Balce zak, Adam P.; Pie zak, Michal Be na d
Wo king Pape
Wplyw e ek ywnosci ins y ucji w kon ekscie gospoda ki
opa ej na wiedzy na jakosc zycia w Unii Eu opejskiej.
Badanie panelowe dla la 2004-2010
Ins i u e o Economic Resea ch Wo king Pape s, No. 121/2015
P o ided in Coope a ion wi h:
Ins i u e o Economic Resea ch (IER), To uń (Poland)
Sugges ed Ci a ion: Balce zak, Adam P.; Pie zak, Michal Be na d (2015) : Wplyw e ek ywnosci
ins y ucji w kon ekscie gospoda ki opa ej na wiedzy na jakosc zycia w Unii Eu opejskiej. Badanie
panelowe dla la 2004-2010, Ins i u e o Economic Resea ch Wo king Pape s, No. 121/2015,
Ins i u e o Economic Resea ch (IER), To uń
This Ve sion is a ailable a :
h ps://hdl.handle.ne /10419/219737
S anda d-Nu zungsbedingungen:
Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen
Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den.
Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle
Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich
machen, e eiben ode ande wei ig nu zen.
So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen
(insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en,
gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do
genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e.
Te ms o use:
Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal
and schola ly pu poses.
You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o
exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he
in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public.
I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en
Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise
u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence.
h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by/3.0/
Ins i u e o Economic Resea ch Wo king Pape s
No. 121/2015
Wpływ e ek ywności ins y ucji w kon ekście gospoda ki opa ej na wiedzy
na jakość życia w Unii Eu opejskiej. Badanie panelowe dla la 2004-2010
Adam P. Balce zak, Michał Be na d Pie zak
A ykuł opublikowany w piśmie P zegląd S a ys yczny, 2016, 62, Zeszy 1.
Cy owanie:
Balce zak, A. P., & Pie zak M. B. (2015). Wpływ e ek ywności ins y ucji na
jakość życia w Unii Eu opejskiej. Badanie panelowe dla la 2004-2010.
P zegląd S a ys yczny, 62(1), s. 71-91
To uń, Poland 2015
© Copy igh : C ea i e Commons A ibu ion 3.0 License
Adam P. Balce zak, Michał Be na d Pie zak
Wydział Nauk Ekonomicznych i Za ządzania Uniwe sy e Mikołaja Kope nika w To uniu
e-mail: [email protected]; michal.pie [email protected]
Wpływ e ek ywności ins y ucji w kon ekście gospoda ki opa ej na wiedzy
na jakość życia w Unii Eu opejskiej. Badanie panelowe dla la 2004-2010
S eszczenie: W a ykule po uszony zos ał p oblem e ek ywności sys emów ins y ucjonalnych k ajów Unii
Eu opejskiej w odniesieniu do wyko zys ania po encjału gospoda ki opa ej na wiedzy (GOW) o az jej wpływ
na jakość życia mieszkańców. De iniując pojęcie e ek ywności sys emu ins y ucjonalnego odwołano się do
s uk u y anali ycznej nowej ekonomii ins y ucjonalnej, w szczególności eo ii kosz ów ansakcyjnych. Na ej
pods awie p zyję o, iż e ek ywne ozwiązania ins y ucjonalne sp zyjają obniżce kosz ów ansakcyjnych. Do
pomia u e ek ywności ins y ucjonalnej zap oponowano au o ski mie nik syn e yczny, k ó y zos ał
skons uowany z wyko zys aniem zmody ikowanej me ody TOPSIS. Za zmienne diagnos yczne p zyję o
zmienne do yczące cz e ech aspek ów cha ak e yzujących e ek ywność sys emu ins y ucjonalnego w kon ekście
zdolności k aju do wyko zys ania po encjału GOW. Kolejne aspek y odnosiły się do egulacji p awnych
nas awionych na wspie anie p zedsiębio czości, kwes ii ins y ucji p awa sp zyjających u zymaniu niskiego
poziomu kosz ów ansakcyjnych i pop awie e ek ywności mechanizmu ynkowego, kwes ii konku encyjności
o oczenia i e ek ywności ynków p acy o az jakości ins y ucji ynku inansowego. Dane pozyskane zos ały z
bazy ins y u u F ase a u wo zonej na po zeby co ocznego badania apo u Wolność Gospoda cza Świa a. Do
pomia u jakości życia mieszkańców wyko zys any zos ał mie nik Human De elopmen Index. Głównym celem
a ykułu była p óba oceny zależności między poziomem e ek ywności ins y ucjonalnej w kon ekście GOW a
jakością życia mieszkańców dla k ajów Unii Eu opejskiej w la ach 2004-2010. W ekonome ycznej analizie
zas osowano dynamiczny model panelowy dla 24 k ajów Unii Eu opejskiej, k ó y pozwolił na iden y ikację
pozy ywnego wpływu e ek ywności ins y ucji na jakość życia mieszkańców.
Słowa kluczowe: e ek ywność sys emu ins y ucjonalnego, eo ia kosz ów ansakcyjnych, jakość życia, Human
De elopmen Index, gospoda ka opa a na wiedzy, TOPSIS, dynamiczny model panelowy.
Ws ęp
Os a nie dwudzies olecie było czasem ba dzo szybkich i głębokich p zemian w unkcjonowaniu
gospoda ek k ajów wysoko ozwinię ych. Zasadniczą cechą ego ok esu był wz os
ekonomicznego znaczenia zjawiska globalizacji o az osnącej oli zdolności poszczególnych
gospoda ek do wyko zys ania po encjału związanego z ozwojem gospoda ki opa ej na
wiedzy. Ekonomiści związani z nu em ins y ucjonalnym wskazują na sze eg analogii
pomiędzy ymi zjawiskami, a wcześniejszymi ok esami undamen alnych zmian o ganizacyjno-
echnologicznych wynikających z dy uzji nowych echnologii ogólnego zas osowania (gene al
pu pose echnologies), k ó ych konsekwencją było s o mułowanie nowych pa adygma ów
społeczno- echnologicznych. Najba dziej ob azowymi p zykładami akich p zemian były
pie wsza o az d uga aza ewolucji p zemysłowej (zob. Da id, 1990; Rosenbe g, T aj enbe g,
2001; P e ez, 2002). His o yczne badania ukazują, iż akie głębokie p zemiany s uk u alne z
jednej s ony s wa zają duże szanse na podniesienie poziomu życia, z d ugiej jednak s ony
wyko zys anie ych szans jes ściśle związane z adekwa nością sze egu uwa unkowań
ins y ucjonalnych do ych nowych wa unków (zob. No h, 1994, 2003).
W ym kon ekście celem a ykułu jes p óba oceny zależności między poziomem
e ek ywności ins y ucjonalnej w kon ekście wyko zys ania po encjału gospoda ki opa ej na
wiedzy (GOW) a jakością życia mieszkańców k ajów Unii Eu opejskiej w la ach 2004-2010.
Z pe spek ywy me odologicznej doda kowym celem a ykułu jes p óba ope acjonalizacji
o az kwan y ikacji kluczowych pojęć wyko zys ywanych w amach nu u ins y ucyjnego, do
k ó ych można zaliczyć np. pojęcie e ek ywności (jakości) ozwiązań ins y ucjonalnych. Tym
samym w a ykule s o mułowano p opozycję uzupełnienia me odycznego dla jakościowego
podejścia anali ycznego ypowego dla nowej ekonomii ins y ucjonalnej o ilościowe
ekonome yczne modelowanie ypowe dla głównego nu u ekonomii.
Realizując ak s o mułowane cele badawcze w badaniu
pos awiono nas ępującą hipo ezę
badawczą: Is nieje doda nia zależność pomiędzy jakością życia a poziomem e ek ywności
ins y ucjonalnej w kon ekście wyko zys ania po encjału GOW w k ajach Unii Eu opejskiej.
Ze względu na wskazane cele badawcze w pie wszej części a ykułu s o mułowano au o ski
mie nik pozwalający na syn e yczną dynamiczną ocenę wielowymia owego zjawiska
e ek ywności sys emów ins y ucjonalnych w kon ekście zdolności k aju do wyko zys ania
po encjału GOW. W ym celu zas osowana zos ała me oda TOPSIS jako na zędzie analizy
wielowymia owej. De iniując e ek ywność ins y ucjonalną wyko zys ano eo ię kosz ów
ansakcyjnych. P zyję o, iż sys em jes e ek ywny, gdy sp zyja niskiemu poziomowi kosz ów
ansakcyjnych. Ze względu na powszechną w li e a u ze k y ykę posługiwania się wyłącznie
akimi mie nikami jak PKB pe capi a, do oceny poziomu jakości życia mieszkańców
wyko zys ano Human De elopmen Index. W d ugiej części a ykułu p zep owadzona zos ała
ekonome yczna analiza wpływu e ek ywności ins y ucjonalnej na poziom życia z
wyko zys aniem dynamicznego modelowania panelowego. A ykuł s anowi kon ynuację badań
zawa ych w p acach Balce zak i Pie zak (2014, 2015a, 2015b, 2015c).
Odwołując się do do obku ekonomii ins y ucjonalnej można s wie dzić, iż w obecnej
li e a u ze dos ępny jes sze eg jakościowych badań koncen ujących się na ins y ucjonalnych
czynnikach wpływających na dysp opo cje ozwojowe w p zypadku k ajów ozwijających się
(zob. De So o, 2003; No h i inni, 2007; Rod ik, 2011) o az k ajów, k ó e p zeszły p oces
ans o macji sys emowej (Mączyńska, Sadowski, 2008; Mączyńska ( ed.), 2009). Jednakże w
do obku badawczym uwzględniającym pe spek ywę ins y ucjonalną, w ym eo ię kosz ów
ansakcyjnych, ela ywnie mało badań poświęconych jes p oblemowi znaczenia jakości
ins y ucji w p zypadku k ajów wysoko ozwinię ych z uwzględnieniem wpływu zmian
społeczno- echnologicznych. Większość badań ego ypu ma cha ak e jakościowy i odnosi się
do ba dzo wąsko zde iniowanych elemen ów sys emu ins y ucjonalnego np. wpływu ozwiązań
ksz ał ujących na odowe sys emy innowacji na poziom innowacyjności gospoda ki (zob. De
B uijn, Lagendijk, 2005, s. 1153-1172). W ym względzie niemniejszy a ykuł s anowi
p zyczynek uzupełniający is niejącą li e a u ę za ówno z pe spek ywy ilościowej me odyki
zas osowanej do analizy ins y ucjonalnej, jak i sze szej pe spek ywy anali ycznej odnoszącej się
do p oblemu ksz ał owania ładu ins y ucjonalnego o az jego wpływu na poziom życia w k ajach
ozwinię ych.
De e minan y e ek ywności sys emu ins y ucjonalnego w k ajach
ozwinię ych w wa unkach gospoda ki wiedzy
Idea gospoda ki opa ej na wiedzy, k ó a w os a nich la ach nabie a co az większego
p ak ycznego, eo e ycznego, a akże poli ycznego znaczenia
1
, pows ała w az z obse wowanymi
zmieniającymi się głównymi cechami współczesnych gospoda ek ozwinię ych. Pomimo jej
wielo akich in e p e acji o az cały czas dos zegalnego bałaganu e minologicznego
2
, jej
kluczowym wyznacznikiem jes wskazanie na zmieniające się najważniejsze czynniki wz os u
gospoda czego w p zypadku współczesnych lide ów ekonomicznych, w po ównaniu ze s anem
ypowym dla gospoda ki indus ialnej dominującej do końca la 70 XX wieku. P zyjmuje się, że
w ealiach gospoda ki indus ialnej pomimo oczywis ego ko zys ania z wiedzy p ocesy wz os u
były głównie zde e minowane p zez s ałe e ek y skali w wa unkach zmian zasobów kapi ału
1
O znaczeniu poli ycznym koncepcji gospoda ki opa ej na wiedzy świadczy choćby ola ego pojęcia w o mowaniu
pods aw S a egii lizbońskiej, jako eu opejskiego dziesięciole niego planu „doganiania” S anów Zjednoczonych (zob.
Balce zak i inni, 2008, s. 77-88).
2
B ak po ządku e minologicznego w ej ma e ii po wie dza choćby posługiwanie się p zez poszczególnych au o ów
częs o w o mie synonimów akimi pojęciami jak e-gospoda ka, gospoda ka sieciowa, gospoda ka in o macyjna, gospoda ka
cy owa, w sy uacji gdy desygna y ych pojęć w pełni nie pok ywają się.

