G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
GRADU AMAIERAKO LANA
HAUR HEZKUNTZAKO GRADUA
2023/2024 ikas u ea
HISTORIAREN IRAKASKUNTZA HAUR
HEZKUNTZAKO GELETAN: IRAKASLEEN
USTEEI BURUZKO AZTERKETA
Egilea: Iha a Be nedo Cal o
Zuzenda ia: Jani e Cas illo Casado
Leioan, 2024ko ekaina en 5ean.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
AURKIBIDEA
1. SARRERA ............................................................................................................................ 1
2. MARKO TEORIKOA........................................................................................................... 2
2.1. Denbo a his o ikoa Hau Hezkun zako cu iculumean .................................................... 2
2.2. Denbo a his o ikoa en ikaske a p ozesua Hau Hezkun zan............................................. 3
2.3. Hau Hezkun zan denbo a his o ikoa lan zeko es a egia me odologikoak ....................... 5
2.4. Helbu uak ...................................................................................................................... 7
3. METODOLOGIA ................................................................................................................. 7
3.1. Diseinua ......................................................................................................................... 7
3.2. Pa e ha zaileak ............................................................................................................. 7
3.3. Da uak lo zeko esna .................................................................................................... 8
3.4. Da uen a amendua ........................................................................................................ 8
4. EMAITZAK ......................................................................................................................... 9
4.1. Hau Hezkun zako i akasleek denbo a i akas eko da abil za en p ak ikak ....................... 9
4.2. Hau Hezkun zako 2. zikloan denbo a his o ikoa i akas ea i bu uzko pe zepzio e a i i ziak
........................................................................................................................................... 15
5. ANALISIA ETA EZTABAIDA .......................................................................................... 20
6. ONDORIOAK .................................................................................................................... 23
7. ERREFERENTZIA BIBLIOGRAFIKOAK......................................................................... 24
8. ERANSKINAK .................................................................................................................. 26
1. E anskina: Galde egiko da u soziodemog a ikoak. ....................................................... 26
2. E anskina: Galde egia. ................................................................................................. 26
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
HISTORIAREN IRAKASKUNTZA HAUR HEZKUNTZAKO GELETAN:
IRAKASLEEN USTEEI BURUZKO AZTERKETA
Iha a Be nedo Cal o
UPV/EHU
Hau Hezkun zan denbo a lan zen denean, age ia da denbo a k onologikoa i ga an zia ema en
zaiola e a denbo a his o ikoa en lanke a i dagokion hu sune ba dagoela. Ho ega ik, e apako
i akasleek denbo a his o ikoa en i akaskun za i bu uz du en pe zepzioa az e zeko xedea duen
ike lana bu u u da e a, ikas e xe ezbe dine ako 33 i akasle i zuzendu ako online galde egi ba
so u da. Emai zek e aku si du e i akasle gehienek ez du ela denbo a his o ikoa lan zen, e u inen
bi a ez lan zen den denbo a k onologikoa bezain bes e. I akaslen us ez, denbo a his o ikoa
lan zea zaila izan dai eke e a be aien p es akun zak e a i akas eko moduak, his o ia i akas eko
e abakian e agin dezakeela baiez a u da.
Denbo a his o ikoa, Denbo a k onologikoa, Ikas p ak ikak, I akasleen us eak, Hau Hezkun za
Cuando abajan el iempo en Educación In an il es e iden e que dan impo ancia al iempo
c onológico y que exis e un acío en la enseñanza del iempo his ó ico. Po ello, se ha ealizado
una in es igación des inada a analiza la pe cepción del p o eso ado de es a e apa sob e la
enseñanza del iempo his ó ico y se ha c eado un cues iona io online di igido a 33 p o eso es de
di e en es cen os. Los esul ados demues an que el p o eso ado no abaja el iempo his ó ico,
igual que el iempo c onológico que se abaja a a és de las u inas. Se con i ma que el
p o eso ado c ee que el iempo his ó ico puede se di ícil de abaja y que su o mación y o ma
de enseña pueden in lui en la decisión de enseña his o ia.
Tiempo his ó ico, Tiempo c onológico, P ac icas de enseñanza, C eencia de p o eso es,
Educación in an il
When hey wo k on ime in he Ea ly Childhood Educa ion s age, i is e iden ha hey gi e
impo ance o ch onological ime and ha he e is a gap in he eaching o his o ical ime. We did
a esea ch p ojec aimed a analyzing he pe cep ion o eache s o his s age on he eaching o
his o ical ime and an online ques ionnai e was c ea ed o 33 eache s om di e en cen e s. The
esul s show ha eache s do no deal wi h his o ical ime, as well as wi h ch onological ime,
which is used ou inely. Likewise, we con i m ha eache s belie e ha his o ical ime can be
di icul o wo k wi h and ha hei knowledge and way o eaching can ha e an in luence.
His o ical ime, Ch onological ime, Teaching p ac ices, Teache 's belie s, Ea ly childhood
educa ion
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 1
1. SARRERA
Denbo a, gu e bizi za en aspek u guz ie an dago p esen e; egunen, egu egia en,
o du egia en…bi a ez. Ho ega ik, denbo a en dimen sio k onologikoa edo denbo a-neu iak
ikas ea da maiz denbo a en ikaskun za en e a denbo a his o ikoa en a eko lo u a baka a. Hala
e e, denbo a his o ikoa ule zeko, gu e denbo azko asuna osa zen du en kon zep u guz iak
ezagu zea beha ezkoa da, hala nola, i agana en, o aina en e a e o kizuna en a eko lo u ak, bai a
aldake a en e a au e apena en esanahia e e.
Denbo a his o ikoa Hau Hezkun zako e apa ik i akas ea ez ohiko p ak ika ba da. Izan e e,
egun EAEn inda ean dagoen Cu iculum dek e uan ez da his o ia be e ho e an aipa zen.
Alabaina, ho i i akas eko a eak zabal zen di uen denbo azko asuna i lo u iko kon zep u lausoak
aipa zen di a. Bes alde, hau ek his o ia kon zep uak edo a o oko ean denbo a his o ikoa
ule zeko izan dezake en gai asuna zalan zan ja zen da maiz. Us e ho i ez da hau en ahulezia ik
e a o zen, baizik e a edukie a ik, didak ika ik e a haien a amendu ik. Kon ua ez da hau ak gai
di en ala ez, baizik e a hau ei e aka ga i egingo zaien moduan i akas e ik has ea, be aien e apa
e a in e esak kon uan ha uz e a ikaskun za-p ozesua esangu a sua bihu uz; ho e a ako
e abil zen di en es a egiek e e ga an zi handia izango du ela ik.
