Na alia Kuczka , Magdalena Kala , Ma ia Sygu , Ma yna Bedna czyk
Śląski Uniwe sy e Medyczny w Ka owicach, Wydział Zd owia Publicznego w By omiu, Oddział Kliniczny
Hema ologii i P o ilak yki Cho ób Nowo wo owych
e-mail: [email p o ec ed]
Jou nal o Li e and Medical Sciences
Zespół jeli a d ażliwego jes czynnościowym zabu zeniem p zewodu poka mowego. Cha-
ak e yzują go zmienny y m i konsys encja wyp óżnień, bóle b zucha o az wzdęcia wys ępu-
jące bez konk e nej diagnozy. IBS s wie dza się po wykluczeniu innych zabu zeń p zewodu
poka mowego, w ym cho ób zapalnych jeli . Scho zenie o nie ma do końca wyjaśnionej e iolo-
gii. Ak ualne doniesienia naukowe wskazują na wiele możliwych p zyczyn wys ępowania IBS
u pacjen ów, do k ó ych należą czynniki die e yczne, gene yczne, ana omiczne, psychologiczne,
ś odowiskowe a akże p zeby e in ekcje. Jedną z kluczowych me od w łagodzeniu objawów
IBS, niezależnie od ypu wys ępującego zabu zenia, jes p awidłowe pos ępowanie die e yczne,
k ó e w badaniach naukowych odznacza się sku ecznością działania.
Celem p acy był p zegląd li e a u y pod względem najlepszego p o okołu żywieniowego,
p zynoszącego e ek y w łagodzeniu objawów IBS o az odpowiedniej suplemen acji, w ym
p obio yko e apii zalecanej u osób zmagających się z ym zabu zeniem.
W poniższej p acy głównymi ma e iałami były publikacje naukowe do yczące sposobu ży-
wienia odpowiedniego w IBS, k ó y jednocześnie łagodzi objawy scho zenia. Analiza obejmo-
wała ównież zas osowanie óżnych suplemen ów die y o az p obio yków. Ź ódła pozyskiwa-
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
S eszczenie
15
I i able bowel synd ome is a unc ional diso de o he diges i e ac . I ea u es a iable
hy hm and consis ency o bowel mo emen s, abdominal pain o bloa ing occu ing wi hou
a speci ic diagnosis. IBS is diagnosed a e uling ou o he gas oin es inal diso de s, includ-
ing in lamma o y bowel disease. The condi ion doesn’ ha e a ully elucida ed e iology. Cu -
en scien i ic epo s poin o a numbe o possible causes o IBS in pa ien s, which include
die a y, gene ic, ana omical, psychological, en i onmen al o pas in ec ion ac o s. One o he
key me hods in alle ia ing he symp oms o IBS, ega dless o he ype o diso de p esen , is
p ope die a y managemen , which esea ch shows o be e ec i e.
The pu pose o his s udy was o e iew he li e a u e in e ms o he bes die a y p o ocol
wi h esul s in alle ia ing IBS symp oms and app op ia e supplemen a ion, including p obio ic
he apy applicable o people s uggling wi h he diso de .
In he ollowing s udy, he main ma e ials we e scien i ic publica ions on a die sui able in IBS
ha simul aneously alle ia es he symp oms o he condi ion. The analysis also included he use
o a ious die a y supplemen s and p obio ics. Sou ces we e ob ained om PubMed and Google
Schola da abases, co e ing bo h Polish and English-language publica ions. In o ma ion on he
low FODMAP die was compiled om he o icial Monash Uni e si y websi e.
Based on he li e a u e e iewed, i was concluded ha die plays an impo an ole in IBS. So
a , a low FODMAP die has wo ked bes . P obio ic supplemen a ion wi h app op ia e s ains
and, o example, sodium bu y a e, glu amine, cu cumin, i amin D and peppe min oil can ha e
a soo hing e ec on he gu and educe IBS symp oms. Mo eo e , he amoun and ype o ibe
p esen in pa ien s’ die s is also impo an .
Abs ac
Key wo ds: supplemen a ion in IBS, dia hea, cons ipa ion.
Pos ępowanie żywieniowe w zespole jeli a d ażliwego
Nu i ional managemen o i i able bowel synd ome
16
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
www.naukowcy.o g.pl
Nauki P zy odnicze i Medyczne
Wp owadzenie
W os a nich la ach co az więcej pacjen ów zgłasza się do gabine ów gas oen e ologicznych i die e-
ycznych z p oblemami ze s ony p zewodu poka mowego. Po wie dza o najnowsza me aanaliza z 2025 oku,
obejmująca 96 badań p zep owadzonych w 52 k ajach, według k ó ej częs ość wys ępowania zespołu jeli a
d ażliwego na świecie, diagnozowanego na pods awie k y e iów Rzymskich III i IV, oszacowano na poziomie
14,1%. (A i e al., 2025). Cho zy ska żą się na upo czywe i naw acające bóle b zucha, biegunki, zapa cia
o az wzdęcia. Tego ypu zabu zenia żołądkowo-jeli owe i nieswois e eakcje o ganizmu na p zyjmowane
poka my częs o obse wuje się wś ód pacjen ów p ezen ujących objawy zespołu jeli a d ażliwego (IBS – ang.