zeczowego, k ó ym owa zyszył wz os kwali ikacji siły oboczej. Tymczasem w odniesieniu
do obecnych najwyżej ozwinię ych gospoda ek uzależnionych od pos ępu opa ego na wiedzy,
czynniki e mogą co najwyżej s anowić wa unek niezbędny, nie zaś wys a czający do
u zymania wysokiej dynamiki ozwojowej. Obecnie w p zypadku lide ów gospoda czych
kluczowym wyznacznikiem wz os u gospoda czego s aje się ich zdolność do wyko zys ania
po encjału związanego z nag omadzonym kapi ałem wiedzy, co w ok eślonych wa unkach
może być ź ódłem osnących e ek ów skali
3
(zob. Quah, 2003, s. 291-323; Black, Lynch 2003,
s. 546-565;
Black, Lynch,
2004, s. F97-F98; A kinson, Co ea, 2007, s. 3-12).
Obse wacja wyników osiąganych p zez lide ów gospoda czych świa a obejmująca os a nie
zy dekady ukazała ważną anomalię eo e yczną z pe spek ywy modeli długook esowego
wz os u gospoda czego. Do połowy la 80 ubiegło wieku dynamika k ajów OECD była zgodna
z p edykacjami neoklasycznych modeli wz os u. W p zypadku ych k ajów po wie dzono
p oces konwe gencji. Zjawisko o uległo zahamowaniu w os a nim dziesięcioleciu ubiegłego
wieku, gdzie niek ó e k aje OECD w sposób znaczący p zyspieszyły swoje empo wz os u
p oduk ywności, podczas gdy pozos ałe k aje u zymały się na s a ej ścieżce wz os u
gospoda czego (zob. Bassanini, Sca pe a, Visco, 2000). Wspomnianej dywe gencji nie
łumaczyły zmiany nakładów konwencjonalnych zasobów mak oekonomicznych, a akże
czynniki echnologiczne jak np. zak es wyko zys ania najmowych echnologii
elein o ma ycznych. Zgodnie z neoklasycznymi modelami wz os u gospoda czego najba dziej
ozwinię e k aje OECD, k ó e cha ak e yzowały się podobnym dos ępem do kapi ału zeczowo-
inansowego, zbliżonym dos ępem do echnologii i ela ywnie wysoką jakością kapi ału
ludzkiego powinny znajdować się w ym samym klubie konwe gencji (zob. Toka ski, 2005;
Wel e ( ed.), 2007). Także modele zaliczane do eo ii endogenicznego wz os u gospoda czego
nie dos a czają w pełni sa ys akcjonującego wyjaśnienia omawianego zjawiska (zob. Toka ski,
1996 s. 213-245; Toka ski, 2001, s. 213-245).
W ej sy uacji w p zypadku k ajów niezdolnych do p zyspieszenia swojego empa wz os u
p oduk ywności część ekonomis ów i poli yków gospoda czych zaczęło wskazywać na
konieczność zwiększenia innowacyjności gospoda ek, a ym samym podniesienia ich
p oduk owości, głównie pop zez zwiększenie nakładów na badania i ozwój. Jednakże
eu opejskie doświadczenia związane z wd ażaniem s a egii lizbońskiej o az planu Eu opa 2020
dowiodły, iż mak oekonomiczne powodzenie w wa unkach GOW nie sp owadza się wyłącznie
3
P oblem możliwości osiągania osnących e ek ów skali w wa unkach GOW jes p zedmio em in ensywnej deba y o
czym świadczy choćby dysku s p owadzony wokół koncepcji nowej gospoda ki i nowej ekonomii (zob. sze zej Kelley 1998,
Shapi o, Va ian 1999, s. 1-2, Boehlke 2005, s. 29037). Jes o akże kwes ia o zasadniczym znaczeniu z pe spek ywy
o malnego modelowania GOW (zob. Wel e ( ed.) 2007).
do mechanicznego zwiększenia wyda ków na badania i ozwój, czy eż p zeznaczania
odpowiednich ś odków na edukację i inwes ycje w zw. kapi ał ludzki (zob. Denis i inni, 2005;
De B uijn, Lagendijk, 2005, s. 1153-1172). Jes ono zależne od sze egu e o m s uk u alnych,
k ó ych zasadniczym celem jes dos osowanie eguł o malnych (czynników ins y ucjonalnych)
do wa unków GOW.
Wielopoziomowe badania ealizowane w p zypadku k ajów OECD, wyko zys ujące
za ówno konwencjonalne podejście modelowe ypowe dla ekonomii głównego nu u, jak i
odwołujące się do do obku nowej ekonomii ins y ucjonalnej wykazały, iż wyko zys anie
kapi ału wiedzy (sze zej zob. Balce zak, 2008, s. 139-154), k ó e s anowi klucz dla ozwoju w
ealiach GOW, w dużym s opniu jes zależne od e ek ywnej egulacji o az wielu aspek ów
ins y ucjonalnych (sze zej zob. Balce zak, 2009a, s. 713-742). Kluczowymi elemen ami ładu
ins y ucjonalnego są u aj wszys kie czynniki, k ó e is o nie oddziałują na możliwości
p zedsiębio s w do szybkiej adap acji w wa unkach dynamicznego pos ępu echnologicznego
obejmującego nowe echnologie ogólnego zas osowania o az pojawianie się nowych idei w
s e ze o ganizacji i k eowania p oduk ów (zob. B esnahan, T aj enbe g, 1995, s. 83-108;
Baumol, 2003, s. 435-444; Balce zak, Rogalska, 2008, s. 71-87; Balce zak, 2009b, s. 3-22).
Tym samym czynniki ins y ucjonalne mają kluczowe znaczenie dla zjawiska wy wa zania
wiedzy, empa jej ans e u o az zdolności podmio ów ynkowych do jej abso pcji.
Badania empi yczne p owadzone w k ajach najwyżej ozwinię ych po wie dziły znaczenie
uwa unkowań ins y ucjonalnych oddziałujących na wysokość kosz ów ansakcyjnych, k ó e
wpływają na liczbę podmio ów gospoda czych zdolnych do e ek ywnego wyko zys ania
wiedzy i osiągnięcia kolejnych p zełomów echnologicznych. W wa unkach GOW
wyk eowanie dużej podaży p zedsiębio s w zdolnych do uczes niczenia w p ocesie
schumpe e owskiej k ea ywnej des ukcji s anowi wa unek b zegowy u zymania wysokiego
empa wz os u p oduk ywności (zob. Bassanini, Sca pe a, Hemmings, 2001; Diamond, 2006, s.
