UZTARO 70, 79-96 79 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
Immig azioa e a gu xiengo
kul u alak: e o kinen
i udikapenak e a giza e e a
komuni a ea en pa aide za ako
hausna ke ak
Aina a A noso, Edu ne Elgo iaga, C is ina Ma ínez-Taboada e a Ande Rico
Unibe si a eko i akasleak, psikologoak
Ondo engo lanak immig azioa en e a gu xiengo kul u alen i udikapen-
dinamiken ikaske e an au e a zea du helbu u, alde kul u al ezbe dinez osa-
u ik dagoen lagin ba ean oina i u a (Mag eb, La inoame ika e a Ekialdeko
Eu opa). Hi zen asoziazio lib ea en bi a ez, Euskal Au onomia E kidego a
immig a u du en pe sonek be en alde kul u ala i bu uz zein bes e gu xiengo
kul u alei bu uz di uz en i udikapenak az e zen di a. Lo u ako emai zen a -
ean, la inoame ika ei dagozkien ados asun o oko ek be en ja o ia i, izae a
la inoa i e a ezauga i posi iboei e e e en zia egi en die e; Mag ebeko
aldeen ezjakin asuna e a anbibalen zia azpima a u egi en da; e a Ekialdeko
Eu opakoan, be iz e e ezjakin asuna, baina o aingoan ge u asun-pe zep-
zioa i e a jende ona en i udia i lo u a. Populazio immig an ea en p o il psiko-
sozialen sis ema izazioa egi eak ahalbide uko digu alde kul u al ezbe dine an
e a e eali a e psikosozial e a komuni a ioa ekin kon as ean dauden i udika-
penen sus aiak ezagu zea.
GAKO-HITZAK: Immig azioa · Gu xiengo kul u alak · I udikapenak ·
E eali a e sozial-komuni a ioa.
The aim o his esea ch is o ad ance in he s udy o iden i ies and ep esen a-
ional dynamics o immig a ion and cul u al mino i ies, using a sample composed by di e-
en cul u al g oups (Magh eb, La in-Ame ica and Eas Eu ope). Using he ee associa ion
o wo ds echnique, he pe cep ion ha immig an s in he Basque Coun y ha e abou hei
cul u al g oup and o he mino i ies is analysed. As a esul i can be said ha La in-Ame ican
people ha e a pe cep ion linked wi h he o igin place, la in cha ac e and posi i e quali ies;
o he people om Magh eb, i is emphasizes he igno ance and ambi alen ep esen a ions;
and o he people coming om he coun ies o he Eas , also igno ance, and he pe cep ion
o p oximi y and good people. Also, he sys ema iza ion o hei psy-chosocial p o iles would
allow knowing he posi ion o each ep esen a ion in he di e en cul u al g oups and hei
di e ences wi h he social and communi a ian ajec o ies om his popula ion.
KEY WORDS: Immig a ion · Cul u al mino i ies · Rep esen a ions · Social-commu-
ni y ield.
PSIKOLOGIA
Jaso ze-da a: 2009-01-07. Ona ze-da a: 2009-07-13.
1. Sa e a
Azken u ee an jaza pen poli iko e a e lijiosoenga ik edo a e eku so ekonomiko
zein sozialen al aga ik, milioika pe sonak no be a en zako zein amilia en zako
bizimodu hobea lo zeko eu en he ialdea u zi egin beha izan du e. Haie ako askok
Eu opa auke az be e iko lu alde gisa, e a es uingu u komuni a ioan dagoen
he i a en be din asun-eskubideen be ma zeak e aka i a e o zen di a (Mille ,
1999).
Hala e e, pe sona ho iek asko an alde a eko ha eman asime ikoekin, in-
kapen-neu i mu iz aileekin e a ha e a-giza ea en jokabide xeno oboekin opa zen
di a; ho ek populazio immig an ea eu en ja o i e a iden i a e kul u ala i e a
adizioei gogo eus e a bul za zen du, be az, za ike a soziale ako a iskua a gia
da (Ga cía-Rod íguez, 2007).
Euskal He ian e e, immig azioa en ondo ioz, udale i e a auzo asko ako
konposizio demog a ikoa en dibe si a e kul u alak go akada handia jasan du.
E eali a e ho ekin ba e o iz, ike ke a e a esku-ha zee an dimen sio kul u ala
kon uan ha zea e onka nagusie ako ba bihu u da (Be nal e a Sáez-San iago,
2006; Ma ín e a Ma ín, 1991; Ma ínez, Ma ínez e a Calzado, 2006).
Emig azioa en enomenoa i dagokionez, psikologia komuni a ioak honela de i-
ni zen du: balioe an, kon ak u- aldee ako giza e-a aue an, e a elka e agi eko
es uingu u jakin ba zuen ingu uan aldake ak jaso zen di uen an sizio ekologikoa.
