Higiezin merkatuaren eraldaketa eta inbertsio-funtsek izandako eragina

HIGIEZIN MERKATUAREN ERALDAKETA ETA INBERTSIO-FUNTSEK IZANDAKO ERAGINA Enp esen Adminis azio e a Zuzenda i zako G adua 2024/2025 Ikas u ea Egilea: LIBE MORÉ IRUSTA Zuzenda ia: LEIRE SAN JOSÉ RUIZ DE AGUIRRE Labu pena Lan honek az e zen du inbe sio- un s handiek Espainiako e xebizi za-me ka uan izan du en e agina, be eziki 2008ko k isia en ondo en azele a u den inan za izazio-p ozesua en es uingu uan. E xebizi za, oina izko eskubidea izan beha ean, ge o e a gehiago bihu u da me ka u-logika en menpeko ak ibo espekula ibo. Badi udi inbe sio- un s handiek bilakae a hone an pape esangu a sua izan du ela, e a lan honek, hain zuzen e e, enomeno ho en dimen sioa az e zea e a haien ja dunak izan di uen e aginak a gi zea du helbu u. Ho e a ako, ikuspegi in eg a ua e abiliz, az e ke a eo ikoa, da u enpi ikoak e a he i a en i i ziak uz a u di a. Azkenik, e xebizi za ako eskubidea be ma zeko gomendioak au kez en di a ikuspegi k i iko e a e aiki zaile ba e ik. Hi z gakoak: e xebizi za, inbe sio- un sak, inan za izazioa, espekulazioa, me ka u-logika, poli ika publikoak, esku aga i asuna, SOCIMI, Blacks one, alokai uen p ezioa, gen i ikazioa Eka pena: Lan honek ba egi en du Ga apen Jasanga i ako Helbu uekin (GJH), be eziki 10. e a 11. helbu uekin: “Desbe din asunak mu iz ea” e a “Hi i e a komuni a e jasanga iak”. Ike ke a honek e xebizi za duina eskubide gisa ai o zen du en poli ika publiko a du a suak e a jus uagoak sus a zea en beha a azale a zen du, giza e-desbe din asunak mu iz eko e a hi i-ingu une jasanga iagoak lo zeko bidean eka pena eginez. Resumen Es e abajo analiza el impac o de los g andes ondos de in e sión en el me cado de la i ienda en España, en el con ex o del p oceso de inancia ización que se ha in ensi icado especialmen e as la c isis de 2008. La i ienda, en endida como un de echo undamen al, se ha ans o mado p og esi amen e en un ac i o some ido a la lógica del me cado y la especulación. Los ondos de in e sión han jugado un papel cla e en es a e olución, y es e abajo iene como obje i o p ecisamen e analiza la dimensión de es e enómeno y los e ec os que sus ac uaciones han gene ado. Pa a ello, se ha empleado un en oque in eg al que combina análisis eó ico, da os empí icos y pe cepciones ciudadanas. Finalmen e, se p esen an ecomendaciones o ien adas a ga an iza el de echo a una i ienda digna desde una pe spec i a c í ica y cons uc i a. Palab as cla e: i ienda, ondos de in e sión, inancia ización, especulación, lógica de me cado, polí icas públicas, accesibilidad, SOCIMI, Blacks one, p ecios del alquile , gen i icación Con ibución: Es e abajo se alinea con los Obje i os de Desa ollo Sos enible (ODS), en pa icula con los obje i os 10 y 11: “Reducción de las desigualdades” y “Ciudades y comunidades sos enibles”. La in es igación pone de elie e la necesidad de p omo e polí icas públicas esponsables y más jus as que econozcan la i ienda digna como un de echo, con ibuyendo así a educi las desigualdades sociales y a anza hacia en o nos u banos más sos enibles. Abs ac This hesis examines he impac o la ge in es men unds on he Spanish housing ma ke , wi hin he b oade con ex o he inancializa ion p ocess ha accele a ed a e he 2008 c isis. Housing, a he han being ea ed as a undamen al igh , has inc easingly become a specula i e asse go e ned by ma ke logic. La ge in es men unds appea o play a signi ican ole in his ans o ma ion, and his s udy aims p ecisely o analyze he scale o he phenomenon and he e ec s o hei ac ions. Th ough an in eg a ed app oach combining heo e ical analysis, empi ical da a, and public opinion, he esea ch explo es how hese dynamics a ec housing accessibili y and social cohesion. The wo k concludes wi h cons uc i e policy ecommenda ions o sa egua d he igh o adequa e housing. Keywo ds: housing, in es men unds, inancializa ion, specula ion, ma ke logic, public policy, accessibili y, SOCIMI, Blacks one, en al p ices, gen i ica ion Con ibu ion: This wo k aligns wi h he Sus ainable De elopmen Goals (SDGs), pa icula ly wi h Goals 10 and 11: “Reduced Inequali ies” and “Sus ainable Ci ies and Communi ies.” The esea ch highligh s he need o p omo e esponsible and ai public policies ha ecognize decen housing as a igh , he eby con ibu ing o he educ ion o social inequali ies and he c ea ion o mo e sus ainable u ban en i onmen s. Au kibidea 1. Sa e a ......................................................................................................................................... 1 1.1 Mo ibazioa e a A azoa .......................................................................................................... 1 1.2. Helbu uak ............................................................................................................................. 1 1.3 Me odologia .......................................................................................................................... 2 1.4 Egi u a ................................................................................................................................... 4 2. E xebizi za: ezauga iak, bilakae a e a egungo egoe a ............................................................... 5 2.1 E xebizi za eskubidea e a oina izko beha a ....................................................................... 5 2.2 E xebizi za-me ka ua en bilakae a his o ikoa Espainian ...................................................... 5 2.3 Nazioa eko e eduak e a Espainia en be ezi asunak ............................................................. 6 3. Inbe sio- un sak: ezauga iak, bilakae a, es a egiak e a egungo egoe a .................................. 7 3.1 Ja o ia e a ga apen his o ikoa .............................................................................................. 7 3.2 Mo a nagusiak ....................................................................................................................... 8 3.3 Lege-espa ua e a poli ika publikoak .................................................................................... 9 3.4 Ja due a-es a egia nagusiak ............................................................................................... 10 3.5 Espainian izandako hedapena ............................................................................................. 12 • SOCIMIen go akada ..................................................................................................... 12 • Kon zen azioa zenbaki an ............................................................................................ 13 Inbe sio logika: ROI azka a e a e en aga i asun idaga ia ............................................. 13 4. Inbe sio- un sen e agina e xebizi za-me ka uan ...................................................................... 14 4.1 P ezioen igoe a e a esku aga i asuna en mu izke a ......................................................... 14 4.2 Jabe za en kon zen azioa e a monopolioa ......................................................................... 14 4.3 E xegabe zeak e a hipo eka-exekuzioak ............................................................................. 15 4.4 Gen i ikazioa e a hi i-e aldake a ....................................................................................... 15 4.5 Tu ismo-alokai ua en go akada .......................................................................................... 15 4.6 He i a en e eakzioak e a mugimendu sozialak ............................................................... 16 4.7 Ondo ioak ........................................................................................................................... 16 5. Inbe sio un sen e agina e xebizi ze an: Analisi p ak ikoa .................................................. 17 5.1 Solda ak e a alokai uen p ezioak p opo zio be ean alda u di a azken u ee an? ............... 18 • Alokai ua en bilakae a espainian .................................................................................. 18 • Solda en bilakae a espainian ......................................................................................... 18 • Ahalegin ekonomikoa: solda en po zen ajea alokai u a .............................................. 19 • Deso eka be eziki la ia: solda ak s. alokai uak (2022) .............................................. 19 • Eskualde a eko alde naba menak ................................................................................. 20 5.2. Alokai uen igoe a e a inbe sio- un sen i abazien igoe a p opo zionalak izan di a? ....... 20 • Higiezin-inbe sio un sen hazkundea: SOCIMI e a a ze iko un sak (2013–2024) ... 21 5.3. Zein da jabe za en egoe a e a no zuk di a jabe nagusiak? ................................................ 22 • E xebizi zen pilake a eskala handian ............................................................................ 22 • No zuk di a jabe handienak? ....................................................................................... 23 • Lu alde-banake a en desbe din asunak ....................................................................... 