I i able Bowel Synd ome) (Miglie a e al., 2021). E iologia cho oby IBS jes jednak złożona i obejmuje
wiele czynników, k ó e nie są jeszcze w pełni wyjaśnione (And ych, 2018). Ak ualne doniesienia naukowe
wskazują na wiele możliwych p zyczyn wys ępowania IBS u pacjen ów obejmujących czynniki die e yczne,
gene yczne, ana omiczne o az psychologiczne. P zeby e in ekcje akże nie pozos ają bez znaczenia. Czynni-
ki ś odowiskowe ównież odg ywają is o ną olę w p zypadku zespołu jeli a d ażliwego (Dwo zański e al.,
2018). Dolegliwości związane z IBS wiążą się z dyskom o em za ówno psychicznym, jak i izycznym u pa-
cjen ów do knię ych ym scho zeniem. Ak ualny s an wiedzy wskazuje, że nie is nieje leka s wo dedykowane
o az w pełni leczące IBS (And ych, 2018).
W łagodzeniu objawów IBS specjaliści wyko zys ują óżnego odzaju me ody. Jedną z nich jes p a-
widłowe pos epowanie die e yczne, k ó e w badaniach naukowych odg ywa is o ną olę i sku eczność dzia-
łania. Pop zez zas osowanie odpowiedniego modelu żywieniowego w znaczący sposób można wpłynąć na
samopoczucie u pacjen a ze s wie dzonym zespołem jeli a d ażliwego. Tema die o e apii w p zebiegu IBS
jes niezwykle is o ną kwes ią i wymaga szczegółowej analizy. Obecnie is nieje kilka odzajów die dedy-
kowanych osobom zmagającym się z IBS. Dokładne wyjaśnienie i cha ak e ys yka poszczególnych modeli
die e ycznych o az upowszechnienie wiedzy na en ema niesie za sobą po encjalną pop awę jakości życia
pacjen ów ze zdiagnozowanym IBS (Dwo zański e al., 2018).
z baz danych PubMed i Google Schola , obejmując za ówno publikacje w języku polskim, jak
i angielskim. In o macje do yczące die y low FODMAP zos ały op acowane na pods awie
o icjalnej s ony Monash Uni e si y.
Na pods awie p zeanalizowanej li e a u y s wie dzono, że die a odg ywa ważną olę w IBS.
Jak do ąd najlepiej sp awdziła się die a low FODMAP. Suplemen acja p obio ykami z odpo-
wiednimi szczepami o az na p zykład maślan sodu, glu amina, ku kumina, wi amina D i olejek
z mię y piep zowej mogą wpływać łagodząco na jeli a o az edukować objawy IBS. Co więcej,
ilość i odzaj błonnika obecnego w diecie pacjen ów ównież jes is o ny.
Zas osowanie die y low FODMAP i indywidualne podejście p zynosi pożądane ezul a y
w łagodzeniu objawów u osób z IBS. Suplemen acja odpowiednimi szczepami p obio ycznymi
o az p epa a ami akimi jak maślan sodu, ku kumina, glu amina, wi amina D o az olejek z mię y
piep zowej ko zys nie wpływają na edukcję objawów zespołu jeli a d ażliwego.
S eszczenie
Słowa kluczowe: suplemen acja w IBS, biegunki, zapa cia.
Cha ak e ys yka zespołu jeli a d ażliwego
Zespół jeli a d ażliwego jes czynnościowym zabu zeniem p zewodu poka mowego. Cha ak e yzują
go zmienny y m i konsys encja wyp óżnień, bóle b zucha, wzdęcia. Objawy e wys ępują bez konk e nej
diagnozy po wie dzonej specjalis ycznymi badaniami. IBS s wie dza się po wykluczeniu innych zabu zeń
p zewodu poka mowego, w ym cho ób zapalnych jeli . Is nieją p zesłanki, że s an psychiczny pacjen a ma
wpływ na unkcjonowanie jeli . Może być diagnozowany w każdym wieku (Pawlak e al., 2017).
Zespół jeli a d ażliwego może wys ępować w kilku pos aciach. S wie dza się je zgodnie z obowiązu-
jącymi K y e iami Rzymskimi IV, uwzględniając dominujące objawy. Każda z nich wymaga innego podej-
ścia die e ycznego. P o okół żywieniowy powinien być dopasowany indywidualnie do pacjen a i owa zy-
Jou nal o Li e and Medical Sciences
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
17
www.naukowcy.o g.pl
szących mu dolegliwości, k ó e mogą być zmienne w zależności od czynników pozadie e ycznych (Mulak e
al., 2016). Wy óżnia się nas ępujące pos aci zespołu jeli a d ażliwego (IBS): IBS-C – pos ać z dominującym
zapa ciem, IBS-D – pos ać z dominującą biegunką, IBS-M – pos ać ze zmiennym y mem wyp óżnień o az
IBS-U – pos ać niesklasy ikowaną. Wymienione odzaje IBS diagnozowane są na pods awie dominujących
objawów klinicznych (Mulak e al., 2016).
