Komunikazio-antsietatea euskara bigarren hizkuntza dutenengan

Fontes Lingvæ vasconvm stvdia et docvmenta Año XLIX. urtea 124 - 2017 Uztaila - abendua Julio - diciembre Komunikazio-antsietatea euskara bigarren hizkuntza dutenengan Jasone Cenoz, Alaitz SantoS Separata 369 Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, uztaila-abendua, 2017, 369-387 ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5816 Komunikazio-antsietatea euskara bigarren hizkuntza dutenengan Ansiedad comunicativa en euskara como segunda lengua Communicative anxiety in Basque as a second language Jasone Cenoz Euskal Herriko Unibertsitatea, upv/ehu [email protected] Alaitz SantoS Euskal Herriko Unibertsitatea, upv/ehu [email protected] Lana honek mineCo/federen (laguntza-zenbakia: edu2015-63967-R) eta Eusko Jaurlaritzaren (laguntzazenbakia: dream IT-714-13) laguntza jaso du. Jasotze data: 2017/08/14. Behin-behineko onartze data: 2017/09/29. Behin betiko onartze data: 2017/10/18. 370 Jasone Cenoz, Alaitz SantoS Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, julio-diciembre, 2017, 369-387 ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5832 LABURpEnA Artikulu honetan, Euskal Autonomia Erkidegoan H1 gaztelania duten hiztunen euskararekiko komunikazio-antsietateari buruzko ikerketa bat aurkezten da. Artikuluaren xedea da euskara bigarren hizkuntza duten hiztun helduen hizkuntza horrekiko antsietatearen inguruan sakontzea. Ikerketa honetan 346 subjektuk parte hartu zuten, eta eskolatuak izan zireneko hizkuntza-ereduaren arabera bereizi ziren. Tresna kuantitatiboak eta kualitatiboak erabili ziren datuak biltzeko. Emaitzek adierazten dute hiru taldeen artean diferentzia esanguratsuak daudela euskararekiko antsietateari dagokionez. Datu kualitatiboen argitan, euskararekiko antsietatean eragiten duten sei faktore identifikatu dira. Gako hitzak: hizkuntza-antsietatea; bigarren hizkuntza; euskara; hizkuntza-ereduak. REsUmEn En este artículo se presenta un estudio sobre la ansiedad comunicativa en euskara de hablantes cuya L1 es el castellano en la Comunidad Autónoma del país Vasco. El artículo tiene como objetivo profundizar en el estudio de la ansiedad de los hablantes adultos hacia el euskara como L2. El estudio incluye 346 participantes divididos en tres grupos según el modelo lingüístico en el que habían estudiado. se utilizaron instrumentos tanto cuantitativos como cualitativos para la recogida de datos. Los resultados indican que existen diferencias significativas entre los tres grupos en la ansiedad hacia el euskara. También se identificaron en los datos cualitativos seis factores que pueden producir ansiedad. Palabras clave: ansiedad lingüística; segunda lengua; euskara; modelos lingüísticos. ABsTRACT This article reports a study on communicative anxiety in Basque of spanish L1 speakers in the context of the Basque Autonomous Community. The paper aims at exploring the anxiety of adult learners of Basque as a second language. This study includes 346 participants who were assigned to three groups according to the linguistic model they were enrolled when they were at school. Quantitative and qualitative instruments were used to collect the data. The results indicate that there are significant differences in anxiety towards Basque between the three groups. six factors that can be the source of anxiety in Basque were also identified from the qualitative data. Keywords: Language anxiety; second language; Basque; linguistic models. / 2 371 Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, uztaila-abendua, 2017, 369-387 KomuniKazio-antsietatea eusKara bigarren hizKuntza dutenengan ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5816 1. Sarrera. 2. KomuniKazio-antSietatea. 2.1. Euskararekiko antsietatea. 3. iKerKeta. 4. metodoa. 4.1. parte-hartzaileak. 4.2. Tresnak. 4.3. prozedura. 5. emaitzaK. 5.1. H1 gaztelania duten hiztunen euskararekiko antsietatea. 5.2. Euskararekiko antsietatean eragina duten aldagaiak. 6. ondorioaK. 7. erreferentziaK. 1. sARRERA Hizkuntza-antsietatea aldagai afektibo garrantzitsutzat jotzen da bigarren edo atzerriko hizkuntza baten jabekuntzan eta erabileran (Horwitz et al., 1986). Atzerriko hizkuntzarekiko antsietatea askotariko dimentsioak dituen konstruktu konplexua da, hizkuntza bat ikasteko prozesuan eragina izan dezakeena. Izan ere, bigarren hizkuntzen ikasle eta erabiltzaileek sarritan antsietatea, urduritasuna eta lotsa sentitzen dituzte bigarren hizkuntza erabiltzean. Artikulu honetan, Euskal Autonomia Erkidegoaren testuinguruan hiztun helduek euskararekiko duten komunikazio-antsietateari buruzko ikerketa bat aurkezten da. Zehazki, gaztelania lehen hizkuntza eta euskara bigarren hizkuntza dituzten hiztunak ditu aztergai ikerketak. Ondorengo ataletan komunikazio-antsietatea, ikerketaren ezaugarriak, metodoa, emaitzak eta ondorioak aurkeztuko ditugu. 