Jo ge Gu ié ez Goi ia (zuzenda ia)
And és Fe nando He e a
I a xe Amiano
I a i Labaien
Edua do Malagón
Ignacio Ma ínez
Ma ía José Ma ínez
Unai Villena
Ga apene ako lankide za
deszen aliza ua en po en zial asunak
e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
A gi alpen hau C ea i e Commons-en lizen ziapean dago. Baimena duzu lan
hau kopia u, bana u e a publikoki heda zeko, be ie e, kon uan ha u a lana en
k edi uak adie azi beha di uzula, e a ezin duzula me ka a i za-xedee a ako e abili.
Ezin da lan hone a ik e a o i ako ob a ik alda u, e alda u edo so u. Lizen zia, oso ik:
h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by-nc-nd/4.0
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
Jo ge Gu ié ez Goi ia (zuzenda ia), And és Fe nando He e a, I a xe Amiano, I a i
Labaien, Edua do Malagón, Ignacio Ma ínez, Ma ía José Ma ínez, Unai Villena
2022
www.hegoa.ehu.eus
UPV/EHU • Zubi ia E xea E aikina
Agi e Lehendaka ia en e o bidea 81 • 48015 Bilbo
Tel.: 94 601 70 91 • Faxa: 94 601 70 40
UPV/EHU • Ca los San ama ia Zen oa
Elhuya Plaza 2 • 20018 Donos ia-San Sebas ián
Tel.: 943 01 74 64 • Faxa: 94 601 70 40
UPV/EHU • A abako Campuseko Libu u egia
Nie es Cano kalea 33 • 01006 Vi o ia-Gas eiz
Tel.: 945 01 42 87 • Faxa: 945 01 42 87
Euske azko i zulpena: Bakun, S.L.
Diseinua e a make azioa Ma a, S.L.
ISBN: 978-84-16257-93-5
Az e lan honek Gipuzkoako Fo u Aldundiko Nazioa eko Lankide za ako Zuzenda i za Nagusia en
inan zazioa izan du. GIU 21/011 Ike ke a Taldea en Ga apene ako e a Nazioa eko Lankide za ako
Poli iken Kohe en zia i bu uzko lana en ba uan dago (Hegoa Ins i u ua, UPV/EHU).
Talde e edak o eak eske ak eman nahi dizkie Koldo Unce a i, Idoye Zabala i e a Michel Sabalza i,
ike ke a honen abiapun u den alde-ibilbide osoan egindako eka penenga ik.
3
Au kibidea
I udien au kibidea .................................................................................................................................................... 4
Taulen au kibidea ..................................................................................................................................................... 4
1. Sa e a
......................................................................................................................................................................... 5
2. Tes uingu ua: ga apene ako lankide za deszen aliza ua ................................................. 8
2.1. Lankide za deszen aliza ua en ja o ia e a kon zep ua 9
2.2. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak 13
2.3. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en mugak 15
2.4. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en gau egungo ga an zia 16
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai
ezauga i e a ez abaida ............................................................................................................................... 19
3.1. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en egoki asuna 20
3.2. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en ga an zi
kuan i a ibo muga ua 21
3.3. E agile inplika uen e a lan-ildoen aniz asuna 23
3.4. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en esnak 28
3.5. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en ja due a-sek o eak 33
3.6. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en o ien azio geog a ikoa,
un sen banake a ik abia u a 37
3.7. Koo dinazioa ga apene ako lankide za deszen aliza uan 41
3.8. Kon uak ema ea e a ga den asuna ga apene ako
lankide za deszen aliza uan 44
4. Ondo ioak e a e o kizuneko ildoak ............................................................................................... 47
5. Bibliog a ia e a es uan aipa zen di en web o iak ............................................................ 52
6. E anskina. GLDk GLO deszen aliza ua i bu uzko in o mazioa
ema eko e abil zen di uen e agileak e a kodeak .................................................................. 58
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
4
I udien au kibidea
1. i udia. GLO deszen aliza ua en luxuak 2015ean e a 2019an
(milioika dola , g an equi alen ) 17
2. i udia. GLO deszen aliza ua, e akunde bide a zaile mo a en a abe a (2019) 27
3. i udia. GLO deszen aliza ua, esnen a abe a (2019) 32
4. i udia. GLO deszen aliza ua en luxuak sek o een a abe a, ikasleei
ego zi ako kos uak e a he ialde emailee an e e uxia uei
ema en zaien lagun za kendu a 2019 36
5. i udia. GLO deszen aliza ua kon inen een a abe a, ikasleei ego zi ako
kos uak, e e uxia uenak, e a geog a ikoki eslei u gabeko un sak
kendu a (2019) 39
6. i udia. GLO deszen aliza ua he ialdeen sa e a-mailen a abe a,
kasleei ego zi ako kos uak, e e uxia uenak, e a geog a ikoki
eslei u gabeko un sak kendu a (2019) 40
Taulen au kibidea
1. aula. GLO luxuak he ialde emaileen a abe a 2019an 23
2. aula. Munduko GLO deszen aliza ua, e akunde bide a zaile
mo a en a abe a (2019) 26
3. aula. Munduko GLO deszen aliza ua, esna mo a en a abe a (2019) 29
4. aula. GLO deszen aliza ua, GLB sek o een a abe a (2019) 34
1. Sa e a
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
6
Ga apene ako nazioa eko lankide za bi plan eamendu be ean dago pa ame o
nagusiei dagokienez (helbu uak, e agileak, esnak…), a azo globalek zalan zan
ja zen bai i uz e lankide za-sis ema adizionala en oina iak e a ikuspegia.
2030 Agenda, mugak di uen a en, anbizio handiko espa ua da lo u nahi
di en helbu uei dagokienez, e a auke a ema en du ingu umenean, giza ean e a
ekonomian ku su au osun si zailea du en dinamika globale an aldake ak sus a zeko.
Agenda ho en helbu uak handiak di enez, maila ani zeko ikuspegia izan beha dugu
ezinbes ean, e agile ani zekoa e a in eg ala, e a un sezko ak o e bihu u beha dugu
lankide za. Hala e e, gau egungo nazioa eko lankide za-sis ema ez da nahikoa
eginkizun ho e a ako, e a al e na iba edo ikuspegi be iak beha di a a lo ho e an
au e a egi eko.
Modu apal baina ge o e a handiagoan, lankide za- e a elka asun-ha emanak
ho izon al asun e a elka ekiko asun handiagoz sus a zeko gai den p ak ika gisa
plan ea zen da ga apene ako lankide za deszen aliza ua (GLD), hainba e agile
inplika uz e a he i a engandik hu bil dauden a azoei nahiz a azo sis emiko e a
es uk u alei e an zunez, es a uz azpiko e emue a ik.
Hala e e, badi udi p ak ika ho iek asko an ez du ela be en po en ziala ap obe xa zen,
be en ha emanen hedapena i dagokionez, edo be en gai asun eknikoak
pa eka zea i dagokionez, e a sakon e alda u den e eali a e ba ek gaindi u ako
eskemak e ep oduzi ze a muga zen di a ba zue an.
Ho en ha i a, az e ke a honen helbu ua da GLD en p ak ike an nazioa eko
ikuspegia ekin sakon zea, p ak ikan di uen ezauga i nagusiak iden i ika zeko e a
di uen inda guneak e a po en zial asunak ap obe xa u ahal iza eko. E a be ean,
saia u ga a iden i ika zen es a uko espa uek e edu be eiziak so zen lagun zen du en
e a p ak ika ho iek nola lagun di zake en.
Hala, kasu zeha ze an zen a uago dauden bes e az e lan ba zuk osa u nahi di ugu,
ikuspegi o oko a e a konpa a iboa emanez. Ikuspegi ho ek, di uen mugekin jakina,
gil za i ba zuk e akus en di u p ak ika ho ie an au e a egi eko. Ho e a ako, ikuspegi
mis oa e abili dugu, kuan i a iboa e a kuali a iboa, hainba i u i konbina u a.
Alde ba e ik, Ekonomia Lankide za e a Ga apene ako E akundea en (ELGE)
Ga apene ako Lagun za Ba zo dea en (GLB) da uak az e u di ugu, 2019. u ekoak
(pandemia en balizko e agin desi xu a zailea en au e ik), haien sailkapen nagusiak
ba ne. Da u ho ien in e esak, homogeneizazioaga ik ikuspegi konpa a ua eman
a en, ez di u ezku a zen, o dea, enomeno ho i az e zeko mugak. Ga apene ako
1. Sa e a
7
Lagun za O iziala (GLO) neu zeko GLB en diseinua ez zen p ak ika ho ie an
pen sa zen egin, e a, ikusiko dugun bezala, ho ek zaildu egi en du oina i ho e a ik
abia u a ondo io sendoak lo zea.
Bes alde, lankide za deszen aliza ua i bu uzko au e iazko az e lanak az e u
di ugu, bai i u i akademikoenak bai nazioa eko e akundeenak, ba ez e e az e ke a
konpa a iboei e epa a uz (Copsey e a Rowe, 2012; Fe nández de Losada e al., 2013,
2018; Kania, 2020, 2021; ELGE, 2018, 2019; Pé ez, 2018; Valmo bida, 2018;
Dali e al., 2019). Bos he ialde an sakondu dugu, di uz en ga an zi kuan i a iboa
e a ibilbideak kon uan ha u a, ikuspegi hu bilagoa iza eko: Alemania, Kanada,
Espainia, F an zia e a Belgika.
Hegoa Ins i u uko (UPV/EHU) Nazioa eko Lankide za ako e a Ga apene ako
Poli iken Kohe en zia i bu uzko ike ke a- aldea en ibilbide luzea ja ai zen du
a gi alpen honek. Espa u ho e an, ga apene ako lankide za deszen aliza ua i
bu uzko hainba a gi alpen daude (ikus, adibidez, Unce a e al., 2011, 2012, 2013;
Gu ié ez-Goi ia e al., 2012; Amiano e al., 2014; Labaien, 2014; Ma ínez, 2021;
Ma ínez e a Venegas, 2016; Villena, 2021).
2. Tes uingu ua: ga apene ako lankide za
deszen aliza ua
2. Tes uingu ua: ga apene ako lankide za deszen aliza ua
9
Ga apene ako lankide za deszen aliza uak ibilbide ondo inka ua du dagoeneko
nazioa eko lankide zan, e a lankide za modu be ie a an z eboluziona zen joan
da. Ho en ha i a, ezauga i be eizga iak di u lankide za-mo a ho ek, be e
po en zial asunekin e a be e mugekin.
2.1. Lankide za deszen aliza ua en ja o ia e a kon zep ua
Ga apene ako lankide za: ha en hasie ako plan eamendu ik 2030 Agenda a
Biga en Mundu Ge a en ondo en so u zen ga apene ako nazioa eko lankide za.