120-146). Odwołując się do empi ycznych badań OECD (2001) o az do obku ekonomii
kosz ów ansakcyjnych (zob. Williamson, 1985; No h, 1994; Eliasson, Johansson, Tayma,
2004; A keson, Kohoe, 2007), można wskazać nas ępujące cz e y aspek y ins y ucjonalne, k ó e
mają zasadnicze znaczenie dla podniesienia empa wz os u p oduk ywności w wa unkach
GOW.
Pie wszym akim aspek em jes e ek ywność egulacji p awnych nas awionych na
wspie anie p zedsiębio czości. Badania empi yczne p owadzone od d ugiej połowy la 80 XX
wieku wskazują, iż wysoki poziom p zedsiębio czości sp zyja zwiększeniu podaży
p zedsiębio s w o dużym po encjale wz os u gospoda czego o az zwiększa
p awdopodobieńs wo pows awania nowych innowacyjnych podmio ów, k ó e e ek ywnie
angażują się w p ace nad ozwiązaniami częs o igno owanymi p zez duże „zasiedziałe” w danej
b anży i my (zob. Noo eboom, 1994, s. 327-347; Almeida, Kogu , 1997, s. 21-31; McKinsey
Global Ins i u e, 2001).
D ugi aspek odnosi się do ins y ucji p awa sp zyjających u zymaniu niskiego poziomu
kosz ów ansakcyjnych i wysokiej e ek ywności mechanizmu ynkowego. Badania sek o owe,
k ó ych celem było zdiagnozowanie p zyczyn óżnic w poziomie p oduk ywności ych samych
b anż unkcjonujących w óżnych k ajach wysoko ozwinię ych wykazały, iż ozwiązania
egulacyjne og aniczające poziom kosz ów ansakcyjnych sp zyjają eliminacji ba ie dla
dy uzji nowoczesnych ozwiązań o ganizacyjnych w zw. adycyjnych sek o ach gospoda ki,
k ó ych ozpowszechnienie w gospoda ce jes niezbędne dla podniesienia
mak oekonomicznego empa wz os u p oduk ywności (zob. McKinsey Global Ins i u e, 2002a,
2002b).
T zecim akim kluczowym aspek em jes konku encyjność o oczenia o az e ek ywność
ynków p acy. Wysoki poziom p esji konku encyjnej s wa za bodźce dla działań
eo ganizacyjnych sp zyjających podnoszeniu mik oekonomicznej e ek ywności podmio ów
o az daje szansę ekspansji p zedsiębio s wom wp owadzającym najba dziej p oduk ywne
ozwiązania echnologiczno-o ganizacyjne. Z kolei e ek ywne ynki p acy mają kluczowe
znaczenie w szybkiej ealokacji kluczowego zasobu w wa unkach GOW, jakim jes kapi ał
ludzki (zob. McKinsey Global Ins i u e, 2002b).
Czwa ym aspek em wpływającym na empo wz os u mak oekonomicznej p oduk ywności,
k ó y można wskazać na pods awie badań OECD, jes e ek ywność ins y ucji ynku
inansowego w s ymulowaniu pows awania p zedsiębio s w o wysokim po encjale wz os u i
sp zyjających ich ozwojowi. Dob ze ozwinię e i ela ywnie e ek ywne ynki inansowe
wspie ają szybszą ealokację kapi ału inansowego z b anż o niskim do nowych sek o ów o
wysokim po encjale ozwojowym. Odg ywają one zasadniczą olę w dos a czeniu kapi ału
niezbędnego do implemen acji nowych ozwiązań o az sp zyjają szybszej ekspansji ynkowej
najba dziej p oduk ywnych podmio ów gospoda czych (OECD, 2001; Johns on, 2001, s. 13).
4
W nas ępnej części a ykułu podję o p óbę kwan y ikacji e ek ywności sys emów
ins y ucjonalnych UE z uwzględnieniem cz e ech opisanych powyżej aspek ów mających
is o ne znaczenie dla wyko zys ania po encjału GOW.
4
Ba dziej szczegółowe omówienie badań na pods awie, k ó ych dokonano wybo u wskazanych segmen ów ładu
ins y ucjonalnego jako kluczowych dla wyko zys ania po encjału GOW dos ępne jes w p acach Balce zak, Pie zak (2014),
Balce zak (2014, 2015).
Pomia e ek ywności sys emów ins y ucjonalnych w k ajach UE
Na bazie ozważań z pop zedniej części a ykułu można s wie dzić, iż p oblem
e ek ywności sys emu ins y ucyjnego w kon ekście wyko zys ania po encjału GOW spełnia
k y e ia de inicyjne zjawiska złożonego według Ka ola Kukuły. Wskazał on iż: „Zjawisko
złożone jes abs akcyjnym wo em ob azującym s an jakościowy bezpoś ednio niemie zalny
zeczywis ych obiek ów opisywany p zez pewną liczbę większą od jeden zmiennych zwanych
zmiennymi diagnos ycznymi” (Kukuła 2000, s. 17-18; Kukuła, Bogocz 2014, s. 5). Tym
samym w celu jego ewaluacji konieczne jes posłużenie się jedną z me od analizy
wielowymia owej. W niniejszej p acy wyko zys ana zos ała me oda TOPSIS (Technique o
O de P e e ence by Simila i y o Ideal Solu ion, zob. Yoon, Hwang, 1995). Me odę TOPSIS
należy ak ować jako ozwinięcie zap oponowanej p zez Zdzisława Hellwiga me ody
aksonomicznej służącej do wyznaczania aksonomicznego mie nika ozwoju (TMR) (zob.
Hellwig, 1968). Rozwinięcie o polega na doda kowym po ównaniu obiek ów z an ywzo cem,
na omias pozos ałe założenia są analogiczne do me ody Hellwiga
5
.
W a ykule zap oponowana zos ała zmody ikowana me oda TOPSIS. Me oda a ma
szczególne walo y aplikacyjne w sy uacji, gdy w amach badania is nieje możliwość
wyod ębnienia złożonych aspek ów ekonomicznych dla analizowanego zjawiska. Dzięki
emu w pie wszym e apie badania możliwa jes ocena obiek ów pod względem od ębnych
aspek ów (A
1
, A
2
,...,A
n
). Na omias w d ugim e apie dokonywana jes ogólna ocena obiek ów
ze względu na poziom ozwoju ozpa ywanego zjawiska ekonomicznego
6
.
W pie wszym e apie p ocedu y, osobno dla każdego z aspek ów A
k,
wyznaczane są
wa ości aksonomicznego mie nika ozwoju TMR