He nandez e a Pagès-en (2014) us e an, i akasleen be ebeha a da hau ei be aien giza e-
ingu unea in e p e a zen lagun zea e a ho e a ako esnak eman beha ko dizkie e hau ei,
pixkanaka-pixkanaka, be en ho e an koka dai ezen. Be en espe ien zia pe sonalen e a ge ae a
sozial e a his o ikoen a ean eza zen du en ha emana i eske , hau ek be en ingu une
pe sonala en e a soziala en a ean, he i a asuna modu dialek ikoan e aiki ahal izango bai u e.
Ho i dela e a, onu aga ia sue a dai eke hau ek i agana i bu uzko nozioak ga a zen has ea.
Be az, gau egun ikasgele an hu sune ho i dagoela ikusi a, Hau Hezkun zako i akasleek
denbo a his o ikoa en i akaskun za i bu uz du en pe zepzioa az e zeko xedea duen ike lana
plan ea u da. Zehazki, helbu uak honako hauek izanik: i akasleek denbo a (k onologikoa e a
his o ikoa) i akas eko da abil za en p ak ikak iden i ika zea e a denbo a his o ikoa lan zea i bu uz
i akasleek di uz en us eak ezauga i zea.
Lana a al desbe dine an an ola u da. Lehenengo a alean, ma ko eo ikoa e a aipa u ako
helbu uak jaso zen di a. Biga enean, e abili ako me odologia; lana en diseinua, pa e-
ha zaileak, da uak jaso zeko esna e a da uen a amendua. Os ean ike ke ako emai zak di ugu
e a, haue an oina i uz, ike ke a en analisia e a ez abaida. E a amai zeko, lana en ondo ioak.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 2
2. MARKO TEORIKOA
2.1. Denbo a his o ikoa Hau Hezkun zako cu iculumean
Pagés e a San is ebanen (2010) hi ze an, denbo a konplexu asun handiko kon zep ua da, e a
ikuspegi zabal e a ansdiziplina e ik baino ezin dugu ule u. Izan e e, denbo a gu e bizi zan
p esen e dagoela aipa zen du e; e lojua en, o du egien e a egu egia en ingu uan an ola u ako
bizi zan. Bai a gu e hizkun zan e a gu e ja due e an e e. Denbo a his o ia dela dio e, gu ea e a
pe sona guz iena, i agan kolek iboa da, i agana en, o aina en e a e o kizuna en a eko lo u a,
alegia.
Sa i an, denbo a en e a denbo a his o ikoa en ikaskun za k onologia edo denbo a-neu ien
ezagu za ekin soilik lo zen da, hau da, e lojua en, egu egia en edo u e e a mendeen an olake a en
az e ke a ekin. Baina denbo a his o ikoak gu e denbo azko asuna osa zen du en kon zep u
desbe dinak ule zea beha du, adibidez, i agana en, o aina en e a e o kizuna en a eko
ha emanak, aldake a en ule mena e a au e apena en esanahia (Pagès e a San is eban, 1999).
Kon zep u ho iek oso zabalak di a, e a hainba e eali a e an aplika zen di a, hala nola egune oko
bizi zan, amilia en his o ian edo nazio ba en his o ian (Pagès e a San is eban, 2010).
Denbo a his o ikoa bes e ga ai ba zuen kon zepzio soziala ekin e a iloso ikoa ekin lo u a
dago baina, bai a denbo a biologikoa ekin edo isikoa ekin e e. Ho ela, his o ia en didak ika en
helbu ue ako ba ga ai his o ikoa ule zeko egi u a kon zep uala en e edu ba so zea izan beha
li za eke. San is ebanen (2010) us ez, ho elako e eduak his o ia en e a giza e-zien zien
i akaskun za i e a ikaskun za i bu uzko hausna ke a zien i iko ik e a ike ke a ik so u beha di a.
Espainian, o o ha , his o ia ez da Hau Hezkun zako cu iculuma en a lo ba , ez a eduki
espezi iko ba e e. Eu opako bes e he ialde ba zue an, o dea, his o ia xiki a ik i akas ea
kon enpla zen da. Hala, B i ainia Handian, 1991z ge oz ik, his o ia bos e a zo zi u e bi a eko
hau ei i akas en zaie. Be an, ikasleek be en bizi zako e a giza e-ingu uneko i aganeko e a
o aingo ge aka iei bu uzko in o mazioa lo zea du e helbu u. E a be ean, F an zian his o ia
“École Ma e nelle”- ik lan zen da e a, ba ez e e, denbo a en ikaskun za, e i moa, i aupena,
aldibe eko asuna, segida, o aina, i agana, e o kizuna, e ab. bezalako kon zep uen bidez (Cuenca,
2008).
Gu e espa uan egun inda e an dago 75/2023 dek e ua, maia za en 30ekoa, Hau
Hezkun za en egungo cu iculuma zehaz en duena Euskal Au onomia E kidegoan. Be an,
his o ia en ikaskun za en ingu uko eze gu xi au ki dezakegu, ba ez e e a e a, denbo a en
dimen sio k onologikoan ja zen dela ik. Adibidez, Ha monian haz en e emuko 1 zikloko
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 3
konpe en zia espezi ikoen a ean, hau ak denbo a en oina izko jakin zak egune oko bizi zako
ja due a e a e u ine an e a bes e ge ae a ba zue an be e bu ua denbo an koka zeko e abil zea
aipa zen da. Bes alde, Ingu unea ezagu zea e a esplo a zea e emuko 1. zikloko oina izko
jakin ze an jaso zen da hau ak menpe a u beha di uela denbo a i bu uzko oina izko ezauga iak
(aldake a e a i aunko asuna; segida e a aldibe eko asuna; lehenaldia, o ainaldia e a e o kizuna)
e a 2. ziklokoe an denbo a e a denbo a-an olake a: eguna e a gaua, u a oak, zikloak, egu egia…
menpe a u beha di uela.
Hala e e, cu iculumak denbo a his o ikoa lan zeko auke a ba zuk jaso zen di u. Alde ba e ik,
un sezko konpe en zien a ean, denbo a his o ikoa ekin lo u a du en zenbai elemen u age zen
di a. Esa e ba e ako, “He i a konpe en zian” no be a en iden i a ea i e a kul u a i lo u ako
giza e-ge ae ak iden i ika zeko gonbi a egi en da. “Kon zien zia e a adie azpen kul u ale ako
konpe en zia” en kasuan, euskal kul u a ekiko hu bilke a egi ea p oposa zen da, hau en in e es
e a gai asune a ik abia u a.
