O'quvchilarning shaxsiy karyerasini rejalashtirish ijtimoiy-pedagogik muammo sifatida

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №11 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1314 sahifa, 4-noyabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, noyabr, 11-son MUNDARIJA Oilaning maktabgacha yoshdagi bolalar estetik tarbiyasidagi o‘rni ..............................................................24 Abdullayeva Ma’sudaxon Abdubannayevna Boʻlajak informatika oʻqituvchilarini pedagogik faoliyatga metodik tayyorlash texnologiyalari ......................27 Abdubannoyeva Muxlisaxon Iqboljon qizi, Abdullayev Alibek Qodiraliyevich Oliy ta’lim muassasalarida bulutli xizmatlardan foydalanish zaruriyati .........................................................30 Abdullayev Alibek Qodiraliyevich, Turdaliyeva Muslimaxon Jahongir qizi Raqamli texnologiyalar yordamida fortepiano chalishni o‘rgatish metodikasi ..............................................34 Abduvaxobova Nilufar Abdumannon qizi Maktabda fizika fanini o‘qitishda innovatsion yondashuv .............................................................................38 Alinazarova Mahfuza Tasavvufdagi “komil inson” konsepsiyasining hozirgi ta’lim tizimida shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv sifatida talqini ..........................................................................................43 Aqilxonov Saidolimxon Abdurashid o‘g‘li Tabiiy-ilmiy savodxonlikni shakllantirish omillari va pedagogik shart-sharoitlar ............................................48 Choriyeva Gulbaxor Shotemirovna Robototexnika fanini o‘qitishda axborot texnologiyalaridan foydalanib mustaqil ta’limni tashkil etish .......... 53 Elmonov Sirojiddin Mamadiyarovich Xalqaro baholash dasturlarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini baholash bo‘yicha jahon tajribasi ...............................................................................58 Ergasheva S. T. Boshlang‘ich ta’limda tabiiy fanlar orqali o‘quvchilarning kognitiv salohiyatini rivojlantirish .........................61 Eshmamatova Dilnoza Jovli qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarning aqliy salohiyatini oshirishda tarbiyachi mahorati .................................. 64 Karimova Gulzodaxon Marufjon qizi Bo‘lajak texnologik ta’lim o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishni takomillashtirish .......68 Hojikarimova Gulasal Tadjialiyevna Xorijiy talabalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda elektron platformalar yaratish ....................................................71 Jo‘rayeva Matluba Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun raqamli ta’lim muhitini modellashtirish va uning samaradorlik omillari .............74 Komilova Z. X. O‘qituvchi kasbiy faoliyatida muloqot madaniyati .........................................................................................80 M. Yu. Mahkamova Psixologiya fanini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va talabalarda tahliliy fikrlashni shakllantirish masalalari ..................................................................................86 Madazizova Dilfuza Raxmatullayevna Integrating Listening and Speaking Skills in ESP (English for Specific Purposes) Classes ......................... 90 Madina Tilavova Bolalarni maktabga tayyorlash jarayonida neyropedagogik yondashuvlar ...................................................94 N. O. Saidova Tibbiyot oliy ta’lim muassasalarida radiologiya fanini o‘qitishda raqamli texnologiyalarning metodologik roli..................................................................................................99 Nazarova Gulchexra Shuxratdjonovna Ijodkorlik tushunchasining mohiyati va uning ta’limdagi roli .........................................................................103 Ochilova Dilbar Isroilovna Alaliyani boshqa nutqiy nuqsonlar bilan farqli xarakteristikasi ......................................................................108 Oripova Zilola Ingliz tilini o‘qitishda suggestopediya metodini joriy etishning samaradorligi ...............................................113 Pulatova Sitora Abdurazzoq qizi Oliy ta‘lim muassasalari menejerlarining kasbiy-boshqaruv kompetentligi tushunchasi va uning tarkibiy qismlari ...................................................................................................................................118 Qarshiboyev Sharof Egamnazarovich Koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirishning yosh badmintonchilar texnik-taktik tayyorgarligiga ta’siri .......122 Qurbanova Ilmira Alisher qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, noyabr, 11-son Blended Learning .........................................................................................................................................125 Quvandikova Xadicha Fizika darslarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish ...........................................................129 Raxmanov Valijon Turdaliyevich, O‘razaliyev Alijon Xasan o‘g‘li “Qurilish jarayonlari texnologiyasi” fanida loyihalash kompetentligining tarkibiy tuzilmasi va uni raqamli ta’limga moslashtirish.................................................................................................................135 Raxmonova Nazokat Umaraliyevna Vitagen texnologiyalar asosida talabalar mediamentalitetini rivojlantirishda sun’iy intellekt (AI) dasturlaridan foydalanishning tahliliy modeli ..................................................................140 Rustamova Nodira Rustamovna Talabalarda kooperativ ta’lim asosida motivatsiyani rivojlantirish usullari ....................................................145 Sitora Toshmatova STEAM yondashuvi asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ kompetensiyani shakllantirishning zaruriyati ..........................................................................................................................149 Tashibekova Munojat Xoshimovna Musiqa ta’limining pedagogik asoslari va metodik tizimi ..............................................................................153 Toshpulatova Saida Kuzibaevna Texnologiya fanini o‘qitishda eng samarali metodlardan foydalanish ...........................................................158 Turdiyeva Shahzoda Eshdavlat qizi Enhancing University Students’ Self-Directed Learning Through Edtech Tools ...........................................161 Ulasheva Lobar Fanlararo loyiha ishlarini tashkil etish orqali o‘quvchilarning dizayn fikrlash salohiyatini oshirish ................ 164 Valiyeva Nargiza Athamboyevna Alohida ta’lim ehtiyojiga ega o‘quvchilarning kasbiy faoliyatga tayyorlashning pedagogik-psixologik asoslari.......................................................................................................................169 Xakimova Sarvinoz Sharifjon qizi Sun’iy intellekt asosida yaratilgan ta’lim platformalari: samaradorlik tahlili va pedagogik yondashuvlar ......173 Xanbabayev Xakimjon Ikramovich, Erkinov Jasurbek Hasanjon o‘g‘li Tasavvufdagi “muhosaba” va “tafakkur” amallarining o‘z-o‘zini refleksiya metodlari sifatida qo‘llanilishi .....176 Xoshimov Nuriddin Mamadaliyevich Milliy sport va ommaviy o‘yinlarning badiiy-estetik ahamiyati .......................................................................182 Yaxyayeva Sojida Abdurahimovna Ota-ona mehrining bola psixologiyasiga ta’siri .............................................................................................185 Yulchiyeva Shohsanam Dilshod qizi Nutq rivojlаnishi orqаdа qolgаn bolаlаrdа qo‘llаnilаdigаn innovаtsion usullаri sаmаrаdorligi ......................189 Аhmedovа Nаrgizа Muzаffаrovnа Факторы, сдерживающие развитие науки в контексте требований к диссертационным работам ....... 