Munduko leku asko an gabezia uga i zeudela ikusi zen, kon as e handia so zen
zu enak he ialde ga a uen edo indus ializa uen egoe a ekin konpa a u a. Ho i zela
e a, nazioa eko lankide za-sis ema so u zen, nazioa eko e akunde uga ik (Nazio
Ba uen agen ziekin hasi e a ELGE en Ga apene ako Lagun za Ba zo dea ekin buka)
e a agen zia nazionalek osa ua.
Hala, pob ezia bezalako a azoak konponduko zi ela espe o zen, e a, aldi be ean,
he ialde ba zuen e a bes een a eko a ea mu iz u egingo zela. Espa u ho e an,
Ga apene ako Lagun za O izialak, ans e en zia-sis ema gisa, eginkizun nagusia
zuen, e a egi u azko aldake ak sus a zeko ka aliza zaile gisa balioko zuela us e zen.
Jakina denez, denbo a iga o ahala ikusi zen a azoak askoz e a konplexuagoak e a
globalagoak zi ela, e a konpon ze ik u un zeudela mundu mailako gabeziak e a des-
be din asunak.
Lehenik e a behin, p oposa u ako e eduak ez zi uen ain za ha zen in e dependen zia
ekonomiko e a inan za io globala en gako nagusiak. Nazioa eko me ka a i za,
zo -a azoak edo a ze iko inbe sio-p ozesuak e a haien un ziona zeko moduak e a
asime iak, un sezko baldin za zaileak zi en ga apen-p ozesue an. Ge oago, hainba
a azo globale an sakondu zu en ko on e neolibe alek, e a, adibidez, inan za-
aldako asuna gehi u zie en au eko a azoei. A azo ho ien guz ien ondo ioek
naba men gaindi zen di uz e plan ea u akoa bezalako lankide za-sis ema ba ek izan
zi zakeen e aginak.
Biga enik, joan den mendeko 70eko hama kada en hasie an, jada plan ea zen zen
e en a handieneko he ialdeen e edua jasanezina zela ingu umena i dagokionez
(Meadows e al., 1972), e a, be az, ezin zela unibe saliza u. Ho ek, jakina,
plan ea u ako ga apen-e edua e o ik zalan zan ja ze a e amango zuen, e edu ho i
be ikusi beha a bai zegoen jasanga ia izan zedin.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
16
du ja aipena e a ebaluazioa egi ea, bai e a ikas ea e e. GLO en sis ema
adizionala i dagokionez, gu xie si a ego en ja ai zen du e (ELGE, 2019),
e a, kasu asko an, ekimen xikiak di a, kon abiliza zen ez di enak, nahiz e a
okiko mailan p ozesu in e esga iak so di zake en. Egiaz apen ho e a ik
ha a ago, p ak ika ho ie an un sen ans e en zia ez da bes e kasu ba zue an
bezain ga an zi sua, e a, ho enbes ez, beha ezkoa da bes e ja aipen mo a
ba egi ea. Alde ho e a ik, o aindik ez dago e egis a zeko p oposamen
al e na ibo ik, p ak ika egokiak iden i ika zeko e a espe ien ziak e epika zeko
auke a emango lukeena. Hala e e, ge o e a sa e e a elka e gehiagok bil zen
di uz e ho elako p ak ikak, lankide za en ikuspegi zabal ba e ik (CGLU:
Ciudades y Gobie nos Locales Unidos, Pla o ma: hi ien e a eskualdeen
eu opa koalizioa, Lankide za Deszen aliza ua en Beha okia…).
Po en zial asunen kasuan bezala, muga ho iek modu desbe dinean emango di a
kasuen e a p ak ika zeha zen a abe a. Zenbai leku an, adibidez, koo dinazio-
me odoak eza i di a, edo ga den asun- e a ja aipen- esna egokiak ga a u di a
a azo ho iek mu iz eko. Bes e ba zue an, be iz, e agile gu xiago inplika zen di uz e
ekin zek, e a ho ek e e lana e az en du.
2.4. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en gau egungo
ga an zia
Fenomeno be ia ez bada e e, badi udi GLD espazioa e a ona pena i abaz en a i
dela ga apene ako lankide za-ja due en espa uan. Ho ek esan nahi du, halabe ,
sek o ean ain za ha zen a i dela e a pixkanaka ins i uzionaliza zen e a ga an zia
ha zen a i dela, e a ho i oso naba mena da Espainia en kasuan.
Aipa u ako es uingu uak be ak, 2030 Agendak e a nazioa eko lankide za-sis ema
bi plan ea zeko beha ak, p ak ika al e na ibo ho ien auke ak az e zen lagun zen
duela di udi.
Ge o e a ga an zi handiago ho en e akusga i di a in e es akademikoa be a e a
hainba e akunde en in e esa, lankide za deszen aliza ua en ingu uko pla a o mak
e a az e lanak bul za zen a i bai i a azken aldi hone an (Pla o ma, 2012; Fe nández
de Losada e al., 2013; ELGE, 2018, 2019).
2. Tes uingu ua: ga apene ako lankide za deszen aliza ua
17
1. i udia. GLO deszen aliza ua en luxuak 2015ean e a 2019an
(milioika dola , g an equi alen )
975,49
218,72
370,17
390,96
345,93
63,59
135,84
85,75
62,57
76,68
64,27
34,99
40,69
21,60
33,65
18,46
20,31
169,50
20,20
12,63
5,05
3,34
0,12
-
0,03
0,92
3,33
1,52
0,09
0,01
-
0 200 400 600 800 1.000 1.200 1.400 1.600 1.800
Alemania
Espainia
Kanada
F an zia
Belgika
Sui za
I alia
Suedia
E esuma Ba ua
Aus ia
Emi e i
Ba uak
Japonia
Po ugal
Le onia
Li uania
Txekia
E epublika
1.527,75
2015 2019
I u ia: egileek so ua, ELGE en CRS-GLB da u-base ik abia u a (2022).
Au ekon u-alde diei dagokienez, e a p ak ika ho iek ez di ela neu zeko e azak
kon uan ha u a, GLO ena bezalako adie azle e an siek go anzko ibilbidea e aku si
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
18
3 GLO en luxuen kon abilizazioa i dagokionez, hobekun za ba ge a u da duela gu xi,
e a hobekun za ho ek lagun za- un s i zulga iei (emakida-baldin ze an dagoen zo a)
e agi en die be eziki, dohain za baliokidean neu uak (g an equi alen ). GLD en kasuan,
oso muga ua da aldake a ho en e agina, baina, nolanahi e e, me ika be i ho i ja ai uko
diogu. Esan beha a dago, halabe , analisi ako ga an zi xikia du en a en, GLBkoak ez di en
he ialde ba zuk e e ha zen di uz ela da uek (A abia Emi e i Ba uak, esa e ba e ako).
du e azken u e haue an, lehen aipa u bezala. 1. i udian p ak ika ho ien be i eman
zu en he ialdeak age i di a, bai e a 2015ean e a 2019an jaso ako balioak e e,
zeine an 2.645 milioi dola e a i i si bai zi en, o dainke a ga biak g an equi alen
me ika be ia en a abe a neu u a 3.
Labu bilduz, lehen hu bilke a ba ean ikus en dugu un sak handi zeko joe a
dagoela (nahiz e a ez den kasu guz ie an ge a zen), e a li ekeena da, halabe , zenbai
he ialde an ho en ingu uko xos enik ez iza ea, in o mazio ik ez dagoelako.
3. Munduko lankide za deszen aliza ua:
ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
20
Az e u ako bibliog a ia ik e a GLB ik jaso ako da ue a ik abia u a, un sezko
zenbai kon u au kez uko di ugu ja aian, lankide za-mo a ho en p ak ikak hobe o
ezagu zeko e a ez abaida edo ekin za-ildo be iak plan ea zeko baliaga iak izan
dai ezkeenak.
3.1. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en egoki asuna
GLD i bu uzko ez abaida, ba ez e e GLD ho i be e e agilee a ik kanpo so u
denean, maizegi zehaz u izan da ag egazio ikuspegi ik begi a u a lankide za-sis ema
o iziala i dagokionez. Hau da, ba ez e e gobe nu zen alek bul za u ako nazioa eko
lankide za-p ozesuei lankide za ho ek ze balio e an si ema en zien az e u da.
Dimen sio kuan i a iboan e e ja i du a e a, okiko e a eskualdeko gobe nuek
mobiliza u ako GLOz kezka u a.
Bi hu bilke a ho iek beha ezkoak badi a e e, lankide za deszen aliza ua i bu uzko
ez abaidak ikuspegi ho e an oina i zeak ez zuen uz en lankide za ho ek egiaz
egindako eka pena en balo azio zabalagoa e a e eali agoa egi en, nolabai , di uen
ezauga ie a a egoki ua. Belo ho en p esen ziak desi xu a u egin du, inolaz e e,
GLDk a azo globalei e an zu eko e a munduko pe sona guz ien zako bizi za en
jasanga i asuna be ma uko duen bizikide za-espa u globala a ikula zeko egi en
di uen eka pen nagusiak zein di en e a zein izan dai ezkeen jaki eko ikuspegia.
Hain zuzen, ikuspegi ho i egokiagoa da lankide za deszen aliza ua en egoki asuna
balo a zeko o duan, e onka kolek iboak, nazioz gaindikoak e a elka en mendekoak
di uen mundu hone an, ho iek ekin za kolek iboa eska zen bai u e. Hala, bada,
maila ani zeko e agileak a ikula zeko beha a ge o e a handiagoa den es uingu u
ba ean so u da GLD. Tes uingu u ho e an, gai globalen au ean e an zukizuna
pa eka ua, baina be eizia, izan dadin, au e apausoa egin beha du giza e global
osoak, bai e a okiko e a eskualdee ako gobe nuek e e. Tokiko e a eskualdeko gobe nu
ho ien za GLD esna guz iz egokia da a azo globalei eman beha eko e an zun asko
bide a zeko.
Duen izae ak, gaine a, ezauga i desbe dine a ik abia u a lan egi eko auke a ema en
die; izan e e, egoki asun handiko lankide za da, e a balio be eizga ia ema eko
po en zial asun handia du, bes e e agile ba zuek ez du ena. Bes e logika ho izon alago
ba zue a ik e a elka ekiko asun handiago ik lan egi eko auke az a i ga a hain zuzen
e e, gobe nu zen alek e a e akunde aldeaniz unek bul za u ako Ipa a-Hegoa
lankide za adizionala en aldean.
