Die Suid-Afrikaanse bestuurder: Uitdagings en dilemma

Uys, R. A icle Die Suid-A ikaanse bes uu de : Ui dagings en dilemma Sou h A ican Jou nal o Business Managemen P o ided in Coope a ion wi h: Uni e si y o S ellenbosch Business School (USB), Bell ille, Sou h A ica Sugges ed Ci a ion: Uys, R. (1989) : Die Suid-A ikaanse bes uu de : Ui dagings en dilemma, Sou h A ican Jou nal o Business Managemen , ISSN 2078-5976, A ican Online Scien i ic In o ma ion Sys ems (AOSIS), Cape Town, Vol. 20, Iss. 3, pp. 144-153, h ps://doi.o g/10.4102/sajbm. 20i3.954 This Ve sion is a ailable a : h ps://hdl.handle.ne /10419/218030 S anda d-Nu zungsbedingungen: Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den. Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich machen, e eiben ode ande wei ig nu zen. So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen (insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en, gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e. Te ms o use: Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal and schola ly pu poses. You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public. I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence. h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/ ..L. S. -A . Tydsk . Bed y sl.1989 ,20(3) 144 - Suid-AhiI<aanse 11es uu~ : Ui dagings e8'dilemlna R. Uys Nag aadse Skool i Bes uu swese, PU i CHO, Po che s oom, 2520 Republiek an Suid-A ika Aan aa 10 Feb ua ie 1989 The Sou h A ican manage : Challenges and dilemma. The Sou h A ican wo king en i onmen is ypi ied by wo ex emes. On he one hand he e is an o e -supply o unskilled labou , whils on he o he hand he e is a se e e sho age o quali ied pe sons which ha e he applicable expe ience. In addi ion whi e males a c mainly used o ill manage ial posi ions. This una oidably leads o he o e -u iliza ion o whi e males wi hin he managemen sphe e. No only do hey y o co e he whole manage ial spec um, bu hey also execu e he majo i y o specialis ac i i ies. The ine i able esul is o al wo k dedica ion mainly o compensa e o he lack o he co ec aining and expe ience. This necessa ily leads o he neglec o spouse and amily and a supe icializing o eligion. cul u e, and pe sonal li e. To de e mine o wha ex end his nega i e si ua ion ac ually exis s in Sou h A ica and wha need o be done o ec i y i , coun y-wide esea ch was unde aken and he indings a e eco ded in his a icle. Die Suid-A ikaanse a beids e ein wo d gekenme k deu eens ydighede. Ene syds is daa 'n oo -aanbod an ongeskoolde a beid me ande syds 'n eko aan oldoende opgeleide mannek ag wa ook e sel dc yd die ko ek e bloo s elling gehad he . Ve de bes aan daa 'n geneigdheid om hoo saaklik blanke mans binne bes uu spos e aan e wend. Die ge olg an hie die eko en eensydige aanwending is da blankc mans, e al in die bes uu s eld, oo benu is. Nie allecn p obec hulle om die o ale bes uu spck um c han ee nic. maa ook om spesialis akc ui e oe . Di bc eken noodwendig da so 'n pe soon o aal aan sy we k oegcwyd moc wees om hie dic g oo e an woo delikhcid en dikwels 'n e an woo dclikhcid waa