193 Зайналов Жахонгир Расулович, Нурмухамедов Аббос Мамадалиевич, Шадманов Камолиддин Кажакджанович, Самигова Нодира Хамидуллаевна Структура и стратегии развития предметных компетенций ....................................................................197 Наимова Мафтунабону Файзулложоновна Психологическая консультация: современная практика, задачи и перспективы развития ..................203 Раупова Шохида Ахроровна Подготовка будущих педагогов к инклюзивному обучению детей с ограниченными возможностями здоровья: задачи и перспективы ......................................................207 Сайфутдинова Насиба Нурматовна Формирование иноязычной грамотности у курсантов военных вузов: социально-психологические факторы.......................................................................................................211 Сулейманова Нилуфар Камиловна O‘qituvchi shaxsiy kompetensiyasining mohiyati va pedagogik faoliyatdagi o‘rni ........................................214 Abdiraxmonova Guliston Muzaffar qizi Bolalarda axloqiy qadriyatlarni shakllantirish jarayonining milliy va umuminsoniy tamoyillari ......................218 Abdumutalipova Gulshodaxon Nurbek qizi Fuqarolik jamiyatida huquqiy madaniyat va uni rivojlantirish jarayonlari ......................................................221 Abdusalimova Shaxnoza Quduratullayevna Taʼlim menejmenti tizimida o‘qituvchining nutq madaniyatini rivojlantirish strategiyalari ..............................224 Abduxalilova Iroda Nozimxonovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, noyabr, 11-son O‘zbekistonda yoshlarni ijtimoiy-pedagogik hamkorlikda tarbiyalashda “Uzluksiz ma’naviy tarbiya konsepsiyasi”ning ustuvor vazifalari ..................................................................229 Abirova Umida Nazarovna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini inklyuziv ta’lim sharoitida differensiyalashtirilgan dars mashg‘ulotlarini tashkil etishga o‘rgatish (kompetentligini shakllantirish/rivojlantirish) usullari.....................232 Adhamova Diyora Sanjar qizi Musobaqa faoliyati samaradorligini oshirishda sambochilarning energiya sarfi va tiklanish mexanizmlari tahliliy .......................................................................................................................239 Tangriyev Abdukarim Tovashevich Aksiologik yondashuv asosida bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining harakat faolligini takomillashtirishning ijtimoiy-pedagogik zaruriyati ........................................................................................244 Hafizov Shahriyor Shavkatovich Bo‘lajak tarbiyachilarning transversal: tanqidiy va innovatsion fikrlash kompetensiyalari ............................248 Jaloliddinova Maftunaxon Mahmudjon qizi Axborotning gnoseologik mohiyati ................................................................................................................ 256 Kamolova Munojatxon Jaloldinovna Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirish yo‘llari ..........................................................................259 Mamatova Aziza Bo‘riboyevna Akademik litseylarda kimyo fanini o‘qitishda raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari .... 262 Maxamadiyev Sharofiddin Jumaboyevich Pedagogik oliy ta’limda talabalarning kasbiy ijtimoiylashuvini korporativ madaniyat asosida rivojlantirish metodikasi.................................................................................267 Maxkamova Dilafruz Aliyevna Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun xorijiy tillarni o‘qitishda lingvomadaniy yondashuv ...........................................271 Normamatova Kamola Gulmamat qizi O‘zbek tili izohli lug‘atida iboralarning grammatik tavsifi (bosh komponentli iboralar misolida) ....................274 S. Sh. Azamatova Oila instituti va gender tenglikni ta’minlashning ijtimoiy-huquqiy muammolari .............................................277 Salayeva Aziza Muhammatmurot qizi Gender yondashuv asosida talaba-qizlarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishning namunaviy mezonlari .......282 Xolova Mohigul Shavkatovna Pedagogika yo‘nalishi talabalari huquqiy savodxonligini rivojlantirish metodlarini takomillashtirish .............287 Xudoyberganov Atham Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida leksik komponentlikni TRIZ texnologiyasi yordamida rivojlantirish ............291 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Fayzullayeva Nazokat Uchqun qizi Цифровизация и трансформация образования как социально-педагогическое явление ....................295 Кадирова Наргиза Азаматовна Методика формирования креативного мышления у студентов-филологов на основе проблемно-ориентированных заданий (на материале английского языка) .........................298 Мамырбаева Дина Bolalar nutqini rivojlantirishning pedagogik va psixologik asoslari ...............................................................304 Mamadjonova Sakina Mo‘minjonovna, Maxmudova Oygul Toxirjonovna Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda morfologik kompetentlikni shakllantirish .........................................309 Ganiyeva Shodiya Azizovna Модель “4+1+1” как ключевой механизм в системе практической подготовки учителей музыки .........313 Мухитдинова Малохатхон Саиджабборовна Tarbiya fanini oʻqish samaradorligini oshirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish ..............................317 Nazarova Nasiba Abdullayevna Tarbiyachining kasbiy psixologik xususiyatlari .............................................................................................. 320 Shamshetova Anjim Karamaddinovna Boshlang‘ich ta’limda tarbiya nazariyasi va metodologiyasi .........................................................................323 Bo‘ronova Iroda Bo‘ronovna Yosh dzyudochi qizlarning mashgʻulotlar jarayonida jismoniy tayyorgarligini oshirish texnologiyalari .........327 Matmuratova Iroda Baxtiyor qizi “Odob us-soliḥin” asarida yoritilgan axloqiy-didaktik g‘oyalar va uning pedagogik mazmuni ....................... 332 A. N. Nusratov Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini kasbiy kompetentligini takomillashtirishning metodik asoslari .....336 Xolmatov Pardaboy Qoraboevich, Abdurasulova Dilnoza AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari faoliyatida loyihalashtirishning o‘rni ................................................342 Abdusattorova Go‘zalxon Abdulxabib qizi Tibbiyot va frazeologiya inson omilida ..........................................................................................................346 Achilov Muzaffar Norquliyevich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida fazoviy tasavvurlarni rivojlantirishda matematikaning ahamiyati ...............349 Mamasaidova Muhabbat Abdusalom qizi, Akbaraliyeva Marjona Xurshid qizi Ekoestetik kompetensiyani shakllantirishning xorijiy va milliy tajribalar tahlili ..............................................354 Alijonova Maftuna Maxamadjon qizi Pedagogik jarayonda talabalarda qadriyatli munosabatlarni shakllantirish mexanizmlari ............................ 