23 • Ondo ioak e a kezkak ................................................................................................... 24 5.4. Nola lo u du e inbe sio- un sek Espainian nagusi asuna? Blacks one en kasua ............. 24 • Blacks onek Espainian egindako ja due a nagusiak ..................................................... 24 • Blacks one en hazkundea e a dibe si ikazioa .............................................................. 25 • E agin sozial e a ju idikoa ............................................................................................ 26 5.5. Kon zien e al di a he i a ak inbe sio- un sen e aginaz? ................................................. 27 • Ezagu za-maila e a in o mazioa en ga den asuna: elka elika zen di en bi ak o e ..... 28 • Inpak ua alokai uen p ezioe an ..................................................................................... 29 • Inpak ua e xebizi za-eskain zan .................................................................................... 30 • Inbe sio- un sen e agin o oko a en balo azioa: kal ega ia edo onu aga ia? ........... 31 • Gobe nua en ola e a e egulazioa en beha a .............................................................. 32 • Inbe sio- un sen e a he i a en a eko ha emana: dis an zia e a ezagu za al a en a eko konbinazioa ........................................................................................................................... 33 • Fun s espekula iboak: konponbidea en pa e edo a azoa en i u bu u? ......................... 34 • Inkes a en ondo ioak ..................................................................................................... 35 6. Gomendioak .......................................................................................................................... 36 7. Ondo ioak ............................................................................................................................. 37 7.1. E o kizuneko ike ke a ako auke ak ................................................................................... 39 8. Bibliog a ia ........................................................................................................................... 40 1 1. Sa e a 1.1 Mo ibazioa e a A azoa E xebizi za duin e a egokia esku a zea giza e mode noan e onka ga an zi suene ako ba bihu u da. Espainian, milaka amilia e a gaz ek zail asun la iak di uz e e xebizi za ba esku a zeko o duan, nahiz e a lege sis emak e xebizi za oina izko eskubide za ai o zen duen. Izan e e, Espainiako Kons i uzioko 47. a ikuluak honakoa xeda zen du: “Espainiako he i a guz iek e xebizi za duina e a egokia iza eko eskubidea du e. E akunde publikoek eskubide ho i e eal bihu zeko beha ezko baldin zak sus a uko di uz e e a a au egokiak eza iko di uz e, lu a en e abile a in e es o oko ekin ba e o iz, espekulazioa saihes eko. Komuni a eak pa e ha uko du en i a e publikoen ja due a u banis ikoak so zen di uen plusbalie an.” (Espainiako Kons i uzioa, 1978, 47. a .) Hala e a guz iz e e, e eali a eak a gi e akus en du e xebizi za-eskubide ho i ez dela be ma zen. Azken hama kade an e xebizi za en me ka uak e aldake a sakona jasan du: adizionalki bizileku e a giza e-ongiza e ako esna iza e ik, inan za-ak ibo bilaka u da, e ekin ekonomiko handiak lo zeko bide bihu uz. E xebizi za espekulazioa en logika en menpe ge a u da, e a joe a ho ek naba men u undu du e xebizi za duine ako eskubidea e eali a e ik. Bes alde, lan honen helbu u nagusie ako ba giza ea a azo hone az kon zien zia zea da. Hau ez da soilik da u ekonomikoen edo es a is iken ingu uko az e ke a ba ; e xebizi za eskubidea en ingu uan giza e-hausna ke a sus a u nahi da. Biz anle ia en e a e akunde publikoen a e a piz ea da asmoa, e xebizi za bezalako oina izko eskubide ba me ka ua en e a espekulazio inan za ioa en logika en menpe ge a zen a i dela e akus eko. 1.2. Helbu uak Lan honen helbu u nagusia Espainiako e xebizi za-me ka uan ge a zen a i den inan za izazio- p ozesua az e zea da. Zehazki, inbe sio- un s handiek bilakae a hone an izan du en e agina e a ho ek e xebizi za en esku aga i asunean zein giza ea en kohesioan izan di uen ondo ioak a gi u nahi di a. Ho ez gain, ike ke ak biga en mailako helbu u ba zuk e e jaso zen di u, enomenoa en dimen sio osoa ule zeko: 2 • E xebizi za en ga an zi soziala e a ju idikoa es uingu uan koka zea. • Inbe sio- un s mo a nagusiak, haien es a egiak e a Espainian izan du en go akada azal zea. • E xebizi za-me ka uan p ezioen bilakae a e a jabe za en kon zen azioa az e zea. • Inbe sio- un sen ja dunek solda en bilakae a ekin e a alokai uen p ezioekin du en ha emana az e zea. • Blacks one bezalako un sen ja dun zeha zak e a kasu pa adigma ikoak az e zea. • He i a en pe zepzioa e a kon zien zia-maila neu zea. • Azkenik, e xebizi za-eskubidea en de en san oina i u ako hausna ke a k i ikoa e a gomendioak plan ea zea. 1.3 Me odologia Ike ke a hone an me odologia mis oa e abili da, ikuspegi kuan i a iboak e a kuali a iboak uz a uz. Ho i eske , enomenoa en alde di zenbako ak ez ezik, in e p e azio sozial e a es uk u alagoak e e jaso ahal izan di a. Ike ke a p ozesua hainba ase an an ola u da: lehenik, a azoa en de inizioa e a helbu uen zehaz apena egin di a; ondo en, in o mazioa bildu e a az e u da; e a azkenik, emai zak in e p e a u e a ondo ioak o mula u di a. Lan hone an e abili ako me odologia u a s ezbe dine an labu bil zen da 1. i udian: I udia 1. Ike ke a hone an e abili ako me odologia: u a sez u a s. Egilea en elabo azioa. 3 Aipa u dugun bezala, me odologia mis oa en bai an, bi ikuspegi uz a u di a elka en osaga i gisa. Alde ba e ik, da u kuan i a iboak bildu e a az e u di a: es a is ika o izialak, e akunde publikoen xos en ekonomikoak e a komunikabide espezializa ue an a gi a a u ako in o mazioa balia uz, e xebizi za-me ka ua en joe a nagusiak iden i ika zeko. Da u ho iek aula e a g a ikoe an egi u a u di a, eboluzioak e a joe ak modu a gian i udika zeko. Bes e ik, da u kuali a iboak e e kon uan ha u di a: li e a u a akademikoa en e a lege- es uen az e ke a egin da. Fenomenoa en kausak e a ondo io sozialak hobe o ule zeko, alde ba e ik, da u kuali a ibo hauen az e ke a sakona egin da; e a, bes e ik, he i a en pe zepzioa e e az e u da. Edukiak az e ze akoan, bi in o mazio mo a e abili di a: i u i akademikoak e a o ganismo publikoenak, alde ba e ik — idaga iak, baina asko an a ze a uagoak—, e a in o mazio g isa dei u ikoa, bes e ik —hau da, komunikabidee ako a ikuluak, webgune espezializa uak edo giza ean oiha zun handia du en ikuspegi a inagoak—. E a be ean, ike ke an biga en mailako in o mazioa e a lehen mailakoa e abili di a. Biga en mailakoa kanpoko i u ie a ik lo u akoa da —a ikulu akademikoak, xos en p o esionalak, da u es a is ikoak—, e a lehen mailakoa, be iz, egileak be ak egindako inkes a ba en bidez bildu da, he i a en ikuspegia modu zuzenean ezagu zeko. Me odologia ho i eske , ikuspegi in eg ala lo u nahi izan da: da u kuan i a iboek e eali a ea en amaina e a joe ak neu zen di uz e, e a da u kuali a iboek ho ien a zean dauden mekanismo e a espe ien zia sozialak a gi zen lagun zen du e. Bi ikuspegiak uz a u a, lanak dimen sio desk ip iboa e a in e p e a iboa ba e a zen di u. Ike ke a en be ezi asun nagusie ako ba da bi ike ke a-a lo uz a zen di ela: ba e ik, e xebizi za- me ka ua en bilakae a e a e onkak; e a, bes e ik, inbe sio- un s handien pa e-ha zea p ozesu ho e an. Bi dimen sio ho iek elka ekin az e zeak ikuspegi in eg ala eskain zen du, e a lan honen eka pen nagusie ako ba da hain zuzen e e: higiezinen inan za izazioa en enomenoa ule zeko ikuspegi ba e a ua eskain zea. Hala e e, badi a zenbai muga. Ba e ik, da uen esku aga i asun muga ua: inan za izazio- p ozesua i bu uzko in o mazio askok ga den asun al a du, e a inbe sio- un sen ja due a asko ez di a publiko egi en, edo in o mazio ho i oso zail dago esku a zeko. Ho ek zail asunak so zen di u in o mazio zeha z e a egune a ua esku a zeko. Bes e ik, ezin da enomenoa ak o e baka ba e a muga u: inbe sio- un sen e agina naba mena bada e e, bes e ak o e askok e e (e xebizi za- poli ikak, u ismoa en go akada, egoe a ekonomiko o oko a...) e agina du e e xebizi za- me ka ua en gau egungo egoe an. Be az, me odologia honekin ikuspegi zabala e a o eka ua eskaini nahi da, baina be ie e emai zen in e p e azioan zuhu asunez joka uz, kausali a e zuzenik ez baiez a zeko. 4 1.4 Egi u a Lanak zo zi a al nagusi di u. Lehen a alean (Sa e a), ike ke a en es uingu ua, a azoa e a lana en mo ibazioa au kez en di a, bai a e abili ako me odologia e a egi u a o oko a e e. Biga en a alean (E xebizi za), e xebizi za en ga an zi sozial e a ju idikoa az e zen da, oina izko beha izan gisa e a Espainiako Kons i uzioko 47. a ikulua en a abe a jaso ako eskubide gisa. Ho ez gain, Espainian e xebizi zak izan duen bilakae a his o ikoa az e zen da, e a nazioa eko e eduekin konpa ake a labu ba egi en da. Hi uga en a alean (Inbe sio- un sak), e xebizi za-me ka uan esku ha zen du en un s ho ien enomenoa jo a zen da. Haien ja o ia, mo a nagusiak (hala nola SOCIMI, REIT edo pu e- un s espekula iboak), haiek sus a zen di uen lege-espa ua e a e xebizi za inan za-ak ibo bihu zeko e abil zen di uz en es a egia nagusiak az e zen di a. A al ho en amaie an, Espainian izan du en hedapena e a gau egungo p esen zia zehaz en da. Lauga en a alean (Inbe sio- un sen e agina), un s ho iek e xebizi za-me ka uan e a giza ean e agindako ondo ioak az e zen di a: p ezioen igoe a, eskain za u ia, jabe za kon zen azioa, e xegabe ze e a gen i ikazio-p ozesuak, u ismo alokai ua en go akada e a mugimendu sozialak bes eak bes e. Bosga en a alean (Az e ke a p ak ikoa), a al eo ikoan jo a u ako gaiak sakon zen di a, galde a gida ien bidez egi u a u ako analisi ba en bi a ez. Galde a ho iei e an zuna ema eko, da u enpi ikoak bildu e a az e u di a. Lehenik, alokai uen e a solda en a eko bilakae a az e u da; biga enik, alokai u p ezioen igoe ak e a inbe sio- un sen i abazien a eko ha emana az e u di a; hi uga enik, jabe za kon zen azioa no k duen e a nola alda u den az e u da; lauga enik, Blacks one en kasu pa adigma ikoa landu da, inan za izazioa en e agina e akus eko; e a azkenik, inkes a ba egin da, giza ea en pe zepzioa e a i i ziak jaso zeko. Seiga en a alean (Gomendioak), az e ke a ik e a o i ako p oposamen p ak ikoak bil zen di a. Poli ika publikoak, he i a en eskubideen de en sa e a un sen ja due a sozialki a du a sua uz a zen di uz en gomendioak plan ea zen di a. Zazpiga en a alean (Ondo ioak), lan osoa en sin esia egi en da: gako nagusiak azpima a zen di a, ike ke a en mugak ai o zen di a e a azken hausna ke a ba eskain zen da, e agile publiko zein p iba uek e xebizi za-eskubidea be ma zeko ha u beha eko no abide posibleak az e uz. Azkenik, zo ziga en a alean (Bibliog a ia), e abili ako i u i guz iak jaso zen di a, APA 7 a auen a abe a egi u a u a. 11 1. Ak iboen e oske a masiboa p ezio baxue an: Finan za- un s handiek kapi al izuga iak mugia az en di uz e aldi be ean higiezin asko e os eko, ba ez e e k isi ga aie an edo eska ia ahula den es uingu ue an. P ezio baxuak ap obe xa uz, e xebizi zak edo hipo eka-zo ak esku a zen di uz e kos u me kean, e o kizunean saldu edo aloka zeko asmoz. Espainian, adibidez, e xebizi za okupa uak me ke esku a zea ohiko p ak ika bihu u da, maiz e ak ba uan di uz ela. P ak ika ho ek i abazi naba menak so zen di u: SER Ca alunya en a abe a, zenbai kasu an e xebizi za okupa uak e osiz %25eko mozkinak lo u di uz e (Vale o Palla ès, 2025). Aldi be ean higiezin uga i e osi a, eskala-ekonomiak e a negoziazio-ahalmen handiagoa lo zen di uz e me ka uan. 2. E ebalo izazioan e a alokai ua en igoe an oina i u ako espekulazioa: Ak iboak esku a u ondo en, inbe sio- un sek balioa handi zeko es a egia aplika zen du e. Bi bide a ik lo zen du e e xebizi zen e ebalo izazioa: alde ba e ik, denbo a ekin me ka u osoan e xebizi zen p ezioak igo zea espe o du e (e a un sek eu ak e agi en du e igoe a ho i e oske a masiboekin e a eskain za mu iz uz); bes e ik, zuzenean alokai u-p ezioak igo zen di uz e haien p opie a ee an, e ekinak be ehala handi zeko. Ho e a ako, ohikoa da kapi ala en zi kulazio azka a: ak iboak denbo a gu xian bi sal zen di uz e (house lipping, behe ago azalduko den bezala), edo alokai u-kon a u be ie an p ezio al uagoak eza zen di uz e. Azken inean, helbu ua da epe labu -e ainean e en aga i asun handia lo zea. 3. E ehabili azioa e a bi sal zea (house lipping): Fun s uga ik “sal zeko e os ea” es a egia i hel zen dio e, ingelesez house lipping dei u ikoa i. Ho ek esan nahi du egoe a kaska ean dauden e xebizi zak me ke esku a zen di uz ela, be ikun za lanak egi en di uz ela e a ondo en p ezio handiagoan sal zen di uz ela, epe labu ean (Alhalabi, 2024). Adibide ba aipa zea en, E. Sanzek (2023) jaso zen duenez, Mad ilgo Salamanca auzoan badaude e xebizi zak 10.000 €/m²-an e osi a e a 16.500 €/m²-an saldu di enak 18 hilabe e an. P ak ika ho ek gen i ikazioa bizko u du, ba ez e e Mad ilgo e a Ba zelonako e digunee an, non bizilagunak kanpo a u e a e aikin zaha ak luxuz be i u di en a ze iko inbe i zaileen za . 4. Palanka-e ek ua e a inan za-egi u a konplexuak: Inbe sio- un s askok apalankamendu inan za ioa e abil zen du e: hau da, zo a balia zen du e hasie ako kapi al xikiagoa ekin ak ibo gehiago esku a zeko. Mailegu handiak lo zen di uz e in e es- asa baxue an, e a ho i eske , inbe sio xiki ba ekin e xebizi za asko e osi e a e en aga i asuna bide ka zea lo zen du e. Molina Ga cía-k (2014, 121. o .) adie azi duenez, “ho i izan da higiezinen inbe sio- un s e a -sozie a eak so zeko a azoi nagusie ako ba , azken u eo an Espainian inka u bai i a inbe sio-al e na iba gisa.” Alegia, zo pe ze-maila handiei eske , un s ba ek askoz jabe za gehiago esku a u e a i abazi handiagoak lo di zake, baldin e a me ka ua en joe ek balio ho iek igo zen badi uz e. Maside-San iz e a lankideek (2015, 152. o .) azpima a zen du e “e en aga i asunean emandako igoe a ho i zuzenean lo u a dagoela kudea zailea en gai asuna ekin: jabe za mo ak e a/edo me ka u geog a ikoak egoki hau a zeko, jabe za bakoi za noiz e osi e a noiz saldu e abaki zeko, e a inan za-apalankamendua e abil zeko gai asuna ekin, hain 12 zuzen”. Ho i dela e a, a gi dago inbe sio- un s a akas a suenek es a egikoki konbina zen di uz ela e oske a-une egokiak, ak iboen kudeake a hobe ua e a inan za-es a egia zo o zak, e ekinak maximiza zeko. 5. Ak iboen dibe si ikazioa: Azkenik, inbe sio- un s askok dibe si ikazioa e abil zen du e a iskuak bana zeko. Higiezinen sek o ea en ba nean, eu en inbe sioak dibe si ika zen di uz e: adibidez, e xebizi zaz gain, bulego-e aikinak, me ka a i za-guneak, logis ikako nabeak edo a ho elak e e e os en di uz e. E a be ean, lu alde mailan e e dibe si ika zen du e: Espainiako hi i handie an inbe i zeaz gain, baz e uago dauden me ka ue a a e e heda zen di a (adibidez, Medi e aneoko kos aldeko biga en e xebizi ze an, edo u ismo handiko gunee an, e ab.). Dibe si ikazio ho i eske , me ka u-segmen u ba ek hu s eginez ge o, bes ee an izandako i abaziek o eka man endu diezaioke e un sa i. Bes alde, dibe si ikazioak auke a ema en die un s handiei negozio-auke ak konbina zeko: adibidez, e xebizi za u is ikoen sek o ean inbe i zen badu e, aldi be ean ho el-ka ee an edo os a u digi ale an e e inbe i u dezake e, e ab., higiezin-sek o e osoan p esen zia in eg a ua iza eko (Alhalabi, 2024). 3.5 Espainian izandako hedapena Azaldu di en es a egia e a lege-espa uek lagundu a, inbe sio- un sen p esen zia naba men handi u da Espainiako higiezinen me ka uan 2013 ik au e a. Bai SOCIMI e edua balia uz, bai zuzeneko inbe sioen bidez, kapi al handiak ge o e a p o agonismo handiagoa ha u du e. Ho en ondo ioz, ak ibo higiezinen pilake a a eago u da, e a me ka ua en egi u ak aldake a sakonak izan di u, e en aga i asuna lehenes en du en logiken mesede an. Hedapen-p ozesua, o dea, ez da soilik me ka u-dinamika en ondo ioa izan; Espainiako Es a uko poli ika e a lege-neu iak e e un sezkoak izan di a. Gil Ga cía e a Ma ínez Lópezek (2021) azaldu du enez, 2008ko k isia en os ean Gobe nuak hainba neu i ha u zi uen sek o ea sus a zeko: bes eak bes e, SOCIMIen zako ze gak ken zea, alokai u-a audia malgu zea e a e xebizi za sozialak salmen a-me ka uan sa zea. Poli ika ho iek nazioa eko inbe i zaileen e o e a sus a u zu en e a me ka uan du en pisua a eago u zu en. • SOCIMIen go akada 2009an so u zen a en, SOCIMI igu a ez zen zabal zen hasi 2013 a a e, Espainiako Gobe nuak haien zako ze ga-e egimen be ezia ona u zuenean. Neu i ho en ondo ioz, inbe sio- un s handiek Espainia auke a e aka ga i za jo zu en, e a SOCIMI asko so u edo e osi zi uz en bu san ko iza zeko e a e en aga i asun iskala lo zeko. 2019 u e amaie an, 80 SOCIMI ko iza zen zi en Espainiako bu san, guz i a 26.000 milioi eu o ik go ako kapi alizazioa ekin, e a haien esku zeuden ak iboen balio me a ua 52.200 milioi eu o ingu ukoa zen (PwC, 2020). 