Diagnos yka zespołu jeli a d ażliwego
Zdiagnozowanie zespołu jeli a d ażliwego wymaga wykluczenia innych cho ób p zewodu poka mo-
wego, w ym cho ób zapalnych jeli . Nie is nieje badanie dające jednoznaczny wynik, na pods awie k ó ego
s wie dza się wys ępowanie IBS. Op ócz objawów z p zewodu poka mowego IBS może powodować sze eg
objawów, pochodzących z innych układów, np. ne wowego – obniżony nas ój, p zewlekłe zmęczenie, bóle
głowy. Diagnozę s awia się na pods awie wy ycznych Polskiego Towa zys wa Gas oen e ologii i opisanych
p zez Towa zys wo K y e iów Rzymskich IV.
Według K y e iów Rzymskich IV zespół jeli a d ażliwego można zdiagnozować, jeśli ból b zucha
wys ępuje u cho ego ś ednio az w ygodniu i aka częs o liwość miała miejsce w ciągu minionych zech mie-
sięcy. Ból b zucha, op ócz ok eślonej częs o liwości wys ępowania, musi spełniać p zynajmniej dwa z nas ę-
pujących k y e iów: jes związany z de ekacją, owa zyszy mu zmiana częs o liwości wyp óżnień lub zmiana
konsys encji s olca. Powyższe objawy muszą pojawić się p zynajmniej na 6 miesięcy p zed ozpoznaniem
scho zenia. Diagnos yka zespołu jeli a d ażliwego opie a się na wywiadzie z pacjen em, do yczącym odzaju
wys ępujących objawów o az czasu i częs o liwości ich wys ępowania. Ponad o wykluczone muszą zos ać
inne cho oby układu poka mowego, w ym cho oby zapalne jeli na p zykład w zodziejące zapalenie jeli a
g ubego. Wykluczenie innych możliwych scho zeń p zewodu poka mowego opie a się na specjalis ycznych
badaniach z uwagi na wys ępowanie niecha ak e ys ycznych objawów (Ede , 2018).
Cho oby zapalne jeli diagnozuje się pop zez analizę wyników badań, akich jak kalp o ek yna, k ó ą
bada się z p óbki kału. W niek ó ych cho obach, na p zykład ych należących do g upy nieswois ych s anów
zapalnych, czyli IBD (ang. In lamma o y Bowel Disease), czyli cho oba Leśniowskiego-C ohna o az w zo-
dziejące zapalenie jeli a g ubego, zwiększa się p zepuszczalność ba ie y jeli owej. W wyniku ego do jeli
p zenikają leukocy y uwalniające kalp o ek ynę, więc w e ekcie wz as a jej zawa ość w kale. Kalp o ek yna
o ma ke wydzielany do świa ła jeli . Jej oznaczenie jes jednym z pie wszych k oków diagnos ycznych,
pozwalających wyk yć cho oby zapalne jeli i od óżnić je od zespołu jeli a d ażliwego. Dzięki emu wielu
pacjen ów może uniknąć badania endoskopowego jeli – kolonoskopii (Ede , 2018).
Rycina 1. In e p e acja wyniku badania kalp o ek yny. Op acowanie własne na pods awie She -
wood, 2012
18
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
www.naukowcy.o g.pl
Nauki P zy odnicze i Medyczne
Na pods awie wywiadu, zgodnie z K y e iami Rzymskimi IV cho emu p zypisuje się pod yp IBS.
P zypisuje się go na pods awie oceny konsys encji s olca według Skali B is olskiej. Pod uwagę bie ze się
wyp óżnienia bez zas osowania leków wpływających na konsys encję kału i uwzględnia jedynie wyp óżnie-
nia niep awidłowe (Mulak e al., 2016). Pos ać biegunkową s wie dza się, gdy wys ępuje p zynajmniej az
w ygodniu ból b zucha w az ze zmiennym y mem wyp óżnień, wskazującym na biegunkę – yp 6 lub 7
wskazany w Skali B is olskiej, p zez co najmniej os a nie 3 miesiące. Pos ać zapa ciowa diagnozowana jes ,
gdy wys ępuje p zynajmniej az w ygodniu ból b zucha w az ze zmiennym y mem wyp óżnień, wskazu-
jącym na zapa cie – yp 1 lub 2 wskazany w Skali B is olskiej. Typ mieszany zespołu jeli a d ażliwego oz-
poznaje się, gdy pacjen zgłasza nap zemiennie wys ępujące biegunki i zapa cia o az owa zyszący im ból
b zucha wys ępujący minimum az w ygodniu. Pozos ałe dolegliwości i ypy wyp óżnień p zy jednoczesnym
bólu b zucha, wys ępującym minimum az w ygodniu, k ó e wcześniej nie zos ały wymienione ok eśla się do
pod ypu IBS niesklasy ikowanego. Wszys kie wymienione objawy muszą pojawiać się co najmniej 6 miesię-
cy p zed diagnozą (Mulak e al., 2016).