2. KOmUnIKAZIO-AnTsIETATEA Antsietatea arreta handia erakarri izan duen aldagai afektiboa da (Rachman, 1998). spielberg-ek (1983, 1. orr.) honela definitu zuen antsietatea: «subjective feeling of tension, apprehension, nervousness, and worry associated with an arousal of the autonomic nervous system» («tentsio, uzkurdura, urduritasun eta ardurazko sentipen subjektiboa, nerbio-sistema autonomoaren aktibazioarekin lotua»). Bigarren/atzerriko hizkuntzarekiko antsietatearen ikerkuntzak garapen handia izan du azken hamarkadetan (hastapenetako ikerketari buruzko gainbegirada baterako, ikus scovel, 1978). macIntyre eta Gardner-ek (1991) hiru dimentsio bereizi zituzten antsietatean: antsietate orokorra, egoerazko antsietatea eta hizkuntza-antsietatea. 3 / 372 Jasone Cenoz, Alaitz SantoS Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, julio-diciembre, 2017, 369-387 ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5832 Hizkuntza-ikaskuntzan, antsietatea egoerari lotutako konstruktutzat jo izan da nagusiki (Horwitz et al., 1986). Autore hauentzat, atzerriko hizkuntzarekiko ikasgelako antsietatea (flCa, ingelesezko sigletan) litzateke «a distinct complex of selfperceptions, beliefs, feelings, and behaviors related to classroom language learning arising from the uniqueness of the language learning process» («ikasgelan hizkuntza ikastearekin lotutako autopertzepzio, uste, sentimendu eta portaeren uztartze berezia, hizkuntza ikasteko prozesuaren berezko izaerak eragindakoa» 28. orr.). Antsietatea ahozko ekoizpenarekin lotu izan da sarritan, kontzeptuaren azpimota bat sortzeraino: komunikazio-uzkurdura (Horwitz et al., 1986; macIntyre & Gardner, 1989). Antsietate-mota jakin bat da komunikazio-antsietatea, komunikaziozko ekintza bat egin behar izatearen beldurrak eragiten duena (Rubio, 2004). Horwitz eta besteren (1986) hitzetan, «herabetasun-mota bat da, bereizgarri nagusia pertsonekin komunikatzeko beldurra edo antsietatea duena. Binaka, taldean edo jendaurrean hitz egiteko zailtasuna izatea, edo adierazitako mezu bat entzun edo ikastekoa, komunikazio-uzkurduraren seinale izan ohi da» (127. orr.). Komunikazio-antsietatea ikasgelaren barruan nahiz gelatik kanpoko gizarte-harremanetan senti liteke. Ikerketa ugarik erakutsi dute antsietateak ondorio kaltegarriak dituela bigarren edo atzerriko hizkuntzaren jabekuntzan, komunikazio-jardunari eta ikaskuntza-prozesuei erasaten baitie (macIntyre & Gardner, 1991). Dewaelek (2002, 2005) adierazi zuen antsietateak atzerriko hizkuntzaren ikaskuntza kaltetzen duela, ikasleen ikasteko motibazioa apaltzen duelako eta atzerriko hizkuntzarekiko jarrera negatiboak elikatzen dituelako. Hizkuntza-antsietatea ez da faktore isolatu bat; aitzitik, faktore indibidual, sozial, linguistiko eta egoerazko ugarirekin lotuta dago. Ikerketek antsietatearen eta beste hainbat faktoreren arteko erlazioa aztertu dute; faktore horietako batzuk dira adina, generoa, nortasuna, hizkuntza-maila, motibazioa eta eleaniztasuna, besteak beste (ikus, adibidez, Dewaele, 2007a, 2007b). Atzerriko hizkuntzarekiko antsietatearekin lotu izan den faktoreetako bat hiztunak atzerriko hizkuntza horretan duen maila da. Ikerketa askok antsietateak atzerriko hizkuntzaren errendimenduan duen eragina aztertu dute. Gardner eta macIntyrek (1993) adierazi zutenez, hizkuntza-antsietatea da, «bakarka, errendimenduarekin lotura estuena duen faktorea» (183. orr.), eta nabarmendu zuten hizkuntza-antsietate handia izateak eragin negatiboa duela hizkuntzaren ikaskuntzan eta ekoizpenean. Horwitzek (1986) korrelazio esanguratsu negatiboak aurkitu zituen ikasleen kalifikazioen eta atzerriko hizkuntzarekiko antsietatearen artean, adi tzera emanez antsietate-maila altuenak zituzten ikasleek emaitza kaskarragoak lortzen zituztela hainbesteko herstura sentitzen ez zutenek baino. Coulombe-k (2000) ere an tzeko emaitzak lortu zituen frantseseko eskolen testuinguruan. Zenbait ikerketek hiztunak atzerriko hizkuntzan duen mailak haren antsietate-mailan izan dezakeen eraginari erreparatu diote. Oro har, elkarrekin lotuta egon ohi dira hizkuntza-maila altua eta antsietate-maila apala. Adibidez, sparks eta bestek (1997) adierazi zuten atzerriko hizkuntza bat ikastearen aurrean antsietate-maila altuak zituzten ikasleek emaitza nabarmen kaskarragoak lortzen zituztela irakurmenean, entzumenean eta mintzamenean. Liu-k (2006) atzerriko hizkuntzarekiko