2023 amaie a ako, 100 baino gehiago zi en Espainian ak ibo zeuden SOCIMIak, e aku siz igu a ho en hedapen ja ai ua. 13 Gaine a, asko an SOCIMI ho ien a zean a ze iko un s handiak ego en di a: Tes a Residencial bezalako SOCIMI handia en a zean Blacks one dago, edo Témpo e P ope ies-en kasuan, Ce be us (G an Tho n on & ASOCIMI, 2024). Ho ela, un s e aldoiek ja du en du e sozialki ona u ako egi u a ba en bidez, be en ja due a ga den asunez e a a auzko ma ko ba ean koka u a dagoela i udika zeko. Hala e e, haien azken helbu ua e en aga i asun ekonomiko handiena lo zea iza en ja ai zen du.Inbe sio zuzena e a jabe za en kon zen azioa SOCIMIez ha ago, a ze iko un s handiek inbe sio zuzenez e e p esen zia zabala ha u du e Espainian. Be eziki 2008ko k isia en ondo en, bankuek e a adminis azioek ak ibo oxikoak saldu beha izan zi uz en, e a ho ek auke a pa egabea eskaini zien un s espekula iboei. A ena o Jou nalism in Eu ope ekimena en da uen a abe a, Gaba e de Susek (2021) adie azi zuenez, inbe sio- un sek gu xienez 400.000 e xebizi za e osi zi uz en Espainian helbu u opo unis ekin. Hala e e, zenbakia gu xieneko za ha u beha da, Sa ebek egindako salmen en ga den asun al aga ik. E oske a masibo ho ien p o agonis a nagusiak Blacks one, Ce be us e a Lone S a izan zi en, hi u ak AEBe ako un s e aldoiak. Gaba ek be ak adie az en duenez, “e oske a handienak egin zi uz en un s opo unis ak Blacks one, Ce be us e a Lone S a izan zi en, hi u ak Es a u Ba ue a ik e o iak” (Gaba e de Sus, 2021). Blacks one, adibidez, 2013 ik au e a Espainian sa u zen e a hainba ilialen bidez (Fide e, Tes a, e ab.) pa e ha u du e xebizi za-kopu u handien pilake an, Espainiako jabe p iba u handiene ako ba bihu uz. Fun s honen kasua sakonago az e uko da lan honen a al p ak ikoan, non be e es a egiak e a ondo ioak xeheki au kez uko di en. • Kon zen azioa zenbaki an A al p ak ikoan xeheki azalduko den bezala, Espainian 27.000 “jabe handi” ingu uk (no banako zein enp esa) kon ola zen di uz e jada milioi ba e xebizi za baino gehiago. Ho ek esan nahi du e xebizi za-pa kea en %4-5 ingu u jabe handi ho ien esku dagoela (Sánchez, Oli e es, Ja a & No iega, 2024). Hazkunde azka ho i 2010eko hama kadan eman da gehienba , a ze iko kapi al be ia en e o e a ekin. Inbe sio logika: ROI azka a e a e en aga i asun idaga ia Es a egia ho ien a zean dagoen logika ekonomikoa a gia da: Espainiako higiezin me ka uak inbe i zaileen za e ekin-i zulkina (ROI) azka a e a segu ua eskain zen du. P ezioek e a alokai uek e engabe go a egin du e azken u eo an, e a ho ek e en aga i asuna be ma zen die un s handiei. Eskain za kon ola u a e a me ka ua en libe alizazioa ekin, e xebizi zen p ezioa be aiek igo dezake e: e oske a masiboek p ezioen puz uak e agi en di uz e, e a ho ek zuzeneko e agina du haien mozkine an. 14 SOCIMIek u e o bana zen di uz en dibidendu al uak, e a a ze iko un sen Espainia ako inbe sio e engabea, logika ho en adie azle ga biak di a. Finean, Espainia bihu u da “e en is en pa adisu” kapi al handia en za ; e xebizi za, bizi zeko un sezko baliabide iza e ik, gu xi ba zuen eskue an pila u ako ondasun e en aga i bihu u da. 4. Inbe sio- un sen e agina e xebizi za-me ka uan Inbe sio- un s handien age penak naba men alda u du Espainiako e xebizi za-me ka ua en dinamika, e xebizi za esku a zeko auke a mu iz uz. Ondo io nagusiak asko a ikoak izan di a, e a a al hone an ho iek modu sis ema ikoan az e uko di a. Hona hemen e agin nagusien labu pena: ❖ P ezioen igoe a e a esku aga i asuna en mu izke a ❖ Jabe za en kon zen azioa e a monopolioa ❖ E xegabe zeak e a hipo eka-exekuzioak ❖ Gen i ikazioa e a hi i-e aldake a ❖ Tu ismo-alokai ua en go akada ❖ He i a en e eakzioak e a mugimendu sozialak Lehenik e a behin, e xebizi za sale oske an nahiz alokai u me ka ue an sa u den espekulazio- kapi al masiboak p ezioen go akada bizia e agin du. Fun s hauek higiezinak modu masiboan e a p ezio baxue an e os en di uz e, me ka ua en eska ia-eskain za o eka i e aginez; ondo en, e xebizi zak balio e an si handiagoz sal zen edo aloka zen di uz e, e en aga i asuna maximiza zeko helbu uz. Ja due a ho ek okian- okiko p ezioak igoa az en di u zuzenean (Ramón, 2024), e xebizi za ondasun hu s espekula ibo bihu ze aino. 4.1 P ezioen igoe a e a esku aga i asuna en mu izke a Emai za bezala, me ka u-balioak go a egi en du, baina aldi be ean e xebizi za esku aga ia en kan i a ea gu xi zen da. Sek o ean likidezia handia sa u a en, un sen logika espekula iboak eskain za e abilga i adizionala mu iz en du e a p ezioen in lazioa a eago zen du, be eziki baz e ke a-a iskuan dauden sek o een kal e an. Adibide gisa, Idealis a en xos en ba ek adie azi du, 2024ko u a ilean Espainian alokai uen ba ez bes eko p ezioa 12,4 eu o/m² izan zela, his o ikoki e egis a u ako maila ik al uena e a u ean %10,8ko igoe a izan zuela (Idealis a, 2024). 4.2 Jabe za en kon zen azioa e a monopolioa Inbe sio- un sek me ka ua en za i ge o e a handiagoa be egana zen du en heinean, jabe xiki e a e ain askok p o agonismoa gal zen du e. Ho ek konpe en zia mu iz en du e a espekulazioa sus a zen du, e xebizi zen gaineko kon ola agen e ekonomiko bo e e suen esku u zi a. Pilake a masibo ho ek hi i handie an ez ezik, udale i e ain e a xikie an e e e agina du, non jabe handiek p ezioak e a alokai ua en baldin zak baldin za zen di uz en. Ondo ioz, me ka u-e edu espekula ibo 15 ba sendo zen da, non e xebizi za esku a zea zail zen den e a pe sona asko desaban ailan ge a zen di en. 4.3 E xegabe zeak e a hipo eka-exekuzioak Inbe sio- un sen p esen ziak e xebizi za-me ka uan ez du soilik p ezioen igoe a e a jabe za en kon zen azioa e agin, baizik e a e xegabe zeen e a hipo eka-exekuzioen enomenoa e e la iago u du, be eziki 2008ko inan za-k isia en ondo en. K isi ho ek bankuak ak ibo oxikoz be e a u zi zi uen e a zo a ki a zeko beha a so u zuen, e a inbe sio- un sek auke a pa egabea izan zu en p ezio baxue an higiezinak e os eko. P ozesu hone an, maiz e ak e a jabe xikiak babesik gabe ge a u zi en. Pa eño Cas ellano e a lankideek (2019) azpima a u du enez, e xebizi za-gale a ho iek (kanpo a zeak e a hipo eka-exekuzioak) ez di a banakako ez-o dain ze kasu isola uak, baizik e a higiezinen espekulazioan e a zo pe ze o oko uan oina i u ako e edu ekonomikoa en ondo io sis emikoak. Inbe sio- un sek, espekulazioa ekin ba eginez, jabe za esku a zea e az en du en p ozesu ho ie an pa e ha u du e, e en aga i asuna lehene siz e a amilien babes ju idikoa gu xie siz. Ho en ondo ioz, milaka amilia be en e xee a ik kanpo a uak izan di a Espainian, e a higiezinak inbe sio- un sen esku ge a u di a. Pa eño Cas ellano e a lankideek (2019) e aku si du en bezala, e xegabe zeek kal e handiagoa e agin du e zenbai auzo an, be eziki e en a baxuko bizilagunak di uz en hi i e emue an, non e xebizi za-eskubidea espekulazioa en menpe ge a u den. 4.4 Gen i ikazioa e a hi i-e aldake a Bes alde, inbe sio- un s handiek jabe za me a zea en ondo ioz, hi i-e aldake a sakonak ge a u di a Espainiako e emu es a egiko ba zue an, be eziki Mad il, Ba zelona, Valen zia e a Malaga bezalako hi ie ako e digunee ako auzoe an. E aikinen e oske a masiboek pixkanaka kanpo a u di uz e e en a e ain e a baxuko bizilagunak haien auzoe a ik, giza e-osae a alda uz e a auzo ho ien aniz asun sozioekonomikoa mu iz uz. Fenomeno hau, gen i ikazio izenez ezaguna, hi i- ehuna e alda zen du: ja o izko bizilagunak kanpo a u e a auzoak e abe i zen di a, e osahalmen handiagoko maiz e ak e aka zeko helbu ua ekin (Ramón, 2024). P ozesu ho ek okiko ekonomian e e e agina du: auzo ho ie ako denda xiki e a adizional uga i desage u egi en di a, e a haien o dez u is a zein kon sumi zaile p ibilegia uen zako negozio be iak age zen di a. Ho ek auzoko sa e soziala e a ekonomikoa ahul zen du, komuni a ea en kohesioa mu iz uz e a be ako bizilagun ohien bizimodua kal e uz. 4.5 Tu ismo-alokai ua en go akada Egoe a ho i a e gehiago la i u da u ismo-alokai ua en go akada en ondo ioz, adminis azioek enomeno ho i beha bezala a au u ez du elako. E xebizi za u is iko e a aldi ba e akoen e abile a 16 masiboak bizi egi-e abile a ako e xebizi za eskain za desbide a u du e en aga i asun handiagoko segmen ue a a, epe luze ako alokai uen me ka ua i kal e eginez. Ondo ioz, maiz e asko babesgabeago ge a u di a, alokai u eskain za u i u e a ga es i u ba ean. Sindika u ba en hi ze an, “E xebizi za hu sen, u is ikoen edo sasoikoen e abile a a au u e a muga uko du en lege sendoak beha di ugu, egungo a audiak ho ien hazkundea bul za zen bai u” (Blancha , 2025). Nahiz e a inbe sio- un sek ez du en zuzenean Ai bnb bezalako pla a o ma u is ikoak kudea zen, pla a o ma hauek me ka uan du en e aginaz balia zen di a e ekina a e a zeko. E xejabe askok ge o e a joe a handiagoa du e e xebizi zak alokai u u is iko bilaka zeko, e abile a ho ek e en aga i asun handiagoa ema en duelako. Ho ek epe luze ako alokai u-eskain za mu iz en du e a, ondo ioz, p ezioak gehiago ga es i zen di a; modu ho e an, ohiko alokai u-me ka uan e xebizi za-zo o handiak kon ola zen di uz en un s handiek onu a a e a zen du e egoe a ho e az. Ike ke a ba ek oga u duenez, “Ai bnb en eskain za %1ean handi zeak alokai uen ba ez bes eko asak %0,018an igoa az en di u, e a e xebizi zen salmen a-p ezioak %0,026an a eago zen di u” (Ba on, Kung & P ose pio, 2017). Ho ek a gi e akus en du e abile a u is iko ako aldake ek e agin zuzena du ela e xebizi za-me ka uan: ba e ik, okiko biz anleen za esku aga i dauden e xebizi zen kopu ua mu iz en da, e a, bes e ik, p ezio o oko ak go an z bul za zen di a. 4.6 He i a en e eakzioak e a mugimendu sozialak Emai za hauen au ean, azken u eo an he i a en mobilizazioak naba men uga i u di a, e xebizi za duin ba e ako eskubidea de enda zeko e a un s handien ja dun espekula iboei au e egi eko. Pla a o ma e a elka e uga ik ekin za uga i bu u u di uz e Espainian, be eziki kal e uenak di en hi ie an. Esa e ako, Hipo ekek Kal e u akoen Pla a o ma (PAH) bezalako kolek iboek e a maiz e en sindika uek e esis en zia-es a egia ani z ga a u di uz e. Ho ien a ean daude, bes eak bes e, e xegabe zeak geldia az eko blokeoak, bankuen esku dauden e xebizi za hu sen okupazioak, hipo eka-zo ak bi negozia zea edo a Blacks one e a Bankia bezalako jabe handien au kako ekin za legal e a komunika iboak (Ma ínez e a Gil, 2022). Bo oka hauek komuni a een ahaldun zea e a a azoa en ikusga i asuna lo u du e, nahiz e a o aindik e onka handiak egon me ka ua en no abidea alda zeko. 4.7 Ondo ioak Labu bilduz, inbe sio- un sen hedapenak ez du soilik e xebizi za ga es i zea e agin, baizik e a hi i-paisaia e a e abile ak e alda u di u, kapi ala en me ake a lehene siz un zio soziala en gaine ik. P ozesu honek ondo io sozial sakonak izan di u: okiko komuni a een desegi u ake a, gen i ikazioa en a eago zea e a amilien babes ju idikoa en ahul zea, bes eak bes e. 17 Halabe , gaz een e xebizi za-esku aga i asuna e e naba men zaildu da, e a ho ek eman zipazioa a ze a u du. Ma e o-k (2023) adie azi duenez, 34 u e ik behe akoen %60a gu asoekin bizi zen ja ai zen du Espainian, e xebizi za duin e a esku aga i ik opa u ezinik. Azken ba ean, e xebizi za, oina izko eskubide sozial gisa ule ua izan beha ean, ge o e a gehiago bilaka u da ak ibo inan za io e a espekula ibo, e a inbe sio- un sek p ozesu ho e an naba men lagundu du e, me ka uan du en pisu handia en bidez. 