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
21
GLD en egoki asuna i bu uz hi z egi e akoan, esan beha da okiko e a eskualdeko
e agileek, lu aldea ekin lo u a handiagoa du ela. Gaine a, espe ien zia zabala du e
nazioa eko lankide za-p ozesue an gil za i di en hainba gai an, hala nola, okiko
ga apenean, e akundeen a eko lagun zan e a ikaskun zan, giza e zibileko e akundeei
lagun zean edo lu aldea i lo u ako poli ika publikoen kudeake an, elemen u ba zuk
baka ik aipa zea en.
Naba mendu beha a dago, halabe , GLDk duen eginkizuna nazioa eko lankide za-
sis ema demok a iza zeko beha a en au ean; izan e e, sis ema ho en izae a e a
ins i uzional asuna bo e ea Ipa Globaleko he ialdee an bil zen du en joe a ba zuen
ondo io di a, e a, gaine a, ikuspegi es a ozen iko ik begi a u a. GLDk bo e ea
demok a ikoki zabal zeko e a bana zeko ze egina izango du nazioa eko lankide za-
sis eman, asko a iko e agileak sa u a, ikuspegi desbe dinekin e a nazioa eko
lankide za ule zeko e a p ak ikan ja zeko modu desbe dinekin.
Lankide za ho ek e aku si du giza een e a lu aldeen a ean lo u a solida ioak daudela
adizioz. Komeni da kon u ho i ez ahaz ea gau egungo es uingu u k i ikoan, k isi
sis emikoa ezauga i duen egoe a hone an (Co id-19ak e agindako pandemia e a
Uk ainako ge a en ondo ioak azken adie azpenak); izan e e, en sio handia ikus en
dugu nazioa eko lankide za en joe a seku i a io e a ekonomizis a an z, e a, segu u
asko, ho ek ma ka uko du agenda hu engo u ee an.
3.2. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en ga an zi
kuan i a ibo muga ua
Adie azi dugun bezala, GLO en zenba ekoa ez da analisia en e digune za ha u
beha GLD en kasuan. Lehenik e a behin, ha en ga an zi kuan i a iboa xikia da
GLO globala en espa uan. Gaine a, duen izae aga ik, badi udi lankide za ho en
in e esa gehiago oina i zen dela ha emanak, pa e-ha zea e a ukeak so zean, edo
aldake a-p ozesuak bul za zean, e a ho i asko an ez da zuzenean isla zen kudea u ako
zenba ekoe an.
Nolanahi e e, lankide za ho en ibilbidea, i ismena e a konpa a zeko auke ak
kon uan ha u a, in e esga ia da maila globalean esku aga i dauden GLO en
da uak beha zea. Ho ela, enomenoa dimen siona u dezakegu, e a ezauga i o oko
ba zuk az e di zakegu.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
22
GLO deszen aliza uak nazioa ean izan duen bilakae a az e zeko, Ekonomia
Lankide za e a Ga apene ako E akundea en (ELGE) Ga apene ako Lagun za
Ba zo dea en (GLB) C edi o Repo ing Sys em (CRS)4, da u-base a jo dugu.
Da u base hau munduko i u i nagusia da a lo ho e an, e a auke a ema en du
he ialdeen e a haien e akunde deszen aliza uen a ean konpa azioak egi eko,
i izpide homogeneoak e abil zen bai i u GLO ekimenen a abe a e egis a zeko
e a sailka zeko5. CRS da u-base ik GLO deszen aliza ua en luxuak a e a zeko,
GLBk he ialde bakoi za en ba uan egindako eskualdeko e a okiko e akundeen
kodi ikazio a jo dugu (e anskinean age i di a kodi ikazio ho en xehe asunak).
Lehen ikusi ako hazkunde-joe a ik ha a ago (1. i udia), esan beha da globalki
ha u ako GLO en gu xieneko za i ba di ela un s ho iek, hau da, 2019an guz izko
GLO en % 1,75 e a aldebiko GLO en % 2,436. GLO deszen aliza ua ema en
du en he ialdeak baka ik ha zen badi ugu kon uan, ehuneko ho iek guz izkoa en
% 2,71 a e a aldebiko GLO en % 3,87 a igo zen di a (ikus 1. aula).
Guz izko zenba ekoei dagokienez, Alemania naba men zen da a gi e a ga bi,
guz izkoa en % 58 ingu u ha zen bai zuen 2019an. Ge oago ikusiko dugun bezala,
he ialde ho e a a ikas e a joa en di en a ze i a en zako bekek e a ego zi ako
kos uek osa zen di uz e ba ez e e un s ho iek. Espainia, Kanada, F an zia e a Belgika
di a hu engo he ialdeak, e a, Alemania ekin ba e a, mo a ho e ako GLO un s
guz ien % 93 ha zen du e. Guz i a, lankide za-mo a ho en be i ema en du en 15
he ialde zeuden ze endan 2019an (guz i a 30 kide di u GLBk).
4 Tes uan aipa zen den in o mazioa e azago esku a zeko, kasu hone an e a bes e ba zue an,
aipa u ako da u-basee a a, a a ie a a e a helbidee a a aska asunez i is eko moduko es ekak
daude dokumen u digi aleko es uan xe a u a, bibliog a ia en ondo en e e ze enda u a
daudenak. Kasu ho ie an guz ie an, es ekek beha bezala un ziona zen zu en 2022ko i ailean.
5 CRS da u-baseak desbe din asunak di u DAC 1 izeneko lagun za- luxuen da u-basea ekin,
biga en honek auke a ema en bai u he ialde bakoi za en GLO en zi a o iziala e a BPG-
ekiko duen ehunekoa lo zeko. Hala e e, Pe ezek dioen bezala (2018), CRS e a DAC 1 da u-
baseen a eko desbe din asun ho iek pixkanaka gu xi uz joan di a azken u eo an.
6 ELGE en (DAC1) da uen a abe a, 2019an guz izko GLO 151.499 milioi dola ekoa izan
zen; ho ie a ik 108.752 milioi dola (g an equi alen ) aldebiko GLO izan zen, e a gaine akoa
alde ani zeko GLO.
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
23
1. aula. GLO luxuak he ialde emaileen a abe a 2019an
GLO
deszen aliza ua
(milioika US$,
g an equi alen )
GLO
guz i a
(milioika
US$, g an
equi alen )
GLO
deszen aliza ua/
GLO guz i a
(ehunekoa)
Aldebiko
GLO
(milioika
US$, g an
equi alen )
GLO
deszen aliza ua/
Aldebiko GLO
(ehunekoa)
Alemania 1.527,75 24.197,70 % 6,31 18.581,10 % 8,22
Espainia 370,17 2.943,50 % 12,58 1.037,09 % 35,69
Kanada 345,93 4.725,24 % 7,32 3.230,35 % 10,71
F an zia 135,84 12.211,36 % 1,11 7.421,27 % 1,83
Belgika 76,68 2.174,57 % 3,53 1.133,11 % 6,77
Sui za 64,27 3.099,07 % 2,07 2.359,89 % 2,72
I alia 40,69 4.411,33 % 0,92 1.435,94 % 2,83
Suedia 33,65 5.205,24 % 0,65 3.468,90 % 0,97
E esuma Ba ua 20,31 19.154,41 % 0,11 13.064,17 0,16
Aus ia 20,20 1.229,88 % 1,64 446,67 % 4,52
A abia
Emi e i Ba uak 5,05 2.240,01 % 0,23 2.128,36 % 0,24
Japonia 3,33 15.587,68 % 0,02 11.793,64 % 0,03
Po ugal 1,52 410,47 % 0,37 146,45 % 1,04
Le onia 0,09 34,36 % 0,27 4,46 % 2,06
Li uania 0,01 67,67 % 0,01 12,01 % 0,06
Guz i a 2.645,49 97.692,49 % 2,71 68.408,24 % 3,87
I u ia: egileek so ua, ELGE en CRS-GLB da u-base ik abia u a (2022).
Zenba eko globale ik ha a ago, e a he ialdeen e a haien populazioen amaina-
desbe din asuna ikusi a, in e esga ia da GLO deszen aliza ua en ga an zi e la iboa
beha zea. Alde ho e a ik, Espainia en kasua da, a gi e a ga bi, adie azga iena, 2019an
guz izkoa en % 12,58 ha u bai zuen, e a aldebiko GLO en % 35,69. Behe anzko
hu enke an, Kanadako, Alemaniako e a Belgikako kasuak e e aipaga iak di a, GLO
mo a ho en pa e-ha ze e la iboaga ik.
3.3. E agile inplika uen e a lan-ildoen aniz asuna
Dagoeneko aipa u dugu, duen po en zial asun gisa, GLDk asko a iko e agileen ja -
due ak hi za zeko duen gai asuna, e agile ani zeko e a pa aide zako ikuspegia ekin.
Aniz asun ho en ideia ema en du e az e u ako kasuek.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
24
Hala, Alemanian, es a u ede a uak e a udale iak di a e agile nagusiak, adizio
luzea e a ikuspegi p opioa bai u e Hego globaleko e agileekin lankide za-ha emanak
iza eko ga aian (Fe nández de Losada e al., 2013). E agile publikoez gain, giza e
zibileko e akundeek e a undazioek osa zen du e Alemaniako ga apene ako
lankide za en e agile-so a zabala, GGKEak (ho ien a ean, eliza ka olikoa i e a
p o es an ea i lo u ako bi e akunde handi bana) e a undazio poli ikoak ba ne
ha u a (ELGE, 2021). Kasu hone an naba men zekoa da unibe si a een eginkizuna,
GLB en i izpideen a abe a GLO gisa jaso zen di en un sen % 97 bide a zen bai u e.
Espainian, lide goa du e au onomia-e kidegoek inan za zaile gisa (baina alde
handiak daude haien a ean). Naba men zekoak di a, halabe , aldundien edo hi ien
eka penak edo unibe si a een eka pen kuali a iboak. Bes alde, GGKEak di a un sak
bide a zeko bide nagusia, baina adminis azioek be ek, unibe si a eek edo bes elako
e akundeek e e pa e ha zen du e kanalizazioan e a exekuzioan.
Belgika, oso gobe nu deszen aliza ua bai u, lankide za deszen aliza ua i lagun zeko
sis ema mis oa en adibidea da, inolaz e e. Alde ba e ik, lankide za-mo a ho i
babes en duen p og ama ede ala du, gobe nua en lehen asunen e a es a egia en
a abe a. Bes alde, eskua ki malguagoak di en eskualde-p og amak di u, lu aldea en
espezi iko asuna ap obe xa zen du enak he ialde e a gai jakin ba zuekiko lo u a
his o ikoei ja ai uz (Fe nández de Losada e al., 2013). Ikusiko dugunez, asko a iko
e agilee an oina i zen da be e ja due ak egi eko.