oo hy nie ocgc us is nic, e p obcc han ec . Ongelukkig ind di en kos e an sy pc soonlikc lcwc, sy gesin en huweliksmaa en sy godsdicns igc lcwe plaas. Die na o sc wou deu middel an 'n landswyc na o singsp ojck bcpaal o wa e ma e oo gcnocmde aspek e in die Suid-A ikaanse milieue oo kom, hoc bcs uu di han ee , o wa e ma e opo e ings plaas ind, en op wa e wyse ondememings en indi iduc hie aan aandag behoo e gee. lnleiding en P obleems elling Daa bes aan ans bepaalde waa hede in die a beidsmilieu an Suid-A ika wa nie geigno ee kan wo d nie. Daa bes aan 'n eko aan mannek ag wa ko ek opgelei is en die eg e bloo s elling gehad he en einde bes uu spos e e kan ul. Daa wo d hoo saaklik an blanke mans as bes uu de s in Suid-A ika geb uik gemaak. Di be eken noodwendig 'n oo benu ing an 'n baie klein pe sen asie an die o ale mannek agspek um in Suid-A ika. Sodanige oo benu ing e eis noodwendig we k oegewydheid, e al omda pe sone dikwels pos e beklee waa oo hulle nie ge eed is nie en daa om ha de moe we k en mee yd spandee en einde die mas e kan opkom. Gepaa dgaande hie mee spandee so 'n pe soon minde yd en aandag aan sy isiese, aan sy gesin, sy kul uu en sy godsdiens. Alhoewel oo genoemde aspek e oo die algemeen as waa aan aa wo d, is daa bepe k e kennis oo die p esiese aa d en om ang daa an. Deu middel an 'n landswye na o singsp ojek is daa dus gepoog om e bepaal hoe die Suid-A ikaanse bes uu de in we klikheid daa ui sien, wa sy eie pe sepsies en eie oo deel an sy psigiese, isiese en pe soonlike lewe is. Hie deu wo d daa gepoog om die Suid-A ikaanse bes uu de i homsel , maa ook i sy we kgewe in pe spek ie e plaas. Sodoende wo d hulle daa op a en gemaak da bes uu , e al ans, besonde e aandag behoo e genie oo da hie die sel e waa losing epidemiese a me ings aanneem en die Suid-A ikaanse ekonomie sodoende waa de olle, skaa s mannek ag e loo . Na o singsme odiek en Na o singsom ang 'n V aelys is on wikkel wa spesi iek op bes uu in die p ak yk ge ig is. Di dek die oile spek um: ana ee s e bes uu s lak o by senio bes uu - en di ek eu s lakke. D ieduisend an hie die aelys e is onde 'n dekb ie aan e skeie ondememings e send. Elke ondememing be onge ee ses aelys e on ang en die s eekp oe an ondememings slui onde ande e die olgende in: -alle ondememings me we kneme s wa as oile lede an die Ins i uu an Pe soneelbes uu ge egis ee is (Die IPB ad eslys is geb uik); -alle ondememings wa op die Johannesbu gse E ek ebeu s geno ee is; -alle huidige M.B.A.- en oud-M.B.A.-s uden e an die PU i CHO; -alle ondememings wa op die ad eslys an die PU i CHO en NSB ge egis ee is; en - 'n ele oongidss eekp oe . Die esponskoe s an hie die s eekp oe was 35%. Alie e ugon angde aelys e was benu baa in die na o singsp ojek. Die inlig ing is s a is ies deu 'n ekenaa e we k, in e we kings abelle omgeskakel en on leed. Ten einde e e seke da die gegewens be oubaa is, e algemeenbaa is en en opsig e an 'n Suid- A ikaanse p o iel aangewend sal kan wo d, is 'n kon oles udie onde neem. As kon ole is daa 'n bykomende 800 aelys e ui ges uu waa an die esponskoe s 50% was. Aan ullend is daa