94
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
EXOKARDIOGRAMMA TASVIRLARIGA RAQAMLI ISHLOV BERISH USULLARI VA
DASTURIY VOSITALARI TAHLILI
Raximo Mex iddin Fazliddino ich,
PhD do sen , Kompyu e izimla i ka ed asi mudi i,
TATU, [email p o ec ed]
Dju ae a Nigo a Soibjon qizi,
TATU, 2-ku s ayanch dok o an i,
[email p o ec ed]
Anno a siya. Ushbu ishda 32 a exoka diog amma ideola i asosida mi al s enozni a oma ik
aniqlash uchun as i la ga aqamli ishlo be ish hamda kon olyu sion ney on a moq (CNN)
in eg a siyalandi. Maʼlumo la ni kengay i ish o qali o‘qi ish oʻplami ko‘pay i ilib, CNN
a xi ek u asi 4 a kon olyu sion blokdan ibo a holda ikki sin li klassi ika siya uchun o‘qi ildi. Model
es oʻplamida 92% aniqlik a 0.26 xa olik ko‘ sa di. Na ijala ushbu yondashu la ning klinik
ashxisda sama ali yo damchi osi a bo‘lishini ko‘ sa di.
Kali so‘zla : mi al s enoz, exoka diog amma, aqamli as i la ni qay a ishlash, klassi ika siya,
kon olyu sion ney on a moq, a oma lash i ilgan diagnos ika.
Ki ish. Tas i bu inson a mashinala
o‘ asidagi izual muloqo osi asi bo‘lib, u u li
sohala da axbo o ni uza ish, ahlil qilish a undan
oydalanish imkonini ya a adi. Ula ning aqamli
ko‘ inishga o‘ kazilishi a sun’iy in ellek bilan
in eg a siyasi na ijasida as i la bugungi kunda
insoniya aoliya ining aj almas qismiga aylangan.
Raqamli dunyo i ojlanishi bilan as i la ga
asoslangan exnologiyala yanada ko‘p sohala da
qo‘llanilmoqda a yangicha imkoniya la ochmoqda
[1].
Zamona iy exnologiyada as i la sun’iy
in ellek izimla i yo damida a oma ik a zda ahlil
qilinmoqda. Kompyu e la as i o qali obyek la ni
aniqlash, yuzla ni anish, kasallikla ni aniqlash,
ha aka ni kuza ish kabi mu akkab azi ala ni baja a
oladi. Bu o qali inson aoliya i yengillashadi, aniqlik
oshadi, a aq ejaladi.
Tas i la ga aqamli ishlo be ish — bu analog
yoki aqamli as i la dan in o ma siyani olish, as i
si a ini yaxshilash, obyek la ni aniqlash a u li
ahlilla ni o‘ kazish imkonini be adigan ilmiy- exnik
yo‘nalishdi . Tas i la ha doim ham mukammal
hola da bo‘lmaydi: unda sho qin bo‘lishi, yo ug‘lik
ye a li bo‘lmasligi yoki obyek la noaniq ko‘ inishi
mumkin. Shu sababli as i ga ishlo be ish yo damida
as i dagi muhim elemen la aj a iladi, onla olib
ashlanadi yoki izual si a i yaxshilanadi. Bu usul
kompyu e la o qali as i la ni aqamli shaklda (ya’ni,
piksel o‘plami si a ida) qay a ishlashni angla adi. Ha
bi piksel o‘zining ang yoki yo qinlik qiyma iga ega
bo‘ladi, a shu qiyma la us ida u li algo i mla
qo‘llaniladi [2].
Exoka diog amma (ul a o ush yu ak
as i la i) — bu yu ak uzilishi a unksiyasini eal
aq ejimida baholash imkonini be u chi eng muhim
a keng a qalgan ibbiy izualiza siya me odla idan
bi idi . Mazku me odning a zalligi uning nisba an
a zonligi, bemo uchun xa sizligi a yuqo i klinik
ahamiya idadi . Shu sababli exoka diog a iya
ka diologiyada diagnos ika, moni o ing a da olash
sama ado ligini baholashda asosiy osi a si a ida
qo‘llaniladi [3].