5. Inbe sio un sen e agina e xebizi ze an: Analisi p ak ikoa Teo ia a alean desk iba u ako joe ak e a ondo ioak, neu i handi ba ean, da u enpi ikoekin be es en di a. A al p ak iko hone an, Espainiako e xebizi za-me ka uan inbe sio- un s handien ja dunek izan du en e agina az e uko da, da u objek iboen e a kasu zeha zen bidez. Az e ke a ako, bos galde a edo a ike ke a-ildo nagusi de ini u di a, bakoi za ikuspegi osaga i ba e ik gaia i hel zeko helbu ua ekin. Hu engo i udian (I udia 2) ikus dai eke az e ke a en egi u a o oko a e a az e kagai bakoi ze ik a e a ako emai zen labu pena. I udia 2. Az e ke a p ak ikoa en egi u a: az e gai nagusiak e a a e a ako emai zen labu pena. Egilea en elabo azioa. 18 5.1 Solda ak e a alokai uen p ezioak p opo zio be ean alda u di a azken u ee an? Azken u ee an Espainiako e xebizi za-me ka uan en sio ekonomiko naba mena ge a u da: alokai uen p ezioak e engabe igo di a, baina solda ek ez du e hazkunde pa alelo ik izan. Ho ek zuzenean e agi en die amilien ekonomiei, gau egun e xebizi za a bide a u beha eko di u- kopu ua askoz handiagoa bai a. • Alokai ua en bilakae a espainian 2008ko k isia en ondoko u ee an, alokai uen me ka uak ase kon aja iak izan di u. 2010 ingu uan, Espainian ba ez bes eko alokai ua en p ezioa ~8 €/m² zen. Ondo en, k isia en e agin be ean, p ezioek behe a egin zu en pixka ba , e a 2014an ~6,9 €/m² iza e a i i si zen. Hala e e, 2014 ik au e a joe a e aba alda u da: alokai uek e engabe egin du e go a u ez u e. 2024. u e ako, ba ez bes eko alokai ua ~12,3 €/m²-koa zen es a u mailan, hau da, %78ko igoe a hama u ean (2014 ik 2024 a bi a ean). Go akada ho en ondo io p ak iko a gi ba ondokoa da: 2014an 80 m²-ko e xebizi za ba aloka zeak ba ez bes e ~553 € kos a zen zuen hilean; 2024an, e xe be a en alokai ua ~984 € iza e a igo da (Eu opa P ess, 2024). Aipa u ako p ezioen bilakae a ho i ondoko g a ikoan ikusi dai eke (I udia 3). • Solda en bilakae a espainian Solda a nominalei dagokienez, 2014 ik 2022 a bi a ean Espainiako ba ez bes eko solda a go dinak go anzko joe a man endu du, baina hazkunde ho i oso mode a ua izan da. 2014an u eko ba ez bes eko solda a 22.858 eu o ingu ukoa zen, e a 2022an 26.949 eu o a igo zen, hau da, %17,9ko hazkundea zo zi u e an (INE, 2024). Hu engo g a ikoan ikus dai eke bilakae a ho i modu bisualean (I udia 4). 6 7 8 9 10 11 12 13 €/m² U ea Alokai ua en p ezioa en bilakae a 2010-2024 I udia 3. Alokai ua en p ezioa en bilakae a Espainian (2010–2024). Egilea en elabo azioa, Eu opa P ess (2024) oina i u a. 22.000,00 23.000,00 24.000,00 25.000,00 26.000,00 27.000,00 28.000,00 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Solda a nominala (€) U ea Espainiako solda a nominala en bilakae a (2014- 2022) I udia 4. Espainiako solda a nominala en bilakae a (2014–2022). Egilea en elabo azioa INE (2024) da ue an oina i u a. 19 Hala e e, da u hauek nominalak di a, e a ho az ez du e in lazioa en e agina kon uan ha zen; ho ek esan nahi du solda a "e ealek" (e osahalmena kon uan ha u a) ez du ela igoe a be a izan. Hazkunde muga u ho ek ez du inolaz e e alokai uen p ezioen go akada es al zen. Honek e akus en du deso eka a eago u dela: alokai uak azka ago ga es i u di a solda ak baino, e a ho ek e xebizi za esku a zeko ahalegin handiagoa eska zen du he i a gehienen za . Hu engo a alean az e uko dugu solda en zein po zen aje bide a zen den alokai u a e a nola joe a ho i la i u den azken u ee an. • Ahalegin ekonomikoa: solda en po zen ajea alokai u a 2012–2014 a ean, espainia ba ek be e solda a go dina en %28–30 ingu u bide a zen zuen alokai u a. Hu engo u ee an, joe a ho ek go a egin zuen, e a 2022 ako po zen aje ho i %43 a i i si zen. Da u ho iek e akus en du e alokai uak ge o e a za i handiagoa ha zen duela amiliek di uz en baliabide ekonomikoe a ik, e a gaindi zen duela nazioa ean gomenda u ako %30eko langa (Rebelión, 2024; Fo ocasa-In oJobs, 2023). Joe a ho en bilakae a 5. I udian ikus dai eke. • Deso eka be eziki la ia: solda ak s. alokai uak (2022) Deso eka ho en la i asuna ondo isla zen da 2022 u eko da u zeha ze an: u e ho e an, solda ek ba ez bes e %0,7 egin zu en behe a Espainian (in lazioa en e aginaga ik e a pandemia en ondo engo egoe a enga ik), baina alokai uek %7,4 egin zu en go a u e be ean (Fo ocasa & In oJobs, 2023). Alegia, solda a e ealek galdu egin zu en balioa, e a alokai uek, aldiz, izuga i igo; bien a eko a ea inoiz baino handiagoa izanda. Egoe a ho ek e en a xikieneko kolek iboei be eziki zaildu zien e xebizi za duin ba esku a zea. Solda en e a alokai uen a eko deso eka ho i modu g a ikoan ikus dai eke 6. I udian. 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 % U ea Ahalegin ekonomikoa en bilakae a (2012-2022) I udia 5. Ahalegin ekonomikoa en bilakae a: alokai u a bide a u ako solda a en po zen ajea Espainian (2012–2022). Egilea en elabo azioa Fo ocasa-In oJobs (2023) da ue an oina i u a. -0,7 7,4 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Solda ak Alokai uak % aldake a Solda en e a alokai ua en bilakae a (2022) I udia 6. Solda en e a alokai uen a eko u eko aldake a en deso eka Espainian (2022). Egilea en elabo azioa, Fo ocasa & In oJobs (2023) da ue an oina i u a. 20 • Eskualde a eko alde naba menak Egoe a be eziki la ia da au onomia e kidego ba zue an: Ka alunian e a Balea e an, adibidez, solda a en %58 ingu u bide a zen da alokai u a; Ex emadu an edo Gaz ela-Man xan, be iz, %25 baino ez. Ho ek e akus en du a azoa en lu alde- dimen sioa, e a hi i u is ikoek p esio handiagoa jasa en du ela (Fo ocasa & In oJobs, 2023). Lu alde- mailako deso eka ho iek hobe o ule zeko, 7. i udian ikus dai eke au onomia e kidego bakoi zean solda a en zein ehuneko bide a zen den alokai u a. Igoe a ho ien a zean, azken u ee an emandako alokai uen p ezioen go akada azka a dago, au e ik aipa ua izan dena. Egoe a kezkaga ia da be eziki Mad il, Ka alunia, Balea ak edo Kana ia Uha ee an, non azken hama u ee an alokai uek %100e ik go ako igoe ak izan di uz en. Adibidez, Balea e an, e xebizi za ba en ba az bes eko alokai ua 2014an 560 € bazen, 2024an 1.450 € da. Hi igune e ain asko an e e joe a an zekoa izan da: Es epona (%190), Gandia (%185) edo Palma (%155) kasu. Ai zi ik, eska i xikiagoko eskualdee an, igoe a apalagoa izan da (%46 adibidez Gaz ela-Man xan), baina hala e e solda en hazkundea baino handiagoa (Eu opa P ess, 2024). Honek a gi e akus en du Espainiako e xebizi za-me ka uan dagoen deso eka ekonomikoa, non alokai uen p ezioek e engabe haz en di en, baina solda en hazkundea oso muga ua den. Egoe a ho ek amilien egune oko bizi zan e agin handia du, ba ez e e e en a xikieneko amilien za . Ho ez gain, he ialdeko au onomia e kidegoen a ean desbe din asunak handi zen a i di a, e a e xebizi za-me ka ua en e o kizunak e engabeko kezka so zen du. 5.2. Alokai uen igoe a e a inbe sio- un sen i abazien igoe a p opo zionalak izan di a? Ikusi dugu alokai uen p ezioak %78 ingu u igo di ela 2014-2024 aldian. O ain, igoe a ho ek inbe sio- un sek lo u ako i abazi ekonomikoekin nolako lo u a duen az e u nahi dugu. Bes e e a ba e a esanda: un s handien i abaziak alokai uen ga es i zea en p opo zioan handi u di a? Alokai uen p ezioen bilakae a au eko a alean az e u dugunez, a al hone an inbe sio- un sen i abazien eboluzioa izango dugu az e gai. I udia 7. E xebizi za ba en alokai u a bide a u ako ba ez bes eko solda a-po zen ajea au onomia e kidegoka (2022). I u ia: Fo ocasa & In oJobs (2023). 27 sindika uak, e ab.) publikoki sala u du e un sa, alokai uen “bu buila” sus a zea e a e xebizi za-eskubidea u a zea ego zi a. 2018an, PAHk salake a penal ba au kez u zuen Audien zia Nazionalean, alokai uen p ezioen igoe a e a e xegabe zeen ha i a. Salake an, un sa i egoz en zi zaion Espainiako Zigo Kodea en 281. a ikulua u a u izana; zeinak ho ela dio: “Me ka ua i lehengaiak edo lehen beha izanezko p oduk uak kendu e a ho ela sek o e jakin ba ho nikun za gabe uz eko, p ezioen al e azio ba e agi eko edo kon sumi zaileei kal e la iak e agi eko asmoa duenak, u ebe e ik bos u e a bi a eko ka zela-zigo a e a hamabi e a hogei a lau hilabe e a eko isuna jasoko di u.” (EFE, 2018; BOE, 2024, a . 