Ikuspegi ekologiko-kul u al ho ek alde mino i a ioen es uingu u ule ko ago
e a ope a iboago ba ean ja zen lagun zen digu, e a ahul asun e a baz e ze sozia-
la en a iskuan kul u a mende a zaileak e agi en duen op esio-ha emana ule zea
e az u egi en du (Nelson e a P illel ensky, 2005). Bes e ik, baliabide sozial e a
psikosozialen egi u en al a e e azal zen du (Ma ínez e al., 2006). Komuni a ea-
en osasunean e a eu en pa e-ha zaileen ongiza ean hainba ak o ek e agina
du ela kon uan ha zen da. Ho ela, giza ongiza ea hobe zeko egi en di en es o -
zuak hainba es uingu u e a ak o e pe sonalen dinamiken ule menean oina i u a
egon beha ko li a eke, ingu umene an, jokabidee an, e a aspek u biologikoe an
oina i u a dagoen analisi ba ean baino gehiago (S okols, 2000). Ikuspun u hone a-
ik, pe sona emig an een ongiza ea, no banakoen, o ganizazio-ha emanen,
komuni a een e a ingu u na u ala en ge aka ien egoe a posi ibo za ule dai eke.
Ho ela, au e ik izenda u ako espa u ekologikoe an, beha psikologiko e a
ma e ialen ase ze o eka u e a ba e a u ba ek e agina edukiko du.
Mig azioa i e a ongiza e psikosoziala i bu uzko ikaske ekin ba e a, o ien azio
anskul u ale ik alka i e a akul u azioak so zen duen es esa i lo u ik dagoen
dis an zia kul u ala aldagai azal zaile moduan az e zen da (Be y e a Kim, 1987;
Wa d, Bochne , e a Fu nham, 2001). Akul u azioa de i zan enomenoak, kul u a
desbe dinen jabe di en gizabanako- aldeen a ean so zen den ha eman zuzen
e a e engabea en emai za azal zen du. Ho ela alde ho ie ako ba en edo gehiago-
en ja o izko e edu sozialen ondo ioz so zen di en aldake ak ain za ha zen di a.
Ho ek, ha e a egi en dien giza e a bide a u ako ja e a desbe dinak daka za
be ekin, alegia: in eg azioa, asimilazioa, be eiz ea, ma jinalizazioa (Be y e a Kim,
1987) so bu uko kul u a en e a ha e ako kul u a en a eko o eka be esku a zeko
UZTARO 70, 79-96 80 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
es a egia edo modu gisa ha u a: a) asimilazioa, so bu uko kul u iden i a ea
baz e u e a ha e a egi en dien giza e a bide a u nahi iza ea adie az en duen
ja e a; b) in eg azioa edo bikul u alismoa, edo aldea en be a iazko kul u
iden i a ea i auna az ea e a giza e be ian pa e iza eko nahia; c) be eiz ea, edo
e o kinen aldeak ha e ako giza ea ekin ha emanik so u nahi ez iza ea, no k
be e iden i a ea e a so bu uko kul u a en adizioak e a jokabideak i auna azi nahi
iza ea ekin ba e a; e a d) ma jinalizazioa, edo ha e ako giza ea ekiko nahiz
so bu uko giza ea ekiko uzku asuna e a dis an zia. Jakina da in eg azioa e a
asimilazioa giza e be ian egoki zeko joe a handiagoa e akus en du en es a-
egiak di ela, e a seg egazioak e a ma jinalizazioak baino es es sozial gu xiago
so a az en du e.
Hala e e, bes e e edu ba zuek p oposa zen du e in eg azio sozioekonomikoa-
ekin ha emanean dauden aldagai psikosozialek ongiza ea azal zen du ela, esa e
ba e ako: langabezia, (Beise , Johnson, e a Tu ne , 1993; Pe nice, T lin, Hen-
de son e a No h, 2000), egoe a zibila e a hezkun za maila (Mouanou oua, 1991),
edo a ja o ia ekiko kon ak u e a babes al a (Pe nice e al., 2000).
O o ha , enomeno sozial gehienekin ge a zen den bezala, Giza e a Giza e
Zien zien a lo ik, immig azioa ike zeko e abil zen di en eo iak o ali a is ak di a.
A e a aldagai gu xi ba zue an ja zen du e, ike zen a i den jokabidean nagusiak
di ela suposa uz. Modu ho e an, e eali a ea en be sio pa zialak lo zen di uz e.