Kanada en kasuan, “nazioa eko udal-lankide za” esamoldea ekin izenda zen da
lu alde-e akundeek ga a u ako nazioa eko lankide za, e a Kanadako Udale ien
Fede azioa (Fédé a ion Canadienne des Municipali és, FCM) da solaskide nagusia
udal-lankide za ekin ze ikusia duen guz ian. Fede azio ho en helbu ua a ze iko
he ialdee ako udal-gobe nuei be en he i a en bizi kali a ea man en zeko e a
hobe zeko gai asuna inda zen lagun zea da. FCM ede azioan hi i handiek, he i
xikiek e a landa-komuni a eek ha zen du e pa e, bai e a biz anleen % 90 baino
gehiago o dezka zen du en udale ie ako 20 p obin zia- e a lu alde-elka ek e e7.
Hala e e, adminis azio publiko deszen aliza u ik ha a ago doa GLD i bu uz du en
ikuspegia, e a nazioa eko elka asuneko e akundee a a e a elka ee a a zabal zen da.
Dali e al. (2019) egileek dio en bezala, oki espazio ho ie a ik sus a zen den GLDk
elka ekiko asun logika ba e ik abia u a i eki nahi du lankide za.
F an ziak, be iz, GLD i egi en zaizkion eka penak isla zean, be eizi egi en
di u eskualdeak (14 zi en 2019an), depa amen uak (56 zi en 2019an), elka e
7 Ha en webgune ik, www. cm.ca jaso ako in o mazioa (2022ko i aila).
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
25
in e komunalak e a me opoli anoak (110 zi en 2019an) e a udalak edo udale iak
(860), e a azken ho iek 100.000 biz anle baino gehiagokoen e a gu xiagokoen a ean
be eiz en di u. Da u ho iek adie azi di uz en lu alde-kolek ibi a een kopu uak go a
egin du azken u eo an, be eziki 2018 e a 2019 bi a ean (470 iza e ik 1.040 iza e a
pasa da). GKEek p esen zia handia du e ja due a ho ie an.
GLO deszen aliza ua en un sak mundu mailan bide a zen di uz en e agileen
sailkapena i dagokionez, 2. aulak haien banakapena e akus en du GLB en da uen
a abe a. Kon uan ha u beha da, GLO en da uak di enez, ho ez di ela sa u GGKEek
kudea u ako un s p iba uak (Espainiakoa bezalako kasue an, Ga apene ako
E akundeen Koo dinakundeko e akundeek un s p iba uak kudea zen di uz e un s
publikoen an zeko zenba ekoekin, e a azken ho iek baka ik kon abiliza zen di a
GLO gisa).
2. aulan ikus dai ekeenez, un sen % 95 ingu u hi u auke a nagusi en bidez
bide a zen di a: unibe si a eak, GKEak (ba ez e e he ialde emailekoak) e a e akunde
publikoak (ho iek e e he ialde emailekoak).
Gaine ako un se an, ikus en da nazioa eko e akundeen bidez bide a zen dela
p opo zio xiki ba (% 1,57), e a ho ixe da lankide za-mo a ho i lankide za
adizionale ik be eiz en duen ezauga i ba . Bes alde, ez da ba e e ohikoa sek o e
p iba ua en (% 0,13) edo Alian za Publiko-P iba uen (% 0,08) bidez bide a zea, edo
ez zaio GLO sis ema i jakina az en.
Azkenik, deiga ia da 93,61 milioi dola eko zenba ekoa ego ea “Bes e ba zuk”
a alean, e a ho ek kon abilizazio- edo esleipen-a azo ba isla zen du, be eziki
Espainia en kasuan (93,61 milioi ho ie a ik 85); izan e e, e a asko ako kasuak bil zen
di u ho , bes eak bes e, giza e zibileko e akundeak, lankide za- un sak, e akundeak
e a aba .
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
32
3. i udia. GLO deszen aliza ua, esnen a abe a (2019)
% 100
% 80
% 60
% 40
% 20
% 10
% 30
% 50
% 70
% 90
% 0
Alemania Espainia Kanada F an zia Belgika
Au ekon u-lagun za e a eka pen o oko ak, eka pen espezi ikoak e a emaileen saskia.
P oiek uak.
Adi uak e a bes elako lagun za eknikoak.
Ikasleen bekak e a gas uak he ialde emailee an.
Bes e i em ba zue an sa u gabeko adminis azio-gas uak.
Bes elako dohain zak (e e uxia u-gas uak e a He GH ba ne).
I u ia: egileek so ua, ELGE en CRS-GLB da u-base ik abia u a (2022).
Kanadan e e nagusi di a e e uxia uei e a asiloa i lo u ako esnak (guz izkoa en %
53 baino gehiago), e a, ikasleen kos u ego ziei ba u a, % 61 baino gehiago di a.
P oiek uek un sen % 21,45 ha zen du e, e a lagun za eknikoek, % 9.
Espainia en kasuan, p oiek uak di a nagusi a gi e a ga bi (ia % 80), e a, ondo en,
“Bes elako dohain zak” esna dago; kasu hone an, ez da babes-kon ue an oina i zen
(% 1,56), lehen aipa u ako H01 esnan baizik (Ga apena en gaia i bu uzko giza e-
sen sibilizazioa), % 11,30eko pisua ekin. Hemen sa zen di a GGKEek, e akunde
publikoek e a bes e e agile ba zuek eza i ako asko a iko ja due ak.
Belgikako GLO deszen aliza uak p oiek uak e abil zen di u esna nagusi gisa,
guz izkoa en ia e dia ha zen bai u e ho iek. Naba men zekoa da asko e abil zen
dela au ekon ue a ako edo eka pene a ako lagun za o oko a, ja due a zeha zei
hain lo u ik ez dagoen esna, guz izkoa en % 34 baino gehiago bai a. Fland ia en
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
33
kasuan e abil zen da, e a gehiena (18 milioi 26 ik) unibe si a eei lagun zeko iza en
da, baina e a asko ako alde ani zeko eka penak e e jaso zen di u (5,87 milioi),
bai e a Belgikako GGKEei egi en zaizkienak e e (2,32 milioi). Gaine ako esnen
a ean, nahiko naba mena da lagun za eknikoa, bes e kasu ba zue an hu sala
dena, guz izkoa en ia % 8 bai a kasu hone an. Zenba eko xikiagoekin bada e e,
Au ekon u-lagun za esna e abil zen duen he ialde baka a da ( un sen % 2,92).
Kasu hone an, he i a asun globale ako hezkun za a bide a u ako ekimenek osa zen
du e “Bes elako dohain zak” a ala (% 1,88).
3.5. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en ja due a-sek o eak
Lehen ikusi dugun bezala, GLDk zenbai be ezi asun di u, e a ho iek hainba
sek o e an lan egi eko po en zial asuna isla dezake e. Hemen sa uko li a eke udal-
kudeake a ekin lo u ako sek o eak e a asko an deszen aliza uak di en eskumenak,
hala nola hezkun za, ga aioa, e xebizi za, hi igin za, e ab. O o ha , espe o da lankide za
deszen aliza ua e abilga ia iza ea deszen alizazio adminis a iboko p ozesue an,
hainba sek o e ha bai i zake. He i a asun globale ako hezkun za en espa uko
ekin zak e e sek o e in e esga ia izan dai ezke, p ak ika ho iek he i a engandik
hu bil daudelako e a giza ea en pa e-ha ze zabala izan dezake elako.
P ak ikan po en zial asun ho ien ap obe xamendua egiaz a zeko, in o mazio
ag ega u en ba eskainiko dugu ondo en. Au eko kasue an bezala, e a di uen mugak
kon uan ha u a, e abilga ia da GLB en GLO en ikuspegi ik abia zea, un sezko
sek o e ba zuen i udi ba e a ua e a konpa aga ia iza eko.
4. aulan ikus dai ekeen bezala, e a ekimenak sek o eka sailka zeko GLBko alde
handiei e epa a u a, Azpiegi u a sozialak e a ze bi zuek 1.887 milioi dola
baino gehiago ha zen di uz e (guz izkoa en % 71,35). Zenba eko ho i Biga en
hezkun za en os eko ja due ek ma ka zen du e, guz izkoa en % 57,76 (kasu
ho e an, Alemaniak % 97 azaldu du). Gaine ako epig a eak, Azpiegi u a sozialak
e a ze bi zuen ba uan, guz izkoa en % 13,59 di a. Ho sa zen di a adizioz
lankide za ekin e a oina izko ze bi zuekin lo u ako sek o eak, hala nola Gobe nua
e a giza e zibila, Osasuna, Biga en hezkun za en ondokoa ez den hezkun za edo
U a e a saneamendua.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
34
4. aula*. GLO deszen aliza ua, GLB sek o een a abe a (2019)
Sek o eak GLB sek o een
kodeak
Milioika
dola (g an
equi alen )
Ehunekoa
guz izkoa ekiko
Azpiegi u a sozialak e a ze bi zuak 100 1.887,66 % 71,35
Hezkun za (oina izkoa, biga en hezkun za
e a ez zehaz ua) 111, 112, 113 46,87 % 1,77
Biga en hezkun za en ondokoa 114 1.528,01 % 57,76
Osasuna 121, 122, 123 77,68 % 2,94
Biz anle ia i e a ugalke a-osasuna i bu uzko
p og amak/poli ikak 130 21,29 % 0,80
U -ho nidu a e a saneamendua 140 43,76 % 1,65
Gobe nua e a giza e zibila 151, 152 145,28 % 5,49
Bes elako ze bi zu e a azpiegi u a sozialak 160 24,77 % 0,94
Azpiegi u a ekonomikoak e a ze bi zuak 200 15,74 % 0,59
Ga aioa e a bil egi a zea, e a komunikazioak 210, 220 3,93 % 0,15
Ene gia so kun za, banake a e a
e aginko asuna 231, 232, 234, 236 5,27 % 0,20
Banku- e a inan za-ze bi zuak, enp esak
e a bes elako ze bi zuak 240, 250 6,54 % 0,25
Ekoizpen-sek o eak
300: 311, 312,
313, 321, 322,
323, 331, 332
61,00 % 2,31
Sek o e ani zekoak 400: 410, 430 221,11 % 8,36
Ondasunak ho ni zeko lagun za e a
p og ame a ako lagun za o oko a
500: 510, 520,
530 3,77 % 0,14
Lagun za humani a ioa 700: 720, 730,
740 38,40 % 1,45
Emaileen adminis azio-kos uak 910 38,88 % 1,47
E e uxia uei lagun za he ialde emailean 930 288,52 % 10,91
Zehaz u gabe / Sailka u gabe 998 90,40 % 3,42
Ga apena ekin lo u ako a azoei bu uzko
sen sibilizazioa 99820 62,57 % 2,37
Guz i a 2.645,49 % 100,00
I u ia: egileek so ua, ELGE en CRS-GLB da u-base ik abia u a (2022).