Tabela 1. B is olska skala u o mowania s olca. Op acowanie własne na pods awie M óz and Ko ek,
2020
Założenia i cele p acy
W łagodzeniu objawów zespołu jeli a d ażliwego, niezależnie od jego pos aci, is o ną olę odg ywa
odpowiednio dob ane pos ępowanie die e yczne o az wd ożona suplemen acja. Celem p acy był p zegląd
do ychczasowych publikacji naukowych do yczących s a egii żywieniowych i suplemen acyjnych, k ó ych
zas osowanie może p zyczyniać się do edukcji dolegliwości związanych z IBS.
P zyję o nas ępujące hipo ezy:
1. Die a low FODMAP jes sku eczna w łagodzeniu objawów i leczeniu zespołu jeli a d ażliwego.
2.Celowana p obio yko e apia wywie a ko zys ny wpływ na edukcję dolegliwości p zewodu poka mowego
w p zypadku osób cie piących na zespół jeli a d ażliwego.
3. Wyb ane suplemen y die y mogą wspomagać łagodzenie objawów IBS.
Jou nal o Li e and Medical Sciences
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
19
www.naukowcy.o g.pl
Ma e iał i me ody
W poniższej p acy głównym ma e iałem ź ódłowym były publikacje naukowe do yczące sposobu
żywienia odpowiedniego w zespole jeli a d ażliwego, k ó y jednocześnie łagodzi objawy scho zenia. P zegląd
publikacji do yczył eż zas osowania poszczególnych suplemen ów die y i p obio yków. Ma e iały pozyskano
za pomocą baz danych PubMed o az Google Schola . Dane niezbędne do s wo zenia abeli 2 zacze pnię o
z o icjalnej s ony in e ne owej Monash Uni e si y. P zegląd li e a u y uwzględniał publikacje w języku pol-
skim o az angielskim. Wyszukiwane azy do yczyły żywienia w IBS, die y low FODMAP, suplemen acji
w zespole jeli a d ażliwego o az p obio yko e apii w IBS.
Pos ępowanie żywieniowe w zespole jeli a d ażliwego
W publikacjach naukowych podk eśla się, że w p ocesie leczenia zespołu jeli a d ażliwego o az ła-
godzenia jego objawów pos ępowanie żywieniowe odg ywa is o ną olę. Wys ępowanie i nasilenie objawów
mają związek ze spożywanymi poka mami. Większość pacjen ów zmagających się z IBS odczuwa dolegliwo-
ści już po spoży ym posiłku, k ó e mogą u zymywać się nawe do 3 godzin po zakończeniu jedzenia. Dolegli-
wości najczęściej nasila die a ob i ująca w węglowodany i zawie ająca nadmia łuszczów. Op ócz całoksz ał-
u spożywanych p oduk ów u osób cie piących na IBS, szczególnie d ażniąco mogą działać alkohol, kawa
(niezależnie od zawa ości ko einy) o az os e p zyp awy i sz uczne słodziki. Alkohol nieko zys nie wpływa
na błonę śluzową jeli , powodując jej pod ażnienie o az uszkodzenie, co u udnia p awidłowe wchłanianie
składników odżywczych. Doda kowo alkohol p zyspiesza pe ys al ykę jeli , co może sku kować nasileniem
biegunek. Kawa pop zez s ymulowanie wydzielania kwasu żołądkowego i pobudzając pe ys al ykę jeli ów-
nież nie jes dob ze ole owana p zez cho ujących. Op ócz biegunek może powodować nies awność o az bóle
b zucha. Cho zy zmagający się z biegunkami powinni unikać ównież aloesu, ponieważ wykazuje właściwo-
ści p zeczyszczające. Op ócz wyżej wymienionych subs ancji, pacjenci zauważają częs o nasilenie objawów
po spożyciu cy usów, bananów, zbóż, jak pszenica, jęczmień, ży o, kuku ydza czy owies, wa zyw – cebuli
i ziemniaków, oślin s ączkowych, czy nabiału i czekolady. Smażenie jako o ma ob óbki e micznej ównież
powoduje zaos zenie dolegliwości (Balwie z, 2021). W zaleceniach dla osób z IBS wskazuje się konieczność
wykluczenia glu enu o az p oduk ów mlecznych. U części cho ujących ego ypu wykluczenie może p zynieść
pozy ywne e ek y, na omias nie is nieją dowody naukowe po wie dzające konieczność wykluczania glu enu
o az nabiału z die y u osób z zespołem jeli a d ażliwego, bez s wie dzonej celiakii o az nie ole ancji lak ozy
czy ale gii na białka mleka k owiego. Wykluczenie glu enu może p owadzić do zmniejszenia liczebności ko-
zys nych bak e ii jeli owych, k ó e są niezbędne do p awidłowego unkcjonowania p zewodu poka mowego
(Al oma e e al., 2021). Nie zaleca się ównież eliminacji lak ozy czy uk ozy z die y u osób zmagających się
z IBS, na omias w pos aci biegunkowej ko zys ne może okazać się ich og aniczenie w az z so bi olem. Nie-
ole ancje mogą wys ępować u niek ó ych pacjen ów, p zy czym w celu ich po wie dzenia należy wykonać
wodo owe es y oddechowe (Al oma e e al., 2021). Die a w zespole jeli a d ażliwego w dużej mie ze opie a
się na zindywidualizowanym podejściu (Balwie z, 2021).