Halabe , Dek e uak zehaz en di uen e emue an e e denbo a his o ikoa ekin ha emandu ako
elemen u ba zuk age zen di a. Hala, Ha monian haz en e emua en oina izko jakin zen a ean
aipa zen di a: ospakizunak, ohi u ak e a adizioak e a hau ak ingu unean di uen iden i a e-
adie azle e niko e a kul u alak balioes eko e emin ak. Bes alde, Ingu unea ezagu zea e a
esplo a zea e emua i e epa a u a, ingu une isikoan dagoen kul u a-onda ea e espe a zea
aipa zen da.
Be az, cu iculumean inoiz ez da be a iaz izenda zen his o ia i akas ea. Beha bada, gau egun
e e psikologia ebolu iboak hasie ako hezkun za-e ape ako cu iculumak egi eko duen
e aginaga ik izan dai eke ho i; izan e e, ga ai his o ikoa en be ezko nozioak ule zeko a azoike a
o mala edo abs ak ua egi eko gai asuna iza ea beha ezkoa zela sines e a e aman zuen (Mi alles
e a Molina, 2011).
2.2. Denbo a his o ikoa en ikaske a p ozesua Hau Hezkun zan
Hau Hezkun zan denbo a i akas eko egindako az e lan, p oposamen e a ike ke a ba zuk
ikaskun za- eo iek egindako eka pene an oina i u a egin di a, hala nola psikologia kogni iboa e a
kons uk ibis a. Teo ia ho iei giza e-zien zien e a his o ia en didak ika en a loan egindako
eka penak gehi u zaizkie. Jakin za-a lo ho iek hau ek denbo a hau ema eko e a in e p e a zeko
du en modua ule zen lagundu du e (He nandez e a Pagès, 2014).
Ho enbes ez, He nandez e a Pagèsen (2014) hi zei ja aiki, hau ek denbo a-kon zep uak
ikas en di uz e, hala nola segida, i aupena, aldibe eko asuna edo bes e ba zuk, e e e en zia
amilia , sozial e a his o ikoe a ik abia u a, e a e e e en zia ho iek denbo a objek ibo ba en pa e
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 4
di a. Hau ek denbo a his o ikoa ikas eko modua i bu uzko ike ke ek e aku si du e denbo azko
kon zep u abs ak uak, hala nola aldake a e a ja aiko asuna, hauek an ola zeko e a au kez eko
modua en ondo io di ela. Hau da, denbo a his o ikoa ikas eko ahuleziak ez di a hau en
ezin asune a ik e a o zen, edukie a ik baizik, e a, ba ez e e, didak ika ik e a haien a amendu ik.
Ho i dela e a, his o ia i akas ea en un sezko helbu ua ikasleei giza e-e eali a ea i bu uz
du en ezagu za e aiki zen lagun zea da. I akaskun za his o ikoak he i a gaz e gogoe a su, k i iko
e a solida ioen p es akun zan oina i u ako hezkun za sus a u beha du. Gau egun e a
e o kizunean, hu bileko e a u uneko ingu uneko egoe a pe sonalei e a sozialei bu uz
hausna zeko e a e abakiak ha zeko p es a u beha di a hau ak (San is eban e a Pagès, 2006,
134-468. o ., in Pagès, 2019)
Kon a a, badi udi, be az, de igo ezko hezkun za en amaie an ikasleek denbo a his o ikoa i
bu uz du en i udia his o iako paisaia lauso e a lo u a ik gabekoena dela (Pagès e a San is eban,
1999). Ho ega ik, He nandez e a Pagès-en (2014) abu uz, Hau Hezkun zako i akasleen
a du e ako ba hau ei be en giza e-ingu unea in e p e a zen lagun zea da; lehenik e a behin,
bizi ako denbo a ba e ik abia u a, e a, biga enik, denbo a his o iko ba e ik au e a. Izan e e,
be aien us ez, Hau Hezkun zako i akasleek esnak eman beha ko dizkie e hau ei, pixkanaka-
pixkanaka, be en giza e-ingu unean koka dai ezen. Be en espe ien zia pe sonalen e a ge ae a
sozial e a his o ikoen a ean eza zen du en ha emana i eske , hau ek be en ingu une
pe sonala en e a soziala en a ean, he i a asuna modu dialek ikoan e aiki ahal izango bai u e.
Be az, unea da Hau Hezkun zako i akasleek ideia zaha hu a gaindi zeko, us e bai u e hau ak
ez di ela gai denbo a ule zeko, ba ez e e denbo a his o ikoa. Ba zue an hau en gai asuna
zalan zan ja zen da e a helduek be aien ikuspun u ik us e du e his o ia e apa ho ie a ik ikas ea
ezinezkoa dela. Ideia hau psikologia ebolu ibo ik e a ikaske a-e emu honen ingu uan ga a u di en
ikaskun za- eo ie a ik eman di en in e p e azioen emai za da (He nandez e a Pagès, 2014).
Sa i an, a azoa ez da gauzak ikas eko (kasu hone an eduki his o ikoak), ule zeko edo a
ba ne a zeko gai asuna iza ea edo ez iza ea, baizik e a i aka si nahi di en eduki ho iek i akas eko
modua. Hau ei i aka si nahi dieguna e aka ga i egin beha zaie, be aien ga apen e apa a
egoki uz e a in e esga i egi en zaizkien edukiak iden i ika uz e a landuz. Ga an zi handia izango
du es a egia ba zuk edo bes eak e abil zeak; hau ei espe ien zia be i e a mo ibaga iak eskeiniz
ge o, o duan e a e azago egingo zaie gu e us e an zailak di en gai ho iei bu uz ikas ea. Adibide
gisa, ondo en aipa uko di en Mi alles e a Ri e ok (2012) e a Pe ez, e al.-ek (2008) eskaini ako
es a egiak.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 5
2.3. Hau Hezkun zan denbo a his o ikoa lan zeko es a egia me odologikoak
Ja aian, denbo a his o ikoa Hau Hezkun zako gele an lan zeko es a egia ezbe dinak
p oposa zen dizkigu e Mi alles e a Ri e ok (2012), zenbai oki an bu u u di en espe ien zia
a akas a suak oina i za ha u a:
- Na azio his o ikoak lan zea. Hau ei be en zuzeneko espe ien zia ik u un dauden denbo a,
leku e a pe sonei bu uzko gauzak ikas en lagun diezaieke. I udimena ikas eko esna ona da, e a
ho ik his o ia na azio moduan Hau Hezkun za ik sa zeko auke a.
