O'ZBEKISTONDA TIBBIYOT MUASSASALARI VA OTMLAR YORDAMIDA TA'LIM TURIZMINI RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 293 O‘ZBEKISTONDA TIBBIYOT MUASSASALARI VA OTMLAR YORDAMIDA TA‘LIM TURIZMINI RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLARI Хошимов Шохрух Гуломович Ведущий специалист Научно-исследовательского института развития туризма при Комитете по туризму Республики Узбекистан ORCID: https://orcid.org/0009-0004-1645-7379 https://doi.org/10.5281/zenodo.17667564 Аnnotatsiya. Maqolada O‘zbekistonda ta’lim turizmini, ayniqsa tibbiy yo‘nalishdagi ta’limni rivojlantirish istiqbollari oliy ta’lim muassasalari va tibbiyot institutlari imkoniyatlari asosida tahli qilinadi. Tadqiqotda respublikada ta’lim turizmining hozirgi holati, jumladan, xorijiy talabalarni jalb qilish ko‘rsatkichlari, rag‘batlantirish tizimi va amaldagi me’yoriyhuquqiy hujjatlar tahlil qilingan. Ayniqsa, mamlakatning yetakchi tibbiyot universitetlari va klinikalarining xalqaro tajribasi, shuningdek, chet el talabalari uchun taklif etilayotgan dasturlar (qisqa muddatli klinik stajirovkalar, ordinatura, magistratura va ilmiy loyihalar) o‘rganilgan. Tadqiqotda O‘zbekistonning noyob tarixiy-ma’naviy merosi va tabiiy landshaftlarini ta’lim turizmi dasturlariga integratsiyalash imkoniyatlari o‘rganilgan. Shuningdek, so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan “O‘zbekiston – ta’lim turizmi markazi” konsepsiyasining ustuvor yo‘nalishlari tahli qilingan. O‘tkazilgan tadqiqot asosida O‘zbekistonda tibbiy yo‘nalishdagi ta’lim turizmini rivojlantirishning dolzarb muammolari va istiqbollari aniqlangan. Kalit so‘zlar: Ta’lim turizmi, O‘zbekiston, tibbiyot muassasalari, oliy ta’lim muassasalari (OTM), xalqaro talabalar, tibbiy ta’lim, klinik stajirovka, iqtisodiy rivojlanish, madaniy almashinuv, tibbiy stajirovka, klinik ordinatura, raqobatbardoshlik, ta’lim eksporti, akademik mobillik, ta’lim xizmatlari, tibbiyot universitetlari, rivojlanish istiqbollari, Infratuzilma, davlat siyosati. Аннотация. В статье рассматриваются перспективы развития образовательного туризма в Узбекистане через призму потенциала медицинских учреждений и высших учебных заведений. В работе проанализированы современное состояние образовательного туризма в республике, включая показатели привлечения иностранных студентов, нормативно-правовую базу и систему стимулирования. Особое внимание уделено изучению международного опыта ведущих медицинских университетов и клиник страны, а также предлагаемых ими образовательных программ для зарубежных студентов (краткосрочные клинические стажировки, ординатура, магистратура и научные проекты). Исследование охватывает возможности интеграции уникального историкокультурного наследия и природных ландшафтов Узбекистана в программы образовательного туризма. Кроме того, в статье представлен анализ приоритетных направлений концепции "Узбекистан - центр образовательного туризма", реализуемой в последние годы. На основе проведенного исследования определены актуальные проблемы и перспективы развития образовательного туризма медицинской направленности в Узбекистане. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 294 Ключевые слова: образовательный туризм, Узбекистан, медицинские учреждения, высшие учебные заведения (ВУЗы), иностранные студенты, медицинское образование, клиническая стажировка, экономическое развитие, культурный обмен, клиническая ординатура, конкурентоспособность, экспорт образования, академическая мобильность, образовательные услуги, медицинские университеты, перспективы развития, инфраструктура, государственная политика. Abstract. This article examines the prospects for developing educational tourism in Uzbekistan through the potential of medical institutions and higher education establishments. The study analyzes the current state of educational tourism in the republic, including indicators of international student recruitment, regulatory framework, and incentive systems. Particular attention is paid to examining the international experience of leading medical universities and clinics in the country, as well as the educational programs they offer for foreign students (shortterm clinical internships, residency, master's degrees, and research projects). The research explores opportunities for integrating Uzbekistan's unique historical and cultural heritage and natural landscapes into educational tourism programs. Furthermore, the article presents an analysis of the priority directions of the "Uzbekistan - Center for Educational Tourism" concept implemented in recent years. Based on the conducted research, current challenges and development prospects of medically-oriented educational tourism in Uzbekistan are identified. Keywords: educational tourism, Uzbekistan, medical institutions, higher education institutions (HEIs), international students, medical education, clinical internship, economic development, cultural exchange, clinical residency, competitiveness, education export, academic mobility, educational services, medical universities, development prospects, infrastructure, state policy. Kirish. O‘zbekiston Mustaqilligiga erishgandan so‘ng ta’lim va turizm sohalarini rivojlantirish bo‘yicha keng qamrovli islohotlarni amalga oshirmoqda. So‘nggi yillarda ko‘plab mamlakatlarda xalqaro ta’lim (ta’lim turizmi) iqtisodiyotning yangi va istiqbolli tarmog‘i sifatida shakllanmoqda. Ushbu maqolaning maqsadi O‘zbekistonning tibbiyot muassasalari va oliy ta’lim muassasalarining (OTM) imkoniyatlaridan foydalangan holda mamlakatda ta’lim turizmini, ayniqsa tibbiy yo‘nalishdagi ta’limni rivojlantirishning zamonaviy tendensiyalari, muammolari va istiqbollarini o‘rganishdan iborat. Tadqiqot jarayonida O‘zbekistondagi ta’lim turizmi holati, jumladan, xorijiy talabalarni jalb qilish ko‘rsatkichlari, amaldagi qonun hujjatlari va rag‘batlantirish tizimi tahlil qilingan. Maqolada mamlakatning yetakchi tibbiyot universitetlari va klinikalarining xalqaro hamkorlikdagi tajribalari, ularning chet el talabalari uchun taqdim etayotgan dasturlar (qisqa muddatli klinik stajirovkalar, ordinatura, magistratura va ilmiy loyihalar) o‘rganilgan. Shuningdek, O‘zbekistonning noyob tarixiy merosi, tabiiy landshaftlari va madaniy boyligi ta’lim turizmi bilan uyg‘unlashtirish imkoniyatlari yoritilgan. So‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan “O‘zbekiston – ta’lim turizmi markazi” konsepsiyasining ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilingan. Oʻzbekistonda tibbiyot yoʻnalishi boʻyicha taʼlim beruvchi oliy taʼlim muassasalari quyidagilar: Ulardan tibbiyotga ixtisoslashtirilgan OTMlar: 1. Toshkent davlat tibbiyot universiteti - mamlakatdagi eng yirik tibbiyot oliygohi. 