zgodnie z ównaniem 1
TMR


=
,

,
,

, (1)
gdzie d
,

s anowi odległość euklidesową od wzo ca, d
,

s anowi odległość euklidesową
od an ywzo ca, i s anowi indeks obiek u O
i
, a jes indeksem czasu.
5
Powszechnie wyko zys ywana me oda TOPSIS opa a jes właściwie w całości na me odzie aksonomicznej Hellwiga.
Należy podk eślić, że w p acach anglojęzycznych do yczących me odologii lub zas osowania me ody TOPSIS b ak jes
odwołań do p ac Z. Hellwiga, chociażby do p acy Hellwiga (1972, s. 115-134). B ak jes ównież odwołań do p ac, k ó e
opisują i podk eślają uży eczność me ody Hellwiga dla badań naukowych (np. UNESCO, 1972a, 1972b).
6
Szczegółowy opis zap oponowanej mody ikacji me ody TOPSIS znaleźć można w p acach
Balce zak i Pie zak
(2014, 2015a)
.
Rysunek 1. Podział k ajów UE na klasy pod względem e ek ywności sys emów ins y ucjonalnych o az
jakości życia mieszkańców
Ź ódło: op acowanie własne
W celu zbadania oddziaływania e ek ywności ins y ucjonalnej w wa unkach GOW na
jakość życia mieszkańców k ajów UE wyko zys ano na zędzie w pos aci modelu
panelowego. Za zmienną objaśnianą p zyję o wskaźnik HDI, a za zmienną objaśniającą
poziom e ek ywności ins y ucjonalnej w kon ekście wyko zys ania po encjału GOW
wy ażony za pomocą up zednio oszacowanego aksonomicznego mie nik ozwoju TMR

.
W
pie wszym k oku dokonano es ymacji pa ame ów modelu panelowego FE z e ek ami
2004 2010
Jakość życia
ba dzo niska
niska
ś ednia
wysoka
ba dzo wysoka
2004 2010
Poziom
e ek ywności ins y ucjonalnej
ba dzo niski
niski
ś edni
wysoki
ba dzo wysoki

indywidualnymi. Uzyskany wyniki wskazały na is o ną au oko elacją składnika esz owego
13
.
Iden y ikacja au oko elacji wskazuje na ak , że zmiany jakości życia pos ępują wolno w
czasie o az obecny poziom jakości życia jes is o nym czynnikiem ok eślającym jej poziom w
p zyszłości. W związku z ym specy ikacja modelu panelowego posze zona zos ała o
opóźnioną w czasie zmienną objaśnianą. Tym samym podję o p óbę oszacowania pa ame ów
dynamicznego modelu panelowego.
Zgodnie z p zyję ym założeniem wys ępowania w modelu opóźnionej w czasie zmiennej
objaśnianej p zyję o specy ikację dynamicznego modelu panelowego p zeds awioną za
pomocą ównania 3 (zob. Bal agi, 1995; Ciołek, 2004; Dańska-Bo siak, 2011)
ii i i i
TMRHDIHDI
,,11,10,
εη ++++=
−
βαα
, (3)
gdzie HDI
,
s anowi wek o wa ości zmiennej objaśnianej (wskaźnik HDI), HDI
,'
jes
wek o em wa ości opóźnionej w czasie zmiennej objaśnianej, TMR
,
s anowi wek o
wa ości aksonomicznego mie nika ozwoju ok eślającego poziom e ek ywności
ins y ucjonalnej w kon ekście GOW, α
#
, α