Ho ela, no banakoek alde mino i a io zeha z ba eko kideak ikus eko modua
zenbai ike ke a-lanen objek u bihu u da (Valencia, Guimelli, Gane a e a Pe e a,
2007). I udikapen sozialekin (Mosco ici, 1976) edo a es e eo ipo nozioa ekin
(Lippman, 1922) ha emanean, mi o sozialak edo ka ego izazio soziala (Taj el,
1969, 1972) bezalako e edu eo iko ezbe dine a a apela dai eke. Ildo ho e an,
Jodele en (1984) abu uz, i udikapen sozialak gu e ingu u isiko e a sozialean
no banakoei e a aldeei objek u e a alde sozialak klasi ika zea ahalbide zen die en
ka ego ia-sis emak di a. Zen zu ho e an, ikuspun u eo iko ba e ik alde sozialak
modu o oko ean, e a alde mino i a ioak modu pa ikula ean, i udikapen-objek u
gisa kon uan ha u beha di a. I udikapen sozialen eo iak (Mosco ici, 1961)
ezagu za en o ma sozialen ingu uan hi z egi en du, e a be eziki zen zua en
ezagu za en ingu uan. Ho ela, alde di soziale a hu bil zen da pen samendua en
e a alde sozialen ekin zen es uingu u sozial e a kul u ala kon uan ha uz.
Ezagu za p ak ikoa suposa zen du, ingu u sozial e a ma e iala en ule mene a e a
mende a ze a bide a u a. Ge u a ze ez-posi ibis a ba e ik abia u a, ule menean
e a enomeno sozialen in e p e azioan oina i zen da. Ho ela, banakoa en e a
giza ea en a eko zubi moduko kon zep ua suposa zen du, hainba ze ga i,
in o mazio, sinesmen, i i zi, es e eo ipo zein ja e a i men eginez.
Eu opako he ialde ezbe dine an alde a eko e a hie a kia e nikoen lehen asu-
nen ingu uan egindako ike ke ek (ikusi, adibidez, Hagendoo n, 1993; Pe ig ew e a
Mee ens, 1995; Saba ie e a Be y, 1996) aldeen ona penean ezbe din asunak
e aku si di uz e, be ie e ja o i kul u al, e niko e a e lijiosoa en a abe a (Dijke ,
1987; Nesdale e a Mak, 2003; Van Oudenho en e a Eisses, 1998). O o ha , nahiz
e a he ialdea en a abe a alda u egi en den, Eu opa ik zein he ialde ga a ue a ik
da ozen aldeak ona uagoak iza en di a; Asia e a La inoame ika ik da ozenek
UZTARO 70, 79-96 81 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
hie a kiako e diko kokalekua ha zen du e, e a ain za gu xien ha zen di enen
a ean Mag ebeko e a iji oen populazioak iza en di a (Na as e a Cuad ado, 2003).
E a be ean, gu xiengoe ako kideen espe ien zien ingu uan egin di en ike ke e an,
ha e a-giza ea en alde ik jaso zen du en disk iminazio e a gu xiespena azale a-
zen da (Díaz Nicolás e a Ramí ez La i a, 2001; Ramí ez-Goicoechea, 1996).
Ike ke a ani zen a abe a, gizakiok inklusio a e a ez esklusio a mo iba u ik
gaude (Baumeis e e a Lea y, 1995; B ewe , 1997; Maslow, 1968; Rosenbe g,
1979; William e a Somme , 1997). Giza ean leku ba eduki zeko desi a kon uan
izanik, alde mino i a ioe ako kideek eu en aldea ekin iden i ikazioa handi u egi en
du e, jaso ako disk iminazio e a au ei i ziei e an zun moduan (Nesdale e a Mak,
2003; Schmi , Spea s e a B anscombe, 2003). Dena dela, alde a eko pe zep-
zioak ez di a hu sune soziale an ge a zen (Spea s e a Mans ead, 1989; Taj el,
1981); izan e e, es uingu u zabalago ba ean so zen di en bes e konpa azio sozial
ba zuek baldin za u zein inda u di zake e. Zen zu ho e an, emig an eek bes e
alde mino i a ioez dauka en pe zepzioa ez dago so zen den es uingu u sozio-
kul u alean isola u ik, e a egoe an pa e ha zen du en no be a en e a gaine ako
aldea en a eko jokoa isla u egi en du (Cuad ado, Mole o, Na as e a Ga cía,
2003).
Ez abaidagai haue an guz ie an oina i u ik, ondo en au kez en den ike ke a-
lana p oposa u da. Helbu u gisa, lehenik e a behin pe sona emig an eek gu e
es uingu uan gu xiengo kul u al ezbe dinei bu uz dauka en pe zepzioa ezagu zea
dugu, e a biga enik, be en bu ua i bu uz dauka en pe zepzioa e e de ini zea.
E emu ekologiko (banako, e lazional e a sozio-komuni a io) ezbe dine ako pa ai-
deen ezauga i demog a iko, au emig a o io e a pos mig a o ioen analisiek ahalbi-
de uko du e populazio immig an ean az e u ako e eali a ea es uingu uan ja zea.
Hipo esi gisa, kul u a-gu xiengo bakoi za i asozia u iko pe zepzioak aldeek ba -
ne a zea espe o da. Disku so gaina zailea e ep oduzi u e a honi e e esanahia
ema ea espe o da, no k be e aldea en alde posi iboak gailenduz edo be e no a-
suna bi de ini uz ka ego ia be ien bi a ez.