* Le a lodiz ida zi ako le oek mul zoka u ako sek o e nagusiak jaso zen di uz e, le a lodiz naba mendu
gabeko kopu uak alde ho ie ako kasu zeha z ba zuk adie az en di uz e.
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
35
He ialde emailean e e uxia uei ema en zaien lagun za e e zehaz en da, 288,52
milioi ekin (guz izkoa en % 10,91). Ja due a honek k i ikak jaso izan di u, lehen
aipa u dugun bezala.
Sek o e ani zeko ekimenek (% 8,36) e e zenba eko handia ha zen du e, ekoizpen-
sek o ee a a bide a u akoen au e ik.
GLD en be ezi asune ako ba , lehen e e aipa u duguna, he i a ekin egi en duen
lana da, e a GLB en espa uan ho i ez dago oso a gi. Esan bezala, ja due a ho iek
“Bes elako dohain zak” a aleko esna gisa age zen di a neu i ba ean, e a modu
osoagoan “Zehaz u gabe/sailka u gabe” a alean, sek o een sailkapenean. Zehazki,
99820 kodea du e (Ga apena ekin lo u ako a azoei bu uzko sen sibilizazioa). Kode
ho ek giza e-sen sibilizazioko H01 esna ekin egindako ja due ak bil zen di u ba ez
e e, lehen aipa u bezala, baina bai a bes e ba zuk e e p oiek u gisa ka aloga u ako
esnekin (C01) edo, neu i xikiagoan, lagun za ekniko gisa edo eka pen o oko
gisa ka aloga u akoekin e e. Guz i a 62,57 milioi di a (guz izkoa en % 2,37).
Azkenik, ekin za humani a ioa en p esen zia xikia egiaz a u da (% 1,45),
GLO globalen joe en aldean (% 14 GLBko he ialdee an 2019an). Lankide za
deszen aliza uak baliabide muga uak di u e emu hone an ja du eko baina, gai
hone an e e, bada ez abaida ik.
Alde ba e a u zi a ikasleei ego zi ako kos uak, Biga en hezkun za en ondoko
sek o ean kon abiliza u a, e a E e uxia uen zako lagun za he ialde emailean,
gaine ako sek o een a abe a un sak nola bana zen di en adie az en digu ondoko
i udiak (4. i udia).
Ja due a-mo a ho ie a ako e edu ezagunagoa age i da 4. i udian, asko a iko
sek o eekin, (Sek o e ani zekoak) ba ne, baina nolabai eko p o agonismoa du e
honako hauekin ze ikusia du enek e e: Gobe nua e a giza e zibila, Hezkun za,
Osasuna (biz anle ia e a ugalke a-osasuna ba ne), Ekoizpen-sek o eak, Bes elako
azpiegi u a sozialak e a ze bi zuak, e a U a e a saneamendua.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
36
4. i udia. GLO deszen aliza ua en luxuak sek o een a abe a, ikasleei ego zi ako
kos uak e a he ialde emailee an e e uxia uei ema en zaien lagun za kendu a
(2019)
847,98
miloi
US$
Zehaz u gabe / Sailka u
gabe; % 3,28
Lagun za humani a ioa;
% 4,53
Emaileen adminis azio-
kos uak; % 4,58 Azpiegi u a ekonomikoak
e a ze bi zuak; % 1,86
U -ho nidu a e a
saneamendua; % 5,16
Sek o e ani zekoak;
% 23,34
Bes elako azpiegi u a sozialak
e a ze bi zuak; % 5,43
Gobe nua e a giza e zibila;
% 17,13
Ekoizpen-sek o eak;
% 7,19
Hezkun za (oina izkoa,
biga en hezkun za,
biga en hezkun za en
ondokoa e a ez zehaz ua);
%10,95
Ga apena ekin lo u ako
a azoei bu uzko
sen sibilizazioa; % 7,38
Osasuna;
% 9,16
I u ia: egileek so ua, ELGE en CRS-GLB da u-base ik abia u a (2022).
He ialdeka, e a be iz e e i udi globale a i zuliz (be az, ikasleen e a e e uxia uen
kon uak ba ne), alde handiak age i di a. Alemanian, esa e ba e ako, lehen aipa u ako
ikasleen kos u ego zien ondo ioz, un sen % 97 baino gehiago ha zen du hezkun za-
sek o eak, e a a e xikia uz en die bes e alde di ba zuei.
Kanadan, he ialde emailean e e uxia uei ema en zaien lagun za da nagusi (% 53,35),
e a, ondo en, sek o e ani zeko luxuak (% 20,70). Ho ie an sa zen di a, bes eak
bes e, ikasleen kos uak e a bekak, “Sek o e ani zekoak: hezkun za e a gaikun za”
a alean sailka uak. Azpiegi u a sozialen e a ze bi zuen a alean (% 13,61), Gobe nua
e a giza e zibila en ekimenak naba men zen di a (% 14,72, guz izkoa en % 4,26),
bai e a Osasunekoak e e 13,88 milioi ekin (guz izkoa en % 4, e a ho i % 5,67 a
igo zen da Biz anle ia e a Ugalke a-osasuna en poli ikak gehi zen bazaizkio). Bes e
kasu ba zue an ge a zen den bezala, ia ez dago leku ik Ekin za humani a ioa en za
(% 0,02), e a oso xikia da He i a asun globale ako hezkun zan isla u ako lana e e
(ja due a bakan ba zuk, guz izkoa en % 0,34 osa zen du enak).
Espainian, Azpiegi u a sozialak e a ze bi zuak di a nagusi ( un sen % 43,80). Ho ie an
sa zen di a Gobe nua e a giza e zibila ekin, Hezkun za ekin, Osasuna ekin edo
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
37
U a ekin lo u ako ja due ak, o dena ho e an. “Sek o e ani zekoak” izenekoa en
p esen zia handiak (guz izkoa en % 24,39) adie az en du, halabe , izae a zabala
du ela e a zaila dela p oiek u asko sek o e baka ba ean sailka zea. Naba men zekoa
da “Ga apena ekin lo u ako a azoei bu uzko sen sibilizazioa”, oso azpisek o e
adie azga ia bai a; Espainia en kasuan, % 11,97 da. E a be ean, e a zenba eko
xikiagoa izan a en (% 6,22), Lagun za humani a ioak p esen zia naba mena du,
bes e he ialde ba zue ako GLO deszen ali a uan age i dena baino handiagoa.
F an zian, be e esne an isla u den bezala, E e uxia uei he ialde emailean ema en
zaien lagun za da nagusi (% 58), e a, ondo en, Azpiegi u a soziale a ako e a
ze bi zue a ako luxuak (% 22). Ho ien a ean naba men zen di a U -ho nidu a a
e a saneamendu a bide a u akoak (% 11,5). Lehen aipa u dugu 2005eko Oudin
San ini legeak lu alde-kolek ibi a eek pa e ha zeko i eki zuen lege-espa ua
zenbai sek o e jakine an, hala nola, u a e a saneamendua, ene gia edo hondakinak.
Ho i da, adibidez, Pa isko ingu abideko saneamendu-ze bi zu publikoa edo Ile
de F anceko U en Sindika ua en kasua. Sek o e espezi iko ho ie an ja due ek
bilakae a desbe dina izan du e 2006az ge oz ik; izan e e, hazkunde oso handiak
izan di uz e U a e a saneamenduan edo Ene gian, e a a akas a xikiagoa, be iz,
hondakinen kasuan. Ga an zi sua da egiaz a zea kolek ibi a eek be en un sak
modu desbe dinean bana zen di uz ela sek o ea en a abe a. Hala, e e uxia uen zako
un sen % 80 F an ziako Giza e Zibileko E akundeen (GZE) bidez ami a zen
da, e a lagun za humani a ioa, be iz, okiko gobe nuek e a he ialde elka ue ako
GZEek e a F an ziako GZEek kudea zen du e. Bes alde, F an zian he i a asun
globale ako hezkun za ako e a a ze iko p oiek u-mo ako esku-ha zee a ako un sen
% 75 F an ziako GZEek ga a zen du e.
Belgika en kasua in e esga ia da be e okalizazioaga ik. Fun sak, ba ez e e,
Azpiegi u a soziale a ako e a ze bi zue a ako e abil zen di a, e a naba men zekoak
di a Osasuna en sek o ea ( un sen % 27), sek o e ani ze a ako e abile a (%25,7), e a,
azkenik, Ekoizpen-sek o eak, be eziki Nekaza i za ( un sen % 11,5). Sek o e nagusi
ba zuk au ki zen di ugun kasu bakane akoa da. Sek o e ik eslei u gabeko un sen
a ean, he i a asun globale ako hezkun zako zenbai ja due a au ki dai ezke, 1,44
milioi guz i a (% 1,88).
3.6. Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en o ien azio
geog a ikoa, un sen banake a ik abia u a
Kon u geog a ikoa GLD en a azoe ako ba ekin lo u izan da adizioz, e a sakabana ze-
maila handia lepo a u ohi zaio.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
38
Egia esan, ez dago a gi lankide za ho i adizionala baino sakabana uagoa denik, ez a
ho i oz opoa denik e e. Kasu asko an, epe luze ako ha emanak man en zen di a,
denbo an i au en du en kokalekuekin, e a e akunde inan za zaile deszen aliza uen
plangin zek e e, e a GKEek be ek, ja aipena ema en die e ekin zei.
Gai ho e an, bes e ba zue an baino gehiago, ikusiko dugu GLO en ohiko ikuspegia
e a ha en kon abilizazioa ez di ela oso e abilga iak az e ke a ako, baina in o mazio
in e esga ia ema en du e he ialde ba zuei dagokienez.
Lehenik e a behin, esan beha da GLBk jaso zen di uen GLO un s deszen aliza u
gehienek ez du ela be ez kanpo-helbu u ik, baizik e a he ialde emailean
gauza zen di ela, Kaniak (2020) ba ne lankide za deszen aliza u gisa sailka zen
duena en ba uan. Lankide za ho e an be en he i a ei zuzen zen zaizkie agen e
inan za zaileak, edo he ialde elka ue akoei, baina gas uak be en lu aldean izanda
(bekak, e ab.). Hala, 2019an, un sen % 73 gai ho iekin lo u a zeuden: e en a
e aineko e a xikiko he ialdee ako ikasleak he ialde emailee ako unibe si a ee an;
he ialde emailean e e uxia u ako pe sonak; he i a asun globale ako hezkun za-
ekimenak; e a adminis azio-kos uak (3. aula). Azken ba ean, un sen % 27 baino
ze xobai gu xiago izan zen az e u ako u ean e en a e ain e a xikiko he ialdee a a
egindako ans e en zia9. Alemaniako kasua en e agin dis o siona zailea kon uan
ha u a e e, deiga ia da p opo zio ho i, e a badi udi inda u egi en duela GLO
kon abiliza zeko sis emak be ak e a ha en ikuske ak ez die ela e an zu en lankide za-
mo a ho en p emiei e a logika i.