- Ge uko onda e his o ikoa ezagu zea. Museoak e a onda e-hu bila bisi a zea be eziki
baliaga ia da his o ia i akas eko, i aganeko objek uekin ha eman zuzena iza eko auke a ema en
bai u, e a ho i be eziki baliaga ia da beha bezala plani ika uz ge o, okian be an ike zeko e a
deskub i zeko ja due ak egi eko auke a izanez.
- Ikasleen ekoizpenak bul za zea. In o mazio jakin ba e ik abia u a, ikasleak ha ekin lo u ako
baliabideak edo objek uak so ze a anima dai ezke, ikaskun za p ozesuan inplikazioa sus a uz.
Ho ela, landu ako edukiei bu uzko hausna ke a egingo da, e a eduki ho iek modu
e aginko agoan ba ne a uko di a. Ohikoa da museoe ako aile didak ikoe an, azalpena en e a
ibilbide didak ikoa en ondo en, eskuz edo so menez egindako lana en za i ba ego ea. Ga aiko
kul u a ma e iala ekin lo u ako alde di jakin ba zuk ikaskun za zenes esiko ba en bidez
inka zeko, objek u a keologikoak e ep oduzi u di zake e, hau da, ikasleak be e his o iau eko
lepokoa, laba -pin u a, eskul u a ga aikidea, mosaiko e oma a a e a aba eginez.
- D ama izazio his o ikoe an pa e ha zea. Ho ie an pa e ha zea hau en za jolasa iza eaz
gain, o o ha , i aganeko pe sonekin enpa ia so zeko modu baliaga iene ako ba da. Gaine a,
ob a p es a zeko, ga ai ho e ako egune oko bizi za i bu uzko xehe asunak ezagu zea
ezinbes ekoa da jan ziak e a eszenog a ia egi eko
- His o ia ike zea. I u i his o iko gisa jaio zene ik gau egune a a eko hau a en a gazkiak,
ga ai ha ako es igan zak (hau ak be e amilia i galde zen dio be e i agana kon a diezaio en),
hau a en i agana en objek u adie azga iak… e abil zen di a, Be az, his o ia pe sonal ba
so zen da, i u i his o iko zuzene a ik abia u a, hau ak ikasgelan be e ikaskideei azaldu beha
diena: be e "denbo a en kapsula edo ku xa" edo "ku xa genealogikoa".
-P oiek uak. Me odologia hau ikaskun za en ikuspegi kons uk ibis a ekin e a au kikun za en
bidezko ikaskun za en eo iekin lo u a dago, ike ke a-es a egiak e abiliz, e a gai jakin ba
i akas eko elka en osaga i di en hainba ja due a-p oposamen konbina uz. Espe ien zia ho ien
bidez, ikasgele an zenbai ge ae a his o iko e a sozial manipula u, bizi u e a be e aiki zeko
guneak so u nahi di a; es ue an, i udie an e a galde e an oina i u a, his o ia giza eak ezagu zen
duen e eali a ea dela egiaz a u nahi da.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 6
Aipa u ako es a egiez gain, bes e au o e ba zuek denbo a his o ikoa Hau Hezkun zan
lan zeko bes elako p oposamen ba zuk luza u di uz e. Bes eak bes e, Pe ez, e al.-ek (2008)
his o iako xoko ba egin zu en, El Rincón de los iempos izenekoa. Ikasgele an ge ae a his o iko
e a sozial ba zuk manipula zeko, bizi zeko e a be e aiki zeko espazioak so zea zuen helbu u;
es ue a ik, i udie a ik e a galde e a ik abia u a ike zea, his o ia giza eak ezagu zen duen
e eali a ea dela egiaz a zeko; u uneko i aganean koka u ako e a a a u nahi den ga aiko
elemen uak di uz en li e a u a-ipuin e a - es u adizionalak e abil zea; ipuinak asma zea,
gaia ekin ze ikusia du en is o ioak kon a zeko; ikasgelan ekin za sinbolikoak egi ea ahalbide uko
duen elemen u en ba e aiki zea. P oposamen honen bidez, hau ek denbo a i e a ha en nozio
his o ikoei bu uz zu en pen samendua az e u nahi zen. Ho ez gain, un sezko ge ae a
his o ikoekin ze ikusia du en elemen uak sa zea (zen zu klasikoan), baina eduki ho iek be en
adine a egoki uz kon akizunen, i udien e a jolas sinbolikoa en bidez.
I u i his o iko-a keologikoen e abilpena p oposa u den bes e es a egia ba da. Tapia e a
A iasek (2021) bu u u ako ike ke ak, i akaskun za-e edua alda zeak his o ia en ikaskun zan izan
di zakeen onu ak az e u nahi izan zi uen e a be az, sekuen zia didak iko ba diseina u zu en.
Zehazki, be a iaz az e u zen ze ahalmen duen objek uak, okiko onda ea i e a hezkun za i lo u a.
Objek uak analisi-oina i gisa hau a zea en a azoia, hauek pen samendu his o ikoa en
ebe asunak adin goiz ia e an xe a zeko du en ahalmenaga ik da. Objek uek, ikaslea be e
ingu une hu bila ekin konek a zea ahalbide zen du e, okiko onda ea ekin lo u ak eza zea e a
museoekin e laziona zen zi uz en egune oko objek uei balioa ema ea. Ho ez gain, elemen u
mo iba zaileak di a, elka e agina ahalbide zen du enak e a in o mazioa beha zeko, az e zeko e a
in e p e a zeko gai asuna ga a zen lagun zen du enak. Diseina u ako sekuen ziak 4 saio izan
zi uen guz i a, bakoi za 45 minu ukoa. Saio bakoi zak lo u a ba izan zuen i u i desbe dinekin,
e a ho ek p oposa u ako ikaskun za-egoe en au ean ikaslea en po ae a az e zea ahalbide u
zuen (Tapia e a A ias, 2021).
Bes e alde ba e ik, He nandez e a Pagès-en us e an (2014), denbo a his o ikoa en
i akaskun zak ma e ialen lagun za beha du. I u i his o ikoak e abil zeak ikasleen i udikapen
sozialen e a i aka si beha eko edukia en a ean lo u a ego ea ahalbide zen du. Ikusizko
ma e ialek, hala nola denbo a le oek, pos e ek e a g a ikoek i akaskun za- e a ikaskun za-
p ozesuan e aiki zen a i den disku soa osa zen du e. P ozesu ho e an, i akaslea en, ikasleen e a
edukia en a eko hizkun za komuna ga a zen da. E a be ean, ma e ialen edo i u i his o ikoen
e abile a lagun za ga an zi sua da e o kizuneko edukiak i akas eko.
