O'ZBEKISTONDA INNOVATSION TA'LIM TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETILISHINING TARIXIY TAJRIBASI

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 14, issue 2, November 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X 30 O‘ZBEKISTONDA INNOVATSION TA'LIM TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETILISHINING TARIXIY TAJRIBASI Masaitov Muxammadsaidjon Xamidullo o'g'li Millat Umidi Universiteti, talaba e-mail: [email protected] Telefon: 99890-203-75-24 Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekistonda ta’lim tizimida innovatsion texnologiyalarni joriy etish jarayonining tarixiy bosqichlari, ushbu yo‘nalishda amalga oshirilgan islohotlar, davlat siyosatining ta’lim modernizatsiyasiga ta’siri hamda innovatsion pedagogik yondashuvlarning o‘qitish jarayoniga kiritilishi yoritiladi. Shuningdek, mustaqillikdan keyingi davrda ta’lim tizimini raqamlashtirish, kredit-modul tizimini joriy etish, masofaviy ta’lim platformalarining rivoji va o‘qituvchi kompetensiyasini oshirish jarayonlari tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: innovatsiya, ta’lim texnologiyasi, raqamli ta’lim, modernizatsiya, pedagogik metodlar, interaktiv usullar, kredit-modul tizimi, masofaviy o‘qitish. Аннотация: В данной статье освещаются исторические этапы внедрения инновационных технологий в систему образования Узбекистана, проведенные в этом направлении реформы, влияние государственной политики на модернизацию образования, а также внедрение инновационных педагогических подходов в процесс обучения. Кроме того, анализируются процессы цифровизации системы образования в постнезависимый период, внедрение кредитно-модульной системы, развитие дистанционных образовательных платформ и повышение компетенций преподавателей. Ключевые слова: инновация, образовательные технологии, цифровое образование, модернизация, педагогические методы, интерактивные подходы, кредитно-модульная система, дистанционное обучение. Annotation: This article highlights the historical stages of implementing innovative technologies in Uzbekistan’s education system, the reforms carried out in this direction, the influence of state policy on education modernization, and the integration of innovative pedagogical approaches into the teaching process. Additionally, it analyzes the processes of digitizing the education system in the post-independence period, the implementation of the credit-module system, the development of distance learning platforms, and the enhancement of teacher competencies. Keywords: innovation, educational technology, digital education, modernization, pedagogical methods, interactive approaches, credit-module system, distance learning. Kirish XX asrning oxiri va XXI asr boshlarida dunyo bo‘ylab bilimga asoslangan iqtisodiyotga o‘tish jarayoni kuchaydi. Bu esa ta’lim tizimidan yangicha yondashuvni, innovatsion texnologiyalarni joriy etishni talab qildi. O‘zbekiston mustaqillikga erishgan 1991-yildan boshlab ta’lim sohasida tub islohotlar amalga oshirilmoqda. Ta’lim tizimi rivojini ta’minlash, o‘quv jarayonini modernizatsiya qilish, ilg‘or xorijiy tajribalarni tatbiq etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Innovatsion ta’lim texnologiyalari deganda ta’lim jarayonida yangi axborot-kommunikatsiya vositalaridan foydalanish, o‘qitishning interaktiv metodlari, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, elektron ta’lim platformalari, masofaviy ta’lim, kredit-modul tizimi kabi yangicha yondashuvlar tushuniladi. Tahlil va muhokama INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 14, issue 2, November 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X 31 O‘zbekistonda innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish jarayoni o‘z tarixiy bosqichlariga ega bo‘lib, u mustaqillik davridan boshlab bugungi kungacha izchil rivojlanib kelmoqda. Dastlabki yillarda ta’lim tizimi asosan milliy qadriyatlarni saqlash, o‘quv dasturlarini milliylashtirish va boshqaruv tizimini modernizatsiya qilishga qaratilgan bo‘lsa, keyingi bosqichlarda texnologik innovatsiyalar va pedagogik metodlarni tatbiq etish jarayoni kuchaygan. Mustaqillikning dastlabki yillarida 1992-yilda qabul qilingan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun ta’lim tizimining huquqiy asoslarini belgilab bergan bo‘lsa, o‘quv dasturlarida milliy qadriyatlar, tarix va madaniyat mazmuni kiritilgan. Shu davrda innovatsion yondashuvlar asosan metodik va tashkiliy jihatlarni modernizatsiya qilish bilan cheklangan edi. Ta’limda yangi uslub va texnologiyalarni joriy etish uchun birinchi navbatda o‘qituvchi salohiyati va tajribasi oshirildi, ya’ni o‘qituvchilar professional rivojlanish dasturlariga jalb qilindi [2]. 1997-yilda qabul qilingan “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi” esa innovatsion ta’limning huquqiy va strategik bazasini yaratdi. Ushbu dastur asosida o‘quv standartlari yangilandi, pedagoglar malaka oshirish tizimi takomillashtirildi, shuningdek, kasb-hunar maktablari, litsey va kollejlar tizimi kengaytirildi [3]. Shu davrda o‘quv jarayoniga kompyuter sinflari, multimedia darsliklar va proyektorlar kiritilishi bilan texnologik yangilanishlar boshlangan [4]. Bu esa ta’lim jarayonining interaktiv va vizual jihatdan boyitilishiga imkon yaratdi. Shu bilan birga, o‘qituvchilar innovatsion metodlarni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatini kengaytirdilar. 2000-yillarning boshlarida global raqamlashtirish jarayonlari O‘zbekiston ta’lim tizimiga ham ta’sir ko‘rsatdi. Shu davrda o‘quv jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) keng joriy etildi. Kompyuterlar yordamida darslarni interaktiv tarzda tashkil etish, elektron o‘quv qo‘llanmalaridan foydalanish va o‘quvchilarning mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish asosiy vazifaga aylandi. Shu davrda ta’limning sifatini oshirish uchun o‘qituvchilarning innovatsion pedagogik kompetensiyasi shakllantirilishga boshlangan [4]. 2017-yildan boshlab ta’lim tizimida tub modernizatsiya jarayoni boshlandi. Davlat tomonidan qabul qilingan qarorlar va strategiyalar Oliy ta’lim muassasalarida kredit-modul tizimi, masofaviy va raqamli ta’lim platformalarini joriy etish, ta’lim standartlarini modernizatsiya qilishga qaratildi [5]. Kredit-modul tizimi talabalarga o‘quv jarayonini shaxsiylashtirish, mustaqil o‘rganish va bilimlarni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatini beradi. Bu tizim 2020yildan boshlab oliy ta’limning barcha yo‘nalishlarida faol tatbiq qilinmoqda [6]. 2020-yilda COVID-19 pandemiyasi ta’lim tizimiga keskin ta’sir ko‘rsatdi. O‘zbekiston qisqa muddat ichida masofaviy ta’limga o‘tdi. Shu davrda “ZiyoNET”, “EduMarket”, “Kundalik” platformalari, “Onlayn maktab” telekanali orqali darslar tashkil etildi [7]. Bu jarayon nafaqat talabalarning bilim olish jarayonini davom ettirishga xizmat qildi, balki o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasini oshirishga ham zamin yaratdi. Pandemiya davrida AKT vositalari yordamida darslarni interaktiv va samarali tashkil etish innovatsion texnologiyalarning ta’lim jarayonidagi naqadar muhim ekanini yana bir bor isbotladi. Hozirgi bosqichda O‘zbekistonda ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalar keng qo‘llanilmoqda. Interaktiv metodlar, elektron ta’lim tizimlari (Moodle, Google Classroom, EdX), raqamli baholash tizimlari va virtual laboratoriyalar joriy etilgan. Shu