2. Samarqand davlat tibbiyot universiteti - tarixiy jihatdan muhim tibbiyot markazi. 3. Buxoro davlat tibbiyot instituti - viloyatda tibbiy taʼlimning asosiy markazi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 295 4. Andijon davlat tibbiyot instituti - Fargʻona vodiysidagi yetakchi tibbiyot oliygohi. 5. Urganch davlat tibbiyot instituti - Xorazm viloyati va shimoli-gʻarbiy qismida tibbiyot taʼlimi. 6. Fargʻona davlat jamoat salomatligi instituti - Fargʻona vodiysida tibbiyot taʼlimini rivojlantirayotgan markaz. 7. Qoraqalpog‘iston tibbiyot instituti – G‘arbiy O‘zbekistonda qoʻshimcha imkoniyat. 8. Toshkent davlat tibbiyot universitetining Termiz filiali – Janubiy O‘zbekiston 9. Toshkent davlat tibbiyot universitetining Chirchiq filiali – Toshkent viloyati Farmatsevtika va tibbiyot texnologiyalari: 1. Toshkent Farmatsevtika Instituti - farmatsevtika sohasidagi yagona ixtisoslashtirilgan oliygoh. Tibbiyotga ixtisoslashtirilgan xususiy OTMlar: 1.Akfa (Central Asian University) 2.Kimyo xalqaro universiteti 3.Yevropa tibbiyot universiteti 4.Alfraganus universiteti 5.Farmatsevtika ta’lim va tadqiqot institute 6.Impuls tibbiyot instituti 7.Turon Zarmed universiteti 8.Buxoro innovatsion tibbiyot instituti 9.Osiyo xalqaro universiteti 10.Markaziy Osiyo xalqaro tibbiyot universiteti 11.Xalqaro Nordik Universiteti Tibbiyot fakultetlari boʻlgan boshqa universitetlar: 1. Oʻzbekiston Milliy Universiteti - Biologiya va Tibbiyot biologiyasi kabi yoʻnalishlar. 2. Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti - Biologiya va sogʻliqni saqlash taʼlimi. 3. Samarqand Davlat Universiteti - Biologiya va Tibbiyot biologiyasi yoʻnalishlari. 4. Qoraqalpogʻiston Davlat Universiteti - Biologiya va sogʻliqni saqlash sohasidagi yoʻnalishlar. Barcha tibbiyot OTMlari Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi tomonidan akkreditatsiyadan oʻtgan. Bakalavr (tibbiyot hamshirasi, feldsher, farmatsevt) va magistratura (tibbiyot mutaxassislari) darajalari boʻyicha taʼlim beriladi. Oʻquv dasturlari Oʻzbekiston va xalqaro standartlarga moslashtirilgan. O‘zbekiston sog’liqni saqlash sohasida SSSR davlatlari orasida nechanchi o‘rinni egallagan? Bu savolga aniq va soddagina javob berish qiyin, chunki Sovet Ittifoqi davrida respublikalarning sog‘liqni saqlash sohalari bo‘yicha rasmiy reytinglar tuzilmagan. Biroq, ma‘lumotlar asosida quyidagi mulohazalarni keltirish mumkin: O‘zbekiston SSR sog‘liqni saqlash tizimi SSSR davrida quyidagi o‘rinlarda bo‘lgan: Ijobiy jihatlar (yuqori o‘rinlar egallagan sohalar): INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 296 1. Vrachlar soni bo‘yicha – O‘zbekiston SSR butun Ittifoq bo‘yicha 3-4-o‘rinlarda turgan (Rossiya SFSR va Ukraina SSRdandan keyin). 2. O‘rta tibbiyot xodimlari soni – aholi soniga nisbatan yuqori ko‘rsatkichlarga ega bo‘lib, 2-3-o‘rinlarda bo‘lgan. 3. Tibbiyot institutlari soni – Butun Ittifoq bo‘yicha 4-5-o‘rinni egallagan (Toshkent, Samarqand, Andijon va boshqalar). 