Zaleca się wp owadzenie ogólnych zasad zd owego odżywiania, k ó e s anowią pie wszy k ok w e-
dukcji objawów. Rekomenduje się spożywanie egula nych posiłków o odpowiedniej wielkości, bez pośpiechu
i z należy ą uwagą poświęconą p ocesowi jedzenia. Należy unikać pomijania posiłków o az nie dopuszczać do
zby długich p ze w między nimi. Zalecane jes picie co najmniej ośmiu szklanek wody lub napojów bezko e-
inowych dziennie, p zy jednoczesnym og aniczeniu spożycia alkoholu i napojów gazowanych. Wskazane jes
ównież zmniejszenie spożycia kawy i he ba y do maksymalnie zech iliżanek dziennie o az og aniczenie
ilości zw. sk obi opo nej w diecie. Spożycie świeżych owoców powinno być og aniczone do zech po cji
dziennie, z k ó ych każda powinna ważyć około 80 g amów. W p zypadku wys ępowania biegunek zaleca
się unikanie so bi olu obecnego w bezcuk owych słodyczach, gumach do żucia o az niek ó ych napojach (Di
Rosa e al., 2023).
Poś ód pods awowych zaleceń do yczących zd owej die y, badania naukowe wskazują na zasadność
s osowania die y ś ódziemnomo skiej u osób cie piących na zespół jeli a d ażliwego. Minimalizacja objawów
może być związana z jej cha ak e em p zeciwzapalnym. Die a ś ódziemnomo ska is o nie wspie a p ewencję
20
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
www.naukowcy.o g.pl
Nauki P zy odnicze i Medyczne
dysbiozy jeli owej, k ó a ma wpływ na ozwój zespołu jeli a d ażliwego o az działa p ewencyjnie ównież
w kon ekście ozwoju cho ób zapalnych jeli , pows ających w konsekwencji dysbiozy jeli owej (Tomasello
e al., 2016).
Die a low FODMAP
Jednym z polecanych modeli żywieniowych w leczeniu zespołu jeli a d ażliwego jes die a low FOD-
MAP (ang. low Fe men able, Oligo-, Di-, Mono- saccha ides And Polyols). Jej głównym założeniem jes
og aniczenie wysoko e men ujących węglowodanów i spożywanie ź ódeł węglowodanów nisko e men ują-
cych, aby nie powodowały one wz os u ciśnienia osmo ycznego w jeli ach. Doda kowo wysoko e men ujące
węglowodany są słabo wchłaniane i ulegają e men acji w jelicie cienkim o az jelicie g ubym. Do węglowo-
danów wysoko e men ujących należą: uk oza (wys ępująca w większości owoców), lak oza (wys ępująca
w p oduk ach mlecznych), uk any i galak ooligosacha ydy (wys ępujące w pszenicy, wa zywach cebulo-
wych, b okułach o az oślinach s ączkowych) o az alkohole polihyd oksylowe, m.in.: so bi ol, manni ol
i ksyli ol, wys ępujące najczęściej pod pos acią słodzików o az w niek ó ych owocach (S ola czyk, 2015).
Fe men acja w jeli ach pod wpływem mik o lo y jeli owej może znacząco p zyczyniać się do wys ą-
pienia i nasilenia objawów w zespole jeli a d ażliwego, akich jak wzdęcia, ból czy dyskom o awienny.
Nasilenie dolegliwości op ócz samej e men acji wynika ównież z dużej ak ywności osmo ycznej p oduk ów
wysoko e men ujących, co powoduje zwiększenie sek ecji płynów do świa ła jeli a. Rozciąganie ścian jeli
pod wpływem nadmia u płynów sku kuje niep zyjemnymi objawami ze s ony jeli , m.in. biegunkami czy
wzdęciami. Die a low FODMAP, pomimo że jes sku eczna w łagodzeniu objawów, w pos aci zapa ciowej
IBS pop zez zmniejszenie ilości spożywanego błonnika w az z zalecanymi p oduk ami może nasilać zapa cia
w p zypadku IBS ypu C (Di Rosa e al., 2023). Nasilenie dolegliwości jeli owych po spożyciu danego posił-
ku jes uzależnione od zawa ości p oduk ów high FODMAP w danym posiłku o az spoży ych w ciągu dnia,
a akże od w ażliwości osobniczej na ego ypu p oduk y. Op ócz odpowiedniego dobo u świeżych p oduk ów
żywnościowych do die y osoby zmagającej się z IBS niezwykle ważne jes akże uważne czy anie e ykie
p oduk ów spożywczych, ponieważ częs o składniki wysoko e men ujące są dodawane do żywności w celu
pop awy jakości p oduk u (S ola czyk, 2015).