Bi oq, exoka diog amma as i la ining si a iga
donado (speckle) sho qini, pas kon as , ana omik
a ia siyala a inson omiliga bog‘liq subyek i lik kabi
muammola sezila li a’si ko‘ sa adi. Shuning uchun
as i la ni aqamli ishlash a a oma ik ahlil qilish
eh iyoji ka a ahamiya kasb e adi. Zamona iy aqamli
algo i mla yo damida as i la ni oldindan qay a
ishlash, segmen a siya, sho qinni kamay i ish,
ana omik s uk u ala ni aniqlash a unksional
95
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
pa ame la ni hisoblash imkoniya i paydo bo‘lmoqda.
Bu esa diagnos ika ja ayonini ezlash i ish, insoniy
xa olikni kamay i ish a klinik qa o la ni qo‘llab-
qu a lash imkonini be adi [4].
So‘nggi yilla da aqamli ishlo be ish usulla i,
jumladan, klassik il a siya, ma ema ik mo ologiya,
o‘lqinli ahlil, mashinali o‘qi ish a chuqu o‘qi ish
algo i mla i keng qo‘llanilmoqda. Masalan, sho qinni
kamay i ish uchun sho qinni kamay i u chi
anizo opik di uziya (SRAD), median il lash a
ay le sho qinni kamay i ish kabi usulla ,
segmen a siya uchun esa U-Ne , nnU-Ne , 3D U-Ne
kabi kon olyu sion ney on a moqla yuqo i
sama ado likni ko‘ sa moqda. Shu bilan bi ga,
exoka diog a ik ideo kad la da ha aka ni kuza ish
(speckle- acking) a yu akning s ain-pa ame la ini
aniqlash uchun op ik oqim, blokli moslash a chuqu
o‘ ganishga asoslangan yondashu la aol
o‘ ganilmoqda [5].
Demak, exoka diog amma as i la iga aqamli
ishlo be ish na aqa as i si a ini yaxshilash, balki
yu ak kasallikla ini e a a aniq ashxislash, da olash
ja ayonini moni o ing qilish hamda shi oko
qa o la ini qo‘llab-qu a lashda muhim ilmiy-amaliy
yo‘nalish si a ida qa almoqda. Shu jiha dan, ma jud
algo i mla a das u iy osi ala ning ahlili, ula ning
a zallikla i a cheklo la ini o‘ ganish bugungi kunda
dolza b ilmiy azi ala dan bi idi .
Adabiyo la ahlili a me odologiya
Emily S. Lau a boshqala amalga oshi gan
adqiqo da 3-o‘lcho li kon olyu sion ney on a moqli
(3D-CNN) modelni ishlab chiqdila . Model
ans o asik exoka dio ideola dan quyidagi
pa ame la ni a oma ik aniqlaydi: chap a iy bo‘yin
o‘lchami (LA dimension), chap qo incha de o
qalinligi, kame aning diame i (diame e ) a ejeksiya
aksiyasi (LVEF). Model 64 028 a ekoka dio
ekshi u idan (27 135 bemo ga egishli) oydalanilgan
e ospek i ko‘p-muassasali maʼlumo o‘plamida
o‘qi ilgan [6].
Ali Madani, Ramy A naou , Mohammad
Mo ad, Rima A naou la exoka diog amma kad la i
uchun s anda koʻ inish ( iew) asni ini amalga
oshi u chi chuqu ney on a moqqa asoslangan
modelni ishlab chiqishgan. Model 15 s anda
exoka diog amma ko‘ inishla ini bi aq da aj a ib
be a oladi, maqolada asosiy algo i m si a ida chuqu
o‘qi ishga asoslangan CNN (VGG- a ian i)
qo‘llanilgan. CNN a mog‘i kichik 3×3 kon olyu sion
il la , 2×2 max-pooling, 6 a kon olyu sion qa lam a
2 a o‘liq ulanma ( ully-connec ed) qa lamdan ibo a .