359 Alikulova Muxayyo Sherovna Ingliz ritsarlik romanlarining lingvopoetik tahlili .............................................................................................362 Durdona Boychayeva, Aliyeva Elmira Maktabgacha ta’limda estetik tarbiya berishning pedagogik asoslari ...........................................................365 Altibayeva Gulbaxor Majitovna Kasbiy kompetensiya tushunchasining mazmuni mohiyati va tarkibiy tuzilmasi ..........................................369 Axmadjonova Jasmina Jamshid qizi Developing Writing Competence Among CEFR B1 and Ielts Learners Experiencing Difficulties in English Language Acquisition .....................................................374 Ayturaev Majid Mavlankhanovich Ta’lim jarayonida ijtimoiy intellektni rivojlantirishning milliy qadriyatlarga asoslangan modeli ......................378 Azamov Umarxon Yaxyoxonovich Complications in Teaching Argumentative Speech to Students in Grades 8–9 ............................................383 Buribayeva Aziza Ismatillaevna Interfaol o‘yinlar orqali maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy-emotsional ko‘nikmalarni shakllantirishning pedagogik asoslari .....................................................................................386 Buriyeva Aziza Nematovna Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida maktabgacha katta yoshdagi bolalarning ijodiy faolligini shakllantirish .......................................................................................................390 Davronova Sevinch O‘quvchilarda milliy va umummadaniy kompetensiyani rivojlantirishda maqollardan foydalanish bo ‘yicha manbaallar tahlili ...................................................................................394 Boltayeva Barno, Eliboyeva Surayyo Abdukarim qizi Social Roots and Psychological Consequences of Domestic Violence ........................................................399 Dumarova Gulfira Kozimbekovna, Mamadaliyeva Gulmira, Sultonova Zulhayo The Transversal-Methodical Competence of a Preschool Educator is the Foundation of Effective And Quality Education ................................................................................... 402 Ergasheva Barno Ziyavitdin kizi Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berishning innovatsion yo‘llari ...........................................406 Erkinova Mehriniso Ro‘ziboyevna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish savodxonligini oshirish strategiyalari ............................................411 Eshonkulova Hilola Rajab qizi Ta’lim jarayonida o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqotning bilish faoliyatiga ta’siri ..............................415 Habibova Shyira Baxtiyorovna Ruhiy rivojlаnishi sustlаshgаn boshlаngʻich sinf oʻquvchilаridа o‘qish buzilishlаrini аniqlаsh vа bаrtаrаf etish ..............................................................................................419 Ikromova Sarvinoz Siroj qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarda riskologik kompetentlikni shakllantirishning pedagogik-psixologik xususiyatlari ..... 424 Jabborova Dilafruz Furqatovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda chet tili o‘rganish jarayonida kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishning psixologik asoslari....................................................................................428 Jurayeva Sugʻdiyona Shamsiddin qizi Transforming Education: The Impact of Emerging Technologies on Modern Pedagogical Practices ..........431 Kadirova Ferangiz Himmatillo qizi Salomatlik etikasi konsepsiyasi va pedagogik madaniyat – talabalar ma’naviyati va dunyoqarashini shakllantirishdagi roli ....................................................................435 Kamalova Yoqutxon Bahodirovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, noyabr, 11-son Tarbiyachilarning kasbiy mahoratini takomillashtirish va pedagogik faoliyat samaradorligini oshirish omillari .....................................................................................439 Kenjayeva Dildora Terkashevna Maktab ta’lim tizimida innovatsiyalarning o‘rni va ahamiyati ........................................................................443 Kistabayeva Gulchexra Djurakulovna Kichik maktab yoshi davrida o‘quv faoliyati va o‘quv motivlarining shakllanishi ...........................................448 Latifa Zarifovna Korayeva Maktabgacha ta’lim tizimining raqamlashtirilishi: xalqaro tajriba va istiqbollar .............................................451 Mahmudova Zulfiya Homidovna, Hoshimova Dilnoza Boymirzoevna Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini dizayn tafakkurga o‘rgatishda STEAM yondashuvining didaktik imkoniyatlari .............................................................................................454 Mamadaminova Munisa Maxmudjon qizi, Boboxonova Shodiyona Rustam qizi Tabiatni asrash – kelajakni asrash: Buxoro misolida ....................................................................................459 Mardonova Saodat Muzaffarovna Bo‘lajak pedagoglarda o‘z-o‘zini baholash kompetentligini shakllantirish va rivojlantirish ............................463 Meyliyeva Nafosat Gulomovna Sun’iy intellektning ta’limda kognitiv va metakognitiv jarayonlarga ta’siri .....................................................466 Murodov Ulug‘bek O‘tkir o‘g‘li Maktabgacha ta’limda inklyuziv ta’limning tashkil etilishi..............................................................................470 Mustofoyeva Muhabbat Husniddin qizi The Effectiveness of Art Therapy in Working With Children Experiencing Emotional Stress .......................473 Nargiza Khayrullayevna Ortikova, Laziz Azizovich Normuratov Maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarining musiqiy qobiliyatlarini rivojlantirish mexanizmlari .....................477 Ortiqov Akmaljon Abdusalom oʻgʻli CLIL metodining O‘zbekiston ta’lim tizimida qo‘llanilishi ...............................................................................481 Qarshiyeva Sarvinoz Ural qizi The Use of Mobile Apps to Build Vocabulary Proficiency .............................................................................486 Kosimov Sunnat Ravshan ugli Yoshlar tafakkurini rivojlantirish va ma’naviyatini oshirishda tasviriy san’atning o‘rni ................................... 490 Quvonchbek Abduxamidov Axborot texnologiyalari ta’sirida san’at tushunchasining o‘zgarishi ..............................................................494 Rajabova Laylo O‘tkir qizi Bo‘lajak tarbiyachilarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish texnologiyalari ........................................498 Ramozonova Bahoroy Sadriddinovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqiy kompetentsiyalarini shakllantirishda innovatsion yondashuvlarning pedagogik asoslari .............................................................501 Yusufzoda Shabnami Yunus, Rashidova Saida Ravshonbek qizi Axborot texnologiyalarini fizika darslarida qo‘llash .......................................................................................506 Raxmanov Valijon Turdaliyevich, O‘razaliyev Alijon Xasan o‘g‘li Axborot xavfsizligini o‘qitishda sun’iy intellektdan foydalanish afzalliklari ....................................................510 Raxmetova Lazzat Eshitishda nuqsoni bo‘lgan bolalarning psixologik xususiyatlarining o‘ziga xosligi ......................................513 S. A. Mamatisayeva Androgogik yondashuvning integrativ metodikasi ........................................................................................517 Sattorova Shaxlo Axadovna Gendered Language in Uzbek and English Media Discourse ......................................................................520 Sultonova Charos Iskandar kizi Maktabga tayyorlov yoshdagi bolalarda ijtimoiy ekologik dunyoqarashni shakllantirishga ta’sir qiluvchi omillar ...................................................................................527 Suyunova Matluba Abdusaidovna Empatiya shifokor–pasiyent munosabatida: tibbiyot talabalarining psixologik tayyorgarligi ......................... 531 Tajiboyeva Odinaxon Rustamjon qizi, Qurbonova Fotima Farhodjon qizi Modern Approaches to Teaching Grammar .................................................................................................. 