Rycina 2. Fazy die y low FODMAP. Op acowanie własne na pods awie Pawlak e al., 2017
Faza I wa około 6-8 ygodni, w zależności od wys ępowania objawów ze s ony p zewodu poka -
mowego. Podczas ego e apu należy sumiennie p zes zegać zaleceń, do yczących p oduk ów dozwolonych
w diecie. Dzięki wykluczeniom możliwa jes minimalizacja objawów, akich jak bóle b zucha, biegunki,
wzdęcia, czy inne osobnicze objawy związane z wys ępowaniem zespołem jeli a d ażliwego. Jes o e ap naj-
ba dziej ygo ys yczny i wymagający licznych wy zeczeń (Pawlak e al., 2017).
Rein odukcja wa zwykle około 6–8 ygodni, a po jej zakończeniu wszys kie p oduk y zos ają po-
nownie włączone do die y. W p ocesie ym każda podg upa FODMAP wp owadzana jes osobno, a pod-
s awą nadal jes die a low FODMAP. Podczas wp owadzania kolejnych g up p oduk ów należy zachować
kilkudniowy ods ęp, aby nie doszło do eakcji k zyżowych i możliwe było zaobse wowanie ewen ualnych
objawów po wp owadzeniu wyżej e men ujących p oduk ów do jadłospisu. Pomocne podczas ein odukcji
Jou nal o Li e and Medical Sciences
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
21
www.naukowcy.o g.pl
może być p owadzenie dzienniczka żywieniowego, czyli no owanie zjedzonych posiłków w az z objawami
owa zyszącymi po wp owadzeniu nowych p oduk ów do die y (Pawlak e al., 2017).
Faza III die y polega na długo e minowym s osowaniu indywidualnej die y, z dopasowanymi do danej
osoby p oduk ami i odpowiednimi dawkami FODMAP, k ó e nie wywołują objawów u osoby z IBS. Badania
naukowe wskazują, że ole ancja FODMAP może się zmieniać z czasem, więc zaleca się sp awdzenie indy-
widualnej ole ancji na wcześniej nie ole owany p oduk po upływie kilku miesięcy (Pawlak e al., 2017).
Die a low FODMAP jes jak do ąd najlepiej p zebadaną die ą i z najlepszą sku ecznością s osowaną
w celach leczniczych, o ekomendowanym ok esie s osowania. Ze względu na o, że die a eliminuje spo o
p oduk ów spożywczych podczas długo wałego s osowania mogą wys ąpić niedobo y m.in.: wapnia, żelaza,
wi amin z g upy B, wi aminy D, poli enoli czy błonnika. Należy dopasować die ę do indywidualnych po zeb
pacjen a i odzaju o az nasilenia objawów z zachowaniem jasno ok eślonych zasad die y. Nie zaleca się jej
jako długo e minowego modelu odżywiania, ponieważ op ócz wyżej opisanych niedobo ów wpływa na zubo-
żenie mik obio y jeli owej, co może znacząco wpłynąć na wys ępowanie dolegliwości jeli owych (Al oma e
e al., 2021).
W do ychczasowej li e a u ze b akuje jasno ok eślonych zasad żywienia, czy dedykowanej die y, kie-
owanych do poszczególnych pod ypów IBS. Najczęściej ekomenduje się s osowanie die y low FODMAP
o az indywidualną obse wację ole ancji na poszczególne p oduk y (Al oma e e al., 2021).
Tabela 2. P oduk y dozwolone i p zeciwwskazane podczas s osowania die y low FODMAP.
Op acowanie własne na pods awie Lucas Zapa a e al., 2024
22
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
www.naukowcy.o g.pl
Nauki P zy odnicze i Medyczne
Błonnik poka mowy
Błonnik poka mowy, zwany akże włóknem poka mowym, jes niezwykle ko zys ną subs ancją dla
ludzkiego o ganizmu, zwłaszcza układu poka mowego. Zwany jes inaczej włóknem poka mowym. Pochodzi
z komó ek oślinnych, nie jes awiony p zez enzymy wy wa zane w p zewodzie poka mowym człowieka.
P zechodzi nies awiony p zez jeli o k ę e, na omias częściowo ulega hyd olizie pod wpływem bak e ii za-
siedlających ok ężnicę. Wpływa ko zys nie na wyp óżnienia, zwiększając obję ość s olca i sk acając czas
pasażu jeli owego. Powoduje ównież e men ację w jelicie g ubym, co pop awia jakość i eguluje y m wy-
p óżnień. Ma o szczególnie is o ne znaczenie u osób zmagających się z zapa ciami, zwłaszcza w IBS ypu C.
Op ócz pozy ywnego wpływu na jeli a włókno poka mowe ko zys nie wpływa na zd owie me aboliczne ludz-
kiego o ganizmu, m.in. na lipidog am, obniżając poziom choles e olu ogółem i jego akcji o niskiej gęs ości
(LDL) o az na glikemię – p oduk y i posiłki boga e w błonnik mają niższy indeks i ładunek glikemiczny, co
sp zyja zachowaniu s abilnego poziomu glukozy i insuliny we k wi po posiłku. P zypisuje się mu ównież
ko zys ne działanie w p ewencji o yłości. Według zaleceń WHO o az FAO spożycie 25 g błonnika dziennie
umożliwia p awidłowe unkcjonowanie o ganizmu (Ja osz, 2020).