Ula ning adqiqo i aqa exoka diog amma
ko‘ inishla ini a oma ik asni lash (ya’ni PLAX,
A4C, A2C, SAX a boshqa s anda ko‘ inishla ni
aj a ish) ga qa a ilgan. Video ko‘ inish asni i (12
ideo iew) bo‘yicha umumiy es aniqligi 97.8%
e ishgan ( es da o e i ing kuza ilmagan) [7].
Yongjian Yu, S.T. Ac on amalga oshi gan
adqiqo da sho qinni kamay i u chi anizo opik
di uziya (SRAD) – ul a o ush a adioloka sion
as i la ni qay a ishlashga mo‘ljallangan di uziya
usulining chiqa ilishi kel i ilgan. Lee a F os il la i
xususiy hosilali englamala shaklida i odalanishi
mumkinligi ko‘ sa ilgan, so‘ng esa SRADni shu
kon eks da chega aga sezgi anizo op di uziyani jo iy
qilish o qali hosil qilishgan. Yangi algo i mni ula
sin e ik a haqiqiy ul a o ushli ka o id a e iya
as i la ida ekshi dik [8].
G.N. Balaji, T.S. Subashini, N. Chidamba am
adqiqo la ida exoka diog amma ideola idan
a oma ik a ishda dila ed ca diomyopa hy (DCM) a
hype ophic ca diomyopa hy (HCM) ni aniqlash
hamda diagnoz qo‘yish uchun o‘liq kompyu e -
ko‘ ishi asosidagi izim akli qiladila . Ishning asosiy
maqsadi — donado (speckle) sho qinli a dinamik
exo sekansla idan oldindan ishlo be ish, chap
en ikulni (LV) segmen a siya qilish, undan
olinadigan pa ame la a xususiya la asosida kasallik
u ini a oma ik klassi ika siya qilishdi . Ishda a al
echo ideola i sho qinni kamay i ish (denoising) a
as i ni yaxshilash bosqichla idan o‘ kaziladi; keyin
ha bi kad dan chap en ikul (LV) segmen a siya
qilinadi. Mualli la segmen a siyadan so‘ng LV ning
unksional pa ame la ini (masalan, hajm a ejeksion
aksiya — EF) hisoblashni ham baja ganla hamda
end-dias olik (ED) kad la ni aj a ib olganla .
Segmen a siya a pa ame hisoblash qadamla ini
maqolada ba a sil bayon qilingan [9].
96
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
Tas i la ga aqamli ishlo be ishning bi
qancha usulla i ma jud quyida ula ni kel i ib o‘ aman:
Fil lash usulla i (Fil e ing Me hods). Fil lash
as i dagi ke aksiz sho qinla ni kamay i ish,
kon as ni yaxshilash yoki silliqlik da ajasini sozlash
uchun ishla iladi. Pas chas o ali il la (masalan,
Gauss il i) as i dagi mayin o‘zga ishla ni saqlab,
sho qinla ni yo‘qo adi. Yuqo i chas o ali il la esa
keskinlikni oshi ib, obyek chega ala ini aniq oq
ko‘ sa adi. Median il i — sho qinni yo‘qo ishda keng
qo‘llaniladigan nochiziqli il [10].
1- asm. [3×3] a [9×9] yo damida Gauss il iga oid
misolla
Gis og amma bilan ishlo be ish (His og am
P ocessing). Gis og amma – as i dagi yo qinlik
da ajala i aqsimo ining g a ik i odasidi . Tas i
si a ini yaxshilash uchun his og amma bilan ishlash
keng a qalgan. Masalan, his og amma ekislash
(equaliza ion) yo damida as i kon as i oshi iladi,
ayniqsa qo ong‘i yoki haddan ashqa i yo ug‘
as i la da bu usul juda oydali. Moslashu chan
gis og ammani ekislash esa as i ning u li qismla ida
lokal kon as ni oshi ishga xizma qiladi [11].
2- asm. Gis og amma ekislash yo damida
as i si a ini yaxshilash: (a) kul ang as i ; (b) (a)
as i iga egishli gis og amma; (c) (a) as i iga
gis og amma ekislash qo‘llanilgandan keyin olingan
na ija iy as i ; (d) (c) as i ining gis og ammasi.