E abile a zeha zei dagokienez, ikasleek ma ka zen di uz e ho iek e e, haien kos uak
GLO gisa ego zi bai i a. GLB en da uek ja o izko he ialdea kon abiliza zen du e
un sen helmuga gisa, e a, ho ega ik, Asia da xede nagusia, e a Txina e a India di a
ha zaile nagusiak (munduko GLO deszen aliza ua en guz izko un sen % 17,63
ha zen du e ho iek biek).
Az e ke a ba ean sakon zeko, e abaki da kanpo uz ea ikasleei ego zi ako kos uak,
he ialde emailean e e uxia uekin lo u akoak e a geog a ikoki zehaz u ez di enak.
Ho enbes ez, p ak ikan, guz izko un sen % 21 baino pixka ba gu xiago ze a ako
e abiliko den az e u da (5. i udia).
9 % 27 ho en ba uan sa zen da Langile adi uen e a bes e lagun za ekniko ba zuen pa ida.
Duen e agina e a balo azioa alde ba e a u zi a, he ialde emaileko langileei egi en zaizkien
o dainke ak di a neu i handi ba ean, e a, ho enbes ez, ans e en zien kopu ua a e xikiagoa
izan li eke.
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
39
5. i udia. GLO deszen aliza ua kon inen een a abe a, ikasleei ego zi ako kos uak,
e e uxia uenak, e a geog a ikoki eslei u gabeko un sak kendu a (2019)
Eu opa;
% 3,18
Ozeania;
% 0,02
Ame ika;
% 28,01
546,43
milioi
dola
Asia;
% 19,26 A ika;
% 49,54
I u ia: egileek so ua, ELGE en CRS-GLB da u-base ik abia u a (2022).
Ikus dai ekeenez, A ika da, dugun in o mazioa en a abe a, un sen ha zaile nagusia
(ho ien ia % 80 Saha az hegoaldeko A ika i dagozkio), ondo en Ame ika (Hego
Ame ika e a E dialdeko Ame ika e a Ka ibe a ean an ze a bana zen di a) e a Asia.
Eu opa (e a Ozeaniako zenba eko pun ual ba ) honda eko ha zaileak di a.
Helmugei sa e a-maila en a abe a e epa a zen badiegu, e a ikasleen zako e a
e e uxia uen zako un sak e a eslei u gabekoak edo in o mazio ik gabekoak be eizi
ondo en, ikusiko dugu banake a ho e an un sak e en a xikiko he ialdee a a
bide a zen di ela lehenik, e a, ondo en, di u-sa e a e ain- xikikoe a a, e a, azkenik,
di u-sa e a e ain-handikoe a a. Nolanahi e e, he ialde ha zaileen di u-sa e en
a abe a au ki u ezin di en un sen p opo zio handiak baldin za zen di u da u ho iek.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
40
6. i udia. GLO deszen aliza ua he ialdeen sa e a-mailen a abe a, kasleei
ego zi ako kos uak, e e uxia uenak e a geog a ikoki eslei u gabeko
un sak kendu a (2019)
Di u-sa e a e ain-
handiak; % 23
Di u-sa e a xikiak;
% 40
Di u-sa e a e ain-
xikiak; % 37
466,07
milioi dola
I u ia: egileek so ua, ELGE en CRS-GLB da u-base ik abia u a (2022).
Laginean jaso ako he ialdeen kasuan, banake a geog a ikoa i e epa a zen badiogu,
lehenik e a behin, ikusiko dugu, ikasleei e a e e uxia uei ego zi ako kos uekin e a
zehaz u gabekoekin lo u iko GLO baz e zen badugu, Alemania en kasuak ez duela
inolako in e esik eskain zen (guz izkoa en %1,65 baino ez li za eke ge a uko).
Gaine ako kasue an (Belgika, Espainia, F an zia, Kanada), geog a ikoki au ki u ezin
di en un sen p opo zio handia egiaz a u da lehendabizi. Belgikako e a Espainiako
guz izko un sen % 42-43 a ean daude ho iek, % 60 a i is en di a F an zian, e a %
73 baino gehiago di a Kanadan, azken bi kasu ho ie an babesa en/asiloa en a loko
lana nagusi zea en ondo ioz. Ehuneko ho iek kon uan ha u a, pen sa dai eke
in o mazio ho i hobe u beha a dagoela, bai e a neu zeko modu ho ien logika be a
e e. Ge oago i zuliko ga a gai ho e a a.
Geog a ikoki koka dai ekeen za ian, he ialdeen kanpo-ha emanekin e a ha eman
his o ikoekin lo u a daude un sen e abile a nagusiak. Hala, Espainia en kasuan,
La inoame ikako he ialdeak daude, Ma oko edo Pales ina bezalako bes e ba zuekin
ba e a, nahiz e a Saha az hegoaldeko A ika a un sen p opo zio handia bide a zen
den. F an zian e a Belgikan a gia da Saha az hegoaldeko A ika en nagusi asuna
(guz izkoa en % 21 e a % 45, hu enez hu en), ha en lehen asunei e a plangin za i
e an zunez. Kanada en kasuan e e A ika da ha zaile nagusia (% 14,43; kopu u
ho i handia da ha zaile jakinik gabeko un sen ehuneko handia dela e a). Fun sen
3. Munduko lankide za deszen aliza ua: ikusi ako zenbai ezauga i e a ez abaida
41
sakabana ze-maila en adie azle gisa, lehenengo 10 he ialde ha zaileek ehuneko
handi sama ak di uz e Belgikan edo Espainian, un sen % 39 e a % 32 baino
gehiago bil zen bai i uz e, hu enez hu en. F an zia en kasuan, % 20 a jais en da
ehunekoa, e a % 6 ik behe akoa da Kanadan (kon uan izan ehuneko ho iek guz izko
un sen gainean kalkula u di ela, e a un s ho ien za i handi ba eskualde mailakoa
edo zehaz u gabea dela).
3.7. Koo dinazioa ga apene ako lankide za deszen aliza uan
Nolabai eko koo dinazio-maila lo zeko kezka komuna da lankide za deszen a-
liza uan. A azo ho i be eziki ga an zi sua da gau egungo es uingu uan, e onka
globalek e agile e a maila ani zeko ikuspegia eska zen bai u e. Ho ela, adminis a-
zioko bes e maila ba zuk e a oki edo sek o e desbe dine an ja due a komunak izan
di zake en bes e e akunde ba zuk kon uan ha uko di uen p ak ika ga a u nahi da,
p ak iken a eko osaga i asune an z au e a egi eko.
Ildo ho e a ik doaz ELGE en GLB en pa ekideen be ikuske ak (Pee Re iew)
me odoa en gomendio ba zuk az e u ako he ialdee an. Kanada en kasuan, 2003an,
“kohe en zia i” bu uzko e anskin be ezi ba sa u zen, e a nazioa eko lankide za ako
elka e ba so u zela naba mendu zuen, Kanadan lankide zaz a du a zen di en 44
sailen e a agen zien a eko koo dinazioa hobe u ahal iza eko (elge, 2003). Alemania ako
pa ekideen azken az e ke an (ELGE, 2021) adie azi da, halabe , hobe zeko a e
handia dagoela Alemaniako lankide za-e agileen a eko koo dinazioan (GZE, es a u
ede a uak, udale iak, gobe nu ede ala), espe ien zia e a elka eak ap obe xa zeko e a
p ak ikak hobe u ahal iza eko. Azken inean, dagoeneko lokaliza ua dagoen kon ua da,
hainba a azo so di zakeena e a be ikusi egin beha dena, Belgikako kasuan aipa zen
den bezala (Wae e loos and Rena d, 2013).
Gai ho iei hel zeko, koo dinazio-moduak asko a ikoak di a az e u ako kasue an.
Ekimen ho iek o malizazio-maila desbe dine an koka zen di a, e agile ins i uzionalak
e a giza e zibilekoak ba ne ha u a.
Ba zue an, gobe nu-maila desbe dinak di uz en koo dinazio-o ganoak au eikusi
di a, gainja zeak saihes eko e a gai asun espezi ikoak neu i hobe enean e abil zeko.
Esa e ba e ako, Espainiako Lu alde a eko Ba zo dea, Alemaniako Gobe nua en
Ga apene ako Lankide za Ba zo dea e a es a u ede a uak (Bund-Lände -Ausschuss
En wicklungszusammena bei ), edo F an ziako Lankide za Deszen aliza u ako
Ba zo de Nazionala (Commission Na ionale de la Coopé a ion Décen alisée).
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
48
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en egoki asuna i
e a izae a i bu uz
Lehenik e a behin, ga apene ako lankide za deszen aliza ua i dagokionez, hainba
he ialde an dagoen e eali a e inka ua e a ak iboa dela azpima a u beha dugu.
Po en zial handiko p ak ika da, eskualdee ako e a okiko e agileen espe ien zian
oina i ua, un sezko gaiekin e a gai asunekin, e a giza een e a lu aldeen a ean
lo u a solida ioak bide a zen di uen ibilbidea du.
Gaine a, lankide za deszen aliza ua egokia da nazioa eko lankide za-sis ema en
nondik-no akoak e a i ismena zabal zeko. P ak ika ho iek lagunga iak izan dai ezke
sis ema ho i pixkanaka-pixkanaka demok a iza zeko, e agile be iak sa u a e a
logika geoes a egikoek edo seku i a ioek hainbes e baldin za uko ez du en agenda
inka zen lagunduz.
Aldi be ean, ados u ako de inizio ik edo mugake a ik ez duen lankide za da, e a be e
po en zial nagusia ez da kuan i a iboa, baizik e a e lazio e a logika ho izon alagoe an
adie az en da, e a un sezko eginkizuna du giza e zibila en za . Ho enbes ez, di uen
po en zial asunak ahalik e a hobekien zabal zeko modua bila zen a i da o aindik e e
lankide za ho i.
GLOn oina i u ako lankide za deszen aliza ua en neu ke a i
e a ja aipena i bu uz
Ikusi dugunez, lankide za deszen aliza ua “neu zeko” modua Ga apene ako
Lagun za O iziale ik abia zen da asko an. Alde ho e a ik, GLB en GLOen
da uak be ikus eak age ian u zi du, lehenik e a behin, lankide za ho en ga an zi
kuan i a ibo xikia.
Hala e e, ga an zi sua da azpima a zea sis ema ho i, ans e en zie an oina i ua
e a Ipa alde-Hegoalde izae a naba mena duena, ez dela oso egokia lankide za
deszen aliza ua en enomenoa ule zeko e a neu zeko (an zeko ze bai ge a zen
da bes e p ak ika ba zuekin, hala nola Hegoalde-Hegoalde Lankide za ekin). Hala,
da u ho iek e abil zeak auke a eman digu lankide za deszen aliza ua en ja aipena
e a konpa azioa egi eko, baina zenbai inplikazio nega ibo izan di u.