4. Pediatriya va akusherlik – aholining yuqori tug‘ilish darajasiga moslashtirilgan rivojlangan tizim. SSSR davridagi O‘zbekistonning tibbiy yutuqlari quyidagi sohalarda namoyon bo‘lgan edi: - Tropik kasalliklar (bezgak, ichburug) va parazitologiya sohasida Butunittifoq ilmiy markazi bo‘lgan. - Gipertoniya va yurak-qon tomir kasalliklari bo‘yicha Toshkentda ilmiy institut faoliyat ko‘rsatgan. - Giyohvandlikka qarshi kurash markazi sifatida tanilgan. Agar umumiy rivojlanish darajasini hisobga olsak, O‘zbekiston SSR sog‘liqni saqlash sohasida o‘rta qatordagi respublikalar guruhiga kirgan: yuqori guruhga (1-2-o‘rin): Rossiya SFSR, Ukraina SSR, Belarus SSR, o‘rta guruhga (3-5-o‘rin): O‘zbekiston SSR, Qozog‘iston SSR, Gruziya SSR, quyi guruhga (6-7-o‘rin): Tojikiston SSR, Qirg‘iziston SSR, Turkmaniston SSR kiritilgan. Bu baholash faqat Sovet Ittifoqi tarkibidagi nisbiy o‘rinni ko‘rsatadi. Mustaqillikdan keyin O‘zbekiston o‘z sog‘liqni saqlash tizimini tubdan isloh qildi va xalqaro standartlarga moslashtirmoqda. Hozirgi kunda O‘zbekistonning sog‘liqni saqlash sohasi xalqaro reytingi qay daraja yetib keldi? O‘zbekistonda tibbiyot yo‘nalishida o‘qiyotgan Pokiston va Hindistonlik talabalar diplomlari qay darajada tan olinadi? O‘zbekistonning sog’liqni saqlash tizimining xalqaro reytingdagi o‘rni. Hozirgi kunda O‘zbekistonning sog'liqni saqlash tizimi rivojlanayotgan, islohotlar bosqichida va barqaror yaxshilanish ko‘rsatayotgan tizim hisoblanadi. An‘anaviy xalqaro reytinglar ko‘pincha iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarni qiyoslaydi, shuning uchun O‘zbekiston yuqori pozitsiyalarda emas, lekin bir qator muhim ko‘rsatkichlarda o'ziga xos yutuqlarga ega. Quyida turli ko‘rsatkichlar bo‘yicha holat: Ko‘rsatkich O‘zbekistonning holati Izohlar WHO (JSK) Tizimlari Reytingi Past-o‘rta o‘rinlar Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining so‘nggi umumiy reytingi 2000-yilda bo‘lib, u yerda O‘zbekiston 189 mamlakat orasida 101-o‘rinda edi. Ammo hozirgi kunga kelib, yuqori tendensiyani ko‘rsatadi hamda 84-o‘rinda baholanadi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 297 O'rtacha umr Ko'rish ~74 yosh (2023) Bu ko‘rsatkich bo‘yicha MDH mamlakatlari orasida o‘rta o‘rinda, Rossiya (73) va Qozog‘iston (73)dan yuqori, ammo Armaniston (76) va Gruziyadan (74) past. Chaqaloqlar o‘limi 1000 tirik tug'ilishga 12-14 ta So‘nggi 20 yilda sezilarli yaxshilandi (1990yilda 40 dan ortiq edi). Hali G‘arbiy Yevropa (3-5) ko‘rsatkichlaridan past, ammo mintaqadagi ba'zi qo‘shnilaridan (Tojikiston, Qirg‘iziston) yaxshiroq hisoblanadi. Xalqaro sifat standartlari Rivojlanmoqda Davlat va xususiylashtirilgan shifoxonalar Xalqaro sifat akkreditatsiyasi (JCI va boshqalar) olish uchun dasturlarni boshladi. Bu turizm va ta’limni rivojlanishi va ishonch uchun muhim. Global Sog'liqni Saqlash Xavfsizligi Indeksi Past (131 mamlakat orasida 99-o‘rin, 2021) Bu reyting pandemiya davrida tizimning tayyorligi va javob berish qobiliyatini o‘lchaydi. Jahon sog ‘liqni saqlash tashkiloti ekspertlarining tahilillarida 2023-2024 yillardagi O‘zbekiston yuqori reytingdagi mamlakat emas, ammo u faol islohotlar olib borayotgan, aholining asosiy sog‘lig‘i ko‘rsatkichlarini yaxshilagan va xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish uchun sarmoya kiritayotgan mamlakatdir. Asosiy maqsad sifat va samaradorlikni oshirishdir. Nega O‘zbekistonga ko‘p mamlakatlardan davolangani kelishadi? Bu savolga javob bir qancha omillar bilan aniqlik kiritish maqsadga muvofiq. O‘zbekistonga davolanish uchun keladigan bemorlar sonining o‘sishi quyidagi asosiy sabablar bilan izohlanishi mumkin: 1. Arzon narxlar (narxga nisbatan yuqori sifat) Bu asosiy omil hisoblanadi. O‘zbekistonda tibbiy xizmatlar G‘arb, Yaqin Sharq yoki hatto Rossiyadagi narxlarniga qaraganda sezilarli darajada arzonroq. Birgina misol, yurak jarrohligi operatsiyasi AQSh yoki Germaniyada $50,000-$100,000 bo‘lsa, O‘zbekistonda $8,000-$15,000 atrofida amalga oshiriladi. Shifokorlar maslahati esa nisbatan juda arzon. 