Chega a aniqlash usulla i (Edge De ec ion).
Tas i dagi obyek la chega asini aniqlash ahlilning
muhim bosqichidi . Chega ala oda da piksel
qiyma la idagi o‘zga ishla o qali belgilanadi. Eng
mashhu usulla : Sobel, P ewi , Robe s, a Canny
algo i mi. Ayniqsa Canny edge de ec o aniqlik a
sho qinga chidamlilik nuq ai naza idan eng
mukammal hisoblanadi. Chega ala ni opish
segmen a siya a obyek anib olish ja ayonla iga asos
bo‘ladi [10].
Geome ik o‘zga ishla (Geome ic
T ans o ma ions). Tas i la ni bu ish, aylan i ish,
cho‘zish yoki qay a o‘lchash kabi geome ik
o‘zga ishla u li exnik maqsadla da ishla iladi.
Masalan, chiziqli o‘zga ishla yo damida as i ni
mu o iq holga kel i ish (alignmen ), pe spek i a
ans o ma siyasi o qali esa uch o‘lchamli ko‘ inish
imi a siyasi ya a ish mumkin. Bu usulla , ayniqsa
sun’iy ko‘ ish izimla ida obyek la ni u li aku sla dan
aniqlashda oydalidi .
Tas i ni silliqlash i ish a aniqlash i ish
(Smoo hing and Sha pening). Silliqlash i ish —
as i dagi noaniqlik a sho qinla ni yo‘qo adi,
aniqlash i ish esa as i chega ala ini ko‘p oq aj a ib
ko‘ sa adi. Silliqlash i ish uchun Gauss il i, Box il e
ishla iladi, aniqlash i ish uchun esa Laplacian, Unsha p
Masking kabi usulla qo‘llaniladi. Bu ikki usul
mu ozana li ishla ilganda, as i si a ini sezila li
da ajada oshi ish mumkin [12].
Tas i ni segmen a siyalash usulla i (Image
Segmen a ion Me hods). Segmen a siya — as i ni bi
necha man iqiy qismla ga aj a ish usulidi . Bu ja ayon
o qali as i dagi muhim hududla (masalan, yuz,
yo‘lla , o‘simlikla ) aj a ib olinadi. Segmen a siya
uchun quyidagi usulla ishla iladi:
• Chega a iy qiyma bilan aj a ish
(Th esholding)
• Hududni kengay i ish (Region G owing)
• Chega ala asosida segmen a siya (Edge-Based
Segmen a ion)
• Klas e lash (K-means, Mean Shi )
• Chuqu o‘qi ish asosidagi segmen a siya
(masalan, U-Ne a mog‘i)
97
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
Rangli as i la ga ishlo be ish (Colo Image
P ocessing). Rangli as i la us ida ishlash RGB, HSV,
LAB a boshqa ang modella i asosida amalga
oshi iladi. Ha bi ang kanali us ida alohida ishlo
be iladi yoki ang azosi (colo space) o‘zga i iladi.
Masalan, e i angini aniqlash uchun HSV modelidagi
“Hue” komponen i ko‘p oq ishla iladi. Rangli
as i la ni ahlil qilish ko‘plab amaliy sohala da,
ayniqsa sun’iy ko‘ ish a kuza u izimla ida
muhimdi [13].
Tas i la ni iklash a ekons uksiya qilish
(Res o a ion & Recons uc ion). Tas i la ba’zan
sho qinli, xi alashgan yoki buzilgan bo‘ladi. Ula ni asl
holiga qay a ish uchun as i iklash ( es o a ion)
usulla i qo‘llaniladi. Masalan, eska i il a siya, Vine
il i, a oldindan ma’lum bo‘lmagan dekon olyu siya
usulla i ishla iladi. Shu bilan bi ga, yuqo i aniqlikni
oshi ish exnologiyasi pas si a li as i dan yuqo i
si a lisini iklashda keng qo‘llanilmoqda.