, β

są pa ame ami s uk u alnymi modelu, η

jes
wek o em e ek ów indywidualnych modelu panelowego, a ε
,
jes wek o em składnika
losowego.
Po us aleniu specy ikacji panelowego modelu ekonome ycznego, dokonano es ymacji
jego pa ame ów p zy wyko zys aniu sys emowego es yma o a UMM (Blundell, Bond 1998)
z uwzględnieniem asymp o ycznych błędów s anda dowych. Es yma o en s anowi
ozwinięcie es yma o a UMM dla ównań pie wszych óżnic (A ellano, Bond 1991). W
p ocedu ze es ymacyjnej zakładana jes , op ócz es ymacji ównań w pos aci pie wszych
óżnic, ównież es ymacja ównań na poziomach zmiennych. Wyniki es ymacji pa ame ów
modelu zamieszczone zos ały w abeli 3
14
.
13
Wa ość s a ys yki es u Du bina-Wa sona wskazała na is o ną s a ys ycznie au oko elację składnika losowego.
14
Zas osowano dwuk okową p ocedu ę es ymacji z wyko zys aniem p og amu GRETL (we sja 1.9.91).
Tabela 3. Wyniki es ymacji pa ame ów dynamicznego modelu panelowego
Zmienna Pa ame Ocena pa ame u Wa ość p
,-.
/
,
0
'

1

0,791 ≈0,000
234
/
,
0
5

0,043 ≈0,000
Tes y s a ys yczne S a ys yka es u Wa ość p
Sa gan Tes 20,446 0,34
AR(1) -2,843 0,004
AR(2) -1,841 0,064
Ź ódło: op acowanie własne.
Po zakończeniu es ymacji pa ame ów modelu panelowego p zep owadzono we y ikację
jego własności s a ys ycznych. W ym celu zas osowano es Sa gana o az es y na
au oko elację p zy os ów składnika esz owego (zob. Blundell, Bond, Windmeije 2000).
O zymana s a ys yka es u Sa gana wskazuje na zasadność wp owadzenia wszys kich
wa unków o ogonalności, łącznie z wa unkami p zeiden y ikującymi
15
. Po wie dza o
właściwy dobó ins umen ów w me odzie es ymacji. O zymane s a ys yki es u wskazują na
ujemną, is o ną s a ys ycznie au oko elację pie wszego zędu o az nieis o ną s a ys ycznie
au oko elację zędu d ugiego
16
(zob. Bal agi 1995). Świadczy o o zgodności i e ek ywności
zas osowanego sys emowego es yma o a UMM. Pa ame 1

okazał się is o ny s a ys ycznie,
co po wie dza p zyję e założenie o au o eg esyjnym mechanizmie w p zypadku wskaźnika
HDI. Pa ame 5

jes ównież s a ys ycznie is o ny, co pozwala na s wie dzenie is o nego
wpływu e ek ywności ins y ucjonalnej w kon ekście wyko zys ania GOW na poziom jakości
życia mieszkańców badanych k ajów. O zymana ocena pa ame u 5