534 Tuychiyev Azamat Farkhod ugli The Importance of Psychological Preparation of Preschool Children for School Education ........................538 Turamov Muhammadzohid Rustamjon o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, noyabr, 11-son Bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachi-pedagoglarining kasbiy-axloqiy kompetentligini rivojlantirish ..................................................................................................541 Xabibullayeva Sayyoraxon Maxamadali qizi Imkoniyati cheklangan va sog‘lom bolalar faoliyatida universal ta’limning imkoniyati ..................................544 Xolmatova Sarvinoz Raxmatilla qizi Kurashchilarning umumiy va maxsus sport tayyorgarliklari ..........................................................................548 Xudoyberganov Javlonbek Soatboy o‘g‘li Tayyorlov guruhi tarbiyalanuvchilarida ekologik kompetentlik tushunchalarini rivojlantirish bosqichlari .......551 Yarova Gulhayo Fazliddin qizi Arxitеktura va dizayn yo‘nalishi bitiruvchilarini kasbga yo‘naltirish vositasida axborot almashish jarayonlarini optimallashtirish mеtodikasini takomillashtirish..........................................555 Kuchimov M. K. Yuqori sinf o‘quvchilarining ma’naviy kompetentligini jadidlarning pedagogik qarashlari asosida shakllantirish metodikasi (Temurbeklar maktablari misolida) .........................................559 Quldashev Murodjon G‘aniyevich Лингвистическое исследование влияния социальных сетей на синтаксические изменения в языке современного поколения ................................................................562 Шавилова Наталья Сергеевна Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining nutq madaniyati .......................................................................................566 Islamova Dilfuza Dilshodovna, Gulimbayeva Barno Особенности гражданского воспитания обучающихся в системе “школа–махалля” в Узбекистане ...570 Хайдаров Шавкат Шамсиддин угли Mantiqiy masalalarni bajarishning metodik usullari ......................................................................................575 Tosheva Yulduz Bo‘lajak ofitserlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda pedagogik-psixologik omillar (jamoat xavfsizligini ta’minlash bo‘linmalari misolida) ....................................579 Yarmatov Akbar Normurotovich Yosh harbiy xizmatchi ofitserlarda muloqot madaniyatini samarali shakllantirish muammosining xorijiy tadqiqotlardagi talqini ................................................................................................582 Matyakubov Elyor Rajapovich Umumiy pedagogika fanini o‘qitishda formativ baholash metodikasini joriy etish texnologiyasi ..................586 Sobitjon Xalimov Hoshimjonovich Формирование компонентов эмоционального интеллекта у детей дошкольного возраста с дефектами речи на основе сказкотерапии ............................................................................590 Эркинова Фазилат Миразиз қизи O‘zbekistonda asalariсhilikning rivojlanishi...................................................................................................593 Abdullayeva Maxsudaxon To‘lanovna 14–16 yoshli dzyudochilarda hujum kombinatsiyalari va ularni musobaqaviy sharoitda qo‘llash usullarini takomillashtirish..........................................................................596 Abduraxmanova Iroda Xayrullayevna Oliy ta’limda aksiologik tarbiya mexanizmlarini takomillashtirish ijtimoiy ehtiyoj va pedagogik muammo sifatida.........................................................................................................................602 B. S. Siddikov Sport mashg‘ulotlar davomida mushak va suyak tizimi rivojlanishi ..............................................................606 Bo‘ronova Habiba Erkin qizi Stol tennisi o‘yini texnikasi ............................................................................................................................ 609 Ibragimov Abduqahhor Abdulaziz o‘g‘li Biologiya fanini o‘qitishda zamonaviy platformalarning afzalliklari: Wordwall, Educaplay, Blooket, Genially, Kahoot platformalari .....................................................................613 Kalandarova Dilnoza Samandarovna, Qodirova Madina Nosirovna Oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan paraarmrestlingchi talabalarni musobaqa oldidan texnik tayyorgarligini takomillashtirish ............................................................................617 Karimov Faxriddin Xurramovich Developing Critical Reading Skills Through Content-Based Instruction ....................................................... 621 Mekhmonkulov Burkhon Ma’ruf ugli Tog‘li va shahar hududida ta’lim oluvchi tinglovchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini taqqoslash ........626 Mirjamolov Sirojiddin Xayriddinovich AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, noyabr, 11-son STEAM ta’lim texnologiyasini maktabgacha ta’limda qo‘llashning me’yoriy-uslubiy asoslari ...................... 1233 G‘afforova Xurriyat Yangiboyevna Kimyo fani o‘rganuvchilari ongida moddalarning hosil bo‘lish jarayonining mazmun-mohiyatini ularning genetikasiga asoslab tushuntirish .................................................................................................. 1238 Jabbarova Dilafro‘z Bo‘riyevna Application of Artificial Intelligence-Based Learning Activities for Developing Critical Thinking in Teacher Training ................................................................................... 1242 Masharipova Nargiza Otakhonovna, Xudayberganova Madinabonu Qudratovna Yuqori malakali darvozabonlarning jismoniy tayyorgarligini oshirish uslubiyati ........................................... 1246 Maxmudov Azamjon Muxtorovich Multimediali elektron vositalar asosida axborot texnologiyalari fanini o‘qitishda STEAM ta’lim metodlaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari ............................................................. 1250 Patidinova Dildoraxon Salimjon qizi, Yo‘lchiyev Shaxriyor Xusanovich Ona tili darslarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini bilishga qiziqtirish .......................................................... 1254 Pirniyazova Sholpan Oteniyazovna Texnologiya fani o‘qituvchilarining dars samaradorligini oshirish metodikasi .............................................. 1259 Raxmatov A’zam Ashur o‘g‘li O‘quvchilarning shaxsiy karyerasini rejalashtirish ijtimoiy-pedagogik muammo sifatida ............................. 1262 Raxmatova Sevara Abdulloyevna, Sharapova Hilola Dusham qizi Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida innovatsion va kreativ faoliyatlarni tashkil etishda tarbiyachi pedagogik mahoratining o‘rni .............................................................................. 1268 Sattorova Maftuna Abdug‘affor qizi Interactive Methods and Activities in Teaching Foreign Languages ............................................................ 1272 Sayfutdinova Nilufarxon Soyibjonovna Nutq o‘stirishda yozma ishlardan foydalanishga oid pedagogik shart-sharoitlar ......................................... 1276 Sharipova Sarvinoz Sayid qizi Talabalarda integrativ yondashuv asosida muloqot madaniyatini rivojlantirishning afzalliklari .................... 1280 Usmonova Mohizoda Avazjon qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarning refleksiv qobiliyatlarini rivojlanishda oilaning ijtimoiy faoliyati ............. 1283 Xomidova Dilorom Abduraxmonovna Tarbiya jarayonida o‘quvchilarda vatanparvarlik tushunchasini shakllantirish metodikasi ........................... 