gue e o
ype and p edic s su i al in B-lymphoblas ic leukemia». Molecula Cance
Resea ch, 13, 839-851.
[16] lajoie, M., D ouin, s., Ca on, M., s -on g e , P., ou i M e , M., gioia, R.
e al. 2017. «Speci ic exp ession o no el long non-coding RNAs in high-
hype diploid childhood acu e lymphoblas ic leukemia». PLos one, 12,
e0174124.
[17] ga i a n o - o j a o l a , a., sa n jo s é -en é i z , e., ez P o n D a , ., un i e D , j.P.,
Ca a s C o -le ó n , a., a z q u i n , N. e al. 2018. «De egula ion o linc-PINT in
acu e lymphoblas ic leukemia is implica ed in abno mal p oli e a ion o leu-
kemic cells». onco a ge , 9, 12842.
[18] a i n i o , o., Pa n e , K., sM a l D o n e , g., o l a n D e l l a , .M., Mi a B e l l i , P.,
BeneDuCe, G. e al. 2020. «lncRNAs–mRNAs Co–Exp ession Ne wo k
Unde lying Childhood B–Cell Acu e Lymphoblas ic Leukaemia: A Pilo
S udy». Cance s, 12, 2489.
[19] Ch e n , l., sh i , Y., li, j., Ya n g , X., li, ., zh o u , X. e al. 2020. «LncRNA
CDkN2B-AS1 con ibu es o umo igenesis and chemo esis ance in pedia-
ic T-cell acu e lymphoblas ic leukemia h ough miR-335-3p/TRAF5 axis».
An i-Cance d ugs.
[20] li, X., so n g , F. e a su n , H. 2020. «Long non-coding RNA AWPPH in e-
ac s wi h ROCk2 and egula es he p oli e a ion and apop osis o cance
cells in pedia ic T-cell acu e lymphoblas ic leukemia». oncology Le e s,
20, 1.
[21] Yang, ., jin, X., la n , J. e a wang, W. 2019. «Long non-coding RNA
SNHG16 has Tumo supp essing e ec in acu e lymphoblas ic leukemia by
in e se in e ac ion on hsa-miR-124-3p». IUBMB Li e, 71, 134-142.
[22] zh a n g , l., Xu, H.G. e a lu, C. 2014. «A no el long non-coding RNA T-
ALL-R-LncR1 knockdown and Pa -4 coope a e o induce cellula apop osis
in T-cell acu e lymphoblas ic leukemia cells». Leukemia & Lymphoma, 55,
1373-1382.
[23] ang, K., ha n , B.w., Chen, z.h., lin, K.Y., zeng, C.w., li, X.J. e al.
2014. «A dis inc se o long non-coding RNAs in childhood MLL- ea an-
ged acu e lymphoblas ic leukemia: biology and epigene ic a ge ». Human
Molecula Gene ics, 23, 3278-3288.
[24] Du inCK, K., wallae , a., a n De walle, i., a n looCKe, w., o l -
D e s , P.j., a n h a u w a e , S. e al. 2014. «The No ch d i en long non-co-
ding RNA epe oi e in T-cell acu e lymphoblas ic leukemia». Haema olo-
gica, 99, 1808-1816.
[25] wa n g , Y., wu, P., lin, ., o n g , l., Xu e , Y. e a a n g , Y. 2015. «LncRNA
NALT in e ac ion wi h NOTCH1 p omo ed cell p oli e a ion in pedia ic
T cell acu e lymphoblas ic leukemia». scien i ic Repo s, 5, 1-10.
[26] gh a z a i , ., De Mo e l o o s e , B., a n lo o C K e , w., wa l l a e , a., he l s -
M o o e l , h.h., e s e , A. e al. 2016. «Unique long non-coding RNA ex-
p ession signa u e in ETV6/RUNX1-d i en B-cell p ecu so acu e lympho-
blas ic leukemia». onco a ge , 7, 73769-73780.
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22579 207
LncRNA-en adie azpen aldako ak hau en
leuzemia lin oblas iko aku uan di uen inplikazioak
[27] e n a n D o , . ., Co n e a s , j. ., za M P i n i , M., o D i g u e z -Ma l a e , n.i.,
al B e i , M.o., an g u i a n o , J. e al. 2017. «The lncRNA CASC15 egula es
SOX4 exp ession in RUNX1- ea anged acu e leukemia». Molecula Can-
ce , 16, 1-15.
[28] jaMes, a. ., sCh oeDe , M.P., neuMann, M., Bas ian, l., eCKe , C.,
gö K B u g e , N. e al. 2019. «Long non-coding RNAs de ining majo sub y-
pes o B cell p ecu so acu e lymphoblas ic leukemia». Jou nal o Hema o-
logy & oncology, 12, 1-16.
[29] e B o o M , K., a n lo o C K e , w., o l D e s , P.j., De C a e s e K e , B., Co B o s ,
.a., Bo nsChein, S. e al. 2018. «A comp ehensi e in en o y o TLX1
con olled long non-coding RNAs in T-cell acu e lymphoblas ic leukemia
h ough polyA+ and o al RNA sequencing». Haema ologica, 103, e585.
[30] ng o C , P.C. ., a n , s.h., a n , .K., Ch a n , M.M., li, z., Ye o h , A.E. e al.
2018. «Iden i ica ion o no el lncRNAs egula ed by he TAL1 complex in
T-cell acu e lymphoblas ic leukemia». Leukemia, 32, 2138-2151.
[31] Da s Chagas, P. ., De sousa, g. ., KoDaMa, M.h., De Biagi junio ,
C.a.o., Yu n e s , j.a., B anDalise, S.R. e al. 2020. «Ul aconse ed long
non-coding RNA uc. 112 is highly exp essed in childhood T e sus B-cell
acu e lymphoblas ic leukemia». Hema ology, T ans usion and Cell The apy.
[32] ga s i C , ., s anKo iC, B., zu K i C , B., ja n i C , D., DoKMano iC, l., K s o -
s K i , N. e al. 2019. «Exp ession pa e n o long non-coding RNA g ow h
a es -speci ic 5 in he emission induc ion he apy in childhood acu e lym-
phoblas ic leukemia». Jou nal o Medical Biochemis y, 38, 292-298.
[33] Po u Y a n a D , s., a h g o z a , S. e a gh o D o u s i , E.S. 2019. «Dys egula ion o
miR-335-3p, a ge ed by NEAT1 and MALAT1 long non-coding RNAs, is
associa ed wi h poo p ognosis in childhood acu e lymphoblas ic leukemia».
Gene, 692, 35-43.
[34] liu, q., Ma, h., su n , X., liu, B., Xi a o , Y., Pa n , S. e al. 2019. «The egu-
la o y zFAS1/miR-150/ST6GAL1 c oss alk modula es sialyla ion o EGFR
ia PI3k/Ak pa hway in T-cell acu e lymphoblas ic leukemia». Jou nal o
Expe imen al & Clinical Cance Resea ch, 38, 1-15.