U osób cho ujących na zespół jeli a d ażliwego ilość błonnika w diecie jes kwes ią indywidualną,
w zależności od p zeważających dolegliwości. Ilość błonnika w diecie powinna być us alana indywidualnie
– w zależności od dominujących objawów (zapa ć lub biegunek) o az ole ancji na p oduk y będące jego
ź ódłem. Wy óżnia się akcję błonnika ozpuszczalną i nie ozpuszczalną. Każda z akcji ma inne działanie.
Błonnik poka mowy klasy ikuje się ze względu na poda ność na e men ację, lepkość i zdolność do wo zenia
żelu. Wy óżnia się: błonnik nie ozpuszczalny i nie e men ujący (np. o ęby), błonnik ozpuszczalny, nielepki
i ła wo e men ujący (np. inulina) o az błonnik ozpuszczalny, żelujący i nie e men ujący (np. babka płesznik)
(Ja osz, 2020).
Włókno poka mowe nie ozpuszczalne zwiększa masę s olca o az szybkość pasażu w ok ężnicy po-
p zez mechaniczne d ażnienie nabłonka jeli owego, co s ymuluje uchy pe ys al yczne, dla ego a akcja
wykazuje działanie p zeczyszczające. Jednocześnie jednak błonnik nie ozpuszczalny może nasilać wzdęcia
i bóle b zucha. F akcja ozpuszczalna na omias ulega nieznacznej e men acji w jelicie, wo ząc żel u zymu-
jący się w jelicie g ubym, k ó y ksz ał uje s olec i działa zmiękczająco na masy kałowe. Szczególnie ko zys na
jes a akcja p zy wys ępowaniu pos aci zapa ciowej zespołu jeli a d ażliwego (Di Rosa e al., 2023).
Wy wo zony żel ma działanie och onne na błonę śluzową p zewodu poka mowego. Ponad o w wyni-
ku e men acji ej akcji błonnika pows ają k ó kołańcuchowe kwasy łuszczowe, k ó e odżywiają komó ki
jeli owe o az obniżają pH w świe le jeli a g ubego, wo ząc ym samym sp zyjające ś odowisko do ozwoju
pałeczek kwasu mlekowego i u zymania odpowiedniej p opo cji między bak e iami p obio ycznymi, a gnil-
nymi w jelicie (Ja osz, 2020).
F akcja nie ozpuszczalna podawana pod pos acią o ąb nie p zynosiła pożądanych e ek ów. Należy
ozpocząć od s osowania małej dawki błonnika ozpuszczalnego pod pos acią babki płesznik lub jajowa ej
w po cji 3-4 g na dobę, z czasem zwiększając jego podaż (Di Rosa e al., 2023; Bone o e al., 2021).
W p zypadku biegunkowej pos aci zespołu jeli a d ażliwego zaleca się og aniczenie błonnika nie oz-
puszczalnego, szczególnie o ąb, pełnozia nis ych p oduk ów i mąki azowej o az p oduk ów na ich bazie.
F akcja błonnika ozpuszczalnego, wys ępująca w owsie i p oduk ach z niego wy wo zonych o az w babce
płesznik, jes zalecana (Al oma e e al., 2021).
Suplemen y die y
Pos ępowanie żywieniowe w zespole jeli a może być uzupełniane suplemen ami die y. Suplemen ację
należy ak ować jako uzupełnienie żywienia. S osowanie suplemen ów może pop awić jakość życia osób
cho ujących na zespół jeli a d ażliwego, pop zez edukcję objawów. Pomimo że wpływ suplemen ów na o -
ganizm człowieka nie jes do końca udowodniony, is nieją p zesłanki wskazujące na ich pozy ywny wpływ na
unkcjonowanie układu poka mowego. W badaniach naukowych szczególną uwagę zw aca się na włączenie
suplemen acji babki płesznik, wi aminy D, olejku z mię y piep zowej, p obio yków o odpowiednich szcze-
pach (Radziszewska e al., 2023).
Jou nal o Li e and Medical Sciences
N 1/39/2025 I Nauki P zy odnicze i Medyczne
23
www.naukowcy.o g.pl
Kwas masłowy
Kwas masłowy jes jednym z powszechnie wys ępujących w jelicie g ubym k ó kołańcuchowych
kwasów łuszczowych, obok kwasu oc owego i kwasu p opionowego. Jes wy wa zany p zez bak e ie jeli-
owe, w wyniku e men acji niep zyswajalnych węglowodanów o az oligome ów heksozy. Działa odżywczo
na nabłonek komó ek jeli a, wspomagając ich wz os o az egene ację zmienionej cho obowo błony śluzowej
jeli . Odpowiada ównież za p zyw ócenie izjologicznej ba ie y jeli owej (Lewandowski e al., 2022).
Kwas masłowy pomaga u zymać odpowiednie pH w jeli ach o az ch oni p zed d obnous ojami.