1286 Yavkochdiyeva Dilafruz Egamqulovna Bo‘lajak pedagoglarning ilmiy-falsafiy dunyoqarashini rivojlantirish samaradorligi ..................................... 1289 Yuldasheva Xusnidaxon Jumanazar qizi Идейно-художественные особенности публицистики Ш. Рашидова и их влияние на формирование диалога культур Узбекистана и России .............................................. 1293 Суярова Айнур Ибодуллаевна Axborot texnologiyalari fanida talabalarning bilish mustaqilligini rivojlantirishda foydalaniladigan tamoyillar tavsifi ................................................................................................................ 1296 Kilichev Nurulla Abbosovich Bolaning nutqiy rivojida oilaviy va ta’lim muhitining ahamiyati..................................................................... 1300 Toshmurodova Xalima Allaberdiyevna Psixologik va pedagogik nuqtai nazardan sanogen va patogen tafakkur mexanizmlari ............................. 1303 Abdushukurova Mushtariy Zamonaviy o‘qituvchi nutqiga qo‘yiladigan talablar va nutqiy kompetensiyalarni baholash mezonlari ........ 1308 G‘aniyeva Muhabbat Lutfullayevna Формирование профессиональной компетентности будущих воспитателей дошкольных организаций на основе технологии “Сибборд”: педагогические условия ........................ 1310 Нумонжонова Фарангиз Комиловна AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1262 2025-yil, noyabr, 11-son O‘QUVCHILARNING SHAXSIY KARYERASINI REJALASHTIRISH IJTIMOIYPEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA Raxmatova Sevara Abdulloyevna Navoiy davlat universiteti, o‘qituvchi Sharapova Hilola Dusham qizi Navoiy davlat universiteti, magistratura talabasi Annotatsiya: Maqolada maktab o‘quvchilarini kasbga yo‘naltirish ijtimoiy va pedagogik muammo sifatida tadqiq etilgan bo‘lib, uning optimal yechim yo‘llaridan biri sifatida karyerani rejalashtirishda o‘quvchilarning kasbiy qiziqishlari va psixofiziologik xususiyatlarini mehnat bozorining ehtiyojlari bilan muvofiqlashtirish masalalari yoritilgan. Kalit so‘zlar: bandlik, mehnat, kasb, kasbga yo‘naltirish, o‘quvchi-yoshlar, karyera, rejalashtirish. Abstract: This article examines the career guidance of schoolchildren as a socio-pedagogical problem. Aligning students’ professional interests and psychophysiological characteristics with labor market needs during career planning is identified as one of the optimal solutions. Key words: employment, work, profession, career guidance, students, career, planning. Аннотация: В статье рассматривается профессиональная ориентация школьников как социально-педагогическая проблема, и в качестве одного из оптимальных путей её решения выделяются вопросы согласования профессиональных интересов и психофизиологических особенностей учащихся с потребностями рынка труда при планировании карьеры. Ключевые слова: занятость, труд, профессия, профориентация, учащиеся, карьера, планирование. KIRISH Aholi bandligini muayyan darajada barqaror ushlab turish har qanday mamlakat oldida turgan murakkab va muhim vazifalardan biridir. Shu sababli bozor iqtisodiyotiga yo‘naltirilgan barcha mamlakatlarda bandlik sohasiga ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llash asosida bandlikni tartibga solish siyosati amalga oshirilmoqda. Mehnat qilish huquqi va bu huquqni amalga oshirish masalasi mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Respublikamiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “...Biz amalga oshirayotgan iqtisodiy islohotlar va ijtimoiy o‘zgarishlarning samarasi, birinchi navbatda, aholining moddiy ahvoli va farovonligini, uning hayot darajasi va sifatini oshirishga qay darajada ta’sir ko‘rsatayotgani bilan o‘lchanadi” [Mirziyoyev Sh. M., 2016:15–16]. Shu bois O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 14-iyulda “Aholi bandligini ta’minlash borasidagi ishlarni takomillashtirish va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3856-son1 qarori qabul qilingan. Belgilangan strategik vazifalar ijrosini ta’minlash, ya’ni mamlakatimizda mehnat bozorining samarali mexanizmlarini joriy qilish, aholining ishchanlik faolligini oshirish, kambag‘al va ishsiz fuqarolarni zamonaviy kasb-hunar va tadbirkorlik ko‘nikmalariga o‘qitish, shu asosda ularni doimiy daromad keltiradigan mehnat va tadbirkorlik faoliyatiga jalb qilish orqali bandligini ta’minlash maqsadida mamlakatimizda yoshlar bilan ishlashning yangicha tizimi joriy etilishi maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 11-avgustdagi “Kambag‘al va ishsiz fuqarolarni tadbirkorlikka jalb qilish, ularning mehnat faolligini oshirish va kasb-hunarga o‘qitishga qaratilgan hamda aholi bandligini ta’minlashga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PK-4804-sonli2 qarori asosida “Ishga marhamat – monomarkazlari” Davlat dasturi tashkil etilgan. Yuqorida keltirilgan direktiv hujjatlar mamlakatimizda mehnat bozori bilan maktablarda o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirishga oid faoliyatni o‘zaro uyg‘unlikda rivojlantirish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biri 1 https://lex.uz/uz/docs/-3824637 2 https://lex.uz/docs/-4945748?ONDATE=31.10.2023 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1263 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son ekanligini ko‘rsatmoqda. Aholi bandligini ta’minlash masalasi pedagogika va psixologiya fan sohalari bilan bir qatorda, iqtisod va sotsiologiya uchun ham dolzarb muammolardan hisoblanadi. Maktab o‘quvchilarining kelajakdagi kasbiy faoliyatlarini ongsiz va asossiz ravishda, qarorni esa yetarlicha anglanmagan holda qabul qilishi oqibatida o‘quvchi o‘z qiziqishi va qobiliyatlariga mos bo‘lmagan yo‘nalishni tanlashi, mehnat bozorida ortiqcha yoki yetishmaydigan mutaxassislar soni yuzaga kelishi, yoshlar orasida ishsizlik, o‘z hayotidan qoniqmaslik va ijtimoiy muammolarning ko‘payishi kuzatiladi. Kasb tanlash muammosi har bir shaxs oldida turgan muhim vazifa bo‘lib, ushbu qadam insonning keyingi hayotini belgilab berishi mumkin. Biroq o‘quvchi-yoshlarning barchasi ham birinchi urinishda to‘g‘ri tanlov qila olmaydi. Shu sababli umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘quvchilar karyerasini rejalashtirishni ilmiy asosda tashkil etish mehnat bozorining malakali kadrlarga bo‘lgan ehtiyojini qondirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratishda muhim omil sanaladi. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI S. Voods, F. Patterson, B. Vill va A. Kozvar hamda K. Shnitslyayn, D. Li, J. Vays va K. Vorner karye rani rejalashtirish muammolarini tahlil qilish va ishlab chiqish jarayonida karyera boshqaruvining mohiyati va vazifalariga nisbatan psixologik va ijtimoiy-iqtisodiy yondashuvlarga alohida e’tibor qaratganlar [Both feet …, 2015]. B. Aviles, L. Rassel-Chepin va S. Raybek esa maktablarda o‘quvchilar karyerasini boshqarish va kasbiy maslahat berish tizimining shakllanish tarixini tadqiq etgan bo‘lib, karyera bo‘yicha maslahat berishning shaxsni kasbiy va intellektual rivojlanishdagi ahamiyatini ilmiy asoslab bergan [Aviles B.D. et al.]. A. Dastidar va S. Sikdar yuqori darajadagi o‘zlashtirishga ega bo‘lgan o‘quvchi-yoshlar pedagogik va ilmiy faoliyat bilan bog‘liq kasblarni nisbatan kam tanlashlarini aniqlaganlar [Dastidar A.G. et al., 2015: 375–394]. O‘rta maktab o‘quvchilarining kasb tanlash muammosi bo‘yicha juda ko‘p tadqiqotlar olib borilgan bo‘lsa-da, ular “kasbiy o‘zini-o‘zi belgilash” tushunchasiga turlicha ta’rif beradilar. Ushbu tushunchaga “Pedagogikadan qomusiy lug‘at”da shunday ta’rif berilgan: “Kasbiy o‘zini-o‘zi belgilash – bu yoshlarning o‘z kasbiy yo‘lini (kasb, universitet, ish joyi tanlashi va boshq.) va kasbiy karyerasini shakllantirish” [Педагогический энцик...., 2002]. Ilmiy tadqiqotlarda kasblar tasnifi turli shakl va ko‘rinishlarda aks ettirilgan bo‘lib, faoliyat sohasi bo‘yicha Ye.A. Klimov tasnifida to‘xtadik, ya’ni bionomik (“inson – tabiat”), texnonomik (“inson – texnika”), sotsionomik (“inson – inson”), signonomik (“inson – belgi tizimi”), artonomik (“inson – badiiy obraz”) [Теория классиф...]