2. Yuqori sifat va tajribali shifokorlar O‘zbekiston Sovet tibbiyot maktabining an‘analariga ega bo‘lib, bu maktab nazariy bilim va amaliyotga qat‘iy e‘tibor bilan ajralib turadi. O‘zbekiston shifokorlari, ayniqsa yirik shifoxonalardagilar, katta bemorlar oqimi tufayli noyob klinik tajribaga ega. Ular ko‘p va ko‘p turdagi kasalliklarni ko‘rib, chuqur amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lishadi. Sovet/Rus tibbiyot maktabining O‘zbekistonga judda ham katta ijobiy ta’siri bo’lgan. Bu maktab fundamental INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 298 bilimlar va diagnostikaga asoslangan, bu ko‘plab mamlakatlar, ayniqsa MDH davlatlari va rivojlanayotgan mamlakatlar tomonidan yuqori baholanadi. 3. Vizalar qulayligi va geografik yaqinlik O‘zbekiston ko‘plab mamlakatlar (jumladan, ko‘plab MDH davlatlari, Turkiya, Yaqin Sharq davlatlari va boshqalar) fuqarolari uchun vizasiz kirish imkoniyatini joriy etgan. Bu tibbiy turizmni sezilarli darajada osonlashtiradi. Geografik joylashuv ham O‘zbekistonni Markaziy Osiyoning markazida joylashgani bilan u Rossiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Ozarbayjon, Hindiston va boshqa ko‘plab mamlakatlar uchun qulay nuqtada joylashgan. 4. Turizm bilan uyg‘unlashuvi ("Medical & Travel") O‘zbekiston noyob tarixiy merosga ega bo‘lib, bemorlar va ularning hamrohlari davolanish davomida sayyohlik qilishlari mumkin. Bemor operatsiyadan keyin tuzalib ketayotgan vaqtda Samarqand, Buxoro, Xiva kabi qadimiy shaharlarni ziyorat qilishi mumkin. Bu "davolanish va dam olish" kombinatsiyasi tibbiy turizmni yanada jozibador qiladi. Davlatning faol siyosati. O‘zbekiston Hukumati tibbiy turizmni rivojlantirishni aniq maqsad qilib qo‘ygan. Maxsus viza ishlab: "Tibbiy turizm" va “Talim turizmi”maqsadida kelgan chet elliklar uchun soddalashtirilgan vizalar tartibi ko‘p chet el fuqarolarini o‘ziga jalb qilmoqda. Xalqaro shifoxonalar: Toshkent va boshqa yirik shaharlarda xalqaro standartlarga (JCI va boshqalar) mos keladigan, xorijiy tillarda so‘zlashuvchi xodimlari bo‘lgan shifoxonalar va klinikalar ochilganligig hamda shifoxonalar o‘zlarining tibbiy xizmatlarini xalqaro ko‘rgazmalar va onlayn-platformalar orqali faol targ‘iboti sohaning taraqqiy etishiga xizmat qilmoqda. Muayyan sohalarda ixtisoslashuv O‘zbekiston ayrim tibbiy sohalarda mintaqaviy markazga aylanib bormoqda. Kardiologiya va yurak Jarrohligi, ongatologiya (suyak iligi transplantatsiyasi), pediatriya va neonatologiya, oftalmologiya (ko‘z kasalliklari), onkologiya, stomatologiya narxga nisbatan va sifat nisbati ancha juda yuqori sanalib bemorlar va talabalarning O’zbekistonda bo‘lishlarining asosiy sabablaridan biriga aylangan. Hozirgi kunda, O‘zbekistonga davolanish maqsadida va tibbiyot ta’limi maqsadida MDH davlatlaridan - Rossiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Ozarbayjon, Belarus, Yaqin Sharqdan Turkiya, Eron, Afg‘oniston, Janubiy Osiyodan Hindiston, Pokiston, Bangladesh va Xitoy (ayniqsa, g‘arbiy viloyatlardan) fuqarolar tashrif buyurishmoqda. Janubiy Osiyo davlatlari, xususan Pokiston va Hindistonlik talabalarining