Tas i ni kodlash a siqish (Comp ession
Me hods). Raqamli as i la ka a hajmda joy
egallaydi. Ula ni saqlash yoki uza ishda siqish usulla i
qo‘llaniladi. Yo‘qo ishsiz siqish (Lossless comp ession
PNG, GIF) — si a siz siqish bo‘lib, as i aniqligi
saqlanadi. Yo‘qo ishli siqish (Lossy comp ession
JPEG, WebP) esa ay im ma’lumo la ni yo‘qo ish
e aziga as i hajmini sezila li kamay i adi. Siqish
exnologiyala i mul imedia, in e ne a mobil izimla
uchun juda dolza bdi .
Mashinali o‘qi ish a chuqu o‘qi ishga
asoslangan usulla . Hozi gi zamona iy as i ishlo
be ishda chuqu o‘qi ishning usulla i ka a ahamiya
kasb e moqda. Ayniqsa, CNN (Con olu ional Neu al
Ne wo ks) a xi ek u asi yo damida yuzni aniqlash,
obyek ni klassi ika siya qilish, ha o sun’iy as i
ya a ish (GANs o qali) mumkin. Bu usulla an’ana iy
algo i mla ga qa aganda yuqo i aniqlik a
moslashu chanlikni a’minlaydi [14].
Quyida as i la ga aqamli ishlo be ishda
keng qo‘llaniladigan das u iy osi ala ahlili haqida
ma’lumo kel i iladi:
Na ijala . Ushbu adqiqo da
exoka diog ammala da mi al s enozini aniqlash uchun
as i la ga aqamli ishlo be ilgan a kon olu sion
ney on a mog‘i ishla ilgan. Mi al qopqoq s enozi
shuningdek, mi al s enoz yoki chap a io en ikulya
eshikning o ayishi deb ham a aladi, keng
a qalgan yu ak kasalligidi . Bu a io en ikulya
eshikning o ayishi bilan a si lanadi, bu chap
bo‘lmachadan chap qo inchaga dias olik qon
oqimining buzilishiga olib keladi.
Tadqiqo uchun 32 ideo yozib olindi, ula ning
ha bi i u li bemo ga egishli edi. Das lab,
exoka diog amma ideola i .a i o ma ida saqlandi
(3a- asm). Keyinchalik, ha bi ideodan kad la aj a ib
olindi, ya’ni ideo as i la o‘plamiga aylan i ildi (3b-
asm). Ha bi kad RGB (qizil, yashil a ko‘k)
o ma idan kul ang (g ayscale) o ma iga o‘ kazildi
(3c- asm). Shundan so‘ng, ha bi kul ang kad bi
diapazonli qa ’iy h eshold usuli yo damida ikkilik
(bina y) as i ga aylan i ildi (3d- asm). Kad bina
ko‘ inishga o‘ gach, as i la ning kon u la ini aniqlash
a eng ka a mi al qopqoq ochilishi yuzasini
ko‘ sa gan kad ni aj a ib olish imkoniya i ya a ildi (3e-
asm).
Mazku adqiqo da — mi al qopqoqning
ochilib-yopilishi as i langan ideola da, yu ak a
98
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
mi al qopqoq yuzala ini, shuningdek, a o dagi bo‘sh
sohala ni a qlash muhimdi . Exoka diog amma
ideola ida yuzala u li angla da i odalanadi, bo‘sh
joyla esa qo a ko‘ inishda bo‘ladi. Shu sababli, mi al
qopqoq yopiq hola da bo‘lsa, as i ning zich sohasi
u li angla bilan o‘lgan bo‘ladi. Aksincha, mi al
qopqoq ochilganda, angli yuzala o asida qo a soha
paydo bo‘ladi.
4- asmda aqamli as i la ga ishlo be ish
exnikasi na ijala i o‘ a u li exoka diog amma
ekshi u ida ko‘ sa ilgan. Ha bi as i dagi kad
boshqa bi bemo ga egishli bo‘lib, mi al qopqoqning
maksimal ochilish hola ini as i laydi a hisoblangan
maydon ko‘ sa ilgan. Kon u la ko‘ inishini yaxshilash
uchun ula qalin oq chiziq bilan belgilangan.