. Kasbiy o‘zini-o‘zi belgilashning yana bir muhim omili – kasbiy faoliyatning intellektualizatsiya darajasidir. “Agar shaxsning intellektual va kasbiy salohiyatini qo‘llash darajasi intellektual va kasbiy faoliyat darajasiga to‘g‘ri kelsa, shaxsning rivojlanishi uning qobiliyatiga muvofiq amalga oshirilishi mumkin. Bu insonning turli ta’lim bosqichlariga (boshlang‘ich, o‘rta, oliy kasbiy) bir xil darajada taalluqlidir” [Шалавина Т.И., 2004: 98–120]. O‘rta umumta’lim muassasasining vazifasi – o‘quvchi-yoshlarga jamiyatning kadrlarga bo‘lgan ehtiyojlari hamda ularning psixofiziologik xususiyatlarini hisobga olgan holda shaxsiy kasbiy rejalarini tuzishlariga ko‘maklashishdan iboratdir. O‘smir yoshlarning kasbiy rejalari turli vaziyatlardan kelib chiqqan holda, ongli ravishda noaniq va asoslanmagan holatlarga qadar keng qamrovni o‘z ichiga olishi mumkin. O‘quvchilarning kasb tanlashlariga ongli ravishda yondashishlarida samarali yordam berish uchun ular uchun to‘g‘ri kasb tanlash qay darajada mas’uliyatli bosqich ekanligini ta’kidlash bilan chegaralanib qolmay, ularning kasbiy rejalarini samarali amalga oshirishlari uchun zarur amaliy va uslubiy yordam berish lozimdir. Bunda ikkita vazifa bajarilishi talab etiladi: birinchisi – ma’lumotlar bazasini yaratish, ikkinchisi – motivatsion asosni yaratish bo‘lib, o‘quvchilarning dunyoqarashini kengaytirish bilan bir qatorda kasbiy qiziqishlarining shakllanishi samaradorligini oshiradi. Boshqacha qilib aytganda, kasblar to‘g‘risidagi ma’lumotlar bazasini yaratishda nazariy fanlar katta imkoniyatlarga ega. Buning uchun ta’lim jarayonida berilayotgan bilimlar fan yoki ishlab chiqarishning qaysi sohalarida qo‘llanilishi mumkinligi, kasb egalari uchun bu bilimlardan tashqari qanday malaka va ko‘nikmalar zarur ekanligi haqida tegishli ma’lumotlar havola etiladi. Ta’lim jarayonida muammoli, tadqiqot-izlanishli o‘qitish, mustaqil ta’lim hamda amaliy mashg‘ulotlarning imkoniyatlaridan foydalanish esa o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirish samaradorligini yanada oshirib [Зеер Э.Ф. и др., 2005: 159], kelajakdagi karyeralarini rejalashtirishda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. N. Litoiu mehnat bozori va ta’lim tizimi o‘rtasidagi tafovutni bartaraf etishda karyera boshqaruvining ahamiyatini tahlil qilib, karyerani rejalashtirish masalasida kasbiy maslahat tizimi ta’limning turli bosqichlarida o‘quvchilarning amaliy ko‘nikmalari va kompetensiyalarini mehnat bozori hamda iqtisodiyot ehtiyojlari bilan o‘zaro yaqinlashtirish imkonini beradi, degan xulosaga kelgan [Litoiu N., 2015]. N.S. Pryajnikov karyera boshqaruvi yo‘nalishiga asos qo‘ygan bo‘lib, u kasbga yo‘naltirish metodologiyasini hamda kasbiy yo‘naltirishni faollashtirish sohasidagi yondashuvlarni ishlab chiqqan [Пряжников Н. С., 2008]. V.A. Gurtov va Ye.A. Xoteeva o‘quvchilar tomonidan tanlangan o‘quv fanlari bilan ularning shaxsiy kasbiy rejalarining yuqori darajada uyg‘unligi karyera trayektoriyasini muvaffaqiyatli amalga oshirilishini ta’minlaydi, deb yozadi [Гуртов В. А., Хотеева Е. А., 2018: 134–150]. S. Voods, F. Patterson, B. Vill va A. Kozvar bir qator AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1264 2025-yil, noyabr, 11-son kasbiy faoliyat sohalarida karyerani rejalashtirishning o‘ziga xos jihatlarini ilmiy tadqiq etib, shaxsning individual xususiyatlarini RIASEC usuli (shaxs tipini aniqlash) vositasida ilmiy tadqiq etganlar. Tadqiqotchilar individual xususiyatlar shaxsning tibbiy ixtisoslikni tanlashiga ta’sir qilish darajasini aniqlaganlar [RIASEC model, 2016: 262–278]. J. Sempson va J. Makela karyerani rejalashtirish bo‘yicha kasbiy maslahat berish jarayonida axborot texnologiyalaridan (veb-saytlar, ijtimoiy tarmoqlar, zamonaviy mobil qurilmalar) foydalanishning etik jihatlarini ilmiy tahlil qilganlar. Tadqiqotchilar tahlil natijalarini uch toifaga ajratganlar: 1) ijtimoiy adolat; 2) resurslar; 3) xizmatlar. Xususan, aholining turli ijtimoiy guruhlari o‘rtasidagi moliyaviy tengsizlik va raqamli savodxonlik darajasi orasi o‘zaro tafovutning kattaligi tufayli karyera bo‘yicha maslahat xizmatlaridan foydalanishda ijtimoiy adolatsizlik holati yuzaga kelishi aniqlangan [Sampson J.P., 2014: 134–148]. N. Gelliot va L. Grexam maktab o‘quvchilarining shaxsiy karyera trayektoriyasini loyihalashi, ularni mavjud resurs va imkoniyatlardan samaraliroq foydalanishlari uchun tanlov fanlari va kurslarni ongli ravishda tanlashlariga yo‘naltirilishini ilmiy asoslaganlar [Galliott N. et al., 2015: 179–199]. M. Kuijpers va F. Meyers pedagoglarning o‘quvchilar bilan suhbatlari mazmunini tahlil qilish asosida kar - yerani rejalashtirish bo‘yicha kasbiy maslahat berish samaradorligi masalalarini tadqiq etib, kasbiy maslahat berish uchun maxsus tayyorgarlikka ega bo‘lgan pedagoglar o‘quvchilarni ko‘proq jalb qilishi mumkinligi haqida xulosa qiladilar [Kuijpers M. et al., 2017: 83–96]. K. Shnitslyayn, D. Li, J. Vays va K. Vorner harbiy sohada karyera boshqaruvini erta boshlash masalalari, xususan harbiy xizmatchilarning akademik tayyorgarlikdan so‘ng xizmat vazifalariga o‘tish jarayonida yuzaga keladigan asosiy muammolarni ilmiy tadqiq etganlar. Tadqiqot natijalariga asoslanib ta’limni rivojlantirishning yettita (ustoz-shogird, stipendiya, ilmiy tadqiqot, shaxsiy karyerani rejalashtirish, tajribaga ochiqlik, boshqa fanlar bilan hamkorlik va mas’uliyatni izlash) o‘zaro bog‘liq sohalardan iborat modeli ishlab chiqilgan hamda harbiylar uchun karyeraning ilk bosqichini shakllantirish bo‘yicha tavsiyalar tayyorlangan [Both feet ..., 2015: 372–375]. TADQIQOT METODOLOGIYASI Aholini mehnat bilan ta’minlashda davlatning ustuvor vazifalaridan biri – aholining, xususan o‘rta umumta’lim muassasalarini bitirgan yoshlarning bandligini doimiy ravishda ta’minlash va uning tarmoqlar tarkibini takomillashtirishdan iborat. Chunki mehnat va bandlik bozoridagi hozirgi holat yoshlarning o‘zini-o‘zi kasbiy belgilashlari uchun eng noqulay sharoitlarni yuzaga keltirayotgan bo‘lib, ko‘p hollarda ularga taklif qilinadigan mehnat faoliyati qiziqishlari, qobiliyatlari yoki mutaxassisliklariga to‘g‘ri kelmasligi mumkin. Bandlik – bu mamlakat aholisining muayyan turmush darajasini ta’minlashda, har bir shaxsning kasbiy qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirishda, shaxsning shakllanishi va rivojlanishida hal qiluvchi rol o‘ynaydigan o‘ta muhim iqtisodiy va ijtimoiy muammodir. Iqtisodiyotdagi tarkibiy o‘zgarishlar va mehnatning intellektuallashuvi tendensiyasining tobora oshib borayotgani bandlik masalasining hozirgi davrdagi muhim jihatlaridan biridir. Intellektuallashuv jarayonida mehnatning sifat jihatlari qatorida kasb tushunchasi ham o‘zgarib bormoqda. Mehnatning intellektuallashuvini muayyan qonuniyatlar asosida rivojlanishini hisobga olsak, mamlakatimizda aholi bandligini ta’minlash masalalariga yangicha yondashishga ehtiyoj tug‘iladi [Niyazov M.A., 2015: 85–86]. Bu esa mutaxassisdan yangi bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirishni hamda malakasini oshirib borishni talab qiladi. Shuning uchun ta’limni rivojlantirish islohotlari va Kadrlar tayyorlash milliy dasturining amalga oshirilishi natijasida respublikamizda yoshlarning kasb-hunar kollejlarida o‘qishga bo‘lgan qiziqishlari tobora ortib, shunga mos ravishda kollejlarni bitiruvchilar soni ham yildan-yilga ko‘payib bormoqda [Raxmonova S.F., 2017: 56]. Yoshlar – “bugungi kunda hal qilinmagan muammolar ertaga butun jamiyat uchun halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan eng ta’sirchan ijtimoiy guruhlardan biridir” [Малинаускас Р.