ikasgelako antsietatearen eskala (flCaS) erabili zuen Txinan ingelesezko ikasketak egiten ez zituzten / 4 373 Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, uztaila-abendua, 2017, 369-387 KomuniKazio-antsietatea eusKara bigarren hizKuntza dutenengan ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5816 unibertsitateko 547 ikasle txinatarrekin egindako ikerketa batean, eta berretsi zuen antsietate-maila apalenak hizkuntza-maila altueneko ikasleek zituztela. santos, Cenoz eta Gorter-ek (2015) ere aurkitu zuten partaideen ingeleseko maila orokorrak eragin nabarmena zuela ingelesarekiko hizkuntza-antsietatean. modu bertsuan, Dewaele eta macIntyrek (2014) ondorioztatu zuten atzerriko hizkuntzan gaitasun handia zuten ikasleek atzerriko hizkuntzarekiko ikasgelako antsietate txikiagoa dutela, eta atzerriko hizkuntzarekin gehiago gozatzen dutela. Ikerketa askok hizkuntza-maila altuak eta antsietate-maila baxuak erlazionatzen dituzten arren, aurkako erlazioa aurkitu dutenak ere badira (ikus, esaterako, Ewald, 2007; Jee, 2014). Atzerriko hizkuntzari dagokionez ere, gaitasunaren autopertzepzioa faktore garrantzitsua da pertsonek mintzatzeko eta komunikatzeko agertzen duten prestasunean (Donovan & macIntyre, 2004). Gaitasunaren autopertzepzioa bigarren hizkuntzarekiko komunikazio-uzkurdurarekin erlazionatu izan da (macIntyre et al., 1997), eta haren eraginak komunikatzeko trebetasunari erasan diezaioke (mcCroskey & Richmond, 1990). Hiztun askok beren hizkuntza-gaitasuna ebaluatzeko joera izaten dute. Horrek eragin positiboa izan dezake ikasteko estrategien garapenean, baina, bestalde, hiztunen antsietatea areagotu dezake, dituzten gabezia linguistiko batzuen jakitun izatean (macIntyre & Gardner, 1989). Hizkuntza-maila altuak –autopertzepzioaren arabera– atzerriko hizkuntzarekiko antsietate-maila baxuekin lotuta daude (Dewaele et al., 2008), eta hizkuntza-maila baxuak, berriz, atzerriko hizkuntzarekiko antsietate-maila altuekin (Dewaele & Thirtle, 2009). Dewaele eta bestek (2008) hizkuntza-mailaren autopertzepzioak atzerriko hizkuntzarekiko antsietatean duen eragina aztertu zuten. subjektuak 464 pertsona eleaniztun ziren, eta beren ustez zer mintzamen-mailaz zuten adierazteko eskatu zitzaien. Kasu honetan, galdera bakar bat egin zen atzerriko hizkuntzarekiko antsietatea neurtzeko, H1, H2, H3 eta H4ri buruzko 5 puntuko Likert eskala erabiliz. Ikerketaren emaitzek erakutsi zuten mintzamen-mailak –autopertzepzioaren araberakoak– erlazioa zuela H2, H3, eta H4rekiko hizkuntza-antsietatearekin. Izan ere, beren burua hizkuntza-maila altukotzat jo zuten parte-hartzaileek atzerriko hizkuntzarekiko antsietate gutxiago zutela adierazi zuten. Liu eta Jackson-ek (2008) ere aurkitu zuten autoebaluazioaren araberako ingeleseko maila orokorrak eragin nabarmena zuela ingelesarekiko hizkuntza-antsietatean. maila altuagoko parte-hartzaileek antsietate gutxiago agertzen zuten maila apalagokoek baino. Kitanok (2001) ikerketa bat egin zuen aebetan japoniera ikasten ari ziren unibertsitateko ikasleekin, eta flCaSen bertsio egokitu bat eta mintzamen-mailaren autoebaluazioari buruzko hiru neurketa erabili zituen. Emaitzen arabera, beren mintzamen-maila apalagotzat jotzen zuten ikasleek antsietate gehiago zuten. Kitanok (2001) ondorioztatu zuen, halaber, maila aurreratuko ikasleen artean ebaluazio negatiboaren beldurrak erlazio estua zuela antsietatearekin. Bestalde, hizkuntza baten testuingurua eta hizkuntzarekiko esposizioa garrantzi handikoak dira hizkuntza ikasteko prozesuan eta hizkuntza-errendimenduan. Hizkuntzak ikasteko bi testuinguru-mota nagusi bereizi izan ohi dira: testuinguru 5 / 374 Jasone Cenoz, Alaitz SantoS Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, julio-diciembre, 2017, 369-387 ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5832 naturala eta ikasgelakoa (Jiménez Catalán & Ruiz de Zarobe, 2009). Hain zuzen ere, komunikazio-antsietatea berdin senti liteke bi testuinguruotan, alegia, ikasgelaren barruan nahiz gelatik kanpoko gizarte-harremanetan. Zenbait ebidentzia bada pentsatzeko atzerriko hizkuntzaren gela etengabeko antsietatea eragiten duen testuingurua izan daitekeela (ikus Horwitz et al., 1986, Horwitz, 2001). Ikaskideak edo irakaslea ulertzeko gai ez izatea edo haiek norbera ez ulertzea dira ikasleak hizkuntza-ikasgela baten testuinguruan herstura sentitzeko arrazoietako batzuk (Baran-Lucarz, 2011). Gelaren aurrean ahoz jardun behar izatea, ahozko aurkezpenak nahiz bat-bateko aurkezpenak eginez, antsietatea areagotzearekin erlazionatzen da (Young, 1990; palacios, 1998). Hiztunaren antsietatean eragiten duen beste faktore bat