3- asm. Tas i la ga aqamli ishlo be ish
ja ayoni
4- asmda ko‘ sa ilgan ideola mi al
s enozning maksimal ochilish maydoni asosida u licha
asni ini namoyish e adi. Jumladan: 4a a 4b —
maksimal ochilish maydoni 1,0 sm² dan 1,5 sm² gacha
bo‘lgan o‘ acha mi al s enoz hola la i; 4c — ochilish
maydoni 4,0–5,0 sm² bo‘lgan s enozsiz hola ; 4d —
ochilish maydoni 1,5–4,0 sm² o alig‘ida bo‘lgan yengil
mi al s enoz.
4- asm. Raqamli as i la ga ishlo be ish
exnikasi na ijala i
Ushbu 32 a ideo a ula ning as i la ga
aqamli ishlo be ish o qali aniqlangan egishli
asni la i CNN (kon olyu sion ney on a moq)ni ishlab
chiqishda a as i ma’lumo la ini kengay i ishda (da a
augmen a ion) ishla ilgan.
Ushbu adqiqo da ishla ilgan CNN modeli
as i la ni klassi ika siya qilishda qo‘llaniladigan
oda iy a xi ek u aga asoslangan. Model quyidagi
qa lamla dan ashkil opgan:
• 4 a kon olyu sion qa lam, ha bi idan keyin
max-pooling qa lami joylash i ilgan. Bu
azo iy o‘lchamla ni qisqa i ishga a siljishga
nisba an in a ian likni yaxshilashga yo dam
be adi.
• Ha bi kon olyu sion qa lam 3×3 il a ReLU
ak i a siya unksiyasi bilan ishlaydi. Fil la
soni as a-sekin 32 dan 256 gacha o ib bo adi,
bu esa chuqu oq qa lamla da mu akkab
xususiya la ni o‘ ganishga imkon be adi.
• Kon olyu sion a pooling qa lamla idan so‘ng
chiqish 1D ek o ga ekislanadi ( la en) a 512
bi likli ReLU ak i a siyali o‘liq bog‘langan
qa lamga yubo iladi.
• Chiqish qa lami esa ikki bi likdan ibo a
(ikkilik klassi ika siya uchun) bo‘lib, so max
ak i a siya unksiyasi bilan ishlaydi. Bu

99
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
unksiya klassi ika siya na ijala ini eh imollik
ko‘ inishida chiqa ib be adi [15].
ReLU ak i a siya unksiyasi anlangan, chunki
u ka a modella ga yaxshi mos keladi, o‘qi ish
ja ayonini ezlash i adi a xususiya la ni sama ali
aniqlashga yo dam be adi [16]. Model Adam
op imiza o i a klassi ika siya uchun mos yo‘qo ish
unksiyasi bilan kompilya siya qilindi. Model
belgilangan o‘qu da (epoch)la soni a o‘plam
o‘lchami asosida ayyo langan ma’lumo la da ( aining
a alida ion) o‘qi ildi.
Model 10 a o‘qu da da omida, 100 a
as i dan ibo a o‘plam bilan o‘qi ildi. Tayyo langan
as i la o‘qu a alida siya o‘plamla iga bo‘lingan
holda ishla ildi. Na ijala ni baholash alida siya
o‘plamidagi as i la ni klassi ika siya qilish aniqligi
(accu acy) asosida amalga oshi ildi. T ening da omida
ham o‘qu , ham alida siya aniqligi kuza ib bo ildi, bu
o e i ingning oldini olishga xizma qildi.
Ha bi ideo kad la i — unda kasallik belgila i
ma jud yoki ma jud emasligidan qa ’i naza — o‘qu
a es ja ayonla ida ishla ildi. Shu yondashu o qali
CNN modeli ha bi ideoning ba cha kad la ida
o‘qi ildi, bu esa unga na aqa kasallik ma jud bo‘lgan
pay la da, balki bu un ideo da omida ham naqshla ni
aniqlash imkonini be di. Maqsad — model aniqligini
maksimal da ajaga ye kazish edi.