ook 100 pe soonlike onde houde, wa deu middel an die aelys ges uk u ee is, ge oe . Die gegewens wa deu laasgenoemde wee s udies ingesamel is, is ook op diesel de wyse e we k en on leed. Die ko elasie an S.A .J.Bus.Mgm .1989,20(3) die gegewens an die d ie s udies is ei lik 100% en daa wo d dus aan aa da die gegewens be oubaa en algemeen geldend is. Enkele be indings en aanbe elings wo d e olgens ko liks in hie die a ikel wee gegee. Biog a iese gegewens an die Suid-A ikaanse bes uu de Geg ond op die biog a iese gegewens an die landswye onde soek, is daa be ind da die ipiese Suid- A ikaanse bes uu de blank, manlik, ge oud en oue as 26 jaa is. Die mees e bes uu de s beskik oo naskoolse opleiding. As die be indinge an hie die landwye onde soek e de on leed wo d, blyk di da bes uu de s mees al ussen 26 en 40 jaa oud is en senio bes uu de s ussen 45 en 50 jaa . Diesel de behee maa s a geld i alle lakke en alle oude domme an bes uu de s -hulle hou di ek oo ien, en indi ek oo onge ee win ig we kneme s oesig. Die om ang yke na o sing wa onde die bes uu s lakke an Suid-A ika onde neem is om e bepaal o wa e ma e genoemde ongewensde, ongesonde si uasie oo kom, oon die olgende. Figuu 1 gee 'n ui eense ing an die biog a iese beeld an Suid- A ikaanse bes uu . Indien daa na die g a iek e wys wo d, sal daa geme k wo d da 99,2% an bes uu blank is, da 96% manlik is en da hulle oude domme wissel ussen 26 en 55 jaa . 92,4% an bes uu is ge oud, e wyl slegs 2,2% geskei is. Bes uu beskik in die mee de heid ge alle en mins e oo ma iek, maa 'n hoe pe sen asie beskik oo een o ande o m an e sie e opleiding. 53,6 % beskik oo 'n Baccalau eus- g aad en 'n g oo ge al (23,2%) oo 'n Honneu sg aad. Gebasee op die gegewens kan die agiesc a leiding gemaak wo d da 6% an die be olking (blanke mans) 98,2% an alle bes uu spos e ul, e wyl 9% blanke oue en 85% ande skleu iges ne 1,8% an die bes uu spos e ul. As die oekoms oo spelling -da die blanke-be olkingsaanwas een die jaa 2000 nega ie sal wees en sowa 62% an alle ui oe ende en bes uu spos e en sowa 85% an alle kan oo pos e deu swa es ge ul sa moe wo d -waa is, lyk die oekoms b a donke . Swa mense is nog nie ge eed om sodanige hoog es e be eik nie en 'n k impende blanke be olking sal 'n g o e wo dende aak moe e ig. 100 90 80 70 30 20 10 ! J Be ol- Ge lag Huwehk- k,ngs- s •,u• Oude OOm .,_ F"iguu 1 Biog a iese beeld an die S.A. bes uu de 145 Deu die 'oo benu ing' an die blanke manlike a beidsmag wo d 'n pe soon dikwels o 'n pos be o de waa oo hy nie aa dig genoeg is nie, en wo d pe sone weens 'n eko aan aa dige bes uu slui e gou be o de . Kenne s meen da -binne 'n a swaai ase an die ekonomie -pe sone o ie jaa oo da hulle daa oo ge eed is, o 'n pos be o de wo d en o ien jaa wannee die ekonomie 'n opbloei ase belee . Voldoende bes uu sopleiding sou die p obleem gedeel elik kon oplos, maa e a ing he gelee da die 'bes e' p o essionele pe soon as 'n bes uu de aanges el wo d. Daa deu wo d nie ne sy p o essionele kennis e beu nie, maa is hy dikwels nie opgelei o aa dig genoeg i die bes uu s aak nie. Onde nemings sou wys wees