alderaketa soziala da. Japonian egindako ikerketa batean, Yoshidak (2013) nabarmendu zuen zer garrantzitsua zen ikasleentzat beren ikaskideen gaitasun-maila zehaztea, beren mailarekin alderatuta. Ikasleak ohartzen baziren denek antzeko gaitasun-maila zutela, atzerriko hizkuntzarekiko ikasgelako antsietatea nabarmen apaltzen zen. pertsonek, ikasgelaren testuinguruan ez ezik, eguneroko bizitzako testuinguruetan ere senti dezakete antsietatea, intentsitate desberdinez bada ere (Baran-Lucarz, 2011). Dewaelek (2007b) ondorio gisa atera zuen atzerriko hizkuntzaren erabiltzaileak lasaiago sentitzen direla lagunekin testuinguru pribatuetan arrotzekin baino; beraz, solaskidea nor den ere kontuan hartu beharreko alderdi garrantzitsua da. Woodrow-k (2006) seinalatu zuen xede-hizkuntzako jatorrizko hiztunekin komunikatzea zela antsietateiturri ohikoenetako bat. Australian ingeleseko 275 ikaslerekin egindako ikerketaren ondorio bat zen parte-hartzaile guztiek sentitu zutela nolabaiteko antsietatea ingelesez hitz egiterakoan, baina jatorrizko hiztunekiko komunikazioa zen estres-eragile gisa gehien aipatutako faktorea; aldiz, jatorrizko hiztun ez zirenekin komunikatzeak ez zuen hainbesteko antsietaterik sortzen. 2.1. Euskararekiko antsietatea Azken 30 urteetan, hainbat hezkuntza-politika jarri dira abian, helburu argi batekin: euskara irakats-hizkuntza gisa ezartzea eaeko hezkuntza-sisteman, hezkuntzako etapa guztietan (Gorter, Zenotz, Etxague & Cenoz, 2014; Etxeberria & Etxeberria, 2015). Ondorioz, aldaketa nabarmenenetako bat izan da hezkuntza-sistema elebakarra izatetik elebidun izatera igaro dela. Euskara eta gaztelania derrigorrezko irakasgai dira ikastetxe guztietan, eta hiru hizkuntza-eredu garatu dira: A eredua, B eredua eta D eredua. Gaur egun, eskolaurreko eta lehen hezkuntzako ikasleen %90 B edo D ereduetan eskolatuta dago. Euskal Autonomia Erkidegoan euskara denez irakats-hizkuntza nagusia, ohikoa da H1 gaztelania duten ikasleek eduki akademiko guztia euskaraz ikastea, eta, gaur egun, euskara-gaztelania elebidunen %54,8ren H1 gaztelania da (Eusko Jaurlaritza, 2016). Euskara-gaztelania elebidun batzuek erraztasun handiagoa dute euskaraz gaztelaniaz baino (%27k), beste batzuek antzeko erraztasuna dute bietan (%30ek) eta %43 errazago moldatzen dira gaztelaniaz. Gaztelaniak hedapen handia du eta asko erabiltzen da Euskal Autonomia Erkidegoan, eta euskararen erabileran, berriz, hainbat faktorek eragiten dute, hala nola hizkuntza-mailak, lehen hizkuntzak (H1), eremu soziolinguistikoak, gizarte-harremanen sareek eta euskararekiko jarrerek. / 6 375 Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, uztaila-abendua, 2017, 369-387 KomuniKazio-antsietatea eusKara bigarren hizKuntza dutenengan ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5816 eaeko egoera soziolinguistikoa askotarikoa da kokapen geografikoaren arabera, eta oraindik arrakala bat dago ezagutzaren eta gizarte-erabileraren artean. Horregatik, kasu askotan H1 euskara ez duten hiztun ugarik tentsioa eta urduritasuna sentitzen dituzte egoera formal eta informaletan euskaraz hitz egiterakoan. Oraindik orain, Eusko Jaurlaritzak (2015) Euskararen gaineko oinarrizko diskurtsoen lanketa izenburu duen txostena argitaratu du, eta txosten horretan gizartean dauden euskararen inguruko diskurtsoak, balioak, jarrerak eta erabilera aztertu dira. Galde-sortak, foroak, Delphi teknikak eta taldeko eztabaidak egin eta erabili ziren adituen ekarpenak jasotzeko, bai eta hiru hiztun-talderi buruzko datuak biltzeko ere: euskara asko erabiltzen duten euskara-gaztelania elebidunak, eguneroko bizitzan euskara erabiltzen ez duten euskara-gaztelania elebidunak eta gaztelaniadun elebakarrak. Lortutako emaitzek oso errealitate interesgarria erakutsi zuten. Lehenik eta behin, euskara ama-hizkuntza ez duten hiztunen –euskaldun berriak deituak– erronka nagusia ez da euskararen ezagutza, haren erabilera baizik. Hiztun asko larri, urduri eta lotsatuta sentitzen dira euskara erabiltzerakoan, akatsak egiteko edo besteek haiei barre egiteko beldurra dutelako, eta hori izugarrizko oztopoa da komunikaziorako. Hain zuzen ere, beldur hori dela-eta hiztun ugari hizkuntza erabiltzen saiatu ere ez dira egiten, primeran ulertu arren. Hizkuntza-ziurtagiri bat lortzeko presioa, lanean euskaraz hitz egin beharra eta norbere gaitasun-mailarekiko konfiantzarik eza dira hiztunen antsietatean eragiten duten beste faktore batzuk. santos, Gorter eta Cenoz-ek (2017) Euskal Autonomia Erkidegoaren testuinguruan H1 gaztelania eta H1 euskara zuten hiztunen bigarren hizkuntzarekiko komunikazioantsietateari buruzko ikerketa bat burutu