Ike ke a en me odologia Doise e a bes eek (1993) p oposa u akoa da. Adie a-
zi ako e edu ik abia uz i udikapen sozialen ike ke ak zenbai pauso eka i di u.
Lehenik e a behin, sinesmen-sis emen pa eka ze- e a egi u a ze-izae a az e u
beha da. Ondo en, i udikapenen egi u a en ba uan, banakoa en posizioa en
he e eogene asuna az e zen da. Azkenik, aingu ake a-p ozesua az e zen da,
kon uan ha uz no banakoen posizionamenduen aldake a sis ema ikoek a eka ze
kul u al e a psikosozial ezbe dine an aingu a u egi en di uz ela.
2. Me odologia
2.1. Pa e-ha zaileak
Ike ke a hone an pa e ha u du en e o kinak (N= 282) Euskal Au onomia
E kidegoan bizi di a e a hi u alde kul u al nagusi o dezka zen di uz e, Mag ebeko
(n = 104; % 36,8), La inoame ikako (n =142; % 50,4) e a Ekialdeko Eu opako
(n = 36; % 12,8) ja o ia du enak. Ho ie a ik, % 73,7 emakumeak di a e a % 26,3
gizonak, e a ba ez bes eko adina 34,45 (d. .= 10,03) u ekoa da.
UZTARO 70, 79-96 82 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
Alde ba e ik, Gu u ze Go i a zein giza e-ze bi zue a a jo zen du en pe sonak
di ugu (n= 200). Bes e ik, giza e-ze bi zuekiko dependen zia ik ez du en e a
sozialki au onomoak di en subjek uek e e pa e ha u zu en (n= 82).
2.2. Da u-bilke ako esnak e a galde-so ak
Ike ke a hau egi eko e abili dugun esnak bi alde nagusi di u. Lehenengoak
hainba e emu ekologiko an ja o ia du en aldagai soziodemog a ikoak (sexua,
adina, egoe a zibila e a amilia-egoe a), au emig a o ioak (mig a zeko a azoiak
e a inkapene ako in en zioa) e a pos mig a o ioak (lana, jus izia, e xebizi za, emo-
zioak, disk iminazio-egoe a e a hau emandako dis an zia kul u ala, akul u azio-
jokabideak, sa e sozialak e a osasun men ala) az e zen di u. E o kinen egoe a
jaso zen duen e a galde a i xiez osa u ik dagoen galde-so a ba ean oina i u
egi en da.
Aldagai soziodemog a ikoak, au emig a o ioak e a zenbai aldagai pos mig a-
o io (lana en, jus izia en e a e xebizi za en egoe a) galde a ka ego ikoen bidez
bildu di a (adibidez: zein izan da mig a zeko a azoia?: poli ikoa, ekonomikoa,
o makun za hobe zea, amilia ekin bil zea, edo, bes e ba ).
Bes e aldagaiak neu zeko esaldien au ean Like moduko galde ak e abili di-
a: dis an zia kul u ala ezagu zeko (1-oso u u i 8-oso ge u) edo a hau emandako
disk iminazioa e a sa e sozialak az e zeko (1-eze e e ez 5-be i-asko). Akul u azio-
jokabideak neu zeko Be yk (1989) p oposa zen duen e edua e abiliz 4 galde a
egi en di a. Hauek Zlobinna e a bes eek (2004) e abiliak e a de ini uak izan di a
au e ik, e a, o o ha , akul u azio-ja e ak, egoe a ideala e a nahi dena neu zen
di uz e (1-eze e e ez 9-be i-asko).
Egoe a emozionala ezagu zeko 17 emozioz osa u ik dagoen ze enda ba au -
kez u da. Ze enda ho ek au eko ike ke e an alpha= 0,76ko ba ne- inko asuna
e aku si zuen. Ho ela pe sonek emozioen p esen zia aipa u beha zu en.
E a buka zeko, osasun men ala az e zeko PRIME-MD e an si da (Spi ze e
al., 1994), gaz elaniaz dagoen be sioan (Baca e al., 1999). Galde egi hau, DMS-
IV delakoak di uen oina iak kon uan ha uz, osasun-zen oe an e abil zeko egin
zen, e a a azo psikologikoak ga a zeko a iskuan dagoen jendea de ek a zeko
balio du. 5 a lo jaso zen di u: an sie a ea, dep esioa, soma izazioa, elikadu a-
as o noak e a alkoholismoa. Gaine a, osasun-pe zep zioa o oko asunean
neu zeko galde a ba dago.
Hizkun za desbe dine an balioz a u da, da abilen hizkun za e a e an zu eko e a
e aza da, e a minu u gu xi ba zuk beha di a be e zeko, ho ega ik galde-so a
hau egokia da ike ke a hone an e abil zeko.