Azkenik, Pagés e a San is eban-ek (2011) denbo a aldake en e a ja aipenen adie azpena dela
dio e. Egile hauek aipa zen du e posible dela denbo a en iga o zea beha zea bizi zako espa u
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 13
12. i emean i akasleek klasea ekin his o ia edo e nog a ia i bu uzko museoak bisi azen di uz en
adie azi du e. 18 i akaslek (%54,5) “e aba desados” e an zun du e, 8k (%24,2) “desados”, 4k
(%12,1) “nahiko ados”, 2k (%6,1) “ados” e a 1ek (%3) “e aba ados” (12. aula).
12. aula. “Ni e klasea ekin his o ia edo e nog a ia i bu uzko museoak bisi a zen di u ” i ema en
e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
18
54,5
2 Desados
8
24,2
3 Nahiko ados
4
12,1
4 Ados
2
6,1
5 E aba ados
1
3
13. i emean i akasleek klasea ekin eduki his o ikoak xe a zen di uz en p oiek uak egi en
di uz en adie azi du e. 4 i akaslek (%12,1) “e aba desados” e an zun du e, 7k (%21,2) “desados”,
10k (%30,3) “nahiko ados”, 8k (%24,2) “ados” e a 4k (%12,1) “e aba ados” (13. aula).
13. aula. “Ni e klasea ekin eduki his o ikoak xe a zen di uz en p oiek uak egi en di u ” i ema en
e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
4
12,1
2 Desados
7
21,2
3 Nahiko ados
10
30,3
4 Ados
8
24,2
5 E aba ados
4
12,1
14. i emean i akasleek klasee an denbo a ekin lo u ako zein gai/eduki lan zen di uz en e a zein
baliabide didak iko e abil zen di en adie azi du e galde a i eki ba en bidez. E an zunak az e u e a
hauen bai an ka ego ia desbe dine an mul zoka u di en e e e en ziak iden i ika u di a (14. aula).
33 e an zune an guz i a denbo a lan zea i bu uzko 47 e e e en zia iden i ika u di a. Ho ie a ik,
32 denbo a en dimen sio k onologikoan koka zen di a e a gaine ako 15ak, denbo a en dimen sio
his o ikoan.
14. aula: “Azaldu denbo a ekin lo u ako zein gai/eduki lan zen di uzun zu e klasee an e a zein
baliabide didak iko e abil zen di uzun. Eman mesedez ahal bes e azalpen.” i ema en e an zunak.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 14
Denbo a dimen sioa
Ka ego ia
n
Guz i a
K onologikoa
E u inak
27
32
Denbo a uni a eak
3
Se iazioak
2
His o ikoa
Eduki his o ikoak
6
15
Na azio his o ikoak
3
Onda ea
4
Ohi u ak
2
47
Denbo a k onologikoan dagoen lehenengo ka ego ia E u inak di a, zeinek mul zoko 32
e e e en zie a ik 27 be egana zen di uen. E an zune an i akasleek, gehien ba , egu egia, eguneko
aseak, o o duak… aipa u di uz e. Adibidez: “Egune oko e u inak be ak ema en digu denbo a
lan zeko auke a. Sa e a, jolaso dua, komune ako a ea, higiene-ga bi asun unea, loa, jan okia,
e xe a joan au eko agu zeko unea”. Zenbai e an zune an ikusi da e u ine an denbo a lan zeko
baliabideak e e e abil zen di uz ela, hala nola, “Denbo a-ma ka zaile bisualak e abil zen di u ,
hala nola e lojuak edo egu egiak, eguneko ge ae en sekuen zia ule zen lagun zeko”. Age u den
biga en ka ego ia Denbo a uni a eak izan da, 3 aldiz aipa u dena. Hau ma ema ikako saioe an
eza zen dela adie azi du e i akasleek: “ma ema ikako a loa en ba nean neu ke a lan zen dugu
e a ho ek denbo a uni a eak e a denbo a en kon zep ua lan zea bul za zen du”. Denbo a
k onologikoa i dagozkion p ak iken a ean, azken ka ego ia Se iazioak izan da, 2 e e e en zia
jaso di uena, e a egoe a ezbe dinen au ean ge a dai ezkeen ge aeen sekuen zia o dena zean
da za.
Denbo a en dimen sio his o ikoa i dagozkion p ak ikei dagokionez, age u den lehenengo
ka ego ia, 6 aipu ekin, Eduki his o ikoak izan da. Ho e an, amilia en his o ia, his o ia
pe sonala, he ia en his o ia e a a o his o ikoak lan zea bezalako p ak ikak naba men zen di a;.
Ge nikako i akasle ba ek, adibidez, honekoa adie azi zuen: “Aldake ak gu e go pu zean, gu e
ingu uan, bizi za zikloak, he iko o aingo ge ae ak…da a esangu a suen lanke a… amilie ako
e a he iko ge ae a his o ikoak (adb.:Ge nikako bonba dake a)....”. Biga en ka ego ia
Na azio his o ikoak izan da, 3 e e e en zia jaso di uena. Haue an honelako esaldiak au ki
di zakegu: “He ian i aganean emandako ge ae ak ezagu zeko, ga ai ho e ako bizi za nolakoa
zen e akus en zaie kondai a e a ipuinekin”. Hi uga en ka ego ia Onda ea izan da, 4
e e e en zia ik 3, he iko leku be eziak, hala nola, monumen uak, do e xeak, e aikin
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 15
ga an zi suak… bisi a zen e a ezagu zea ekin lo u a daude. Bes e e e e en zian, ho i egi eaz
gain, museoe a a bisi a e e aipa zen dela ik. Denbo a en dimen sio his o ikoko azken ka ego ia
Ohi u ak izan da, 2 e e e en ziaz osa ua. Hauek, gau egun man en zen di ugun ohi u en
adibideak ema en di uz ela ik; hala nola, Olen ze o eguna, San a Ageda, Inau e iak…
4.2. Hau Hezkun zako 2. zikloan denbo a his o ikoa i akas ea i bu uzko pe zepzio e a
i i ziak
Galde egia en 2. blokea, Hau Hezkun zako 2. zikloan i akasleek denbo a his o ikoa
i akas ea i bu uzko di uz en pe zepzio e a i i ziak az e zean da za. 15. i emean eduki his o ikoak
zeha ka landu dai ezkeen adie azi du e. I akasle 1ek (%3) “e aba desados” dagoela e an zun du,
bes e 1ek (%3) “desados”, 7k (%21,2) “nahiko ados”, 13k (%39,4) “ados” e a 11k (%33,3) “e aba
ados” (15. aula).