Ba e ik, Espainiakoa bezalako kasuak ikusi di ugu, non GLO en da uak (muga
ba zuekin) lankide za deszen aliza uko ja due en isla onak di en. Hala e e, ba ez e e
4. Ondo ioak e a e o kizuneko ildoak
49
Alemanian, Kanadan edo F an zian, ikasleen kos uen egozpenak e a e e uxia uekin
lo u ako ja due ek e aba desi xu a zen du e da uen in e p e azio o oko a. Hala,
lankide za deszen aliza ua GLO en bidez neu zeak e a az e zeak p oiek a zen
duen lankide za ho en p o ilak ez du inolako ze ikusi ik okiko e a eskualdee ako
gobe nuek nazioa eko lankide za- e a elka asun-poli ikei dagokienez di uz en
ezauga iekin e a kezkekin.
Bes alde, izae a kuali a iboko enomeno ba gu xies ea ekin lo u ako a azo ba
e e badugu; enomeno ho en adie azpen nagusie ako asko (lankide za eknikoa,
elka izke a poli ikoa, lu alde-a ikulazioa, elka ekiko ikaskun za...) ezin bai i a
kalkula u be ekin daka en inan za-baliabideen eskualda ze ik abia u a, baliabide
ho iek be i egongo bai i a bene ako ukea en oso azpi ik. Ho i gehi u beha zaizkio
espa u ho e an eka pen ez-o izialekin egindako ja due ak (hala nola GGKEen
un s p iba uak, okiko eka penak...). Hala e e, ho i ez da isla zen lankide za
deszen aliza ua GLO en luxuen bidez az e zen dugunean.
Ez dugu, inolaz e e, plan ea zen inan zake a ez dela ga an zi sua lankide za
deszen aliza u ako, adie azi nahi duguna da lankide za ho i ezin dela inan zake a
ho e a a mu iz u, duen ze egina gu xies ea bai aka ho ek. GLB en in o mazioak
au ekon ue ako da uak e a in e eseko sailkapenak homogeneiza zeko e a bil zeko
gai asuna i eus en badio e e, lankide za deszen aliza ua az e zeko ap obe xa zeak
e e o ma ga an zi sua eska uko luke zenbai alde di an.
Be az, lankide za deszen aliza ua i me ezi duen ga an zia ema eko, e a nazioa eko
lankide za-sis ema e alda zeko e a demok a iza zeko egin dezakeen eka pena
ap obe xa zeko, beha ezkoa da GLOn gehiegi zen a ua dagoen hu bilke a ho i
gaindi uz joa ea. Ho i dela e a, lankide za deszen aliza ua en izae a i hobe o
egoki uko zaion ja aipen- edo in o mazio-sis ema ba e a u beha dugu, e a,
ho e a ako, oso baliaga ia izan li eke Hegoalde-Hegoalde lankide zak gai ho i
bu uz egi en duen hausna ke a o o.
Beha u ako e agileei, p ak ikei e a helmugei bu uz
E agileei dagokienez, aniz asun handia dago. Ho sa zen di a, ba ez e e,
adminis azioa be a (es a uz azpiko maila desbe dine an), giza e zibileko e akundeak
(ba ez e e GGKEak) edo unibe si a eak. Oso ga an zi xikia du nazioa eko
e akundeen p esen ziak e a ekoizpen-sek o e p iba ua enak. Nolanahi e e, alde
handiak daude he ialdeen a ean, e a, be az, in e esga ia li za eke e agileak sa zeko
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
50
auke ak az e zea, oki ba zue ako e a bes ee ako espe ien zie a ik abia u a. Be eziki
in e esga ia izan dai eke Hegoaldeko he ialdee ako e akundeak e a GGKEak
gehiago ba ne a zea e a ikusa az ea ekin za nagusiak gauza zen di uz en e agile gisa,
asko an ez bai i a beha bezala ain za ha zen.
Lankide za deszen aliza uko esnei e a p ak ikei dagokienez, asko an senide ze-
ha emane an iza en du e ja o ia, e a ja due a-maila desbe dinak di uz e ha eman
ho iek. Ohikoa da, halabe , giza e zibilean edo e akunde e lijiosoe an iza ea ja o ia,
e a ins i uzionaliza zen joa ea. P ak ika ho iek, sa e e a alian za es a egikoe an egi en
di en lanekin ba e a, zailak di a mul zoka zen e a, ba zue an, neu zen, elemen u
kuali a iboak di uz elako, edo ezagu za uka zea daka elako. Be az, ezagu za ho iek
ez di a e az kuan i ika zen, baina e eplika li ezke.
Zenbai p ak ika ez abaidaga i alde ba e a u zi a, hala nola ikasleei ego zi ako
edo e e uxia uen kos uak, ohikoena da p oiek uen bidez lan egi ea, aldez au e ik
eza i ako plana ekin e a au ekon ua ekin. Kasu asko an p ak ika egokia izan a en,
bes e auke a malguago ba zuk gu xi az e u di ela di udi, hala nola au ekon u-
lagun za (Belgikan, adibidez, bai e abil zen dena) edo lagun za eknikoa en
po en zial asuna. Zenbai p ak ika, hala nola F an ziako udale iek u a en kasuan
egi en du ena, az e li ezke haien auke ak ikus eko.
Ja due a-sek o eak nahiz lan egi en den he ialdeak, kasu bakoi zeko espe ien zien
e a kasuan kasuko he ialdeekiko au ez di uz en ha emanen bai an daude. O o
ha , ez da halako kon zen azio ik ikus en zen zu ho e an, baina badi a p ak ika
in e esga i ba zuk, hala nola Belgika en kasua, osasunean edo ekoizpen-sek o e
ba zue an a daz ua, e a he ialde gu xi ba zue an, a ika ak ba ez e e.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en ezauga i be eizga ie ako ba da
he i a asun globale ako hezkun zan lan egi ea en aldeko apus ua. Alde ho e a ik,
GLB en da uek ehuneko oso xikia e akus en du e, baina alde handiak daude
he ialdeen a ean, e a Espainia da kasu ik esangu a suena. Esan beha da GGKEekin
oso zuzenean lo u a dagoela lan ho i, e a GGKE ho iek egi en di uz en ja due ak
bil zea zailagoa dela; izan e e, bide a zen di uz en un s publikoekin ba e a (GLO gisa
age zen di enak), baliabide p iba uak e e e abil zen di uz e (ba ez e e he i a enak),
e a haien ja aipena egi ea zailagoa da.
Ho en ha i a, badi udi beha ezkoa dela GGKEen e a es a uz azpiko e akundeen
a eko ha eman-mekanismoe an au e a egi ea lankide za-mo a ho e an,
inan ziazio-modue a ik da uak bil zea edo ebalua zea e az u dezake en alde die an,
epe luzeko ha emanak bul za uz. Ildo ho e a ik, kasu guz ie an ikus en di a
4. Ondo ioak e a e o kizuneko ildoak
51
GGKEen aldeak, sa e zabalak osa zen di uz enak, baina e akundeekiko ha emanak
e a asko akoak iza en di a, e a ba zue an ez di a oso ins i uzionaliza uak iza en.
Alemania en kasuan, esa e ba e ako, minis e ioa en webguneak GGKEen ja due ei
bu uzko da uak bil zen di u, bes e i u i o izial ba zuekin ba e a, e a ho i p ak ika
in e esga ia izan dai eke.
Es a u mailan egi en di en koo dinazio-ahaleginak ohikoak di a az e u ako
kasue an, no malean giza e zibila en e a alde di ins i uzionala en a ean be eiz u a,
baina e lazioekin kasuen a abe a. Kon uak ema eko ahaleginak e e ohikoak e a ge o
e a handiagoak di a, e a badi a a a iak ja due a ho iei bu uz ge o e a in o mazio
handiagoa ema en du enak. Ikuspegi zabal ba e ik, badi udi o aindik ez dela beha
bezala ap obe xa zen hi iekin (CGLU) edo eskualdeekin (Pla o ma) lo u ako
pla a o men po en ziala, p ak ikak pa eka zeko edo p ak ika ho iek modu
koope a iboan neu zeko e a zabal zeko moduak p oposa zeko.
Mugak, e o kizunean az e zeko e a au e a egi eko ildoak
Az e lanak 5 kasu adie azga i hau a u di u, baina, zalan za ik gabe, ibilbide e a
p ak ika in e esga iak di uz en bes e kasu ba zue a a zabal dai eke (I alia, Sui za…).
Tes uan zeha behin e a be iz e epika u den kon ua honakoa da: GLB en GLO
sis ema en e a lankide za deszen aliza uko p ak iken a eko elka ekiko asunik
eza. Nahiz e a Espainiakoa bezalako kasue an (ziu aski, lagineko ga an zi suena,
be e dimen sioaga ik e a ins i uzionalizazioaga ik) esna ho i ondo ap obe xa zen
den, egia esan, oso zaila e a osa u gabea da bide ho e a ik az e zea lankide za
deszen aliza ua nazioa ean. E o kizuneko az e ke ei begi a, elka izke ak edo kasu-
az e ke ak bezalako eknikekin sakondu beha ko li za eke, e a epe luze ako helbu u
gisa, in e esga ia izango li za eke in o ma zeko e a neu zeko modu es anda iza uak
p oposa zeko ahalegina egi ea; bes eak be e, kon uan ha u beha ko li a eke
ha emanak, uke eknikoak, sa eak e a bai a inan zazioa i hain lo u a ez dauden
bes e p ak ika ba zuei lo u ako esnak e e.
O o ha , naba i da sek o e hone ako p ak ikek hobe zeko ibilbidea du ela o aindik,
e a di uen po en zial asunak ez di ela e aba heda zen. Bes e ingu une ba zue ako
p ak ikak hobe o ezagu zeak, edo p ak ika egokiak hainba maila an uka zeak (lege
mailan, esnei, e agileei e a aba i dagokienez) au e apen-ildo onak eka li zake
e o kizune ako.
5. Bibliog a ia e a es uan aipa zen di en
web o iak
5. Bibliog a ia e a es uan aipa zen di en web o iak
53
Bibliog a ia
Amiano, I a xe, Gu ié ez-Goi ia, Jo ge e a Villena, Unai (2014): Unibe si a ea
Ga apene ako Lankide za Deszen aliza uan: Euskal Au onomia E kidegoko
kasua, Uz a o: giza e a giza e-zien zien aldizka ia, 91, 5-20.
Campbell, Bonnie, e a Ha che , Pascale (2004): Exis e- -il enco e une place pou la
coopé a ion bila é ale? Ré lexions à pa i de l’expé ience canadienne. Re ue Tie s
Monde, 3, 665-687.