281). Salake a ho i ez zen ekimen isola ua izan; PAHk e a bes e giza e-mugimendu ba zuek p o es a-kanpaina ba hasi zu en #Blacks oneC iminal lelopean. Kanpaina hau Espainia oso a heda u zen, bes eak bes e, Ba zelona, Valen zia, Alme ia e a Malaga a. Kalee an, panka ak age u zi en mezu a giekin: “Fue a bui es de nues as casas” edo “No pe mi imos ni un desahucio más” (EFE, 2018). Mobilizazio ho iek Blacks one en ja dunen au kako hase e kolek iboa e a maiz e ek pai a zen zu en egoe a la za age ian u zi zu en. Labu bilduz, Blacks one en kasuak isla zen du inbe sio- un s handi ba ek Espainiako e xebizi za- me ka uan izan dezakeen e agin naba mena: ak iboak me ke esku a uz, eskala handiko ope azioak eginez e a higiezinen me ka ua kon ola uz. Fun sak me ka uan duen p esen zia zabala e a bo e ea balia u di u e en ak igo zeko e a maiz e en baldin zak gogo zeko, ho ek ondo io sozial e a ju idiko la iak e aginez. Ja due a ho iek, alde ba e ik, e en aga i asun handiak eka i dizkio e, baina bes e ik, giza e-e eakzioak e a p o es a sozialak piz u di uz e, e aku siz inan za izazio- p ozesuak nola kal e zen di uen e xebizi za-eskubidea e a biz anle ia en ongiza ea. Blacks onek sinboliza zen du e xebizi za en inan za izazioa en mu u eko e edua: ja o ian publikoak zi en e xebizi zak me ka u lib eko ak ibo bihu zea, maiz e en za a isku suak di en logiken menpe. Kasu honek age ian uz en du e akunde publikoek e a un s p iba uek haien a ean du en ha eman ga azka sua, e a nola poli ika publikoen hu suneek espekulazio ako a eak zabaldu di uz en. 5.5. Kon zien e al di a he i a ak inbe sio- un sen e aginaz? Az e ke a p ak iko honen azken a alean, inkes a ba egi ea e abaki da, un s inbe i zaileek Espainiako e xebizi za-me ka uan du en e agina i bu uz he i a en pe zepzioa ezagu zeko helbu ua ekin. Galde ak adie azle uga i en bidez osa u di a: ezagu za-maila, in o mazioa en ga den asuna, inbe sio- un sen ja due a en inpak ua alokai ue an e a eskain zan, balo azio o oko ak, gobe nua en ola en ingu uko i i ziak e a he i a en ha eman pe sonala un s ho iekin. Helbu ua izan da jaki ea ea he i a ek kon zien eki hau ema en du en un s hauen e agina, e a ze i i zi du en haien ja due a en ingu uan. Ondo en, jaso ako e an zunak e a ho ien in e p e azioa au kez uko di a, hausna ke a o oko ba ekin ba e a. 28 • Ezagu za-maila e a in o mazioa en ga den asuna: elka elika zen di en bi ak o e Inkes a he i a en ezagu za-maila neu uz hasi da, inbe sio- un sek Espainiako e xebizi za-me ka uan du en ja due a i bu uz ze in o mazio du en jaki eko. E an zunen a abe a, pa e- ha zaileen gehiengoak ezagu za- maila baxua ai o u du: %70 ingu uk 1 edo 2 maila hau a u du e (ezjakin asun handia edo a nuloa), e a gu xi go abehe a %7ak soilik adie azi du e maila al uko ezagu za (4-5 maila). E an zunak xehe asunez 10. I udian ikusi dai ezke. Ezagu za eskas ho i gaia en konplexu asuna ekin e a in o mazio publiko e a ule ga ia en eskasiaga ik azal li eke. Komunikabidee an ez da maiz jo a zen modu sis ema ikoan gai hau, e a age zen denean e e, sa i an e mino eknikoe an e a e eali a e ik u un azal zen da. Ho ela, he i a askok ez du e un s hauen ja duna en dimen sioaz e a e agin sozialaz jabe zeko auke a ik. Ildo ho e a ik, hu engo galde ak zeha ka baiez a zen du au ekoa en emai za: pa e-ha zaileei galde u zi zaien ea ze i i zi du en gai honi bu uz esku aga i dagoen in o mazioa en ga den asunaz. E a emai zak naba menak di a: %86ak adie azi du in o mazioa ez dela a gia edo a ule gai za dela, e a ez da egon pe sona ba bez esan duenak un s hauen in o mazioa oso a gia dela (I udia 11). Ho az, ga den asun al ak, au e ik a al eo ikoan aipa ua izan dena, zuzenean e agi en du ezjakin asun-maila al uan. Izan e e, inbe sio- un sen ja due a i bu uzko da u asko ez di a publikoki esku aga iak edo modu zabal e a a gian komunika uak. Da u idaga iak lo zeko zail asunak, zaildu egi en du i i zi publiko in o ma ua osa zea, e a, ondo ioz, he i a ek ez du e baliabide nahiko ik ja due a ho ien au ean modu k i iko e a in o ma uan e an zu eko. 31,40% 39,20% 22,50% 5,90% 1,00% 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% 45,00% 1 Eze ez 2 3 4 5 Asko Zenba dakizu Espainiako e xebizi za-me ka uan inbe sio- un sek du en ja due az? Ezagu za maila I udia 10. Espainiako e xebizi za-me ka uan inbe sio- un sek du en ja due a i bu uz pa e-ha zaileek du en ezagu za-maila. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 43,10% 43,10% 11,80% 2,00% 0,00% 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% 45,00% 50,00% 1 Ez da ba e e a gia 2 3 4 5 Oso a gia Nola balo a uko zenuke gai honi bu uz esku aga i dagoen in o mazioa en ga den asuna? Ga den asun maila I udia 11. Gaia i bu uz esku aga i dagoen in o mazioa zenba e aino den a gia pa e-ha zaileen us ez. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 29 • Inpak ua alokai uen p ezioe an Hi uga en galde a en bidez az e u da ea he i a ek us e du en inbe sio- un sek e xebizi zen alokai uen p ezioen igoe an e agin zuzena izan du en. E an zunen a abe a, pa e- ha zaileen %63 ingu uk us e du e un s ho ien ja due ek alokai uak ga es i u di uz ela; bes e %22 ba ek e agin e aina adie azi du, e a gu xiengo ba ek soilik (%15 ingu uk) ez duela inolako e aginik ikus en (I udia 12). He i a en e an zun ho iek ba da oz lan hone an az e u ako hainba joe a ekin (ba ez e e analisi p ak ikoan landu di enak. Azken hama kadan, alokai ua en ba ez bes eko p ezioa naba men igo da Espainian (%78 ingu u), e a aldi be ean, inbe sio- un s nagusien e ekin ekonomikoek e e go a egin du e (p opo zio handiago ba ean); bes e gauza ba zuen a ean, e xebizi za gehiago pila u e a alokai uan ja i di uz elako, me ka uan du en p esen zia e a alokai uen p ezioen gaineko kon ola a eago uz. Hala e e, ezin da zuzenean ondo ioz a u alokai ua en igoe a ho iek soilik un sen ja due a en ondo io di ela; izan e e, bes elako ak o e askok e e (eskain za mu iz ua, eska ia en go akada, u ismoa en e agina, poli ika publikoen e aginko asunik eza…) e agin zuzena du e p ezioen bilakae an. Ho az, inkes an jaso ako i i ziek a gi e akus en du e he i a en gehiengoak baduela in uizio edo espe ien zia zuzen ba un s handien ja due ak p ezioe an duen e aginaz, baina kon uan ha u beha da lo u a ho i ez dela au oma ikoki kausali a ea. Ho elako ha emanak egoki ule zeko, beha ezkoa da enomenoa ikuspegi zabal e a konplexu ba e ik az e zea. 4,90% 9,80% 21,60% 35,30% 28,40% 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% 1 Ba e e ados 2 3 4 5 Guz iz ados “Inbe sio- un sek e agin zuzena du e e xebizi zen alokai uen p ezioen igoe an.” adie azpena ekiko ados asuna Ados asun maila I udia 12. Inbe sio- un sek e xebizi zen alokai uen p ezioen igoe an du en e agina i bu uzko ados asun-maila. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 30 • Inpak ua e xebizi za-eskain zan Bes e galde a ba ek pa e-ha zaileen i i zia jaso du inbe sio- un sen e agina i bu uz, baina o aingoan eskain za alde ik begi a u a: ea us e du en eskain za handi u edo mu iz u egi en du en. Emai zak oso he e ogeneoak izan di a: %43ak us e du un sen e aginak eskain za handi zen duela (pixka ba edo naba men), e a %28 ingu uk be iz, eskain za gu xi zen du ela us e du. Gaine ako %28ak ez du a gi ikus en e agin ho i (I udia 13). Be az, ez dago ados asunik e a ikuspegi kon aja iak age i di a. Bali eke i i zi ho ien aniz asuna bi a azoi ekin lo u a ego ea. Lehenik e a behin, he i a en ezagu za-maila ezbe dina da: au eko galde e an ikusi den bezala, pa e-ha zaile askok ez du e in o mazio zeha zik inbe sio- un sen un zionamendua i bu uz. Ho ek esan nahi du zenbai e an zun au ei i zie an edo in o mazio pa zialean oina i u a eman di ela, e a ez be i da ue an edo espe ien zia zuzene an. Bes e ik, inbe sio- un sen ja due ak ez di a homogeneoak, e a ho ien ondo ioak es uingu ua en a abe a alda u dai ezke. Fun s ba zuek e xebizi zak alokai uan ja zen di uz e e en aga i asuna lo zeko, e a ho ek eskain za handi zen du. Baina bes e ba zuek, aldiz, e xebizi zak me ka uan ez a e a zea e abaki zen du e, helbu u espekula iboekin: ba zue an, u ismo ako e abile a in en siboa ema en die e, e a bes e ba zue an, s ocka go de zen du e me ka uan e xebizi za gu xiago ego ea en ondo ioz p ezioak igo zeko. Ho elako jokabideek eskain za e eala en mu izke a e agi en du e. Ondo ioz, emai za hauek e akus en du e he i a en a ean ez dagoela ikuspegi ba e a u ik gai honen ingu uan. Hala e e, in e esga ia da gehiengo ba ek us e iza ea un sen p esen ziak nolabai eko e agina duela eskain zan, zuzenean edo zeha ka. Ho ek e akus en du he i a ak gaia en ingu uan kezka u a daudela, nahiz e a ez du en be i esna edo in o mazio ik nahikoa in e p e azio a giak egi eko. 19,60% 23,50% 28,40% 13,70% 14,70% Us e duzu inbe sio- un sen ja due ak e xebizi za-eskain za handi zen duela ala mu iz en duela? Alokai u-eskain za naba men handi zen da. Eskain za pixka ba handi zen da. Ez du eskain zan e agin a gi ik. Eskain za pixka ba mu iz en da. Eskain za naba men mu iz en da. I udia 13. Inbe sio- un sen ja dunak e xebizi za-eskain zan duen e agina. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 31 • Inbe sio- un sen e agin o oko a en balo azioa: kal ega ia edo onu aga ia? Lauga en galde a en bidez, pa e-ha zaileei galde u zi zaien balo azio o oko ba egi eko: ea inbe sio- un sen p esen zia he i a en za onu aga ia edo kal ega ia i udi zen zaien. Emai zek ja e a k i ikoa e akus en du e nagusiki: e an zunen %65 ingu u “kal ega ia” edo “oso kal ega ia” (1 edo 2 maila) auke en alde age u da. Bes alde, %10–15 ingu uk us e du un s ho ien e agina “onu aga ia” dela (4 edo 5 maila), e a gaine ako %20–25 ingu uk “e diko” balo azio ba eman du (3 maila). Emai z hauek 14. I udian ikusi dai ezke. Bali eke he i a en i i zi nega ibo ho en a zean au e ik azaldu ako ondo io sozial e a ekonomikoak ego ea. Izan e e, lan honen lauga en a alean jaso zen denez, inbe sio- un sen p esen ziak hainba ondo io izan di u e xebizi za-me ka uan: p ezioen igoe a esangu a sua, e xegabe zeak, gen i ikazioa edo u ismo-alokai uen hedapena. Tes uingu u ho e an, ez da ha i zekoa he i a en gehiengo ba ek ja due a ho iek kal ega i za ha zea. 25,50% 37,30% 29,40% 5,90% 2,00% 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% 1 Oso kal ega ia 2 3 4 5 Oso onu aga ia O oko ean Espainiako e xebizi za-me ka uan inbe sio- un sen p esen zia he i a en za onu aga ia ala kal ega ia dela i udi zen zaizu? I udia 14. Inbe sio- un sen p esen ziak Espainiako e xebizi za-me ka uan he i a engan duen e agina en balo azioa. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 32 • Gobe nua en ola e a e egulazioa en beha a Bos ga en galde an, pa e-ha zaileei galde u zi zaien ea ados zeuden honako adie azpena ekin: “Gobe nuak gehiago a au u beha ko luke inbe sio- un sen ja due a e xebizi za-me ka uan.” Galde a honen helbu ua zen neu zea he i a ek ze i i zi du en es a ua en esku-ha ze maila i bu uz, e a ea us e du en kon ol publikoa handi u beha ko li za ekeen. Emai zen a abe a, pa e- ha zaileen gehiengo zabal ba ek ja e a oso a gia e aku si du: %62 ingu u ados edo oso ados age u da (4 edo 5 mailak). Bes alde, %18,7k soilik e aku si du baiez apen honekiko desados asuna (1 edo 2 mailak), e a gaine ako %19,6k balo azio neu oa eman du (3 maila). Emai z hauek 15. I udian daude ikusga i. Da u ho iek e akus en du e he i a en a ean dagoela sen sazio zabala kon ol ins i uzionala ez dela nahikoa, e a beha ezkoa dela a audi zo o zagoa eza zea. Inkes a en lehen galde e an jaso ako ezagu za-maila baxua e a in o mazioa en ga den asun al a en au ean, a e naba menagoa bihu zen da gobe nua en esku-ha zea en beha a. Gaine a, au eko galde e an ikusi denez, gehienek us e du e un sen ja due ak p ezioe an e agin nega iboa izan duela, e a ja due a ho i o oko ean kal ega ia dela he i a en za . Ondo ioz, ule ga ia da i i zi k i iko ho ek e egulazioa en beha a naba men zea. 11,80% 6,90% 19,60% 23,50% 38,20% 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% 45,00% 1 Ba e e ados 2 3 4 5 Guz iz ados “Gobe nuak gehiago a au u beha ko luke inbe sio- un sen ja due a e xebizi za-me ka uan.” adie azpena ekiko ados asuna Ados asun maila I udia 15. Pa e-ha zaileen i i zia e xebizi za-me ka uan inbe sio- un sen ja due a a au zeko beha a en ingu uan. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 33 • Inbe sio- un sen e a he i a en a eko ha emana: dis an zia e a ezagu za al a en a eko konbinazioa Seiga en galde an, pa e-ha zaileei galde u zi zaien ea nolako ha emana du en higiezinen inbe sio- un sekin. Emai zek e akus en du e gehiengo zabal ba ek ez duela ha eman zuzenik un s ho iekin. Pa e-ha zaileen %74,5ek adie azi du ez duela inbe i u e a ez duela asmo ik inbe i zeko. %22,5ek ez du inbe i u, baina e o kizunean auke a ho i kon uan ha lezake; e a %3 ingu uk soilik adie azi du jadanik inbe i u duela (I udia 16). Emai za ho iek hainba in e p e azio posible uz en di uz e. Alde ba e ik, bali eke jende askok ez inbe i zea gaia en ingu uko in o mazio al a edo ule men eskasaga ik; izan e e, Ho ek inbe sio- munduan pa e ha zeko auke ak muga u di zake, ez jakin asunaga ik edo kon ian za al aga ik. Bes e ik, emai zek isla zen du en dis an zia ho ek lo u a izan dezake au eko galde a ba zue an jaso ako i i zi k i ikoekin e e. Izan e e, pa e-ha zaile gehienek un s ho iek kal ega i za jo zen di uz e e a es a ua en esku-ha ze handiagoa eska zen du e. Tes uingu u ho e an, logikoa izan dai eke ja e a pe sonala e e dis an ziakoa iza ea, e a ez iza ea inolako in e esik inbe i zeko. Logikoki pen sa li eke inbe sio- un sen bidez inbe i u du en edo e o kizunean inbe i zeko in e esa du en pe sonek ezagu za-maila handiagoa du ela, e a, be az, e abaki a azoi uagoak ha zen di uz ela. Hala e e, inkes a en da uek e akus en du e ho i ez dela be i ho ela. Izan e e, inbe i u du ela adie azi du en pa e-ha zaileen ezagu za-mailak ez di a be eziki al uak izan e a emai za nahiko he e ogeneoak daude; e a e o kizunean inbe i zeko in e esa du en pe sonen a ean e e, gehienek 1 e a 3 a eko ezagu za-mailak adie azi di uz e. Ho az, ezagu za-maila u ia e a ga den asun al a ez di a soilik i i zi publiko o oko a i e agi en dio en ak o eak, bai a e e inbe i zaile po en zialei edo jadanik inbe i u du enei. Ondo ioz, ez da egokia gene alizazio es en sibo ik egi ea: ezin da esan inbe i zaile guz iak ezagu za handikoak di enik, baina ez a guz iek in o mazio ik gabe joka zen du enik e e. Izan e e, posible da kasu ba zue an bes elako mo ibazio ekonomiko edo pe sonalek —hala nola au ezkiak e en aga i bihu zeko nahia, inan za-plangin za pe sonala edo e xebizi za ba e os eko asmoa— e agina iza ea inbe sioa en aldeko e abakian. Ho ega ik, ezinbes ekoa da ikuspegi o oko zaileak 74,50% 22,50% 2,90% Nolako ha emana duzu higiezinen inbe sio- un sekin? Ez du inbe i u/asmo ik ez Ez du inbe i u baina bali eke e o kizunean Jadanik inbe i u du I udia 16. Pa e-ha zaileek higiezinen inbe sio- un sekin du en ha eman mo a en banake a. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 34 saihes ea e a kon uan ha zea pa e-ha zaileen espe ien zia e a ikuspegiak asko a ikoak izan dai ezkeela, e a haien e abakiak es uingu u pe sonal e a soziale an koka zen di ela. • Fun s espekula iboak: konponbidea en pa e edo a azoa en i u bu u? Inkes ako azken bi galde en bidez, he i a en i i zia az e u da inbe sio- un s espekula iboek e xebizi za-k isia a in zen lagun zen du en ala, kon a a, e xebizi za esku a zeko oz opo ba di en. Lehen galde an, pa e-ha zaileei galde u zi zaien ea ados zeuden honako baiez apena ekin: “Inbe sio- un s espekula iboek modu posi iboan lagun zen du e Espainiako e xebizi za- k isia konpon zen.” E an zunek kon ian za al a en i udi ga bia ema en du e: %66,7k desados asuna adie azi du e, %26,5ek i i zi neu oa eman du e, e a %7ak soilik baiez apena ekin ba egin du (I udia 17). Biga en galde ak an zeko kon ua jo a u du: ea un s ho iek oz opo di en e xebizi za esku a zeko o duan. E an zunak oso a giga iak di a: pa e- ha zaileen %70 ingu uk us e du e, neu i handiagoan (%35,3k) edo xikiagoan (%34,3k), un s ho iek oz opo di ela e xebizi za esku a zeko. Bes alde, %15,7k adie azi du e ez du ela un s ho iek oz opo za jo zen, e a %12,7k ez du e i i zi a gi ik eman. Emai z hauen banake a 18. I udian ikusi dai eke. Emai za hauek kohe en eak di a au eko galde en joe ekin: gehiengo ba ek us e du un s ho ien e agina kal ega ia dela, e a gobe nuak ja due a ho i gehiago a au u beha ko lukeela. Ho en ha i ik, ule ga ia da he i a askok un s ho iek ez i enbide, baizik e a a azoa en pa e gisa ikus ea. 37,30% 29,40% 26,50% 5,90% 1,00% 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% 1 Ba e e ados 2 3 4 5 Guz iz ados “Inbe sio- un s espekula iboek modu posi iboan lagun zen du e Espainiako e xebizi za-k isia konpon zen” adie azpena ekiko ados asuna Ados asun maila I udia 17. Pa e-ha zaileek e xebizi za-k isia konpon zeko un s espekula iboek du en us ezko eka pen posi iboa i bu uz du en ados asun- maila en banake a. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 35,30% 34,30% 16,70% 12,70% 1,00% Inbe sio- un s espekula iboak e xebizi za esku a zeko oz opo ba di a? Bai, a gi e a ga bi Neu i ba eaan bai Ez du ze an izan Ez du i i zi a gi ik Bes elakoak I udia 18. Inbe sio- un s espekula iboek e xebizi za esku aga i asunean du en e agina i bu uzko pa e-ha zaileen i i zia. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 35 • Inkes a en ondo ioak Inkes a en emai zen labu pen bisual ba ikus dai eke 19. i udian, galde a nagusien ingu uko joe a o oko ak labu bilduz e a he i a en pe zepzio ba e a ua isla uz. Inkes a en emai zek e akus en du e he i a en gehiengoak ja e a k i ikoa duela inbe sio- un s espekula iboen au ean, ba ez e e e xebizi za-me ka uan du en e agina en ingu uan. Ezagu za o oko a u ia bada e e, in uizioak e a espe ien zia pe sonalek —e a, neu i ba ean, e eali a e sozial ba ek— e agi en du e pe zepzio nega ibo ho i: gehienek us e du e un s ho iek p ezioen igoe a e a e xebizi za-esku aga i asuna en zail asunen e agile di ela. Ho ez gain, in o mazioa en ga den asun al ak ezagu za-maila baxua elika zen du, e a ho ek a e gehiago zail zen du i i zi publiko in o ma ua e aiki zea. Pa adoxa modu a, ikusi da inbe i zen du en edo inbe i zeko in e esa du en pe sonen a ean e e, ezagu za-mailak ez di ela al uak. Honek e akus en du ezagu za al a o oko a dela, bai a inbe sioa en ingu uan mugi zen di en pe sonen a ean e e. Inkes ako galde e an jaso ako e an zunek age ian uz en du e he i a en gehiengoak ez duela un s ho iek e xebizi za-k isia en konponbide gisa ikus en, baizik e a neu i handi ba ean a azoa en pa e gisa. Ho i dela e a, ule ga ia da askok gobe nua en esku-ha ze sendoagoa e a ja due a ho ien ingu uko kon ol handiagoa eska u izana. Labu bilduz, inkes a honek a gi e akus en du un s espekula iboen ingu uan hausna ke a sozial e a poli iko sakona egi eko beha a dagoela. Ja due a ho iek e en aga i asuna en logikapean un ziona zen du e, e a asko an u un ge a zen di a e xebizi za duin e a esku aga i ako eskubidea be ma zeko helbu u ik. 