zuten. Aurkitutako emaitzen arabera, H1 gaztelania zuten partaideek euskararekiko (H2) antsietate gehiago zuten H1 euskara zuten partaideek baino, azken talde hauen antsietate maila gaztelaniarekiko (H2) baxuagoa izanez. peralesek (1996) ikerketa bat egin zuen euskaltegietan euskara ikasten ari ziren 679 ikaslerekin. Emaitzek erakutsi zuten lotura garbia zegoela antsietatearen eta hizkuntzaerrendimenduaren artean. Antsietate txikia agertzen zuten ikasleek kalifikazio hobeak atera zituzten antsietate handia agertzen zutenek baino. peralesen (1996) emaitzen arabera, bestalde, euskaran goiko eta erdiko mailetan zeuden ikasleek hasiberriek baino antsietate gutxiago sentitzen zuten. Euskaraz maila altuagoa zuten ikasleek antsietate gutxiago sentitzen zuten. 3. IKERKETA Ikerketa honen xedea hiztun helduen H2rekiko antsietatea aztertzea da, Euskal Autonomia Erkidegoaren testuinguruan. Ikerketaren beste helburu bat da euskararekiko komunikazio-antsietatean eragina duten faktoreak aztertzea, eta H1 gaztelania duten hiztun askok euskara (H2) erabili eta hitz egitera ez ausartzeko arrazoietako batzuk ulertzea, hiztunok hizkuntza hainbat urtez ikasten aritu arren. Jada aipatu dugunez, zenbait ikerketek euskararen ezagutzaren eta erabileraren artean dagoen 7 / 376 Jasone Cenoz, Alaitz SantoS Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, julio-diciembre, 2017, 369-387 ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5832 arrakala azpimarratu dute. Beraz, ikerketa honetan harago joan eta sakontasun handiagoz ulertu nahi da H2rekiko komunikazio-antsietatea bi hizkuntza ofizial dauden lekuetan. Ikerketa-galderak honako hauek dira: 1. IG. H1 gaztelania duten hiztunek antsietatea sentitzen al dute euskaraz (H2) jardutean? 2. IG. Zer aldagaik dute eragina euskararekiko komunikazio-antsietatean? 4. mETODOA 4.1. Parte-hartzaileak Ikerketa honetan H1 gaztelania duten 346 subjektuk hartu dute parte. Horietako gehienek euskara izan zuten irakats-hizkuntza eskolan (n=191), hau da D ereduan izan ziren eskolatuak lehen eta bigarren hezkuntzan. Laginaren %30ek (n=105) B ereduan ikasi zuten, euskara eta gaztelania –biak– izanda irakats-hizkuntzak, eta askoz gutxiagok (n=50) gaztelania, A ereduan eskolatuak izanez. Lagina osatzeko, Bilbon eta Donostian ikasten ari ziren unibertsitateko gizarte-zientzietako bigarren eta hirugarren urteko ikasleak (n=247), zehazki upv/ehuko hezkuntzaren eta enpresa-ikasketen arlokoak, eta ikasketak bukatu berritan Euskal Autonomia Erkidegoko enpresetan eta hezkuntza-erakundeetan lanean ari ziren profesional gazteak (n=99) hautatu ziren. Ikerketa honetako parte-hartzaileetatik 208 emakumezkoak ziren (%60) eta 138 gizonezkoak (%40), eta haien batez besteko adina 23,05 urte zen (d. tip.=5,72). parte-hartzaileei eskatu zitzaien ebaluatu zezatela euskaraz eta gaztelaniaz zuten maila entzumenean, mintzamenean, irakurmenean eta idazmenean, 1etik 10era bitarteko eskala batean (ikus, halaber, Dewaele et al., 2008; Thompson & Lee, 2013), eta autoebaluazioaren araberako euskara eta gaztelaniazko hizkuntza-mailaren guztizko puntuazioak atera ziren. Emaitzak 1. taulan jaso dira, batezbestekoak eta desbideratze tipikoak emanez. 1. taula. Gaitasuna euskaraz eta gaztelaniaz Euskara Gaztelania (gehienekoa=10) Bb. D. tip. Bb. D. tip. Entzumena 8,53 1,81 9,84 0,46 mintzamena 7,36 2,14 9,76 0,59 Irakurmena 8,30 1,94 9,76 0,59 Idazmena 7,53 2,08 9,52 0,93 / 8 383 Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, uztaila-abendua, 2017, 369-387 KomuniKazio-antsietatea eusKara bigarren hizKuntza dutenengan ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5816 euskera con su trabajo, en el trabajo la utilizarán pero fuera del mundo laboral no lo utilizan. por ejemplo uno de mis amigos estudió todo en euskera, se sacó el ega y desde el momento que se lo sacó ni con su padre que siempre hablaba en euskera ni con nadie quiere hablar en euskera, únicamente lo utiliza para trabajar» (s.2). 