Copsey, Na haniel, e a Rowe, Ca olyne (2012): Es udio de las compe encias, la
inanciación y las medidas omadas po los en es locales y egionales en ma e ia de
desa ollo in e nacional, Eskualdee ako Lan aldea/As on Cen e o Eu ope.
Dali, Chan ale, Fall, Ma ie, e a Jean-Jacques, Gé a d (2019): La coopé a i e
in e na ionale. Des collec i i és e i o iales: ega ds c oisés F ance/Canada, Re ue
O ganisa ions & e i oi es, 28 (1), 1-12.
ELGE (2003): De elopmen Co-ope a ion Re iews o Canada, ELGE.
ELGE (2018): Reshaping Decen alized De elopmen Coope a ion: The Key Role o
Ci ies and Regions o he 2030 Agenda, Pa is, OECD Publishing.
ELGE (2019): Decen alised de elopmen coope a ion. Unlocking he po en ial o
ci ies and egions, OECD de elopmen policy pape s, 22. zk.
ELGE (2021): OECD De elopmen Co-ope a ion Pee Re iews: Ge many 2021, ELGE.
Fe nández de Losada, Agus í, Ba celó, Ma ga, e a Rebowka, Ka ia (2013): S udy
on capi alisa ion o Eu opean decen alised coope a ion expe iences. Final epo ,
Eu opean Union.
Fe nández de Losada, Agus í, e a Cal e e, Anna (2018): Decen alised coope a ion o
achie e he 2030 Agenda: Towa ds a new gene a ion o mul i-s akeholde pa ne ships,
Con e ence o Pe iphe al Ma i ime Regions (CPMR) & PLATFORMA, B ussels, BE.
Galan e, Ra aela, Rod íguez, Rocío, Ma ínez Osés, Pablo José, e a Ma ínez,
Ignacio (2020): Guía de coope ación descen alizada pa a ca gos elec os, Ba zelonako
Aldundia.
Gu ié ez-Goi ia, Jo ge, Villena, Unai e a Malagón, Edua do. (2012): ¿Nue as
p ác icas o éplica a o a escala? La coope ación descen alizada y su especi icidad
desde el caso del País Vasco, Re is a de Economía C í ica, 14, 37-62.
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
54
Kania, Magdalena (2020): Modali ies and p inciples o decen alized coope a ion o
sub-s a e go e nmen s in Eu ope, en F. Bandei a, J. Casquei a Ca doso, G. Jolluskin,
C. Ramos, e a I. Sil a (Eds.), Lei u as em ação humani á ia e coope ação pa a o
desen ol imen o - Readings in humani a ian ac ion and coope a ion o de elopmen (2.
libu ., 305–321 o ialdeak). Publicaçoes Fundaçao Fe nando Pessoa.
Kania, Magdalena (2021): Sub-s a e go e nmen s as ising s akeholde s in
de elopmen coope a ion. The added alue o egional go e nmen s in he ligh
o deba es on e ec i eness in de elopmen , The Eu opean Jou nal o De elopmen
Resea ch, 33(3) libu ., 604-625.
Labaien, I a i (2014): La Coope ación al Desa ollo de las Comunidades Au ónomas
del Es ado español: ele ancia, alcance y apo ación especí ica, Dok o e esia, Hegoa
Ins i u ua, UPV/EHU Euskal He iko Unibe si a ea.
Maie , Ke s in (2012): La coope ación descen alizada en Alemania, Cla es pa a el
desa ollo 2012/10, Cá ed a de Coope ación In e nacional y con Ibe oamé ica.
Ma ínez, Ignacio (2021): Nue os ho izon es pa a la coope ación in e nacional. Una
mi ada a la coope ación descen alizada a a és del caso asco, Ed. Ti an lo Blanch,
Valen zia.
Ma ínez, Ignacio e a Sanahuja, José An onio (coo ds.) (2012): E icacia de la ayuda
y di isión del abajo: e os pa a la Coope ación Descen alizada española. Mad il:
ICEI e a CEIPAZ.
Ma inez, Ma ía José, e a Venegas, En ique (2016): La polí ica de coope ación
al desa ollo del Gobie no de Cana ias: Un análisis de su ges ión en las úl imas
décadas, Hegoako Lan koade noak, 70, 1-66.
Meadows, Donella H., Meadows, Dennis L., Rande s, Jo den, e a Beh ens, William
W. (1972): Los lími es del c ecimien o, Fondo de Cul u a Económica, México D.F.
Pé ez, Ai o (2018): La ayuda in e nacional de gobie nos subnacionales y el caso
pa icula de España, Documen os de abajo Real Ins i u o Elcano 3/2018.
Pla o ma (2012): De elopmen e ec i eness a he local and egional le el. Fos e ing
syne gies be ween local and egional go e nmen s and he EU in he pos -Busan e a.
Rossi e , Jack e a Ha es, Susannah (2022): Ge man Aid o Educa ion. Good o
De elopmen o Good o Ge many?, Cen e o Global De elopmen .
Unce a, Koldo, Gu ié ez, Jo ge, Labaien, I a i, Ma ínez, Ma ía José, Malagón,
Edua do, Sabalza, Michel, Villena, Unai e a Zabala, Idoye (2011): La coope ación
5. Bibliog a ia e a es uan aipa zen di en web o iak
55
al desa ollo descen alizada: una p opues a me odológica pa a su análisis y e aluación.
Hegoa (UPV/EHU).
Unce a, Koldo, Amiano, I a xe, Gu ié ez, Jo ge, Labaien, I a i, Ma ínez, Ma ía
José, Malagón, Edua do, Sabalza, Michel, Villena, Unai e a Zabala, Idoye (2012):
25 años de coope ación al desa ollo en Euskadi. La polí ica de las ins i uciones públicas
y el sis ema asco de coope ación, Hegoa (UPV/EHU).
Unce a, Koldo, Amiano, I a xe, Gu ié ez, Jo ge, Labaien, I a i, Ma ínez, Ma ía
José, Sabalza, Michel, Villena, Unai e a Zabala, Idoye (2013): La Coope ación al
Desa ollo de base local en Euskadi, Euskal Fondoa e a Hegoa (UPV/EHU).
Unce a, Koldo, Ma ínez, Ignacio, e a Gu ié ez-Goi ia, Jo ge (2021): De la coope ación
pa a el desa ollo a la coope ación pa a la con i encia global. Un análisis de la c isis de
la coope ación desde la c isis del desa ollo, Cuade nos de T abajo de Hegoa, 86, 1-88.
Valmo bida, An onella (2018): The Eu opean Decen alised Coope a ion. Ac ing o
de elopmen engaging local au ho i ies and ci il socie y, Eu oclio é udes e documen s,
Pe e Lang.
Villena, Unai (2021): La anspa encia en las polí icas de coope ación al desa ollo: el
papel de los sis emas de in o mación en el caso de la comunidad au ónoma de Euskadi
(2008-2018), Dok o e esia, Hegoa Ins i u ua, UPV/EHU Euskal He iko
Unibe si a ea.
Wae e loos, E e , e a Rena d, Rob ech (2013): Towa ds “Uni y in Di e si y”
in Eu opean de elopmen aid h ough dono ha moniza ion and decen alized
coope a ion? A case s udy o Flande s and Belgium. Public Adminis a ion and
De elopmen , 33 (5), 325-342.
Tes uan aipa zen di en web o iak
ACODEV (GKEen Elka ea, Belgika)
h ps://www.acode .be/
Alemaniako ga apene ako lankide za en ge ae ak e a zi ak
h ps://www.bmz.de/de/minis e ium/zahlen- ak en
Andaluziako Lankide za A a ia
h ps://coope anda.o g/
Ga apene ako lankide za deszen aliza ua en po en zial asunak e a p ak ikak: nazioa eko ikuspegia
56
CGLU: Hi i e a Tokiko Gobe nu Ba uak
h ps://www.uclg.o g/es
CNCD-11.11.11 (GKEen Elka ea, Belgika)
h ps://www.cncd.be/?lang=
CONCORD (GGKEen Eu opako Kon ede azioa)
h ps://conco deu ope.o g/
Coo dina ion SUD ( F an ziako GGKEen Koo dinakundea)
h ps://www.coo dina ionsud.o g/
C edi o Repo ing Sys em (GLB, ELGE)
h ps://s a s.oecd.o g/
Espainiako P obin zien e a Udale ien Fede azioa en Lankide za A a ia
h p://coope acion. emp.es
Es a is ika Bulego Fede ala (Alemania)
h ps://www.des a is.de/DE/Themen/S aa /Oe en liche-Finanzen/
En wicklungszusammena bei /_inhal .h ml#sp g246222
Es a u alemanak ga apen-poli ikan a a ia
h ps://ez-de -laende .de
Eu opa ako e a Kanpo A azoe a ako Minis e ioa (F an zia)
h ps://www.diploma ie.gou .
Euskadiko Lankide za A a ia
h ps://euskalankide za.hegoa.ehu.eus
Ga apene ako E akundeen Koo dinakundea (Espainia)
h ps://coo dinado aongd.o g/
GKEek emandako un sei bu uzko in o mazioa (Alemania, Ekonomia Lankide za ako
e a Ga apene ako Minis e ioa)
h ps://www.bmz.de/de/minis e ium/zahlen- ak en/oda-zahlen/n o-
leis ungen-29066
in o@od (Espainia)
h ps://in oaod.maec.es
Kanpoko ja due ak (Fland ia)
h ps://www. sg.be/in e na ionaal/algemeen
57
5. Bibliog a ia e a es uan aipa zen di en web o iak
Lankide za deszen aliza ua en a lasa (F an zia)
h ps://pas el.diploma ie.gou . /cncdex /dyn/public/a las/accesMonde.h ml
Lankide za deszen aliza ua en beha okia
h ps://www.obse -ocd.o g/
Mapa in e ak iboa (Alemaniako gobe nua e a Es a u Fede a uak (BLP)
h ps://bund-laende -p og amm.de/en
Munduko Udale ien zako Ze bi zu Agen zia (Se ices elle Kommunen in de einen
Wel , Alemania)
h ps://skew.engagemen -global.de/inicio.h ml
NGO ede a ie (GKEen Elka ea, Belgika)
h ps://www.ngo- ede a ie.be/nl,
Pla o ma: Hi ien e a eskualdeen Eu opako koalizioa
h ps://pla o ma-de .eu/es/
P oiek uak bila zeko a a ia (Belgika)
h ps://openaid.be/en
P oiek uak bila zeko a a ia (Kanada)
h ps://w05.in e na ional.gc.ca/p ojec b owse -banquep oje s/ il e - il e
VENRO (GGKEen Alemaniako elka ea)
h ps:// en o.o g/english/who-we-a e