indien hulle deu middel an op olgbeplanning daa oo oo siening maak da pe sone die oepaslike opleiding en bloo s elling on ang oo da hulle 'n bes uu spos beklee. Aan ullend hie oe moe daa gepoog wo d om nie p o essionele pe sone ui 'n p o essionele eld e neem en hulle bes uu spos e e laa ul as hul bes uu s aa digheid nie s e ke is as hul p o essionele aa digheid nie. P oduk iwi ei sgewys, kos egewys en aanwendingsgewys is die aanwending an 'n p o essionele pe soon as bes uu de dikwels nega ie . Di sal e kieslik wees om 'n pa allelle s uk uu daa e s el wa aan die p o essionele pe soon die geleen heid bied om sala isgewys e g oei sonde da so 'n pe soon in die bes uu shie a gie hoe in e beweeg. Huidige we ksi uasie Di wo d y algemeen in die li e a uu ges el da Suid- A ikaanse bes uu sel s o oo wee-en- ee ig pe sone di ek moe oesig hou. 'n Landwye onde soek onde bes uu slui he eg e aange oon, soos oo heen ges el is, da die gemiddelde bes uu de slegs oo y o ien we kneme s egs eeks oesig hou. Die spanwyd e an behee in Suid-A ika blyk ui hie die na o sing -en ook ande na o sing wa deu die na o se onde neem is -nie so wyd e wees as wa algemeen aan aa wo d nie: waa skynlik weens ussen lak- oesighouding wa by onde nemings ingebou wo d. Indien daa na die landwye si uasie gekyk wo d, blyk di da 60,9% an bes uu oo nul o y pe sone di ek moe oesig hou, e wyl 25,9% oo ses o ien pe sone di ek oesig hou. Volgens alle na o singsbewyse is di 'n gesonde si uasie en bewys ook die eendeel an die algemene geloo an die si uasie in Suid-A ika. On egs eeks hou 38,2% an bes uu oo nul o win ig pe sone oesig, 18,1% hou oo 21 o 50 pe sone oesig, e wyl 17,9% oo 100 o 500 pe sone on egs eeks oesighou. Ve wys na Figuu 2 i 'n ui eense ing an die be indings en opsig e an spanwyd e an behee . Die algemene geloo is, e al deesdae waa Suid- A ika so dikwels me Japan e gelyk wo d, da we kneme s in Suid-A ika dikwels an pos e, en ne so dikwels an onde neming e ande . Hulle wy dus nie soos die Japanse we kneme 'n lee yd o 'n halwe lee yd aan een onde neming nie. Ui die na o sing blyk die eendeel waa e wees. Die gemiddelde we kneme beklee, oo da hy bes uu s- o sel s mee senio pos e 146 beklee, onge ee y o ses pos e, en di geskied binne slegs wee o d ie ondememings. Die a leiding kan dus gemaak wo d da di nie ond al is wa 'n pe soon help ................ o ............. Figu..- 2 Spanwyd e an behee Tabel 1 Ve sp eiding an SA bes uu de s S.-A .Tydsk .Bed y sl.1989,20(3) om bo ui e kom nie, maa wel 'n kons an e, goeie we k eko d binne een o wee onde nemings. Om o op bes uu s lak e o de neem gemiddeld onge ee 14,5 we ksja e, e wyl di 22 we ksja e neem om o a delingsbes uu s lak e o de en 19,25 we ksja e o by a eabes uu s lak. Spesialispos e soos senio bes uu - de , hoo aankope en hoo egsad iseu neem onge ee 19,7 we ksja e oo da sodanige pos beklee kan wo d. By oo dele en sala sskale Ten spy e an die ' oos' wa dikwels gegee wo d da Suid-A ikaanse bes uu de s mildelik e goed wo d i hul om ang yke aak, blyk di ui die na o sing nie so 'mildelik' e wees nie. Die gemiddelde bes uu de e dien