Az e zen di en emai ze an lau a lo psikologiko ha u di a; dep esiboa (2
galde a), an sie a ekoa (3 galde a), soma ikoa (15 galde a) e a elikadu a en
deso eka (galde a 1). Dep esio e a an sie a e-sin ome an gu xienez galde a ba i
e a soma ikoe an hi u galde a i posi ibo e an zunez ge o, deso eka ba ga a zeko
a iskuan dagoela ule dai eke.
UZTARO 70, 79-96 83 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
T esna en biga en aldea, be iz, Hi zen Asoziazio Lib ea en espa u ba ez ho -
ni u ik dago, be an pa aideei ondo engo es imuluen au ean bu u a da ozkien
lehengo hi zak idaz ea eska zen zaie: Mag eb, La inoame ika e a Eu opako Ekial-
deko pe sona. Bai esna en alde kuan i a iboak bai kuali a iboak, elka izke a
e di-egi u a u ba en bidez osa u ik izan zi en.
2.3. P ozedu a
Ike ke a anskul u al ba denez, zenbai egoe a zeha z ahal den moduan sai-
hes eko, zenbai aspek u me odologiko kon uan ha u izan di a, adibidez, kul u a
ezbe dine an egokiak di en aldagaiak, bi a eka iak e a hizkun za desbe dinak
e abili di a (Páez e a Ve ga a, 2000).
Ho ega ik, galde-so ak e o kinen a ean maiz asun handiena ekin e abil zen
di en hizkun ze a a i zuli izan di a (gaz elania a, an sese a, a abie a a e a e usie-
a a), e a zenbai elka izke a a ako Mag ebe ik zein Ekialdeko Eu opa ik e o i ako
bi a eka ien lagun za izan dugu.
Elka izke ak egi eko unean da uak jaso zeko bi p ozedu a e abili di a. Alde
ba e ik, Gu u ze Go i a jo dugu elka e ho e ako zuzenda i za- aldea en au eko
ona pena ekin, ze bi zu mo a ezbe dinen beha ean dauden pe sonekin elka iz-
ke ak egi eko, e a bes e ik, au onomoak di en pe sonekin ha emane an ja zeko
elu ezko bola en p ozedu a e abili izan da, bi a eka i kul u alez e a pe sona
ezagunez balia uz. P ozedu a ho en bidez, ohiko bideak e abiliz lokaliza u ezin
di en biz anleengana ailega u ga a, e o kinak di en ezagunen sa eak e abiliz.
Elka izke a en i aupena gu xi go abehe a 45 minu ukoa izan zen, modu bolun-
a ioan pa e ha u zu en pe sonen anonimo asuna ziu a u zi zaien, e a ike ke a-
en helbu uez in o ma u zi zaien au ez au e.
Da u es ualei eske , SPAD-T —Sys éme Po able pou l’Analyse des Dones—
(Leba e a Salen, 1994) p og ama en bi a ez gu xiengo kul u al bakoi za i
asozia u a zeuden i udikapenen e emu seman ikoa en osagaien analisi ba egi ea
posible izan zen.
Eduki-analisien bidez egi en den i udien az e ke ak, maiz asunen a abe a,
auke a ema en digu ka ego ia- alde ba ek duen pisua jaki eko. Ka ego ia ho iek
ike ke a ako in e es eo ikoa du en alde di psikosozialen aldagaiei e an zu en die e.
Hi u epaile «i su» e a independen ek oga u zu en auke a u ako ka ego izazio-
sis ema. Au ki u ako epaileen a eko ba -e o ze mailak idaga i asun handia
eskain zen duen ka ego izazio-sis ema ba ekin lan egi ea ahalbide zen du.
Doise e a bes eek (1993) p oposa zen du en e edu i asikoa e abiliz, lehen-
dabizi, pa e-ha zaileek gu xiengo kul u al bakoi za en ingu uan dauzka en komu-
neko kon zepzioak az e zea ahalbide zeko, pe sona «la inoame ika », «mag eb a »
e a «ekialdeko eu opa » es imuluen e an zunen eduki-analisia egin zen. Hi zen
analisia 3 ik go ako maiz asuna zu en hi zak esku a uz bu u u zen. Ezauga i p o-
o ipikoen i izpidea e abiliz, hau da, hi z guz ie a ik % 50eko maiz asun ba ekin
aipa uak izan di enak, gu xiengo kul u al bakoi zak osa zen di uen i udikapenak
au kez en di a.
UZTARO 70, 79-96 84 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
Ondo en, no banakoen a eko mailan azal zen di en alde kul u alen ingu uko
kon zepzioen aldake en analisian sakon zeko, e an zun- ipologien exis en zian
mia u zen, subjek uen ko esponde zia e a klasi ikazio hie a kikoen analisien bidez.
Me odo honek no banakoek e agindako aldeak osa zen di u eu en e an zunen
an zeko asuna en a abe a.