6. OnDORIOAK Ikerketa honek Euskal Autonomia Erkidegoaren testuinguruan hiztun helduek euskararekiko duten komunikazio-antsietatea aztertzen du. Lehenengo ikerketa-galderak H1 gaztelania duten hiztunek beren H2 den euskararekiko sentitzen duten antsietateari erreparatzen dio. Datu kuantitatiboetatik lortutako emaitzek iradokitzen dute gaztelania H1 duten hiztunek antsietatea sentitzen dutela euskaraz jardutean. Eskolan euskara asko erabiltzen bada ere, H1 gaztelania duten hiztunek euskara eskolatik kanpo erabiltzeko aukera gutxiago dituzte. Jada aipatu dugunez, euskara sustatzeko urrats garrantzitsuak egin dira, eguneroko komunikazio arruntean ez ezik beste hainbat arlotan erabilia izan dadin, hala nola hezkuntzan, administrazio publikoan, justizian, osasun-zerbitzuetan, enpresa-munduan eta hedabideetan (Gorter et al., 2014). Alabaina, euskarak hizkuntza gutxitua izaten jarraitzen du, eta euskararen ezagutza nabarmen areagotu den eta lehen eta bigarren hezkuntzan euskara irakats-hizkuntza nagusia den arren, H1 gaztelania duten hiztunek esposizio-denbora gutxiago dute euskararekiko, H1 euskara dutenek gaztelaniarekiko baino (Gorter et al., 2014), eta oraindik arrakala nabarmena dago ezagutzaren eta gizarte-erabileraren artean. Oso nabarmena da baita ere A, B eta D ereduen arteko aldeak ikustea. Hezkuntzan euskara zenbat eta gehiago erabili (D ereduan) antsietate maila hainbat eta baxuago da. Emaitza hauek eredu desberdinetan lortzen den gaitasun mailarekin lotura ere erakusten dute. Bigarren ikerketa-galderaren bidez, euskararekiko komunikazio-antsietatea eragiten duten aldagaiak aztertu dira. Datu kualitatiboak oinarri hartuta, euskarekiko antsietatea eragiten duten sei faktore nagusi identifikatu genituen: akatsak egiteko beldurra, hizkuntza-maila, solaskideen jarrera, besteekiko alderaketa, hizkuntzaren garrantzia gizartean eta hizkuntzaren garrantzia lantokian. Egin genituen taldeko eztabaidek eta elkarrizketek agerian utzi zuten H1 gaztelania duten hiztun askok antsietatea sentitzen dutela euskaraz hitz egitean, akatsak egiteko eta besteen aurrean barregarri agertzeko beldur direlako. Eusko Jaurlaritzak 2015ean egindako ikerketan ere, parte-hartzaileek adierazi zuten larri eta urduri sentitzeko arrazoi nagusietako bat, beste faktore batzuen artean, akatsak egiteko beldurra zela. H1 gaztelania duten hiztunek euskaraz jardutean sentitzen duten antsietatearen beste arrazoi nagusietako bat hizkuntza-maila –autopertzepzioaren araberakoa– da. Gure ikerketan, H1 gaztelania duten hiztunek adierazi zuten beren gaitasuna apalagoa zela euskaraz gaztelaniaz baino. Lehen ikusi dugunez, hizkuntza-maila eta gaitasunaren autopertzepzioa hizkuntza-antsietatearekin lotu izan diren aldagaiak dira. Ondorio hori 15 / 384 Jasone Cenoz, Alaitz SantoS Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, julio-diciembre, 2017, 369-387 ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5832 bat dator Liuk (2006), Thompson eta Lee-k (2013) eta Dewaele and macIntyrek (2014) egindako ikerketekin, non hizkuntza-maila eta autopertzepzioaren araberako gaitasunmaila altuak antsietate-maila baxuekin lotu baitira. Elebidun askoren H1 gaztelania da, eta errazago moldatzen dira hizkuntza horretan euskaraz baino. Hori dela eta, eaeko elebidunen artean, %44ek nahiago dute gaztelera erabiltzea nahiz eta euskara jakin (Eusko Jaurlaritza, 2016). Beraz, gaztelania amahizkuntza duten parte-hartzaileetako askok hitz egiterakoan solaskideen jarrerak duen garrantzia nabarmendu zuten. Horietako batzuk kritikatuak eta epaituak sentitzen dira euskaraz hitz egiten dutenean, batez ere H1 euskara dutenen aldetik. Euskarazko jatorrizko hiztunen (H1) maila ez dutela edo «benetako hiztunak» ez direla uste izateagatik, akatsak egiteko edo euskaraz behar adinako erraztasunaz ez jarduteko beldurra senti dezakete (O’Rourke & pujolar, 2013; Ortega et al., 2016). H1 gaztelania duten hiztunak euskara irakats-hizkuntza den ereduetan –B edo D ereduetan– eskolatu arren, euskara ez da hizkuntza nagusia izaten beren gizarte-harremanen sareetan, eta ez dute hizkuntza eguneroko bizitzan edo testuinguru informaletan erabiltzeko aukerarik izaten. maiz, euskara lantokian eta testuinguru formaletan bakarrik erabiltzen dute, eta, horrenbestez, testuinguru informalagoetan automatikoki hizkuntzaz aldatzeko joera dute. Bestalde, euskarak lantokian duen garrantziaz gain, kontuan hartu behar dugu parte-hartzaileetako askok hizkuntza-ziurtagiri bat lortzeko presio handia sentitzen dutela. Elkarrizketatu genituen hiztunetako batzuek antsietatea sentitu ohi dute beren gaitasuna ingurukoenarekin alderatzen dutenean. Iruditzen zaie ezin dituztela akats gehiegi egin, gizartean oro har dagoen euskara-maila dela-eta. Yoshidak (2013) nabarmendu zuen ikasleentzat oso garrantzitsua dela beren ikaskideen gaitasun-maila zehaztea, beren mailarekin alderatuta. Ikasleak ohartzen baziren denek antzeko gaitasun-maila zutela, atzerriko hizkuntzarekiko ikasgelako antsietatea nabarmen baretzen zen. An tzeko ondorioak atera daitezke gure ikerketatik, gure testuingurua desberdina bada ere. Hain zuzen, euskaraz komunikazio-trebetasunetan maila altuagoa eta hizkuntzarekiko esposizio handiagoa izateak antsietatea murriztea eragin lezake. Horrek aditzera ematen du beharrezkoa dela euskararekiko esposizio