bilan birga, sun’iy intellekt asosidagi adaptiv o‘qitish platformalari ham tatbiq etilmoqda [8], [9]. Bu texnologiyalar talabaning individual rivojlanishiga yo‘naltirilgan, bilimni amaliyotga tatbiq etishga imkon beruvchi vositalardir. Innovatsion texnologiyalardan samarali foydalanish o‘qituvchilardan yangi pedagogik kompetensiyalarni talab qiladi. Shu sababli 2021–2024 yillarda pedagoglar uchun malaka INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 14, issue 2, November 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X 32 oshirish kurslari tashkil etilib, 300 mingdan ortiq o‘qituvchi AKT bo‘yicha qayta tayyorlandi [10]. Bu esa innovatsion ta’limning sifatini oshirish va zamonaviy metodlarni amaliyotga tatbiq etish imkonini berdi. Innovatsion texnologiyalar ta’lim jarayonida quyidagi asosiy afzalliklarni taqdim etadi: Talabalar mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantiradi; Interaktiv metodlar yordamida tanqidiy fikrlash va muammolarni yechish qobiliyatini oshiradi; O‘qituvchilar va talabalar o‘rtasidagi kommunikatsiyani samarali qiladi; Raqamli platformalar orqali baholash jarayoni tez va shaffof bo‘ladi; Ta’lim resurslari global bazalardan foydalanish imkonini beradi. Biroq, innovatsion texnologiyalarni tatbiq etishda ba’zi muammolar ham mavjud. Masalan, masofaviy ta’lim sifatini doimiy nazorat qilish, internet tarmoqlarining barqarorligi, o‘quv resurslarining yetarli darajada boyligi, shuningdek, o‘qituvchilar va talabalar kompetensiyasining farqliligi kabi masalalar hali ham yechimini kutmoqda. Shu sababli davlat va ta’lim muassasalari ushbu jarayonni izchil monitoring qilishi, qo‘shimcha o‘quv resurslari va pedagogik metodikalarni yaratishi zarur. O‘zbekistonning innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish tarixiy tajribasi shuni ko‘rsatadiki, muvaffaqiyatli modernizatsiya bir qancha omillarga bog‘liq: huquqiy bazaning mavjudligi, kadrlar salohiyatini oshirish, texnologik infratuzilma va davlat tomonidan izchil siyosat olib borilishi. Shu bilan birga, talaba va o‘qituvchilarning pedagogik va texnologik kompetensiyasini doimiy ravishda oshirib borish innovatsion ta’limning samaradorligini ta’minlaydi. Xulosa O‘zbekistonda innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish jarayoni tarixan izchil va tizimli tarzda amalga oshirildi. Mustaqillikning dastlabki yillarida milliy ta’lim modeli shakllantirilgan bo‘lsa, keyingi yillarda AKT vositalari o‘qitish jarayoniga keng kirib bordi, hozirgi bosqichda esa ta’lim tizimi to‘liq raqamlashtirilmoqda. Innovatsion ta’lim texnologiyalari o‘quvchi va talaba faoliyatini faollashtirishga, mustaqil fikrlashni rivojlantirishga, bilimlarni amaliyotga tatbiq etish imkonini kengaytirmoqda. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. Yo‘ldoshev J., Usmonov S. Innovatsion pedagogika asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2018. – B. 22–34. 2. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun. – 1992. – B. 1–5. 3. O‘zbekiston Respublikasi “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi”. – 1997. – B. 3–10. 4. Qodirov B. Axborot texnologiyalari va ta’lim. – Toshkent: Fan, 2006. – B. 45–56. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–2909-son Qarori. – 2017. – B. 2–15. 6. Hasanov O. Kredit-modul tizimining pedagogik asoslari. – Toshkent: Ilm Ziyo, 2021. – B. 18–39. 7. “Onlayn maktab” loyihasi bo‘yicha hisobot. – Toshkent: XTV, 2020. – B. 4–27. 8. Ziyoeva M. Interaktiv metodlar va ta’lim samaradorligi. – Qarshi: Nasaf, 2019. – B. 12–41. 9. Karimov R. Raqamli ta’lim ekotizimi. – Toshkent: Innovatsiya, 2022. – B. 30–48. 10. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotnomasi. – 2024. – B. 6–19.