Ko esponden zien ak o e-analisia aulen ike ke a ako esna da. T esna honek
le o e a zu abee an aldagaien i emen a eko an zeko asunak az e zea ahalbide u
egi en du, au kez en di en pun uen hu bil asunei edo ge u asunei eske , bai a
p og amak be ak au kez en di uen gaine ako emai zei eske e e (balio p opioak).
Tes -eko balioak balio absolu uan 2 ik go akoak di enean esangu a su za ha zen
di a, gu xi go abehe a .95eko esangu a asun maila ba i dagokiola.
Buka zeko, alde kul u al bakoi zean i udikapenak nola inka zen di en ezagu-
zeko asmoz, gu xiengo bakoi zak be e bu ua i bu uz duen pe zepzioa ike u
genuen, be iz e e ezauga i p o o ipikoen i izpidea e abiliz. Hauek emandako
hi zen % 50 osa zen du e.
Da uen p ozesamendu kuan i a iboa gauza zeko Windowse ako SPSS 12.
(Social Package o Social Sciences) p og ama e abili zen.
3. Emai zak
3.1. Gu xiengo kul u alak e a i udikapenak
3.1.1. Pe sona la inoame ika a
1. aulan jaso ako emai zen a abe a, pe sona la inoame ika en kolek iboa
osa zen du en i udikapenen elemen u klabeek, pa e-ha zaile mul zoa kon uan
ha u ik, ondo engoei men egi en die e: hegoame ika ak (20), alaiak (14), langi-
leak (14), ondo (12), he ikideak (11), dan za (11), hu bilak (10), ezagu za ik ez du
(10), jaia (9), immig an eak (9) e a p ibilegia uak (8).
1. aula. Pe sona la inoame ika a i asozia u ik dauden hi zak e a maiz asunak.
Klasi ikazio hie a kikoa en analisiak subjek uen hi u aldeka ze a gi azaldu
zi uen (2. aula): ados asun handiene a iko i udikapenek (n=269; % 95) hegoame-
ika , alai e a langile hi zekin ge u asuna adie az en du e, ja o ia i, izae a i e a
UZTARO 70, 79-96 85 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
kuali a e ba i e e e en zia eginez. Bes e mo a ba eko i udikapen pe i e ikoagoek
izae a la inoa i (n=4; % 2) e a ezbe din asuna i (n=9; % 3) en asia ema en die e.
2. aula. Pe sona la inoame ika a i bu uzko i udikapen-mul zoak.
Populazio la inoame ika ak be e alde kul u ala i bu uz duen pe zepzioa i
dagokionez, ados a u ako i udiak men egi en die ondo engoei: hegoame ika ak
(13), langileak (11), alaiak (11), dan za (9), he ikideak (9), jaia (7), ondo (6), onak
(6) e a i ekiak (6).
3.1.2. Mag ebeko pe sona
Kolek ibo mag eb a a en ingu uan ados u iko i udikapenek (3. aula) lagina en
oso asuna kon uan ha uz, ba ez e e men egi en die e ondo engoei: onak e a gaiz-
oak (15), ez di u ezagu zen (12), ondo (11), ez di u gus uko (9), denak be dinak
(8), a u ik ez (8), immig an eak (8), ezbe dinak (8), eze ez (8), e lijioa (7), ezau-
ga i nega iboak (7), pob eak (7), A ika (7), jus izia eza (6), ezbe dinak (6) e a
kul u a (6).
3. aula. Mag eb a pe sona i asozia u ik dauden hi zak e a maiz asunak.
Klasi ikazio hie a kikoa en analisiak subjek uen hi u aldeka ze a gi p oduzi u
zi uen (4. aula): pe zepzio anbibalen eak (onak e a gaiz oak daude) e a populazio
honekiko dagoen ezjakin asuna (ez di u ezagu zen) suma u egi en di a (n=248;
UZTARO 70, 79-96 86 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
% 88). Ga an zi gu xiagokoak di uz e be iz e e anbibalen e di en ondo o oko
ba , amilia, gaiz oak e a ezauga i e nikoak (n=23; % 8) e a ezbe din asuna i e a
konno azio nega iboei (n=11; % 4) asozia u ik dauden ho iek e e.
4. aula. Mag ebeko pe sona i bu uzko i udikapen-mul zoak.
Populazio mag eb a ak be e alde kul u ala i bu uz duen pe zepzioa i dago-
kionez, ados a u ako i udiek men egi en die e ondo engoei: ondo (9), onak e a
gaiz oak (7), gus ukoak di u (5), denak be dinak (4), e o kinak (4), e lijioa (4),
jus izia eza (4), a abia ak (3), kon ian za eza (3), ezbe dinak (3), ma okoa ak (3)
e a beha a (3).
