O'ZBEKISTONDA DAVLAT AKTIVLARINI BOSHQARISHDA INSTITUTSIONAL ISLOHOTLAR VA INVESTITSION JOZIBADORLIKNI OSHIRISH

INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 651 O‘ZBEKISTONDA DAVLAT AKTIVLARINI BOSHQARISHDA INSTITUTSIONAL ISLOHOTLAR VA INVESTITSION JOZIBADORLIKNI OSHIRISH Kutbitdinova Moxigul Inoyatovna TDIU “Marketing” kafedrasi i.f.n., dosent https://doi.org/10.5281/zenodo.17288591 Annotatsiya. Maqolada O‘zbekistonda davlat aktivlarini boshqarishda amalga oshirilayotgan institutsional islohotlar va ularning investitsion jozibadorlikni oshirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda qabul qilingan “Davlat mulkini boshqarish va xususiylashtirish to‘g‘risida”gi Qonun (2019), Prezident farmonlari va Davlat aktivlarini boshqarish agentligi faoliyati, shuningdek Jahon banki qo‘llab-quvvatlagan SAMARA loyihasi asosida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar yoritiladi. Maqolada xususiylashtirish jarayonlarining shaffofligi, xalqaro reytinglardagi ijobiy natijalar hamda xorijiy sarmoyadorlar uchun yaratilayotgan qulay muhit tahlil qilinib, mamlakatning global investitsion bozoridagi raqobatbardoshligini kuchaytirish bo‘yicha taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: davlat aktivlari, xususiylashtirish, institutsional islohotlar, investitsion jozibadorlik, iqtisodiy o‘sish, SAMARA loyihasi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyotida davlat aktivlarini boshqarish samaradorligini oshirish, xususiy sektor ulushini kengaytirish va investitsion jozibadorlikni mustahkamlash islohotlarning markazida turibdi. Prezidentimiz Sh.M. Mirziyoyev tashabbusi bilan qabul qilingan “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi”da davlat ishtirokidagi korxonalar sonini qisqartirish, davlat ulushidagi aksiyalarni bosqichma-bosqich xususiy sektorga o‘tkazish va investitsiyalar uchun qulay muhit yaratish asosiy vazifalardan biri sifatida belgilandi [1]. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, davlat aktivlarini samarali boshqarish nafaqat iqtisodiy o‘sish uchun, balki iqtisodiyotning global raqobatbardoshligini oshirish va xorijiy investorlarni jalb etishda ham muhim omil hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan, mamlakatimizda olib borilayotgan institutsional islohotlar o‘zining dolzarbligi bilan ajralib turadi. 2019-yilda qabul qilingan “Davlat mulkini boshqarish va xususiylashtirish to‘g‘risida”gi Qonun davlat aktivlarini boshqarishda yangi yondashuvni joriy etdi. Ushbu hujjat davlat mulkini samarali boshqarish, uning iqtisodiy samaradorligini oshirish va xususiylashtirish jarayonlarini tartibga solishni nazarda tutadi [2]. 2021-yilda Prezident farmoni bilan Davlat aktivlarini boshqarish agentligi huzurida Ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etildi [3]. Bu institut davlat aktivlarini boshqarishda ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilish, xalqaro tajribani joriy etish va nazariy-uslubiy yondashuvlarni ishlab chiqishda muhim rol o‘ynaydi. 2023-yildan boshlab esa “xususiylashtirishning yangi bosqichi” doirasida yirik davlat korxonalari IPO (birlamchi aksiyalarni ommaviy joylashtirish) orqali xususiy sektorga taklif etila boshlandi [4]. Bu esa mamlakat kapital bozorini rivojlantirish va investitsion jozibadorlikni oshirishda muhim qadamdir. INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 652 Institutsional islohotlar va SAMARA loyihasi Davlat aktivlarini boshqarish samaradorligini oshirishda institutsional islohotlarning o‘rni katta. Bugungi kunda ochiqlik va shaffoflik tamoyillariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Masalan, davlat mulki obyektlari bo‘yicha ma’lumotlar elektron platformalarda muntazam e’lon qilinmoqda, tender va savdo jarayonlari esa raqamlashtirilmoqda. Jahon banki bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan SAMARA loyihasi davlat aktivlarini boshqarish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot salohiyatini kuchaytirish, kadrlar malakasini oshirish va zamonaviy analitik vositalarni joriy etishga qaratilgan [5]. Bu loyiha nafaqat boshqaruv tizimining samaradorligini oshirish, balki xalqaro tajribaga mos ilmiy-uslubiy yondashuvlarni shakllantirishda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Investitsion jozibadorlik va global bozor O‘zbekistonning investitsion jozibadorligi xalqaro reytinglarda tobora mustahkamlanmoqda. Masalan, “Doing Business” reytingida mamlakat o‘z pozitsiyasini yaxshilashga erishdi, Fitch Ratings va S&P Global kabi reyting agentliklari tomonidan O‘zbekistonning barqaror kredit reytingi e’lon qilindi. Bu natijalar islohotlarning samarasi sifatida baholanmoqda. Xorijiy investorlar uchun eng muhim omillar quyidagilardan iborat: • xususiylashtirish jarayonlarining shaffofligi va oshkoraligi; • davlat-korporativ boshqaruv tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish; • investorlarga soliq imtiyozlari va qo‘shimcha moliyaviy rag‘batlar taqdim etish; • davlat mulkini baholashda bozor tamoyillariga asoslangan mexanizmlardan foydalanish. Ayniqsa, IPO orqali yirik korxonalarning xususiylashtirilishi O‘zbekistonni mintaqaviy moliya markaziga aylantirish imkoniyatini yaratmoqda. Bu jarayon xorijiy investitsiyalar oqimini kuchaytirib, iqtisodiy o‘sishni jadallashtiradi. O‘zbekistonda davlat aktivlarini boshqarishda olib borilayotgan institutsional islohotlar mamlakat iqtisodiy islohotlarining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Xususiylashtirishning shaffofligi, davlat aktivlarini boshqarishda ilmiy asoslangan yondashuvlarning qo‘llanilishi, xalqaro tajriba asosida qonunchilikning takomillashuvi va SAMARA loyihasi doirasida institutsional salohiyatning kuchaytirilishi mamlakatning global investitsion bozordagi pozitsiyasini yaxshilashga xizmat qilmoqda. Kelgusida davlat aktivlarini boshqarishda shaffoflikni yanada kuchaytirish, xususiylashtirish jarayonlarini tezlashtirish, xorijiy investorlar uchun qo‘shimcha imtiyozlar yaratish va ilmiy-uslubiy yondashuvlarni amaliyotga keng joriy etish orqali O‘zbekistonning investitsion jozibadorligini sezilarli darajada oshirish mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022). Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi 2022–2026. Toshkent. 2. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. (2019). Davlat mulkini boshqarish va xususiylashtirish to‘g‘risida. Toshkent. 3. Prezident farmoni. (2021). Davlat aktivlarini boshqarish agentligi huzurida ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etish to‘g‘risida. Toshkent. 4. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (2023). Xususiylashtirishning yangi bosqichi bo‘yicha ma’lumotlar. www.davaktiv.uz INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”, SEPTEMBER 19, 2025 653 5. World Bank. (2024). Strategic and Institutional Modernization of the UzSAMA Research Center towards Enhancing Capabilities and Improving Performance of Research Activity (SAMARA).