O‘zbekistondagi tibbiyot ta’limiga qiziqishlarining ortib borishi. O‘zbekistonda tibbiyot yo‘nalishi bo‘yicha o‘qigan Pokiston va Hindistonlik talabalarning diplomlari ularning vatani va boshqa mamlakatlarda quyidagi tartibda tan olinadi. Pokiston - PM&DC (Pakistan Medical & Dental Council) talab qiladigan Litsenziyalash Imtihonlarini topshirish shart. O'zbekistondagi universitet PM&DC tomonidan tan olingan bo'lishi kerak. Talabalar Klinik Ko'nikmalar va Bilimlarini tasdiqlovchi sinovlardan o o‘tishlari mumkin. Bu jarayon qiyin, ammo agar universitet ro'yxatga olingan bo'lsa, imkoniyat mavjud. Hindiston - Har qanday chet elda tibbiyot ta'limi olgan talaba NMC (National Medical Commission) tomonidan o'tkaziladigan "FMGE" (Foreign Medical Graduates Examination) deb ataladigan majburiy litsenziyalash imtihonidan o'tishi shart. Ushbu imtihondan o'tish darajasi odatda past (20-30%). Shuningdek, universitet NMC tomonidan tan olingan bo'lishi kerak. Pokiston va Hindistonlik talabalar INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 299 O'zbekistonga o'qishga kelishdan oldin, ularning maqsadli oliygohlari ularning vatanidagi tibbiyot kengashi (PM&DC yoki NMC) tomonidan tan olinganligiga ishonch hosil qilishlari . Aks holda, ular vatanda kasb egallash huquqini olishda jiddiy muammolarga duch kelishlari mumkin. Arab dunyosi (Saudiya Arabistoni, BAA, Quvayt va boshqalar) Bu mamlakatlar ko‘pincha O‘zbekiston diplomlarini, ayniqsa universitet va dastur sifatiga qarab, nisbatan yaxshi qabul qilishadi. Ammo ular ham litsenziyalash imtihonlari (masalan, Saudiyadaki "SCFHS" imtihoni) va stajirovka talab qilishlari mumkin. Amerika qo‘shma shtatlarida talabalar USMLE (United States Medical Licensing Examination) qator imtihonlarini topshirishi va rezidenturaga qabul qilinishi kerak. O‘zbekiston diplomlari "ECFMG" tomonidan akkreditatsiya qilingan bo'lishi kerak, bu an‘anaviy ravishda G‘arb tizimlari uchun ham qiyin sanaladi. Har bir Yevropa mamlakatining o‘zining qat‘iy tan olish qoidalari mavjud. Shuning uchun talaba individual baholash va qo‘shimcha imtihonlar jarayonidan o‘tishi kerak bo‘ladi (masalan, Germaniyada "Kenntnisprüfung" yoki Buyuk Britaniyada "PLAB" - garchi UK hozir o‘z tizimini o‘zgartirayotgan bo‘lsa ham). Tibbiyot ta‘limi turizmida “Litsenziyalash iImtihoni” de-fakto jarayon hisoblanadi, buni O‘zbekiston yoki Hindiston o‘ylab topgan emas. Dunyoning deyarli barcha mamlakatlar chet elda tibbiyot yo’nalishida o‘qigan talabalardan o‘z litsenziyalash imtihonlaridan o‘tishlarini talab qiladi. Yani O‘zbekistonga xos emas, balki global amaliyotdir. Bu hodisa bir qator omillarning murakkab birikmasidan kelib chiqadi. Quyida Farg'ona vodiysi (Andijon, Farg'ona), Xorazm, Toshkent va Buxoroga Janubiy Osiyo (asosan, Hindiston, Pokiston, Bangladesh, Nepal) dan tibbiyot talabalari kelishining asosiy sabablari tahlil qilingan: Xulosa qilib aytganda, Janubiy Osiyolik talabalar o‘z mamlakatlaridagi qiyin shartlar (qattiq raqobat, baliq narxlar) bilan O‘zbekistondagi qulay shartlar (arzon narxlar, soddaroq kirish, sifatli ta’lim, tan olingan diplom) o‘rtasidagi optimal muvozanatni topishgan. Ular yuqori sifatli, ammo arzon tibbiyot ta’limini topishmoqda va O‘zbekiston bu talabni bajarishga muvaffaq bo'lmoqda. Bu tendensiya O‘zbekistonning Markaziy Osiyoda va undan tashqarida tibbiy ta'lim markazi sifatidagi obro‘sini mustahkamlamoqda. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston tibbiyot muassasalari va OTMlarining salohiyati ta’lim turizmini, xususan, tibbiy ta’lim turizmini rivojlantirish uchun katta imkoniyatlarga ega. Biroq, bu sohani yanada rivojlantirish uchun xalqaro reytinglarni oshirish, xorijiy talabalar uchun turar-joy va infratuzilmani takomillashtirish, marketing va brending siyosatini faollashtirish, shuningdek, viza va aralashuvchi ta’lim dasturlarini soddalashtirish kabi chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur. O‘zbekistonga tibbiy turistlar ko‘plab kelishining asosiy sababi yuqori sifat, arzon narx va qulay geografik joylashuvning muvaffaqiyatli kombinatsiyasidir. Davlatning bu sohani qo‘llab-quvvatlaydigan siyosati va noyob madaniy meros bu jarayonni tezlashtirmoqda. O‘zbekiston tobora Markaziy Osiyoning tibbiyot markaziga aylanib bormoqda. Ushbu yo‘nalishda davlat va oliy ta’lim muassasalari o‘rtasida yaqin hamkorlik asosida ishlash mamlakat iqtisodiyotiga sezilarli daromad olib kirish, O‘zbekistonning xalqaro ta’lim bozoridagi obro‘sini oshirish va madaniy almashinuvni rag‘batlantirish imkoniyatini beradi. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “MEDICAL TOURISM IN THE 21ST CENTURY: SUSTAINABLE MODELS AND CUTTING-EDGE PRACTICES”, NOVEMBER 10-12, 2025 300 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Mavzu: Oliy ta’lim muassasalari reyesti va litsenziyalar. https://edu.uz/uz/pages/oliy-talim-muassasalari (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024) 2. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Statistika boshqarmasi. Sog‘liqni saqlash ko‘rsatkichlari va hisobotlar. https://ssv.uz/uz/page/statisticheskie-dannye (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.) 3. World Health Organization (WHO). Global Health Observatory. Uzbekistan health data. https://www.who.int/data/gho/data/countries/country-details/GHO/uzbekistan (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.) 4. National Medical Commission (NMC), India. Information for Foreign Medical Graduates (FMGE). https://www.nmc.org.in/information-desk/for-students-to-study-md-ms-abroad/ (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.) 5. Pakistan Medical & Dental Council (PM&DC). Recognition of Foreign Qualifications. https://www.pmdc.org.pk/Registration/tabid/123/Default.aspx (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.) 6. Joint Commission International (JCI). Accredited Organizations Directory. https://www.jointcommissioninternational.org/accredited-organizations/ (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.) 7. The World Bank. Data: Uzbekistan. Life expectancy at birth, total (years). https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.IN?locations=UZ (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.) 8. UZMEDTRAVEL rasmiy veb-portali (O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Tibbiy Turizm Markazi). Tibbiy turizm ko‘rsatiladigan shifoxonalar va xizmatlar. https://uzmedtravel.uz/ (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.) 9. U.S. Department of State - Bureau of Consular Affairs. Visa requirements for Uzbekistan. https://travel.state.gov/content/travel/en/international-travel/InternationalTravel-Country-Information-Pages/Uzbekistan.html (Murojaat qilingan sana: 25.10.2024.)