3.1.3. Ekialdeko Eu opako pe sona
5. aulan jaso ako emai zen a abe a, Ekialdeko Eu opako pe sonen populazioa
osa zen du en i udikapenen elemen u klabeek, pa e-ha zaileen mul zoa kon uan
ha u ik, ondo engoei men egi en die e: ez di u ezagu zen (27), a u ik ez (17),
onak (11), Eu opa (10), ondo (9), denak be dinak (9) e a no mala (8).
5. aula. Ekialdeko Eu opako pe sona i asozia u ik dauden hi zak e a maiz asunak.
UZTARO 70, 79-96 87 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
In e esga ia li za eke alde kul u al ezbe dine ako kideak no banako moduan
ezagu zea, elka ekin komunean dauka ena ezagu uz, e a bes e aldeen alde di
posi iboak ezagu zeko auke a emango luke en ak ibi a e komuni a ioak diseina-
zea: be en kul u a, hizkun za, e a aba . Labu bilduz, maila ezbe dine an lan egin
(no banako, e lazional, sozio-komuni a io) e a komuni a ea inda uko du en alde
a eko i udikapen posi iboak inda zea, denbo an zeha man enduko di en elka-
e agin-egoe en e a bi aldee a ik babesa be ma zen du en egoe en alde joka uz.
5. E e e en ziak
Balcáza , F.; Suá ez-Balcáza , Y. e a Keys, C. (1998): “Un modelo de In es igación pa a
desa olla la capacidad de las comunidades pa a inc emen a su pode ”,
Summa Psicológica, 5, 123-147.
Baumeis e , R. F. e a Lea y, M. R. (1995): “The need o belong: Desi e o in e pe sonal
a achmen s as a undamen al human mo i a ion”, Psychological Bulle in, 117,
497-529.
Beise , M.; Johnson, P. J. e a Tu ne , J. (1993): “Unemploymen , unde employmen and
dep essi e a ec among Sou heas Asian e ugees”, Social Science & Medicine,
28,183-195.
Be nal, G. e a Sáez-San iago, E. (2006): “Cul u ally cen ed psychosocial in e en ions”,
Jou nal o Communi y Psychology, 34, 121–131.
Be y, J. W. e a Kim, U. (1988): “Accul u a ion and men al heal h”, in P. Dasen; JW. Be y,
e a N. Sa o ius (a g.), Heal h and c oss-cul u al psychology: Towa ds
applica ions, Sage, Lond es, 207-236.
B ewe , M. B. (1997): “On he social o igins o human na u e”, in C. McGa y e a S. A.
Haslam (a g.), The message o social psychology, Blackwell, Ox o d, 54–62.
Cuad ado, I.; Mole o, F.; Na as, M. S. e a Ga cía, M. C. (2003): “Inmig ación y u ismo:
di e encias en pe cepciones y ac i udes hacia los ex anje os en una mues a de
niños-as alme ienses”, Re is a de psicología social, 18(2),121-140.
Díaz Nicolás, J. e a Ramí ez La i a, M. J. (2001): “La inmig ación en España: una década
de in es igaciones”, IMSERSO, Mad il.
Doise, W.; Clèmence, A. e a Lo enzi-Cioldi, F. (1993): The Quan i i e Analysis o social
Rep esen a ions, Hemel La Hemps ead, Ha es e Whea shea .
Dijke , A. J. (1987): “Emo ional eac ions o e hnic mino i ies”, Eu opean Jou nal o Social
Psychology, 17, 305-325.
Ga cía-Rod íguez, M. (2007): “In oduc ion. In eg a ing New Mig an s in he New Eu ope. A
Challenge o Communi y Psychology”, in II Eu opean Communi y Psychology
Associa ion Semina , Se illa.
Hagendoo n, L. (1993): “E hnic ca ego iza ion and ou g oup exclusion: Cul u al alues and
social s e eo ypes in he cons uc ion o e hnic hie a chies”, E hnic and Racial
S udies, 16, 27–51.
Jodele , D. (1984): “Rep ésen a ion sociale: phénomène, concep e héo ie”, in S.
Mosco ici (a g), Psychologie sociale, PUF, Pa is.
Kelly, J. G.; Ryan, A.M.; Al mam, B. E. e a S elzne , S. P. (2000): “Unde s anding and
Changing Social Sys ems: An Ecological View”, in J. Rappapo e a E. Seidman
(a g.), Handbook o Communi y Psychology, Kluwe Academic/Plenum
Publishe s, New Yo k.
Leba , L. e a Salem, A. (1994): S a is ique ex uelle, Pa is.
Lippman, W. (1922): Public opinion, Ha cou , New Yo k.
UZTARO 70, 79-96 94 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
Maslow, A. (1968): Mo i a ion and pe sonali y, Ha pe & Row, New Yo k.
Mille , D. (1999): P inciples o Social Jus ice, Ha a d Uni e si y P ess, Lond es.
Ma in, G. e a Ma in, B V. (1991): Resea ch wi h hispanics popula ions, Sage, Newbu y
Pa k: CA.