wskazuje na doda nią
zależność, co pozwala na we y ikację pos awionej w a ykule hipo ezy badawczej.
Pa adoksalnie jednym z głównych a gumen ów k y ycznych do yczących wskaźnika HDI
jes p os o a o az mała ilość wyko zys ywanych do budowy mie nika zmiennych
diagnos ycznych, k ó e jednocześnie ba dzo częs o są ak owane jako jego ważne zale y
aplikacyjne. K y yka polega na ym, że dalsze wanie życia nie musi w pełni oddawać
jakości sys emu usług medycznych w danym k aju, podobnie p zecię na liczba la nauki o az
oczekiwana liczba la nauki nie zawsze odzwie ciedlają jakości sys emu edukacyjnego o az
wpływu ego sys emu na wz os wiedzy i innowacyjności p zedsiębio s w. Również wielkość
15
O zymana s a ys yka na poziomie 20,446 wskazuje na b ak pods aw do od zucenia hipo ezy ze owej.
16
W pie wszym p zypadku wa ość s a ys yki na poziomie -2,843 pozwala na od zucenie hipo ezy ze owej. Na omias
w d ugim p zypadku wa ość s a ys yki na poziomie -1,841 wskazuje na b ak pods aw do od zucenia hipo ezy ze owej.
dochodu na odowego b u o pe capi a nie p zekłada się jednoznacznie na wysoki poziom
s anda du ekonomicznego, dos ępnego dla większości mieszkańców wyb anego k aju.
Kolejny k y yczny a gumen do yczy ak u, iż mie nik en jes s wo zony zos ał do oceny
gospoda ek cha ak e yzujących się dużymi óżnicami ozwojowymi. W p zypadku ela ywnie
homogenicznych k ajów UE pod względem s opnia ozwoju, wskaźnik HDI cha ak e yzuje
się s osunkowo małą zmiennością, co może być ak owane jako a gumen og aniczający jego
uży eczność w odniesieniu do k ajów ozwinię ych.
We y ikacja pos awionej w a ykule hipo ezy badawczej wskazuje na pozy ywny związek
pomiędzy poziomem e ek ywności ins y ucjonalnej w kon ekście wyko zys ania po encjału
GOW a wa ościami zmiennych diagnos ycznych wyko zys ywanych p zy kons ukcji
wskaźnika HDI. Pamię ając o wspomnianych powyżej zas zeżeniach do yczących samego
mie nika HDI można s wie dzić, iż uzyskane wyniki należy ak ować jako a gumen na zecz
zasadności wyko zys ania ego mie nika do pomia u jakości życia mieszkańców gospoda ek
UE. W k ajach Wspólno y unkcjonowanie obsza ów związanych z jakością życia w
znacznym s opniu de e minowane jes p zez pop awne unkcjonowanie sys emu
ins y ucjonalnego w wa unkach GOW. O zymane wyniki w p zypadku k ajów ozwinię ych
spójne są ze wskazaniami nu u ins y ucjonalnego eo ii ekonomii. Niewą pliwie już sama
p zynależność badanych k ajów do UE sp zyja z jednej s ony pop awie jakości życia
mieszkańców, a z d ugiej s ony p zejmowaniu p zez poszczególne k aje dob ych p ak yk w
s e ze k eowania ozwiązań ins y ucjonalnych.
Ponieważ k aje członkowskie UE są ela ywnie homogeniczne pod względem ozwoju
społeczno-gospoda czego, o p zep owadzone w a ykule badanie powinno zos ać
ozsze zone o k aje cha ak e yzujące się większym z óżnicowaniem w poziomie
e ek ywności ins y ucjonalnej (np. k aje OECD). Możliwe, że dla wyb anych k ajów o
e ek ywności ins y ucjonalnej, znacznie odbiegającej od k ajów Unii Eu opejskiej, wskaźnik
HDI okaże się na zędziem nieadekwa nym do pomia u jakości życia mieszkańców.
Zakończenie
W a ykule podję e zos ały p oblemy pomia u e ek ywności sys emów ins y ucjonalnych w
kon ekście wyko zys ania po encjału GOW p zez k aje członkowskie Unii Eu opejskiej o az
oceny jakości życia mieszkańców Wspólno y. W p acy wskazane zos ało ilościowe podejście
do oceny poziomu e ek ywności ins y ucjonalnej, k ó e s anowi uzupełnienie p owadzonych
analiz jakościowych w ym zak esie dominujących w amach nu u ins y ucjonalnego. Do
pomia u e ek ywności zap oponowano au o ski mie nik syn e yczny opa y na zes awie
zmiennych cha ak e yzujących cz e y g upy czynników odnoszące się do na odowych
sys emów ins y ucjonalnych, k ó e mają kluczowe znaczenie dla wyko zys ania po encjału
GOW. Oznacza o, że in e p e ując wyniki p zep owadzonego badania należy pamię ać, że
jego celem nie była holis yczna kwan y ikacja wszys kich elemen ów, k ó e wpływają na
ksz ał ładu ins y ucjonalnego w badanych k ajach, a koncen owało się ono wyłącznie na
aspek ach ładu mających duże znaczenie w kon ekście GOW. Aspek y e zos ały
s o mułowane na pods awie badań p owadzonych w ciągu os a nich dwóch dekad w k ajach
OECD w kon ekście ich osiągnięć mak oekonomicznych związanych z pows aniem GOW.
Wyb ane cz e y segmen y ładu ins y ucjonalnego do yczyły egulacji p awnych nas awionych
na wspie anie p zedsiębio czości, ins y ucji p awa sp zyjających u zymaniu niskiego
poziomu kosz ów ansakcyjnych i wysokiej e ek ywności mechanizmu ynkowego, egulacji
p awnych wspie ających konku encyjność o oczenia i e ek ywność ynków p acy o az
ins y ucji ynku inansowego. Na pods awie do ychczasowych badań empi ycznych można
s wie dzić, że wskazane aspek y ins y ucjonalne pozy ywnie wpływają na empo wz os u
p oduk ywności k ajów w wa unkach GOW. Oznacza o, że wysoki poziom e ek ywności
ins y ucjonalnej sp zyjając wyko zys aniu mak oekonomicznego po encjału związanego z
gwał ownymi zmianami echnologicznymi w amach GOW, powinien p owadzić do
podwyższenia jakości życia mieszkańców.
P zep owadzone badanie pozwoliło na ealizację głównego celu a ykułu, w pos aci oceny
zależności pomiędzy jakością życia mieszkańców a poziomem e ek ywności ins y ucjonalnej
w kon ekście GOW dla k ajów Unii Eu opejskiej w la ach 2004-2010. O zymane wyniki