15. aula. “Eduki his o ikoak zeha ka landu dai ezke” i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
1
3
2 Desados
1
3
3 Nahiko ados
7
21,2
4 Ados
13
39,4
5 E aba ados
11
33,3
16. i emean eduki his o ikoak lan zea ga an zi sua den adie azi du e. 6 i akaslek (%18,2)
“nahiko ados” daudela adie azi du e, 11k (%33,3) “ados” e a 16k (%48,5) “e aba ados” (16.
aula).
16. aula. “Ga an zi sua da eduki his o ikoak lan zea” i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
0
0
2 Desados
0
0
3 Nahiko ados
6
18,2
4 Ados
11
33,3
5 E aba ados
16
48,5
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 16
17. i emean hau ak eduki his o ikoak lan zeko gai di en adie azi du e. 4 i akaslek (%12,1)
“desados” daudela adie azi du e, 6k (%18,2) “nahiko ados”, 11k (%33,3) “ados” e a 12k (%36,4)
“e aba ados” (17. aula).
17. aula. “Hau ak gai di a eduki his o ikoak lan zeko” i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
0
0
2 Desados
4
12,1
3 Nahiko ados
6
18,2
4 Ados
11
33,3
5 E aba ados
12
36,4
18. i emean hau ak eduki his o ikoak ule zen di uz en adie azi du e. I akasle 1ek (%3)
“e aba desados” dagoela e an zun du, 7k (%21,2) “desados”, 8k (%24,2)“nahiko ados”, 10ek
(%30,3) “ados” e a 7k (%21,2) “e aba ados” (18. aula).
18. aula. “Hau ek eduki his o ikoak ule zen di uz e” i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
1
3
2 Desados
7
21,2
3 Nahiko ados
8
24,2
4 Ados
10
30,3
5 E aba ados
7
21,2
19. i emean eduki his o ikoak i akas eko modu asko daudela (onda ea en bidez, ipuinen bidez,
museoak bisi a zen...) e a auke a zen den moduak ikaskun za p ozesua en a akas an e agina
duen adie azi du e. I akasle 1ek (%3) “nahiko ados” dagoela adie azi du, 9k (%27,3) “ados” e a
23k (%69,7) “e aba ados” (19. aula).
19. aula. “Eduki his o ikoak i akas eko modu asko daude (onda ea en bidez, ipuinen bidez,
museoak bisi a zen...) e a auke a zen den moduak e agina du ikaskun za p ozesua en a akas an”
i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
0
0
2 Desados
0
0
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 17
E an zunak
n
%
3 Nahiko ados
1
3
4 Ados
9
27,3
5 E aba ados
23
69,7
20. i emean hau ek eduki his o ikoak lan zeko in e esa du en adie azi du e. 2 i akaslek (%6,1)
“e aba desados” e an zun du e, 4k (%12,1) “desados”, 9k (%27,3) “nahiko ados”, 9k (%27,3)
“ados” e a 9k (%27,3) “e aba ados” (20. aula).
20. aula. “Hau ek eduki his o ikoak lan zeko in e esa du e” i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
2
6,1
2 Desados
4
12,1
3 Nahiko ados
9
27,3
4 Ados
9
27,3
5 E aba ados
9
27,3
21. i emean i akasleek eduki his o ikoak i akas eko p es akun za du en die azi du e. 7
i akaslek (%21,2) “desados” daudela adie azi du e, 11k (%33,3) “nahiko ados”, 12k (%36,4)
“ados” e a 3k (%9,1) “e aba ados” (21. aula).
21. aula. “Eduki his o ikoak i akas eko p es akun za du ” i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
0
0
2 Desados
7
21,2
3 Nahiko ados
11
33,3
4 Ados
12
36,4
5 E aba ados
3
9,1
22. i emean i akasleek his o ia i bu uzko ezagu zak di uz en adie azi du e. 3 i akaslek (%9,1)
“desados” daudela adie azi du e, 12k (%36,4) “nahiko ados”, 15ek (%45,5) “ados” e a 3k (%9,1)
“e aba ados” (22. aula)
22. aula. “His o ia i bu uzko ezagu zak di u ” i ema en e an zunak.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 18
E an zunak
n
%
1 E aba desados
0
0
2 Desados
3
9,1
3 Nahiko ados
12
36,4
4 Ados
15
45,5
5 E aba ados
3
9,1
23. i emean i akasleek be aien bu ua his o ia i akas eko gai ikus en du en adie azi du e. 2
i akaslek (%6,1) “desados” daudela adie azi du e, 15ek (%45,5) “nahiko ados”, 14k (%42,2)
“ados” e a 2k (%6,1) “e aba ados” (23. aula).
23. aula. “His o ia i akas eko gai ikus en du ni e bu ua” i ema en e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
0
0
2 Desados
2
6,1
3 Nahiko ados
15
45,5
4 Ados
14
42,4
5 E aba ados
2
6,1
24. i emean i akasleek his o ia i akas eko e abakian no be a en o mazio mailak e agina duen
adie azi du e. 3 i akaslek (%9,1) “nahiko ados” daudela adie azi du e, 10ek (%30,3) “ados” e a
20k (%60,6) “e aba ados” (24. aula).
24. aula. “His o ia i akas eko e abakian e agina du no be a en o mazio mailak” i ema en
e an zunak.
E an zunak
n
%
1 E aba desados
0
0
2 Desados
0
0
3 Nahiko ados
3
9,1
4 Ados
10
30,3
5 E aba ados
20
60,6
25. i emean i akasleek Hau Hezkun zako 2. zikloan eduki his o ikoak i akas ea i bu uz du en
i i zia adie azi du e galde a i eki ba en bidez e a nahi bes e azalpen ema eko auke a izan du e.
Galde a i eki hone ako e an zunekin e e e en ziak bila u e a ka ego iza u di a (25. aula).
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 19
Guz i a, 8 ka ego ia ezbe dine an mul zoka u di en 57 e e e en zia iden i ika u di a. Age u
den lehen ka ego ia, Hu bileko onda ea izan da, 12 e e e en ziaz osa ua. Be an, i akasle
ezbe dinen us e an, xiki a ik hu bileko ge ae ak e a onda ea i akas ea abe asga ia dela
islada zen da; adibide gisa: “Egun gu geu ga ena e a ingu a zen gai uen guz ia ule zeko,
ezinbes ekoa da i aganean gu e a basoek bizi izandakoa en be i iza ea, soilik modu ho e an
izango baika a gizakia en bilakae az kon zien e”.