К., 2005: 134–138]. Yoshlik – bu insonning butun hayoti yo‘lidagi asosiy bosqichlardan biri bo‘lib, ularning kasbiy o‘zini-o‘zi belgilashiga hayotiy strategiyalari ta’sir qiladi. Hayot strategiyasini “ijtimoiy yo‘nalishlar (muayyan ijtimoiy guruhlarga qo‘shilish orqali kerakli ijtimoiy mavqega erishishga qaratilgan ma’noda), madaniy yo‘nalishlar (ma’lum madaniy qarashlarni qabul qilish) va shaxsiy yo‘nalishlar (hayotiy manfaat va ehtiyojlarni ifodalash nuqtayi nazaridan)” deb ta’riflash mumkin. Binobarin, hayot strategiyasi insonning shaxsiy, ijtimoiy va madaniy istiqbolini belgilaydi [Социальная работа ..., 1998: 87]. Mehnatga layoqatli yoshdagi aholining o‘sish sur’atlarining band bo‘lgan aholi sonining o‘sish sur’atlaridan ancha yuqoriligi jamiyatning demografik rivojlanish xususiyatlaridan biri bo‘lib [Ахмедова M., 2013], bunda AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1265 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son demografik jarayonlar – globalizatsiya, urbanizatsiya, texnika taraqqiyoti, makroiqtisodiy inqirozlar va iqtisodiy pasayishlar bilan bir qatorda – aholining mehnatda bandlik darajasiga ta’sir ko‘rsatadigan omil hisoblanadi [Tolametova Z.A., 2019: 28]. Davlatning an’anaviy vazifasi – aholining farovonligi to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qilish bo‘lib [Raxmonova S.F., 2017: 52–57], bunda o‘quvchi-yoshlarni kasbga yo‘naltirishning zamonaviy talablarga javob beradigan dasturlarini ishlab chiqish va shu dasturlar asosida tadbirlarni amalga oshirish yoshlarni ish bilan ta’minlash muammosini yumshatish imkonini beradi. Xorijiy davlatlarda “kasbga yo‘naltirish” (“professional orientation”) atamasi mavjud emas. Xalqaro amaliyotda bu atama o‘rnida “karyerani rejalashtirish” va “karyerani rivojlantirish” (career planning, vocational guidance, career development) tushunchalari qo‘llaniladi. Karyerani rejalashtirish – bu insonning butun umri davomida ta’limiy va kasbiy trayektoriyasi, kelgusidagi kasbiy faoliyati, malaka oshirishi va kasbiy qayta tayyorlanish jarayonlarini rejalashtirish bo‘yicha doimiy maslahat tizimi hisoblanadi [OECD, 2004]. TAHLIL VA NATIJALAR Karyera rejasi – bu uzluksiz ta’lim va karyera o‘sishi uchun yo‘l xaritasi bo‘lib, uni o‘quvchining “bugungi” holatidan istalgan “ertangi” manziliga yo‘naltirib, rivojlanish yo‘lida harakatlanishga yordam beradigan shaxsiy andoza sifatida qabul qilish mumkin. Bu strategik hujjat turli davlatlarda turlicha nomlangani bilan, uning maqsadi – o‘quvchida uzluksiz o‘qish va malaka oshirishni rag‘batlantirish, o‘zida rivojlantirishi kerak bo‘lgan aniq ko‘nikmalar, orttirishi lozim bo‘lgan tajriba va belgilangan muddatlarda erishilishi lozim bo‘lgan maqsadlar aks etgan bo‘ladi. “Karyera” tushunchasini shaxsning kasbiy faoliyat orqali o‘zi o‘zini belgilashi va e’tirof eti - lishini amalga oshirishi jarayoni deb tavsiflash mumkin [Raxmatova S.A., 2025]. Shaxsning kasbiy faoliyat orqali o‘zi o‘zini anglash jarayoni ishga joylashishdan emas, balki kasbiy faoliyat sohasini aniqlab, unda yuqori martabalarga erishish imkoniyatlarini tahlil qilish hamda lavozim pog‘onalarida martabaning o‘sish yo‘llarini rejalashtirishdan boshlanadi. Karyerani boshqarish – bu karyera bilan bog‘liq qirralar va tanlovlarni qabul qilish jarayoni bo‘lib, u shaxsiy yoki tashkilot boshqaruvi shaklida bo‘lishi mumkin. Karyerani boshqarish unga ta’sir qilishga qaratilgan qarorlarni qabul qilish jarayonidir [Holyigitova N.X., 2025: 5]. Karyerani baholash – bu shaxsning qiziqishlari, qadriyatlari va ko‘nikmalarini aniqlashga yordam beradigan turli usullardan iborat bo‘lib, karyera bo‘yicha maslahat markazlari, biznes-trenerlar va ishga joylashtirish agentliklari ushbu baholashni o‘tkazib, shaxsga mos keladigan karyerani aniqlashga yordam beradi. Karyerani rejalashtirish esa uni rivojlantirish jarayonini boshqarish, samaradorligini nazorat qilish imkonini beradi. Buning uchun, eng avvalo, kasbga yo‘naltirish metodikalari yordamida qaysi yo‘nalishda karyerani rivojlantirish maqsadga muvofiq ekanligini aniqlab olish kerak bo‘ladi. Karyerani rejalashtirish kasbiy maslahatchi bilan va uning yordamida amalga oshirilishi kasbiy o‘z-o‘zini anglashning yanada samarali bo‘lishini ta’minlaydi [Raxmatova S.A., Gulyamov Dj.R., 2025]. Yu.V’yalkova o‘quvchini kasbga yo‘naltirishda shaxsiy karyera rejasining ijobiy jihatlari sifatida quyidagilarni aniqlagan: • o‘ziga mos kasblar va ular bo‘yicha ta’lim olish mumkin bo‘lgan o‘quv muassasalari haqida tasavvur hosil qilishi; • o‘zining kelajakdagi kasbiy yo‘lini bosqichma-bosqich rejalashtirishi, maqsadga erishish variantlarini va muvaffaqiyatsizlik holatida harakat algoritmini oldindan o‘ylab chiqishi; • kasbiy qiziqishlarini o‘zining psixofiziologik xususiyatlari bilan muvofiqlashtirishi; kasbiy faoliyatning muayyan sohasida muvaffaqiyat ehtimolini oldindan bashorat qilish va kasb tanlashda ijtimoiy kafolatlarni ta’minlashi [Вьялкова Ю.]. Shaxsiy karyera rejasining ushbu jihatlarini hisobga olib, aksariyat Yevropa davlatlarida Jon Xollandning kasbiy tanlov nazariyasi asosida ishlab chiqilgan RIASEC (Тест RIASEC) modeli qo‘llaniladi. Ushbu model quyidagicha belgilangan: 1. Realistik (Realistic) – qo‘l mehnati, asbob-uskunalar, mexanizmlar yoki ochiq havoda ishlash bilan bog‘liq faoliyat turi bo‘lib, bunday shaxslar muloqotdan ko‘ra aniq amaliy harakatlarni afzal ko‘radilar; masalan, fermer, quruvchi, uchuvchi. 2. Tadqiqotchi (Investigative) – murakkab, abstrakt muammolarni hal qilishga intiladi, ilmiy tahlil va izlanishga yo‘naltirilgan; masalan, olim, tadqiqotchi, tahlilchi. 3. Ijodkor (Artistic) – ijod va o‘zini ifoda etishni yoqtiradi, erkinlik va noan’anaviy yo‘llarni afzal ko‘radi; masalan, rassom, dizayner, yozuvchi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1266 2025-yil, noyabr, 11-son 4. Ijtimoiy (Social) – boshqalarga yordam berish, muloqot qilish va o‘qitishni yoqtiradi, jamoada ishlashni qadrlaydi; masalan, o‘qituvchi, hamshira, ijtimoiy xodim. 5. Tadbirkor (Enterprising) – boshqaruv, yetakchilik va maqsadga erishishga intiladi, o‘z kuchiga ishonadi va tavakkalchilikka moyil bo‘ladi; masalan, menejer, tadbirkor, rahbar. 6. Tartibli (Conventional) – tashkilot, tuzilma va intizomni qadrlaydi, barqarorlik va odatiy ishni yoqtiradi; masalan, buxgalter, administrator, kutubxonachi. A.T.Kuzyashev [2002], Ye.D.Dadiko [2020], Ye.A.Mogilyovkin [2017], G.G.Zaysev va G.V.Cherkasskaya [Управление…, 2018] kabi bir qator tadqiqotchilar o‘quvchining shaxsiy karyera rejasini shakllantirish va rivojlantirish pedagogik-psixologik shartlar asosida amalga oshirilishi maqsadga muvofiq, deb hisoblaydilar. Ushbu shartlar umumlashtirilgan holda quyidagilardan iborat: • individual yondashuv (har bir o‘quvchining psixofiziologik xususiyatlarini hisobga olish); • ta’limning differensiatsiyasi (o‘quv materialining, shuningdek, ta’lim-tarbiya usul va shakllarining xilmaxilligi); • o‘z kuchini sinash (o‘quvchilarga amaliyotda o‘z kuchini sinab ko‘rish imkoniyatini yaratish, ularni mustaqil ta’lim, mehnat, o‘yin, badiiy, sport va ijtimoiy-tashkiliy faoliyatga jalb etish); • kasbiy yo‘nalganlik (o‘quvchilarda kasbiy va shaxsiy o‘z-o‘zini aniqlashga yo‘naltirilgan munosabatni shakllantirish). Buning uchun o‘quvchining shaxsiy karyerasi axborot va motivatsion asoslarda rejalashtirilishi kerak bo‘lib, ushbu shartning bajarilishi yaqin kelajakda o‘quvchining shaxsiy kasbiy o‘sishi boshlanishini ta’minlaydi [Гулямов Д.