pozwoliły na we y ikację pos awionej hipo ezy badawczej o doda nim wpływie e ek ywności
ins y ucjonalnej na poziom jakości życia. P zep owadzone badanie po wie dza, że czynniki
ins y ucjonalne związane z ozwojem GOW s anowią is o ną de e minan ę wz os u jakości
życia mieszkańców Wspólno y.
Tym samym w a ykule z ealizowano akże cel doda kowy o cha ak e ze
me odologicznym odnoszący się do p oblemu kwan y ikacji is o nych pojęć dla ekonomii
ins y ucjonalnej akich jak e ek ywność (jakość) ins y ucji o az s o mułowano p opozycję
ekonome ycznego modelowania in e akcji między ak zope acjonalizowanym zjawiskiem a
jakością życia.
Li e a u a
Almeida P., Kogu , B., (1997), The Explo a ion o Technological Di e si y and Geog aphic Localiza ion o
Inno a ion: S a -Ups Fi ms in he Semiconduc o Indus y, Small Business Economics, 9(1), s. 21-31.
A ellano M., Bond S., (1991), Some es s o speci ica ion o panel da a: Mon e Ca lo e idence and an
applica ion o employmen equa ion, Re iew o Economic S udies, ol. 58, 277-297.
A keson A., Kohoe P. (2007), Modeling he T ansi ion o a New Economy: Lessons F om Two Technological
Re olu ions, Ame ican Economic Re iew, 97(1).
A kinson R.D., Co ea D.K., (2007), The 2007 S a e New Economy Index. Benchma king Economic
T ans o ma ion in he S a es, Kau man Founda ion, The In o ma ion Technology and Inno a ion Founda ion,
Feb ua y, s. 3-12.
Balce zak A.P., (2008), Ekonomiczne konsekwencje in ensy ikacji powiązań sieciowych w gospoda ce
globalnej, Ac a Uni e si a is Nicolai Cope nici–Ekonomia, XXXVIII, s. 139-154.
Balce zak A.P., (2009a), E ek ywność sys emu ins y ucjonalnego a po encjał gospoda ki opa ej na wiedzy,
Ekonomis a, 6.
Balce zak A.P., (2009b), Wiedza i innowacje jako kluczowy czynnik ozwoju gospoda czego w XXI wieku, w:
Okoń-Ho odyńska E., Wisła R. ( ed.), Kapi ał in elek ualny i jego och ona, Ins y u Wiedzy i Innowacji,
Wa szawa.
Balce zak A.P., (2014), Wielowymia owa analiza e ek ywności ins y ucjonalnej w k ajach Eu opy Ś odkowo-
Wschodniej w elacji do s anda dów OECD, Ins i u e o Economic Resea ch Wo king Pape s No. 1/2014,
Indexed in RePEc EconPape s: h p://econpape s. epec.o g/pape /peswpape /2014_3ano1.h m.
Balce zak A.P., (2015), Wielowymia owa analiza e ek ywności ins y ucjonalnej w k ajach Eu opy S odkowo-
Wschodniej w elacji do s anda dów OECD, Op imum. S udia Ekonomiczne, 1(73) (w d uku).
Balce zak A.P., Gó ecka D., Rogalska E., (2008), Taksonome yczna analiza ealizacji s a egii lizbońskiej w
la ach 2001-2005, Wiadomości S a ys yczne, n 6, s. 77-88.
Balce zak, A.P., Pie zak M.B., (2014), E ek ywność ins y ucjonalna k ajów Unii Eu opejskiej w kon ekście
globalnej gospoda ki opa ej na wiedzy, Ins i u e o Economic Resea ch Wo king Pape s No. 17/2014,
Indexed in RePEc EconPape s: h p://econpape s. epec.o g/pape /peswpape /2014_3ano17.h m
Balce zak A.P., Pie zak M.B., (2015a), E ek ywność ins y ucjonalna k ajów Unii Eu opejskiej w kon ekście
globalnej gospoda ki opa ej na wiedzy, Ekonomis a (w d uku).
Balce zak A.P., Pie zak M.B., (2015b), E ek ywność ins y ucji a jakość życia w kon ekście globalnej
gospoda ki wiedzy, P ace Naukowe Uniwe sy e u Ekonomicznego we W ocławiu, (w d uku).
Balce zak A.P., Pie zak M.B., (2015c), E ek ywność ins y ucji a jakość życia w kon ekście globalnej
gospoda ki wiedzy, Ins i u e o Economic Resea ch W oking Pape s, No. 45/2015, Indexed in RePEc:
h p://econpape s. epec.o g/pape /peswpape /2015_3ano45.h m.
Balce zak A.P., Rogalska E., (2008), Och ona p aw własności in elek ualnej w wa unkach nowej gospoda ki,
Ekonomia i P awo, Własność i kon ola w eo ii i p ak yce, Cz. 2, Tom 4, s. 71-87.
Bal agi B. H., (1995), Econome ic analysis o panel da a, John Wiley&Sons L d., Chiches e .
Bassanini A., Sca pe a S., Hemmings P., (2001), Economic G ow h: The Role o Policies and Ins i u ions. Panel
Da a E idence F om OECD Coun ies, OECD Economics Depa men Wo king Pape s No. 283, ECO/WKP
(2001) 9.
Bassanini A., Sca pe a S., Visco I., (2000), Knowledge, Technology and Economic G ow h: Recen E idence om
OECD Coun ies, OECD Economics Depa men Wo king Pape s No. 259, ECO/WKP (2000) 32.
Baumol W.J., (2003), Inno a ions and g ow h: wo common misapp ehensions, Jou nal o Policy Modeling, 25,
s. 435-444, doi:10.1016/S0161-8938(03)00038-3.
Black S.E., Lynch L.M., (2003), The New Economy and he O ganiza ion o Wo k, w: James D. C. ( ed.), New
Economy Handbook, Else ie Academic P ess, San Diego.
Black S.E., Lynch L.M., (2004), Wha ’s D i ing he New Economy?: The Bene i s o Wo k o ce Inno a ion,
Economic Jou nal, 114(493), s. F97-F98.
Blundell R., Bond S., (1998), Ini ial condi ions and momen es ic ions in dynamic panel da a model,
Econome ic Re iew, ol. 19(3), 321-340.
Blundell R., Bond S., Windmeije F., (2000), Es ima ion in dynamic panel da a models: imp o ing on he
pe o mance o he s anda d GMM es ima o , w: Bal agi B. ( ed.), Nons a iona y Panels, Panel
Coin eg a ion and Dynamic Panels, Else ie Science.
Boehlke J., (2005), P awo Moo e’a, gospoda ka opa a na wiedzy, globalizacja – wyzwania dla ekonomicznej
eo ii i my, w: Godziszewski B., Ha e M., S ankiewicz M.J. ( ed.), Wiedza jako czynnik międzyna odowej
konku encyjności w gospoda ce, TNOiK “Dom O ganiza o a”, To uń.
B esnahan T.F., T aj enbe g M., (1995), Gene al Pu pose Technologies 'Engines o G ow h'?, Jou nal o
Econome ics, 65(1), s. 83-108.