Ma ínez, M. F.; Ma ínez, J. e a Calzado, V. (2006): “La Compe encia Cul u al como
e e en e de la Di e sidad Humana en la P es ación de Se icios y la
In e ención Social”, In e ención Psicosocial”, 15 (3), 331-350.
Ma ínez de Taboada, C.; A noso, A. e a Elgo iaga, E. (2008): “Inmig ación y nue as
o mas de elación en Guipúzcoa: noso os, oso os, ellos”, Gipuzkoako Fo u
Aldundi ako ike ke a- xos ena, Donos ia.
Mosco ici, S. (1976): La Psychanalyse son Image e son Public, PUF, Pa is.
Mouanou oua, V. L.; B own, L. G.; Cappelle y, G. G. e a Le ine, R. V. (1991). “A Hmong
adap a ion o he Bech dep ession in en o y”, Jou nal o Pe sonali y Assessmen ,
57(2),309-322.
Na as, M. e a Cuad ado, I. (2003): “Ac i udes hacia inmig an es a icanos y gi anos: un
es udio compa a i o”, Apun es de Psicología, 21(1),29-49.
Nelson G. e a P illel ensky, I (2005): Communi y Psychology. In pu sui o libe a ion and
well-, Being, Palg a e Macmillan.
Nesdale, D. e a Mak, A. (2003): “E hnic iden i ica ion, sel -es eem and immig an
psychological heal h”, In e na ional jou nal o in e cul u al ela ions, 27, 23-40.
Páez, D. e a Ve ga a, A. (2000): “Theo ical and me hological aspec s o c oss-cul u al
esea ch”, Psico hema, 12, 1-5.
Pe nice, R.; T lin, A.; Hende son, A. e a No h, N. (2000): “Employmen and men al heal h
o h ee g oups o immig an s o New Zealand”, New Zealand Jou nal o
Psychology, 29(1),24-29.
Pe ig ew, T. e a Mee ens, R. W. (1995): “Sub le and bla an p ejudice in Wes e n Eu ope”,
Eu opean Jou nal o Social Psychology, 25, 57-76.
Ramí ez-Goicoechea, E. (1996): “Inmig an es en España: idas y expe iencias”, CIS,
Mad il.
Rosenbe g, M. (1979): Concei ing he sel , Basic Books, New Yo k.
Saba ie , C. e a Be y, J.W. (1996): “Inmig ación y acul u ación”, in R. Y. Bou his e a J-Ph.
Leyens (a g.), Es e eo ipos, disc iminación y elaciones en e g upos, McG aw-
Hill, Mad il.
Schmi , M. T.; Spea s, R. e a B anscombe, N. R. (2003): “Cons uc ing a mino i y g oup
iden i y ou o sha ed ejec ion: The case o in e nacional s uden s”, Eu opean
jou nal o social psychology, 33(1),1-12.
Spea s, R. e a Mans ead, A. S. R. (1989): “The social con ex o s e eo yping and
di e en ia ion”, Eu opean Jou nal o social psychology, 19, 101-121.
S okols, D. (2000): “The social ecological pa adigm o wellness p omo ion”, in M. Schneide
Jamne e a D. S okols (a g.), P omo ing human wellness: New on ie s o
esea ch, p ac ice and policy, CA: Uni e si y o Cali o nia P ess, Be keley.
Taj el, H. (1969): “Cogni i e aspec s o p ejudice”, Jou nal o Social Issues, 25, 79-97.
–––––––––––––, (1972): “La ca égo isa ion sociale”, in S. Mosco ici (a g.), In oduc ion à la
psychologie sociale, Vol. 1, La ousse, Pa is.
–––––––––––––, (1981): Human G oups and social ca ego ies, Camb idge Uni e si y P ess,
Camb idge.
Valencia, J. F.; Guimelli, C.; Gane a, Z. e a Pe e a, S. (2007): “El ol de las egulaciones
no ma i as en es e eo ipos y ac i udes hacia g upos mino i a ios: e idencia en
dos países”, in C. L. Guillén. e a R. Guil (a g.), Psicología Social: un encuen o
de pe spec i as, 1, 431-444.
UZTARO 70, 79-96 95 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
Van Oudenho en, J. P. e a Eisses, A. M. (1998): “In eg a ion and assimila ion o Mo occan
immig an s in Is ael and The Ne he lands”, In e na ional Jou nal o In e cul u al
Rela ions, 22, 293-307.
Wa d, C.; Bochne , S. e a Fu nham, A. (2001): The psychology o cul u e shock, Rou ledge
Ho e, UK.
Williams, K. D. e a Somme , K. L. (1997): “Social os acism by cowo ke s: Does ejec ion
lead o loa ing o compensa ion?”, Pe sonali y and Social Psychology Bulle in,
23,693-706.
UZTARO 70, 79-96 96 Bilbo, 2009ko uz aila-i aila