Р., 2014: 14–18]. XULOSA Aholini ish bilan bandligi ta’minlash borasidagi ijtimoiy munosabatlarning unumli va qulay imkoniyatlaridan foydalanish yo‘llari bilan birga, respublikamiz umumiy o‘rta ta’lim maktablarining o‘quvchi-yoshlarini kasbga yo‘naltirishga qaratilgan majmuaviy tadbirlar dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish lozim, deb hisoblaymiz. Mehnat va bandlik bozoridagi hozirgi holat yoshlarning o‘zini-o‘zi kasbiy belgilashlari uchun eng noqulay sharoitlarni yuzaga keltirmoqda, chunki ko‘p hollarda ularga taklif qilinadigan mehnat faoliyati har doim ham ularning qiziqishlari, qobiliyatlari yoki mutaxassisliklariga to‘g‘ri kelavermaydi. Mehnatning intellektuallashuvi mamlakatimizda aholi bandligini ta’minlash masalalariga yangicha yondashishni talab qilmoqda. Intellektual kadrlar salohiyatini shakllantirish va undan foydalanish, davlatning iqtisodiy rivojlanish strategiyasi bilan bir qatorda, ta’lim sifatiga, kadrlarning kasbiy tayyorligiga hamda ilm-fanning ta’lim va ishlab chiqarish bilan o‘zaro integratsiyasi holatiga bog‘liqdir. Ta’lim va bandlik sohasidagi innovatsiyalarning samaradorligi zamonaviy yoshlarning qadriyat olami, hayot rejalari, kelajakka bo‘lgan munosabatini o‘rganishga bog‘liq bo‘lishi mumkinligi ham ehtimoldan xoli emas. O‘quv chilarda kasb tanlashga bo‘lgan barqaror qiziqishni shakllantirish va uni kasbiy qiziqishga aylantirish bo‘yicha kasbga yo‘naltirish ishlarining samarali vositalaridan biri – o‘quvchi shaxsiy karyerasini rejalashtirishdir. Shaxsiy karyera rejasi bosqichma-bosqich tayyorlanib, o‘quvchi o‘zini mutaxassis sifatida baholashi, karyeraga oid afzal hislatlarini haqqoniy tavsiflashi va kasbiy faoliyat sohasida lavozim bo‘yicha xizmat pog‘onalaridan ko‘tarilishi uchun zarur bo‘lgan hislatlarning o‘zida mavjud ekanligini aniqlashiga hamda ularni muvaffaqiyatli kasbiy faoliyati uchun yetarli darajagacha rivojlantirishiga yordam beradi. Shaxsiy karyera rejasi shaxsni katta qadamlar bilan maqsad sari olib boradigan yo‘llarni ongli ravishda tanlashiga hamda rejalashtirilgan natijaga erishish imkonini bermaydigan samarasiz yo‘llardan voz kechishiga yordam berishi kerak. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 14-iyuldagi “Aholi bandligini ta’minlash borasidagi ishlarni takomillashtirish va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3856-son qarori. https://lex.uz/uz/docs/-3824637 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 11-avgustdagi “Kambag‘al va ishsiz fuqarolarni tadbirkorlikka jalb qilish, ularning mehnat faolligini oshirish va kasb-hunarga o‘qitishga qaratilgan hamda aholi bandligini ta’minlashga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PK-4804-sonli qarori. https://lex.uz/ru/docs/-4945748 3. Mirziyoyev Sh. M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz (nutq). Toshkent: O‘zbekis ton, 2016, B. 15–16. 4. Aviles B. D., Russell-Chapin L., Rybak C. J. Role of counselors in multidisciplinary interactions in special education. Interdisciplinary Connections to Special Education: Important Aspects to Consider (Advances in Special Education), 2015, Vol. 30A, Pp. 59–79. DOI: 10.1108/S0270-40132015000030A004 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1267 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son 5. Schnitzlein W. va boshq. Both feet in: Maintaining an academic focus during the transition from residency to a first military assignment. Academic Psychiatry, 2015, Vol. 39, No. 4, Pp. 372–375. DOI: 10.1007/s40596-015-0369-y 6. Dastidar A. G., Sikdar S. Occupation choices of high school and college students with special reference to teaching and research. Policy Futures in Education, 2015, Vol. 13, No. 3 SI, Pp. 375–394. DOI: 10.1177/1478210315569041 7. Galliott N., Graham L. J. School-based experiences as contributors to career decision-making. Australian Educational Researcher, 2015, Vol. 42, No. 2 SI, Pp. 179–199. DOI: 10.1007/s13384-015-0175-2 8. Kuijpers M., Meijers F. Professionalising teachers in career dialogue: an effect study. British Journal of Guidance & Counselling, 2017, Vol. 45, No. 1, Pp. 83–96. DOI: 10.1080/03069885.2015.1121203 9. Litoiu N. Career counseling – the solution for bridging the gap between education and labour market. Journal of Educational Sciences & Psychology, 2015, Vol. 5, No. 1, Pp. 66–77. 10. Niyazov M. A. O‘zbekistonda aholi bandligini ta’minlashda tadbirkorlik faoliyatining o‘rni va rivojlanishi. Iqtisod va moliya / Ekonomika i finansi, 2015, No. 3, B. 80–86. 11. OECD. Career Guidance and Public Policy: Bridging the Gap. 2004, P. 171. URL: http://www.oecd.org/edu/innovation-education/34050171.pdf 12. Woods S. va boshq. Personality and occupational specialty: An examination of medical specialties using Holland’s RIASEC model. Career Development International, 2016, Vol. 21, No. 3, Pp. 262–278. DOI: 10.1108/CDI-10-20150130 13. Rahmonova S. F. O‘zbekiston Respublikasida bandlik siyosatini amalga oshirishning huquqiy jihatlari. Iqtisod va moliya / Ekonomika i finansi, 2017, No. 8, B. 52–57. 14. Raxmatova S. A. Maktab o‘quvchilarini kasbga yo‘naltirishning ilmiy-pedagogik asoslari. Kasb-hunar ta’limi, 2025-yil, No. 8, B. 244–249. 15. Raxmatova S. A., Gulyamov D. J. Kasbiy maslahat – maktab o‘quvchilarini kasbga yo‘naltirishning samarali vositasi sifatida. Maktabgacha va maktab ta’limi, 2025-yil, sentyabr, No. 9, B. 980–985. 16. Sampson J. P., Makela J. P. Ethical issues associated with information and communication technology in counseling and guidance. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 2014, Vol. 14, No. 1 SI, Pp. 135–148. 17. Tolametova Z. A. Demografik jarayonlar va aholining samarali mehnatda bandligini ta’minlash. Iqtisod va moliya / Ekonomika i finansi, 2019, 7(127), B. 25–35. 18. Xolyigitova N. X. Zamonaviy ilmiy fanda kar’era tushunchasi: ta’rif, rivojlanish va boshqarish strategiyalari. Zamonaviy ta’lim / Sovremennoe obrazovanie, 2025, No. 4(149), B. 3–9. 19. Ахмедова М. Особенности и перспективы обеспечения занятости населения в Республике Узбекистан. Методологические вопросы разработки стратегии долгосрочного развития. Т.: IFMR, 2013, С. 329. 20. Вьялкова Ю. Карьерный план. Составляем индивидуальный план карьерного развития. https://propostuplenie. ru/article/karerniy-plan-chto-eto-takoye-i-kak-ego-sostavit 21. Гулямов Д. Р., Пантин Р. Система профессиональной ориентации учащихся в современных условиях. Педагогика, 2014, No. 3, С. 14–18. 22. Гуртов В. А., Хотеева Е. А. Планирование карьерной траектории школьников: ориентация на “хочу”, “могу” и “надо”. Интеграция образования, 2018, Т. 22, No. 1, С. 134–150. DOI: 10.15507/1991-9468.090.022.201801.134150 23. Дадыко Е. Д., Кузяшев А. Н. К вопросу об индивидуальном карьерном плане и вариантах его выполнения. Экономика и бизнес: экономика и практика, 2020, No. 4-2(62), С. 61–64. 24. Зеер Э. Ф., Павлова А. М., Садовникова Н. О. Основы профориентологии. М.: Высшая школа, 2005, 159 с. 25. Кузяшев А. Т. ва boshq. К вопросу о методах разработки карьерного плана. Эпоха науки, 2020, No. 22, С. 250–254. 26. Малинаускас Р. К. Мотивация студентов разных периодов. Социологические исследования, 2005, No. 2, С. 134–138. 27. Могилёвкин Е. А. Карьерный рост: диагностика, технологии, тренинг. СПб.: Речь, 2017, 336 с. 28. Педагогический энциклопедический словарь / Под ред. В. М. Бим-Бада. М.: Большая Российская энциклопедия, 2002. 29. Пряжников Н. С. Профессиональное самоопределение: теория и практика. М.: Академия, 2008, 320 с. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 410 2025-yil, noyabr, 11-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 411 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, noyabr, 11-son 2025. №11 Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov Ingliz tili muharriri: Murod Xoliyorov Musahhih: Alibek Zokirov Sahifalovchi va dizayner: Iskandar Islomov © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Manzilimiz: Toshkent shahar, Yunusobod tumani 19-mavze, 17-uy. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №C–5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: № 136361.