Ciołek D., (2004) Konwe gencja do Unii Eu opejskiej k ajów w ok esie ans o macji, ozp awa dok o ska,
Uniwe sy e Gdański, Gdańsk.
Dańska-Bo siak B., (2011), Dynamiczne modele panelowe w badaniach ekonomicznych, Wydawnic wo
Uniwe sy e u Łódzkiego, Łódź.
Da id P., (1990), The Dynamo and he Compu e An His o ical Pe spec i e on he Mode n P oduc i i y
Pa adox, Ame ican Economic Re iew, 80(2).
De B uijn P., Lagendijk A. (2005), Regional Inno a ion Sys ems in he Lisbon S a egy, Eu opean Planning
S udies, 13(8), s. 1153-1172, DOI: 10.1080/09654310500336519.
De B uijn P., Lagendijk A., (2005), Regional Inno a ion Sys ems in he Lisbon S a egy, Eu opean Planning
S udies, 13(8), s. 1153-1172, DOI: 10.1080/09654310500336519.
De So o H., (2003), Tajemnica kapi ału, Fijo Publishing, Wa szawa.
Denis C., Mo ow K.M, Röge W., Veugele s R., (2005), The Lisbon S a egy and he EU’s s uc u al
p oduc i i y p oblem, Eu opean Economy, Di ec o a e-Gene al o Economic and Financial A ai s,
Economic Pape s, N° 221 Feb ua y.
Diamond A.M. (2006), Schumpe e ’s C ea i e Des uc ion: A Re iew o he E idence, Jou nal o P i a e
En e p ise, 22(1), s. 120-146.
Diene E., Suh E., (1997), Measu ing quali y o li e: Economic, social and subjec i e indica o s, Social
Indica o s Resea ch, 40, s. 189-216.
Eliasson G., Johansson D., Tayma E., (2004), Simula ing he New Economy, S uc u al Change and Economic
Dynamics, 15.
Hellwig Z., (1968), Zas osowanie me ody aksonomicznej do ypologicznego podziału k ajów ze względu na
poziom ich ozwoju o az zasoby i s uk u ę wykwali ikowanych kad , P zegląd S a ys yczny, z. 4, s. 307-
327.
Hellwig Z., (1972), P ocedu e o E alua ing High-Le el Manpowe Da a and Typology o Coun ies by Means
o he Taxonomic Me hod, w: Gos owski Z. ( ed.), Towa ds a sys em o Human Resou ces Indica o s o
Less De eloped Coun ies, Pape s P epa ed o UNESCO Resea ch P ojec , Ossolineum, The Polish
Academy o Sciences P ess, W ocław.
Jenks G.F., (1967), The Da a Model Concep in S a is ical Mapping, In e na ional Yea book o Ca og aphy, 7,
s. 186-190.
Johns on D., (2001), Fu u e Economic Challenges o he Eu opean Economy, Leon Koźmiński Academy o
En ep eneu ship and Managemen and TIGER Dis inguished Lec u es Se ies n. 5 Wa saw, 26 Oc obe .
Kelly K., (1998), New Rules o he New Economy, Penguin Pu nam, New Yo k.
Klugman J., Rod iguez F., Choi H., (2011), HDI 2010: New Con o e sies, Old C i iques, Human De elopmen
Resea ch Pape , Uni ed Na ions De elopmen P og amme.
Ko ace ic M., (2010), Re iew o HDI C i iques and Po en ial Imp o emen s, Human De elopmen Resea ch
Pape , Uni ed Na ions De elopmen P og amme.
Kukuła K., Bogocz D., (2014), Ze o Uni a isa ion Me hod and i s Applica ion in Ranking Resea ch in
Ag icul u e, Economic and Regional S udies, 7(3), s. 5-13.
Kukuła K., (2000), Me oda uni a yzacji ze owej, Wydawnic wo Naukowe PWN, Wa szawa.
Mączyńska E., ( ed.) (2009), Polska ans o macja i jej p zyszłość, Polskie Towa zys wo Ekonomiczne,
Wa szawa.
Mączyńska E., Sadowski Z., (2008), O ksz ał owaniu ładu gospoda czego, Polskie Towa zys wo Ekonomiczne,
Wa szawa.
McKinsey Global Ins i u e, (2001), US P oduc i i y G ow h 1995-2000. Unde s anding he Con ibu ion o
In o ma ion Technology Rela i e o O he Fac o s, Washing on D.C.
McKinsey Global Ins i u e, (2002a), How IT Enables P oduc i i y G ow h. The US Expe ience Ac oss Th ee
Sec o s in he 1990s, High Tech P ac ice, Business Technology O ice, San F ancisco.
McKinsey Global Ins i u e, (2002b), Reaching Highe P oduc i i y G ow h in F ance and Ge many,
Washing on D.C.
Noo eboom B., (1994), Inno a ion and Di usion in Small Fi ms: Theo y and E idence, Small Business
Economics, 6(51), s. 327-347.
No h D.C., (1994), Ins i u ions And P oduc i i y In His o y, Economic His o y 9411003, EconWPA.
No h D.C., (2003), The Role o Ins i u ions in Economic De elopmen , Uni ed Na ions, Discussion Pape Se ies,
No. 2003.2.
No h D.C., Wallis J.J., Webb S.B., Weingas B.R., (2007), Limi ed access o de s in he de eloping wo ld :a new
app oach o he p oblems o de elopmen , Policy Resea ch Wo king Pape Se ies 4359, The Wo ld Bank.
OECD, (2001), The New Economy. Beyond he Hype, OECD Pa is.
Pe ez C., (2002), Technological Re olu ions and Financial Capi al: The Dynamics o Bubbles and Golden Age,
Edwa d Elga Publishing Limi ed, Uni ed Kingdom - Chel enham.
Quah D., (2003), Digi al Goods and he New Economy, w: James D.C. ( ed.), New Economy Handbook, Else ie
Academic P ess, San Diego, s. 291-323.
Rod ik D., (2011), Jedna ekonomia, wiele ecep . Globalizacja, ins y ucje i wz os gospoda czy, Wydawnic wo
K y yki Poli ycznej, Wa szawa.
Rosenbe g N., T aj enbe g M., (2001), A Gene al Pu pose Technology a Wo k: The Co liss S eam Engine in
he La e 19 h Cen u y US, Na ional Bu eau o Economic Resea ch, Wo king Pape 8485.
Shapi o C., Va ian H. R., (1999), In o ma ion Rules. A S a egic Guide o he Ne wo k Economy, Ha a d
Business Scholl P ess, Bos on.
S igli z J.E., Sen A., Fi oussi J.P., (2010), Mismeasu ing Ou Li es: Why GDP Doesn' Add Up, The New P ess, New Yo k
London.
Toka ski T., (1996), Pos ęp echniczny a wz os gospoda czy w modelach endogenicznych, Ekonomis a, 5,
s. 581-604.
Toka ski T., (2001), Dwadzieścia la enesansu eo ii wz so u gospoda czego. Na ile lepiej ozumiemy jego
mechanizm, w: Woj yna A. ( ed.), Czy ekonomia nadąża z wyjaśnieniem zeczywis ość, Wydawnic wo PTE –
Bellona, Wa szawa, s. s.213-245.
Toka ski T., (2005), Wyb ane modele podażowych czynników wz os u gospoda czego, Wydawnic wo Uniwe sy e u
Jagiellońskiego, K aków.
Uni ed Na ions De elopmen P og amme, (1990), Human De elopmen Repo , Human De elopmen Resea ch
Pape .
Uni ed Na ions De elopmen P og amme, (2014 a), Human De elopmen Repo , Human De elopmen
Resea ch Pape .
Uni ed Na ions De elopmen P og amme, (2014 b), Technical No es, Human De elopmen Resea ch Pape .
UNESCO, (1972a), Synch onic and Diach onic App oaches in he UNESCO p ojec on Human Resou ces
Indica o s. W oclaw Taxonomy and Bi a ia e Diach onic Analysis, SHC/WS/209.
UNESCO, (1972b), Dis ance-based Analysis, Nume ical Taxonomy and Classi ica ion o Coun ies acco ding o
selec ed a eas o socio-economic de elopmen , SHC/WS/237.
Wel e W. ( ed.), (2007), Gospoda ka opa a na wiedzy, Polskie Wydawnic wo Ekonomiczne, Wa szawa.
Williamson O.E., (1985), The Ecnomic Ins i u u ions o Capi alism. Fi ms, Ma ke s, Rela ional Con ac ing, The
F ee P ess, a di ision o simon & Schus e Inc.
Yoon, K.P., Hwang, C.L., (1995), Mul iple A ibu e Decision Making: An In oduc ion, Sage Uni e si y Pape s,
New Yo k.
The Impac o he E iciency o he Ins i u ions in he Con ex o he
Knowledge-based Economy on he Quali y o Li e in he Eu opean Union.
Panel Da a E idence o he Yea s 2004-2010
Abs ac : The a icle concen a es on he p oblem o he e iciency o he ins i u ional sys em o he Eu opean
Union coun ies in ela ion o he po en ial o he knowledge-based economy (KBE) and i s impac on quali y o
li e. In o de o de ine he e iciency o he ins i u ional sys em, he au ho s e e eed o he analy ical s uc u e o
he new ins i u ional economics, in pa icula , he ansac ion cos s heo y. On his basis, i is assumed ha
e ec i e ins i u ional ac o s a e conduci e o he educ ion o ansac ion cos s. To measu e he e ec i eness o
he ins i u ional sys em au ho s p oposed a syn he ic indica o , which has been cons uc ed wi h applica ion o
he modi ied TOPSIS me hod. As diagnos ic a iables he au ho s adop ed he a iables on ou aspec s
cha ac e izing he e iciency o he ins i u ional sys em in he con ex o he coun y's abili y o exploi he
po en ial o KBE. The aspec s we e ela ed o egula ions aimed a p omo ing en ep eneu ship, he issue o law
ins i u ions conduci e o main aining low le el o ansac ion cos s and imp o ing he e iciency o he ma ke
mechanism, he issue o economy compe i i eness and e iciency o labo ma ke s and he quali y o inancial
ma ke ins i u ions. The da a we e ob ained om he da abase o F ase Ins i u e ha is c ea ed o he pu pose o
he annual Economic F eedom o he Wo ld epo . Fo he measu emen o quali y o li e he Human
De elopmen Index was used. The main aim o his a icle was an a emp o assess he ela ionship be ween he
le el o ins i u ional e ec i eness in he con ex o KBE and quali y o li e o esiden s o he Eu opean Union
coun ies in 2004-2010. In he econome ic analysis he dynamic panel model was used o he 24 coun ies o
he Eu opean Union, which has led o he iden i ica ion o he posi i e impac o he e iciency o he ins i u ions
on he quali y o li e.
Keywo ds: e ec i eness o he ins i u ional sys em, quali y o ins i u ions, heo y o ansac ion cos s, quali y o
li e, Human De elopmen Index, knowledge-based economy, TOPSIS, dynamic panel model