Może ównież sp zyjać zasiedlaniu jeli a p zez pożądane szczepy bak e ii jeli owych. Bak e ie wy wa zające
maślan hamują ozwój
Esche ichia coli
,
Campylobac e spp
.,
Salmonella spp
. i
Shigella spp
. (Gąsio owska e
al., 2022).
Kwas masłowy nie jes wy wa zany w odpowiedniej ilości w jeli ach w p zypadku IBS ze względu
na zabu zenia mik obio y jeli owej o az liczne og aniczenia żywieniowe, k ó e mają na celu złagodzenie ob-
jawów jeli owych. Co az ba dziej popula na die a zachodnia, bazująca na wysoko p ze wo zonej żywności
ównież nie sp zyja odpowiedniej p odukcji kwasu masłowego w jeli ach (Załęski e al., 2013).
Pomocna w ym p zypadku może być suplemen acja, gdyż niedobó kwasu masłowego może nasilać
objawy jeli owe. Kwas masłowy polecany jes szczególnie podczas wys ępowania biegunek w p zebiegu ze-
społu jeli a d ażliwego, ponieważ odpowiada za u zymanie ównowagi wodno-elek oli owej w jelicie o az
zmniejsza napływ wody do świa ła jeli . Jes powszechnie wyko zys ywany w obiegu a maceu ycznym pod
pos acią maślanu sodu. P epa a y mik okapsułkowe wykazują najwyższą sku eczność, jeśli chodzi o najwyż-
sze s ężenie maślanu sodu w ok ężnicy. Badania naukowe wykazują, że maślan sodu może znacząco wpłynąć
na pop awę jakości życia, zmniejszenie dyskom o u, bólów b zucha – ównież poposiłkowych o az egula-
cję i konsys encję wyp óżnień. Suplemen acja maślanu sodu powinna być codzienna, w dawce 150-300 mg.
U badanych pop awa nas ąpiła po 4-12 ygodnia s osowania (Lewandowski e al., 2022).
Is nieją ównież p zesłanki wskazujące na połączenie suplemen acji maślanu sodu z wyb anymi szcze-
pami p obio ycznymi
Lac obacillus
(
L. hamnosus
;
L. acidophilus
) o az
Bi idobac e ium
(
B. longum
;
B.
bi idum;
B. lac is
) i małych ilości p ebio yku scFOS w celu uzyskania edukcji objawów IBS w az z pop awą
jakości życia cho ujących (Gąsio owska e al., 2022).
P obio yko e apia
O ganizm człowieka jes zasiedlany p zez óżnego odzaju bak e ie, wi usy, a cheony o az jednoko-
mó kowe euka ion y. Jes jednym z najba dziej z óżnicowanych siedlisk. Naj óżniejsze o ganizmy zasiedlają
ludzkie jeli a, ze względu na dużą powie zchnię o az s ały dos ęp do óżnych składników poka mowych
(Galica e al., 2022). Obecność, ilość i óżno odność bak e ii jeli owych zależą od p edyspozycji gospoda za.
Znaczenie mają p edyspozycje gene yczne, wiek, s osowana die a, p zyjmowane leki o az p zeby e cho oby
– w ym dep esja, palenie y oniu, a akże ope acje. Nie bez znaczenia jes ównież położenie geog a iczne
(Ka kowska and Majch zak, 2015).
W wys ępującym IBS mik o lo a jeli owa óżni się od mik obio y osoby zd owej. U zd owej osoby
dominują bak e ie z odzaju
Fi micu es
,
Bac e oide es
,
P o eobac e ia
i
Ac inobac e ia
. U pacjen ów z IBS
s wie dza się niewielką ilość bak e ii z ga unków
Lac obacillus sp
. i
Bi idobac e ium sp.
, w związku z czym
ich suplemen acja może być ko zys na w p ocesie leczenia. Doda kowo ko zys nym szczepem jes ównież
Saccha omyces sp. P epa a y e mogą łagodzić objawy, edukować s an zapalny o niskim nasileniu, a akże
ko zys nie wpływać na y m wyp óżnień i konsys encję s olca w IBS-C i IBS-D. Mogą ównież łagodzić do-
legliwości bólowe i nadw ażliwość zewną, zmniejszać nasilenie wzdęć o az modulować ak ywność układu
immunologicznego błony śluzowej jeli (Galica e al., 2022).
Zmieniona o az uboższa mik obio a znacząco wpływa na p zebieg czynnościowych zabu zeń jeli o-
wych, do k ó ych zalicza się zespół jeli a d ażliwego. Badania naukowe dowodzą, że pop zez świadomą i od-
powiednią p obio yko e apię można modulować skład mik obio y jeli owej, minimalizując p zy ym objawy
wys ępujące w zespole jeli a d ażliwego (Gąsio owska e al., 2022).
S osowanie p obio yków wpływa ównież na wy wa zanie k ó kołańcuchowych kwasów łuszczo-
wych w jeli ach, in eg alność błony śluzowej, p zepuszczalność nabłonka jeli owego o az mody ikację zabu-