handiagoa bultzatzea, bai eta gizarteharremanetan euskararen erabilera sustatzea ere, H1 euskara dutenen laguntzarekin. / 16 385 Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, uztaila-abendua, 2017, 369-387 KomuniKazio-antsietatea eusKara bigarren hizKuntza dutenengan ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5816 7. ERREFEREnTZIAK Baran-Łucarz, m. (2011). The relationship between language anxiety and the actual and perceived levels of foreign language pronunciation. Studies in Second Language Learning and Teaching, 1(4), 491-514. Coulombe, D. (2000). Anxiety and beliefs of French-as-a-second-language learners at the university level. Tesi argitaragabea. University of Laval, Québec, Canada. DeVellis, R. F. (1991). Scale Development Theory and Applications. newbury park, CA: sage. Dewaele, J.-m. (2002). psychological and sociodemographic correlates of communicative anxiety in L2 and L3 production. International Journal of Bilingualism, 6(1), 23-38. doi: 10.1177/13670069020060010201 Dewaele, J.-m. (2005). Investigating the psychological and emotional dimensions in instructed language learning: Obstacles and possibilities. The Modern Language Journal, 89(3), 367-380. Dewaele, J.-m. (2007a). predicting language learners’ grades in the L1, L2, L3 and L4: The effect of some psychological and sociocognitive variables. International Journal of Multilingualism, 4(3), 169-197. doi:10.2167/ijm080.0 Dewaele, J.-m. (2007b).The effect of multilingualism sociobiographical and situational factors on communicative anxiety and foreign language anxiety of mature language learners. International Journal of Bilingualism, 11(4), 391-409. doi:10.1177/13670069070110040301 Dewaele, J.-m., & macIntyre, p. D. (2014). The two faces of Janus? Anxiety and enjoyment in the foreign language classroom. Studies in Second Language Learning and Teaching, 4(2), 237-274. doi:10.14746/ssllt.2014.4.2.5 Dewaele, J.-m., petrides, K. V. & Furnham, A. (2008). Effects of trait emotional intelligence and sociobiographical variables on communicative anxiety and foreign language anxiety among adult multilinguals: A review and empirical investigation. Language Learning, 58(4), 911-960. doi:10.1111/j.14679922.2008.00482.x Dewaele, J.-m., & Thirtle, H. (2009). Why do some young learners drop foreign languages? A focus on learner-internal variables. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 12(6), 635-649. doi:10.1080/13670050802549656 Donovan, L. A., & macIntyre, p. D. (2004). Age and sex differences in willingness to communicate, communication apprehension, and self‐perceived competence. Communication Research Reports, 21(4), 420-427. doi:10.1080/08824090409360006 Etxeberria, F. & Etxeberria, J. (2015). Bilingual education in the Basque Country (1960-2013). In F.V. Tochon (Ed). Language Education Policy Unlimited: Global perspectives and local practices (249.-277. or.). Wisconsin: Deep University press. Eusko Jaurlaritza. (2015). Euskararen gaineko oinarrizko diskurtsoen lanketa. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza politikarako sailburuordetza. Hemendik hartua: http://www.euskadi.eus/gobierno-vasco/-/contenidos/ libro/l_051806_0001_0002/es_def/index.shtml 17 / 386 Jasone Cenoz, Alaitz SantoS Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, julio-diciembre, 2017, 369-387 ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5832 Eusko Jaurlaritza. (2016). Eta hemendik aurrera zer? Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza politikarako sailburuordetza. Hemendik hartua: http://www.euskara.euskadi.eus/contenidos/noticia/eta_hemendik/eu_ def/adjuntos/Eta%20hemendik%20aurrera%20zer_2016-05-03.pdf Ewald, J. D. (2007). Foreign language learning anxiety in upper-level classes: Involving students as researchers. Foreign Language Annals, 40(1): 122-142. doi: 10.1111/j.1944-9720.2007.tb02857.x Gardner, R. C. & macIntyre, p. D. (1993). A student’s contributions to second-language learning. part II: Affective variables. Language teaching, 26(01), 1-11. doi:10.1017/s0261444800000045 Gorter, D., Zenotz, V., Etxague, X. & Cenoz, J. (2014). multilingualism and European minority languages: the case of Basque. In D. Gorter, V. Zenotz & J. Cenoz (Eds.), Minority languages and multilingual education: bridging the local and the global (278.