Konplexua ka ego iak, 8 e e e en zia jaso di u. I akasle ho ien us e an hau ak, be aien
ga apen e apa dela e a, zail asunak izan di zake e eduki his o ikoak ule zeko. Denbo a en nozioa
be egana u gabe du ela e e a xiki zen du e zenbai ek.
Fo mazioa izeneko ka ego iak 9 aipu di u; i akasleek mo a hone ako edukiak i akas eko
e abakian be aien o mazioak e agina duela aipa zen du e, bes e ba zuek, p es akun za al a egon
dai ekeela e e dio e, adibidez: “Ni e abu uz e agina du no be a en o mazio mailak, izan e e,
ho ek guz iz baldin za u dezake guk his o ia i akas eko e abakia” e a “Guk, i akasleok e e
p es akun za izanez ge o guz iz ezbe dina izango li za ekela us e du ”. Soilik ba ek dio
p es akun za denek du ela i udi zen zaiola.
Hu engo ka ego ia P og amazioa da, 2 aipu di uena, zeine an i akasleek jada eginak dauden
p ogamazioak e espe a zen di ela aipa zen du en. Ho ez gain, p og amazioa alda zeko
ausa dia ik ez du ela dio ba ek: “P es akun za denok dugula esango nuke, baina asko an ausa dia
al aga ik ez dugu p og amazioa asko alda zen e a au e ik edo eskola ik eza zen den
p og amazioa man en zen ahalegin zen ga a”.
I akas eko modua ka ego iak 7 aipu di u. Be an, Hau Hezkun zako hau ek espe ien zia
p ak iko e a na a ibo esangu a suen bidez hobe o ikas en du ela aipa zen du e: “Ipuinak,
abes iak, jolasak e a ja due a p ak ikoak e abili beha ko zi en kon zep u his o ikoak modu e az
ba ean lan zeko”. Ho ez gain i akasleak ikasleen g ina piz ea lo u beha duela dio e, be aien
in e ese a a egoki u ako gaiak landuz e a modu i isga ian eginez.
Hu engo ka ego ia Beha ezkoa/Ga an zi sua izenbu uaz izenda u da, 14 e e e en zie an,
i akasle uga ik honako aipuak egin bai i uz e: “Us e du eduki his o ikoak i akas ea oso
ga an zi sua dela , umeak ezagu u beha du en ze bai dela”.
Ga an zia edo a in e es eza izenekoak, 4 e e e en zia bildu di u. I akasle ba zuen us e an,
eduki zailagoak izan dai ezkeenez uko egi en zaio ho i i akas ea i, e a be az, ga an zia ken zen
zaiola; adibide gisa: “hau ek his o ia ekiko du en in e esa guk gai ho iekiko duguna en ba dina
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 20
izango da, guk in e esa e aku si ezean ho i ge a dai eke”. Amai zeko, e e e en zia baka a dago
In e esa du e ka ego ian. I akasle honek, hau ek eduki his o ikoekiko du en in e esa e apa
hone an has en dela aipa zen du.
25. aula. “Azaldu Hau Hezkun zako 2. zikloan eduki his o ikoak i akas ea i bu uz duzun i i zia.
Eman mesedez ahal bes e azalpen.” i ema en e an zunak.
5. ANALISIA ETA EZTABAIDA
Ike ke a honek Hau Hezkun zako i akasleek denbo a his o ikoa en i akaskun za i bu uz
du en pe zepzioa az e zeko xedea izan du. Zehazki, 2. zikloan denbo a (k onologikoa e a
his o ikoa) i akas eko da abil za en p ak ikak iden i ika u nahi izan di a, e a bai a denbo a
his o ikoa lan zea i bu uz i akasleek di uz en us eak e e.
Ike ke ako emai zek e aku si du e i akasle gehienek denbo a i lo u ako da abil za en p ak ikak
dimen sio k onologikoan zen a zen di ela. Izan e e, denbo a k onologikoa i lo u iko i em
guz ie an i akasleek nahiko kopu u al uan e an zun du e “e aba ados” daudela. Adibide gisa, 4.
i emean, “gelan egu egia en e abile a lan zen du ” galde an, pa e ha zaileen ia e diak “e aba
ados” e an zun du. I akasleek denbo a k onologikoa lan zeko p ak ikak ohikoak di ela galde a
i ekia en e an zune an e e ge a u da age ian. Izan e e, hone an jaso ako e an zune an
e e e en ziak bila u e a denbo a en dimen sioen a abe a e a ho ien bai ako ka ego ie an sailka u
di ugu. Ho i eske , a gi ikus dai eke, 47 e e e en zia ik, 32k denbo a konologikoa i egi en
dio ela e e e en zia e a hau, gehienba e u inen bidez egi en du ela.
Da u ho iek Pages e a San is ebanek (1999) esandakoa ekin ba egi en du e; hau da,
denbo a en e a denbo a his o ikoa en ikaskun za k onologia edo denbo a-neu ien ezagu za ekin
soilik lo u ohi dela, hau da, e lojua en, egu egia en edo u e e a mendeen an olake a en
az e ke a ekin.
Ka ego ia
n
Ka ego ia
n
Hu bileko his o ia
12
I akas eko modua
7
Konplexua
8
Beha ezkoa/
Ga an zi sua
14
Fo mazioa
9
Ga an zia eza
4
P og amazioa
2
In e esa du e
1
Guz i a
57
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 21
Bes e alde ba e ik, ike ke a honek e aku si du, denbo a be e dimen sio his o iko ik lan zeko
p ak ikak u iagoak di ela Hau Hezkun zako 2. zikloko i akaslegoa en a ean. Pa e-ha zaileek
galde egiko 1. blokeko baiez apene an nahiko pun uazio al uak eman di uz e denbo a en
dimen sio his o ikoa lan zeko p ak ikak bu u zen di uz en galde u zaienean. Esa e ba e ako, ia
%50ak baiez a u du okiko onda e kul u ala bisi a zen duela hau ekin. Alabaina, galde a i eki a
joz ge o, guz iz kon aesanko ak di en emai zak ikusi dai ezke. Adibidez, Onda ea ka ego ian
soilik 4 e e e en zia bildu di a e a eduki his o ikoko ipuinen edo abes ien, e a he iko ge ae a
his o ikoen lanke a i bu uzko bes e 3 e e e en zia.