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Ezagu za maila baxua In o mazioa en ga den asun al a Alokai uen p ezioe an e agin nega iboa E xebizi za-eskain za en mu izke an e agina E agin o oko kal ega ia Gobe nua en in e ben zioa en alde Fun s espekula iboekin ha emanik ez E xebizi za-k isian e agin nega iboa Oz opo di a e xebizi za ako sa bidean Emai zen ikuspegi o oko a Ja e a o oko a Neu oa Ja e a osaga ia I udia 19. Inkes ako galde en e an zunen joe a nagusiak labu bil zen di a, ja e a o oko a, neu oa e a osaga ia be eizi a. Egilea en elabo azioa, Google Fo ms bidezko inkes a en emai ze an oina i u a. 36 6. Gomendioak Ho ela, lan hone an ikusi akoa en ondo ioz, a gi ge a u da e xebizi za-me ka ua en bilakae a e a inbe sio- un sen ja duna giza e osoa en zako ondo io ga an zi suak di uen enomenoa dela. Ho en au ean, beha ezkoa da ikuspegi in eg al e a a du a su ba e ik hausna zea, e a e agile ezbe dinek (adminis azio publikoek, un s p iba uek e a he i a ek) neu i zeha zak ha zea egoe a i au e egi eko. Hu engo gomendioek, hain zuzen e e, ildo ho e an koka zen di a: i enbide posibleak p oposa zen di uz e, ikuspegi p ak iko e a e aiki zaile ba e ik. 1. E xebizi za-eskubidea lehen le oan ja zea: Adminis azio publikoek e xebizi za duina e a esku aga ia be ma zeko poli ikak inda u beha di uz e: e xebizi za soziala sus a u, alokai u asa uak ga a u e a e xebizi za hu sen e abile a ak iba u, eskubide ho i biz anle guz ien za e eala izan dadin. 2. E egulazio ga denagoa e a kon ol publikoa: Inbe sio- un sen ja due a ga denagoa izan dadin e a e agin soziala neu zeko auke a egon dadin, da u publikoak a gi a a zea e a kon ol adminis a ibo zo o zagoa eza zea beha ezkoa da. Ho en bidez, ga den asuna handi u e a biz anle ia en kon ian za be esku a dai eke. 3. A au sendoak espekulazioa en au ka: E xebizi za en p ezioak neu iz igo zea e a e en a ien eskubideak babes ea be ma uko du en lege ia sendoak beha di a. Kale a ze abusiboak saihes eko p o okoloak e a alokai ua en muga legalak un sezko esnak di a ho e a ako. 4. Eskubideen ezagu za e a e an zun gai asuna inda zea: He i a ek be en eskubideak ezagu zeko e a de enda zeko esnak izan beha di uz e: alokai u-kon a uen baldin zak, e eklamazio bideak edo babes publikoko baliabideak modu e aginko ean e abil zea ahalbide u beha da, in o mazio a gi e a ule e aza eskainiz. 5. E xebizi za-e edu al e na iboen ga apena: Me ka u espekula ibo ik kanpo dauden e xebizi za-e eduak (koope a ibak, e abile a-lagapenak, p oiek u komuni a ioak...) bul za u e a babes u beha di a, elka ekiko lagun zan oina i u ako al e na iba jasanga i gisa. 6. Giza e-e an zukizuna inbe sio- un se an: Fun s handiek be en ja due a i izpide e iko e a sozialekin ba e a u beha ko luke e. E en aga i asuna lo zeaz gain, bizilagunen ongiza ea, alokai ua en a azoizko p ezioak e a e xebizi zen man enua a da z izan beha ko li a eke be en es a egie an. 7. Lankide za publiko-p iba ua ga a zea: Adminis azioek e a inbe sio- un sek elka ekin ja dun dezake e e xebizi za duina sus a zeko. Babes o izialeko e xebizi zak ga a zeko edo alokai u asa uak eskain zeko elka lan e edu be iak az e u beha di a. 43 Idealis a. (2018, i ailak 4). Blacks one, ‘ ey’ del lad illo al ges iona 20.000 millones de ac i os en España. Idealis a News. h ps://www.idealis a.com/news/inmobilia io/emp esas/2018/09/03/767868- blacks one- ey-del-lad illo-al-ges iona -20-000-millones-de-ac i os-en-espana Idealis a. (2022, o sailak 24). El bene icio de Me lin se dispa a un 800 %: gana 512 millones en 2021 po la e alo ización de sus ac i os. Idealis a News. h ps://www.idealis a.com/news/inmobilia io/emp esas/2022/02/24/795066-me lin-mul iplica- po -9-su-bene icio-en-2021-has a-512-millones-de-eu os-po -un-mayo - alo -de-sus Ins i u o Nacional de Es adís ica (INE). (2024, i ailak 23). Encues a de Es uc u a Sala ial (EES). Año 2022. Da os De ini i os. h ps://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/ope acion.h m?c=Es adis ica_C&cid=1254736177025&m enu=ul iDa os&idp=1254735976596 Ma e o, D. (2023, aza oak 1). La OCDE ecomienda a España más alquile social y menos impues os y egulación de en as. Idealis a. h ps://www.idealis a.com/news/inmobilia io/ i ienda/2023/11/01/808950-la-ocde- ecomienda- a-espana-mas-alquile -social-y-menos-impues os-y- egulacion-de Ma ínez, M. A., e a Gil, J. (2022, o sailak 4). G ass oo s s uggles challenging housing inancializa ion in Spain. Housing S udies, 39(6), 1516–1536. h ps://www. and online.com/doi/ ull/10.1080/02673037.2022.2036328 Maside-San iz, J. M., Iglesias-Casal, A., López-Penabad, M. C., & López-Andión, C. (2015, maia zak 27). E iciencia y pe sis encia de los ondos de in e sión inmobilia ia en España. Cuade nos de Ges ión, 16(2), 147–166. h ps://doi.o g/10.5295/cdg.140497ml Molina Ga cía, A. (2014, abenduak 22). Análisis de la en abilidad del me cado inmobilia io como al e na i a de in e sión en España h ps:// iune .up .es/en i ies/publica ion/ 4ea82b-435 -4 1- b324-dd62253c3636 Pa eja, C. (2024, i ailak 25). España le debe mucho a Blacks one po es os 20 años. Idealis a. h ps://www.idealis a.com/news/inmobilia io/ i ienda/2024/09/25/820032-juan- elayos-espana- le-debe-mucho-a-blacks one-po -es os-20-anos Pa eño Cas ellano, J. M., Domínguez Mujica, J., A mengol Ma ín, M. T., Boldú He nández, J., & Pé ez Ga cía, T. (2019, ma xoak 13). Real es a e dispossession and e ic ions in Spain: a heo e ical geog aphical app oach. Bole ín de la Asociación de Geóg a os Españoles, (80), 1–25 h ps://doi.o g/10.21138/bage.2602 44 PwC España. (2025, uz aila). Las SOCIMI en el me cado inmobilia io español. h ps://www.pwc.es/es/publicaciones/cons uccion-inmobilia io/asse s/socimis-me cado- inmobilia io-espanol.pd Ramón, J. (2024, aza oak 14). Fondos de in e sión en el me cado de la i ienda: economía ampí ica global. El Sal o Dia io. h ps://www.elsal odia io.com/opinion/ ondos-in e sion-me cado- i ienda-economia- ampi ica-global Rebelión. (2024, maia zak 15). Los españoles des ina on el 43% de su sala io a paga el alquile de la i ienda en 2023, dos pun os más que en 2022. Rebelión. h ps:// ebelion.o g/los-espanoles- des ina on-el-43-de-su-sala io-a-paga -el-alquile -de-la- i ienda-en-2023-dos-pun os-mas-que- en-2022/ Reu e s. (2014, aza oak 13). Colonial gana 563 mlns eu os a sep iemb e po la en a de Asen ia. Reu e s. h ps://www. eu e s.com/a icle/idUSL6N0T368C/ Reu e s. (2015, o sailak 27). Me lin gana 49,7 millones de eu os en 2014. Reu e s. h ps://www. eu e s.com/a icle/me lin- esul ados-idESL5N0W12EP20150227/ Reu e s. (2017, uz ailak 31). Blacks one pac a comp a el 51% del lad illo óxico de Banco Popula - p ensa. Reu e s. h ps://www. eu e s.com/a icle/san ande -popula -ac i os-idESL5N1KM12Z/ Rod íguez, C., & Bus illo, R. (2010). Modelling o eign eal es a e in es men : The Spanish case. The Jou nal o Real Es a e Finance and Economics, 41(3), 354–367. h ps://doi.o g/10.1007/s11146- 008-9164-9 Sánchez, R., Oli e es, V., Ja a, Y., & No iega, D. (2024, aza oak 24). Más de un millón de i iendas en España es án en manos de g andes p opie a ios: emp esas, ondos o adminis aciones públicas. elDia io.es. h ps://www.eldia io.es/economia/espana-millon- i iendas-manos-g andes- p opie a ios_1_11844846.h ml Sanz, E. (2023, aza oak 8). Locu a en el lujo de segunda mano: comp a a 10.000 €/m² y ende a 16.500. El Con idencial. h ps://www.elcon idencial.com/inmobilia io/ esidencial/2023-11-08/casas-lujo- ba io-p ime-salamanca-me cado-inmobilia io_3767406/ Susanna, J. (2023, ekainak 6). Ma ía y o as 40 amilias a las que planea desahucia Blacks one ya no ienen opción de negocia . El Español. h ps://www.elespanol.com/mad id/sociedad/20230606/ma ia- amilias-planea-desahucia - blacks one-opcion-negocia /769173472_0.h ml 45 Unicaja Banco. (n.d.). Fondos de in e sión inmobilia ios: qué son y cómo uncionan. Unicaja Banco. h ps://www.unicajabanco.es/es/ aqs/ ondos/ ondos-in e sion-inmobilia ios Vale o Palla ès, P. (2025, ma xoak 30). El negocio de comp a un piso ocupado: "Tienes un 25 % de bene icio". SER Ca alunya. h ps://cadenase .com/ca aluna/2025/03/30/el-negocio-de-comp a - un-piso-ocupado- ienes-un-25-de-bene icio-se ca / Delgadillo, V. (2021, aza oa). Financia ización de la i ienda y de la ( e)p oducción del espacio u bano. Re is a INVI, 36(103), 1–18. h ps://doi.o g/10.4067/S0718-83582021000300001