-301. or.). Berlin: springer. Horwitz, E. K. (1986). preliminary evidence for the reliability and validity of a foreign language anxiety scale. tesol Quarterly, 20(3), 559-562. doi:10.2307/3586302 Horwitz, E. K. (2001). Language anxiety and achievement. Annual Review of Applied Linguistics, 21,112-126. doi:10.1017/s0267190501000071 Horwitz, E. K., Horwitz, m. B. & Cope, J. (1986). Foreign language classroom anxiety. The Modern Language Journal, 70(2), 125-132. doi:10.1111/j.1540-4781.1986. tb05256.x Jee, m. J. (2014). Affective factors in Korean as a Foreign Language: anxiety and beliefs. Language, Culture and Curriculum, 27(2), 182-195. doi:10.1080/07 908318.2014.918626 Jiménez Catalán, R. m. & Ruiz de Zarobe, Y. (2009). The receptive vocabulary of efl learners in two instructional contexts: Clil versus non-Clil instruction. In Y. Ruiz de Zarobe & R. m. Jiménez Catalán (Eds.), Content and language integrated learning: Evidence from research in Europe (81.-92. or.). Bristol, UK: multilingual matters. Kitano, K. (2001). Anxiety in the College Japanese Language Classroom. The Modern Language Journal, 85(4), 549-566. doi:10.1111/0026–7902.00125 Liu, m. (2006). Anxiety in Chinese EFL students at different proficiency levels. System, 34(3), 301-316. doi:10.1016/j.system.2006.04.004 Liu, m., & Jackson, J. (2008). An exploration of Chinese EFL learners unwillingness to communicate and foreign language anxiety. The Modern Language Journal, 92(1), 71-86. doi:10.1111/j.1540-4781.2008.00687.x macIntyre, p. D. & Gardner, R. C. (1989). Anxiety and second language learning: Toward a theoretical clarification. Language Learning, 39(2), 251-275. doi:10.1111/j.1467-1770.1989.tb00423.x macIntyre, p. D. & Gardner, R. C. (1991). methods and results in the study of anxiety and language learning: A review of the literature. Language learning, 41(1), 85-117. doi:10.1111/j.1467-1770.1991.tb00677.x macIntyre, p. D. noels, K. A. & Clément, R. (1997). Biases in self‐ratings of second language proficiency: The role of language anxiety. Language learning, 47(2), 265-287. doi:10.1111/0023-8333.81997008 / 18 387 Fontes Linguae Vasconum (FLV), 124, uztaila-abendua, 2017, 369-387 KomuniKazio-antsietatea eusKara bigarren hizKuntza dutenengan ISSN: 0046-435X ISSN-e: 2530-5816 mcCroskey, J. C. & Richmond, V. p. (1990). Willingness to communicate: Differing cultural perspectives. Southern Communication Journal, 56(1), 72-77. doi:10.1080/10417949009372817 O’Rourke, B., & pujolar, J. (2013). From native speakers to «new speakers»–problematizing nativeness in language revitalization contexts. Histoire Épistémologie Langage, 35(2), 47-67. Ortega, A., Amorrortu, E., Goirigolzarri, J. & Urla, J. (2016). Euskal hiztun berriak: esperientziak, jarrerak eta identitateak. Bilbao: Deustuko Unibertsitatea. Hemendik hartua: https://blogs.deusto.es/euskalgaiak/wp-content/uploads/2016/11/Euskal-hiztun-berriak-2016-Deustuko-Unibertsitatea.pdf palacios, L. m. (1998). Foreign language anxiety and classroom environment: A study of spanish university students (tesi argitaragabea). The University of Texas at Austin, Austin, TX. perales, J. (1996). Ikasle helduen herstura euskara ikastean. Hizpide, 37, 32-52 Rachman, s. (1998). Anxiety. East sussex, UK: psychology press. Rubio, F. D. (2004). La ansiedad en el aprendizaje de idiomas. Huelva: Universidad de Huelva. santos, A., Cenoz, J. & Gorter, D. (2015). Communicative anxiety in English as a third language. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 1-14. doi: 10.1080/13670050.2015.1105780 santos, A., Gorter, D. & Cenoz, J. (2017). Communicative anxiety in the second and third language. International Journal of Multilingualism, 14(1), 23-37. doi: 10.1080/14790718.2017.1258980 scovel, T. (1978). The effect of affect on foreign language learning: A review of the anxiety research. Language learning, 28(1), 129-142. doi:10.1111/j.1467-1770.1978. tb00309.x sparks, R. L., Ganschow, L., Artzer, m., siebenhar, D. & plageman, m. (1997). Language anxiety and proficiency in a foreign language. Perceptual and motor skills, 85(2), 559-562. doi:10.2466/pms.1997.85.2.559 spielberger, C. D. (1983). Manual for the State-Trait Anxiety Inventory (Form Y). palo Alto, California: Consulting psychologists press. Thompson, A. s., & Lee, J. (2013). Anxiety and EFL: does multilingualism matter? International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 16(6), 730749. doi:10.1080/13670050.2012.713322 Woodrow, L. (2006). Anxiety and speaking English as a second language. relc journal, 37(3), 308-328. doi:10.1177/0033688206071315 Young, D. J. (1990). An investigation of students’ perspectives on anxiety and speaking. Foreign Language Annals,23(6), 539-553. doi:10.1111/j.1944-9720.1990. tb00424.x Yoshida, R. (2013). Learners’ self-concept and use of the target language in foreign language classrooms. System, 41(4), 935-951. doi:10.1016/j.system.2013.09.003 19 /