Mi al s enoz ma jud yoki ma jud emasligini
aniqlash uchun exoka diog amma ideola ini
asni lo chi kon olyu sion ney on a moq (CNN)
modelini o‘qi ish na ijala i 11 a o‘qu da da omida
yaxshi ko‘ sa kichla ga e ishdi.
5- asm. O‘qi ilgan model uchun ening
(o‘qi ish) a es (sino ) aniqligi hamda yo‘qo ish
qiyma la i
Umumiy 1648 a es namunasi (asl
eymla dan olingan a augmen a siya qilingan
as i la ) o asida: 822 a as i mi al s enoz ma jud
bo‘lgan ekoka diog ammala si a ida o‘g‘ i
aniqlangan, 680 a as i esa s enozsiz
ekoka diog ammala si a ida o‘g‘ i asni langan.
O‘qi ilgan model bu un es o‘plamida 92%
aniqlik a 0.26 xa olik ko‘ sa kichiga e ishdi. Tes ,
o‘qu a alida siya ideola ida ke ma-ke
qo‘llanganda ham CNN modeli mi al s enozning
ma judligi yoki ma jud emasligini 92% aniqlikda
asni lashga mu a aq bo‘ldi.
Xulosa. Zamona iy aqamli exnologiyala
i oji bilan as i la ga ishlo be ish sohasida sun’iy
in ellek (SI) algo i mla i keng qo‘llanilmoqda.
Kelajakda chuqu o‘qi ishga asoslangan exnologiyala
ibbiy as i la diagnos ikasida yanada keng
qo‘llanilishi ku ilmoqda [17]. Ushbu adqiqo ishida
as i la ga aqamli ishlo be ish a uning usulla i
haqida ba a sil ma’lumo be ildi. Qola e sa, as i la ga
aqamli ishlo be ishda qo‘llaniladigan das u iy
osi ala a ula ning ahlili kel i ildi. Shuningdek,
adqiqo da 32 a exoka diog amma ideola i asosida
mi al s enozni a oma ik aniqlash uchun aqamli
ishlo be ish a kon olyu sion ney on a moq (CNN)
in eg a siya qilindi. Model 92% aniqlikka e ishib,
mi al s enoz ma jud/ma jud emas hola la ini
ishonchli asni lay oldi. Exoka diog amma as i la iga
aqamli ishlo be ish a CNN asosidagi klassi ika siya
mi al s enozni aniqlashda sama ali yo damchi osi a
bo‘lib, klinik ashxisni ezlash i ish a insoniy
xa olikni kamay i ishga xizma qiladi.
100
“Al-Fa g‘oniy a lodla i” elek on ilmiy
ju nali
ISSN 2181-4252. Tom: 1 | Son: 3 | 2025-yil
"Descendan s o Al-Fa ghani" elec onic scien i ic
jou nal.
ISSN 2181-4252. Vol: 1 | Iss: 3 | 2025 yea
Электронный научный журнал "Потомки Аль-
Фаргани"
ISSN 2181-4252. Том: 1 | Выпуск: 3 | 2025 год
h ps://al- a goniy.uz/
Foydalanilgan adabiyo la
1. Lau, E. S., e al. (2022). Deep Lea ning–
Enabled Assessmen o Le Hea S uc u e and
Func ion P edic s Ca dio ascula Ou comes.
Ci cula ion: Ca dio ascula Imaging, 15(1),
e013972.
h ps://doi.o g/10.1161/CIRCIMAGING.121.013972
2. Madani, A., A naou , R., Mo ad, M., &
A naou , R. (2018). Fas and accu a e iew
classi ica ion o echoca diog ams using deep lea ning.