Emai ze an ikusi dai eke i akasle gu xi ba zuek ge uko onda ea ezagu zeko saiake ak egi en
di uz ela aspek u ba zue an. Izan ipuinen edo abes ien bidez he iko ge ae ak landuz, edo he iko
xoko e a monumen uak bisi a uz e a landuz. Mi alles e a Ri e o en (2012) hi ze an, ge uko
onda e his o ikoa ezagu zea e a onda e-hu bila bisi a zea, hau da, museoak, monumen uak,
he iko leku be eziak… be eziki baliaga ia da his o ia i akas eko, i aganeko objek uekin
ha eman zuzena iza eko auke a ema en bai u. Halabe , na azio his o ikoak landuz, hau ei be en
zuzeneko espe ien zia ik u un dauden denbo a, leku e a pe sonei bu uzko gauzak ikas en
lagun zen zaie.
Au ekoaz gain, ike ke an lo u ako emai zek age ian u zi di uz e Hau Hezkun zako 2. zikloan
denbo a his o ikoa lan zea i bu uz i akasleek di uz en us eak. O oha , e an zunak nahiko
posi iboak izan di a galde egiko 2. blokeko i eme an. Hala, 16. i emean eduki his o ikoak lan zea
ga an zi sua dela galde u zaienean ia i akasle guziek ados daudela e an zun du e. Galde a i ekian
e e, hauek lan zea ga an zi sua dela dio en 14 e e e en zia au ki u di ugu. Ho ez gain, hau ek
eduki his o ikoak lan zeko e a ule zeko gai asuna du ela, bai e a in e esa du ela e e e an zun du e
17., 18. e a 20. i eme an. Galde a i ekian aldiz, au eko a aleko e an zune an bezala, age ikoa da
kon aesan naba menak daudela; 8 e e e en ziak hau ek eduki his o ikoak ule zea e a
ba ne a zea, konplexua e a zaila dela dio e, bes alde, soilik e e e en zia baka a egi en zaio modu
posi iboan hau en in e esa i.
Adi uek aldiz, hau ek denbo a-kon zep uak ikas en di uz ela, hala nola segida, i aupena,
aldibe eko asuna edo bes e ba zuk, e e e en zia amilia , sozial e a his o ikoe a ik abia u a, e a
e e e en zia ho iek denbo a objek ibo ba en pa e di ela dio e (He nandez e a Pagès, 2014). Izan
e e, hau ek denbo a his o ikoa ikas eko modua i bu uzko ike ke ek e aku si du e denbo azko
kon zep u abs ak uak, hala nola aldake a e a ja aiko asuna, hauek an ola zeko e a au kez eko
modua en ondo io di ela. Hau da, denbo a his o ikoa ikas eko ahuleziak ez di ela hau en
ezin asune a ik e a o zen, edukiak gela a zeko moduaga ik baizik. Be az, baiez a u dai eke,
i akasleek o aindik hau en gai asun eza e abil zen du ela ai zaki gisa. Emai ze an ikus dai eke
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 22
p es u asuna badagoela baina, p ak ikan, aldiz, ez zaiola oki ik ema en mo a hone ako edukiak
i akas ea i.
Izan e e, hau en gai asuna o aindik e e zalan zan ja zen den a en, ike ke a hone ako
e an zune an, i akasleek eduki his o ikoak i akas eko dauka en o mazio maila e e az e u da. Ildo
ho e an, baiez a dai eke i akasleen p es akun zak e e e agina duen ak o e gehiga i ba izan
dai ekela eduki his o ikoak xe a ze ako o duan. Izan e e, 21. i emean eduki his o ikoak
i akas eko p es akun za du en galde u zaienean, i akasleen he enak baino gehiagok, ho e a ako
o mazio nahiko du ela i bu uzko zalan zak age u di uz e. Ho ez gain, gehienek us e du e,
no be a en o mazio mailak e agina duela his o ia i akas eko e abakian, 24. i emean isla u den
bezala. Galde a i eki a joz ge o, a gi ikus en da no be a en o mazio mailak e agina duela,
e an zune an ho en ingu uko 9 e e e en zia egi en bai i a. Ho ez gain, i akasleek ikasleei gai
ho iekiko du en in e esa ansmi i zen dela e e dio e, be aiek in e esik e aku si ezean, hau enean
e e e agi en duela aipa uz.
Espainian, o o ha , his o ia ez dela Hau Hezkun zako cu iculuma en a lo ba , ez a eduki
espezi iko ba e e. Eu opako bes e he ialde ba zue an, o dea, his o ia xiki a ik i akas ea
kon enpla zen da. Ikasleek be en bizi zako e a giza e-ingu uneko i aganeko e a o aingo
ge aka iei bu uzko in o mazioa lo zea du e helbu u. Ba ez e e, denbo a en ikaskun za, e i moa,
i aupena, aldibe eko asuna, segida, o aina, i agana, e o kizuna, e ab. bezalako kon zep uen bidez
(Cuenca, 2008). Be az, izan dai eke, bes e he ialde ho ie an Cu iculumean jaso zen denez edo a
jada aplika zen denez, hemen ez bezala, i akasleen p es akun za ho e a a e e bide a u a ego ea
e a. Gu ean inda ean dagoen 75/2023 dek e uak, maia za en 30ekoak, Hau Hezkun za en
egungo cu iculuma zehaz en duena Euskal Au onomia E kidegoan, his o ia lan zeko a eak
i eki zen badi u e e, o aindik a lo espezi iko ba ez denez e a be az, eduki hauek lan zeko
beha ezko asunik zehaz en ez denez, ez da ez a ho ie a a bide a u ako p es akun za ik jaso zeko
p emia ik sen i zen.
Azkenik, emai zekin baiez a u dezakegu his o ia i akas eko modu ani zak daudela e a
i akas eko auke a zen den me odoak e agina duela ho en ikaskun zan. Izan e e, i akasleen
gehiengoak, 19. i emean, eduki his o ikoak i akas eko modu asko daudela e a auke a zen den
moduak ikaskun za p ozesua en a akas an e agina duen galde zen zaienean, “e aba ados”
e an zun du. Be az, jakin badaki e me odo uga i e abili dai ezkela his o ia ikasgelako edukie an
xe a zeko. Galde a i ekian e e, I akas eko modua izeneko ka ego ian 7 e e e en zia daude e a
Hu bileko his o ian bes e 12 au ki zen di ugula ik e a be az, e e e en zia ho iek e a esandako
i emean dauden e an zunek ba egi en du e kon aesanik gabe. Izan e e, badi udi i akasleak
kon zien e di ela i akas eko modu uga iez baina, p ak ika a e ama eko zail asunak ikus en di uz e,