NPJ Digi al Medicine, 1(1), 6.
h ps://doi.o g/10.1038/s41746-017-0013-1
3. Yu, Y., & Ac on, S. T. (2002). Speckle
educing aniso opic di usion. IEEE T ansac ions on
Image P ocessing, 11(11), 1260–1270.
h ps://doi.o g/10.1109/TIP.2002.804276
4. Balaji, G. N., Subashini, T. S., &
Chidamba am, N. (2016). De ec ion and diagnosis o
dila ed ca diomyopa hy and hype ophic
ca diomyopa hy using image p ocessing echniques.
Egyp ian Jou nal o Radiology and Nuclea Medicine,
47(4), 1211–1221.
h ps://doi.o g/10.1016/j.ej nm.2016.06.021
5. Ronnebe ge , O., Fische , P., & B ox, T.
(2015). U-Ne : Con olu ional ne wo ks o
biomedical image segmen a ion. Medical Image
Compu ing and Compu e -Assis ed In e en ion
(MICCAI), 9351, 234–241.
h ps://doi.o g/10.1007/978-3-319-24574-4_28
6. Isensee, F., Jaege , P. F., Kohl, S. A. A.,
Pe e sen, J., & Maie -Hein, K. H. (2021). nnU-Ne : A
sel -adap ing amewo k o U-Ne -based medical
image segmen a ion. Na u e Me hods, 18(2), 203–
211. h ps://doi.o g/10.1038/s41592-020-01008-z
7. Dabo , K., Foi, A., Ka ko nik, V., &
Egiaza ian, K. (2007). Image denoising by spa se 3-D
ans o m-domain collabo a i e il e ing. IEEE
T ansac ions on Image P ocessing, 16(8), 2080–2095.
h ps://doi.o g/10.1109/TIP.2007.901238
8. Buades, A., Coll, B., & Mo el, J. M. (2005).
A non-local algo i hm o image denoising. IEEE
Compu e Socie y Con e ence on Compu e Vision
and Pa e n Recogni ion (CVPR), 2, 60–65.
h ps://doi.o g/10.1109/CVPR.2005.38
9. Rudin, L. I., Oshe , S., & Fa emi, E. (1992).
Nonlinea o al a ia ion based noise emo al
algo i hms. Physica D: Nonlinea Phenomena, 60(1–
4), 259–268. h ps://doi.o g/10.1016/0167-
2789(92)90242-F
10. Cholle , F. (2017). Xcep ion: Deep
lea ning wi h dep hwise sepa able con olu ions. IEEE
Con e ence on Compu e Vision and Pa e n
Recogni ion (CVPR), 1251–1258.
h ps://doi.o g/10.1109/CVPR.2017.195
11. Ami a a Gho bani, e al. “Deep lea ning
in e p e a ion o echoca diog ams”, npj Digi al
Medicine (2020), pp.1-14.
12. Nasimo , R., Mumino , B., Mi zahalilo ,
S., & Nasimo a, N. “Algo i hm o Au oma ic
Di e en ia ion o Myoca dial In a c ion om
Ca diomyopa hy based on Elec oca diog am.” 2020
IEEE 14 h In e na ional Con e ence on Applica ion o
In o ma ion and Communica ion Technologies
(AICT), pp. 1-5.
13. Luo C., Li X., Wang L., He J., Li D. and
Zhou J.How Does he Da a se A ec CNN-based
Image Classi ica ion Pe o mance // 5 h In e na ional
Con e ence on Sys ems and In o ma ics, - 2018, -P.
361-366
14. Suzuki K. A i icial neu al ne wo ks –
a chi ec u es and applica ions // InTech Publishe ,
Rijeka, C oa ia, - 2013, - 264 p.
15. Bishop, C.M. Pa e n Recogni ion and
Machine Lea ning (In o ma ion Science and
S a is ics); Sp inge : Be lin/Heidelbe g, Ge many,
2007.
16. Nai , V.; Hin on, G.E. Rec i ied Linea
Uni s Imp o e Res ic ed Bol zmann Machines. In
P oceedings o he 27 h In e na ional Con e ence on
Machine Lea ning (ICML-10), Hai a, Is ael, 21–24
June 2010; pp. 807–814.
17. Li jens G., e al. A Su ey on Deep
Lea ning in Medical Image Analysis. Medical Image
Analysis, 2017.