onge ee R4 000,00 pe maand, me slegs onge ee 'n de de an bes uu wa in die senio - o hoo bes uu ska ego ie esso ee , wa R5 000,00+ pe maand e dien. Aan ullend hie oe on ang die mee de heid bes uu de s 'n behuisings- en e oe oo deel. Die e oe oo deel behels gewoonlik die aankoop an 'n mo o an plus minus R29 000,00 plus 'n ins and- houdings- en b ands o oelaag. Bykomende oo dele kom in die o m an mediese skema, pensioen onds, on- geluks e seke ing, g oeplewens e seke ing en s e eby- s ands onds. 'n Aspek wa e al in die p i aa sek o a ek ind is ui ges elde e goeding in die o m an belas ing e lig- ing, winsdeling, lewenspolis, aandeleskemas, oo keu - aandele en langdiensbonusse. Sala isaan ulling geskied klaa blyklik op oo genoemde wyses. Daa wo d gemiddeld e lo an 28 kalende dae aan bes uu slui gebied -die algemene p obleem is eg e da hie die e lo nie geneem wo d nie: 'n e de e byd aende ak o o sel e waa losing. 'n Bes uu de Behee Oude dom Pos lak Regs eeks On egs eeks Sala isskaal 26-30 jaa Bes uu (40% ~5 (69%) ~20 (66%) 2501-3000 (48%) Sn bes uu (16%) 6-10 (21 o/o) 21-50 (13%) 2000-2500 (32%) 31-35 jaa Bes uu (40o/o)" ~5 (65%) ~20 (49%) 3001-3500 (27%) Sn bes uu (23%) 6-10 (22%) 21-50 (14%) ~3000 (20%) 36-40 jaa Bes uu (33%)" ~5 (69"/o) ~20 (29"/o) 3500-4000 (24%) Sn bes uu (41%) 6-10 (19%) 101-500 (26%) 4001-4500 (21%) 41-45 jaa Bes uu (45%)" ~5 (50%) ~20 (32%) 3500-4000 (20%) Hoo bes uu (19"/o) 6-10 (34%) 101-500 (18"/o) 5001+ (31%) 46-50 jaa Bes uu (21%)" ~5 (52%) 100-500 (24"/o) 4500-5000 (24%) Sn Bes uu (31 "lo) 6-10 (35%) 21-50 (21%) 5000+ (30%) 51-55 jaa Bes uu (33%)" ~5 (58"/o) ~20 (25%) 3500-4000 (25%) Sn bes uu (33%) 21-50 (25%) 5000+ (25%) 51-100 (25%) 55-(,0 jaa Sn bes uu (43%)" ~5 (58%) 21-50 (36%) 5000+ (28%) Hoo bes uu (14%) 6-10 (30%) Di ek eu (14%) S.A .J.Bus.Mgm .1989,20(3) wa goeie sel bes uu oepas sal nie alleen die waa de an e lo bese nie, maa di ook o eie en b ee e oo deel benu . Tabel 1 be a 'n same a ing en ui eense ing an die oude dom, pos lak, oesighoudingsge alle en sala is- skale an bes uu . P i aa lewe Hoewel 92,4% an bes uu slui ge oud is, is di kwalik 'n aanduiding an gelukkige huwelike en g oo gesinne. Slegs 13% an hie die esponden e kon sonde oo behoud se da hulle gelukkig ge oud is, e wyl 'n on s ellende 43% aangedui he da die oman iese oomblikke in hul huwelike 'n a i ei is. 'n Bes uu de se we ksp es asie wo d hoo saaklik bepaal deu sy e houding uis. Sy e houding uis wo d hoo saaklik wee spieel in sy seksuele lewe. Indien oo genoemde s ellings waa is, is daa g oo bekomme nis oo die ke ngesondheid an S.A. bes uu . Aangesien 26,4 % e ken da hulle seksuele e houding on oe eikend is; 27 ,2% aandui da hulle nie yd daa oo he nie; 28,6% nie lus daa oo he nie; 14,3% meen da hulle seksuele e houding onbe edigend is, en 39, 1 % da hulle e moeg daa oo is. Die ekwensie an seksuele omgang onde S.A. bes uu de s is slegs nege kee pe maand. Die ongesonde oes and wo d : de wee spieel deu die ei da 8,9% an bes uu aangedui he da hulle ouens seksuele on houding as s a maa eel een hulle geb uik. Bes uu de s he gemiddeld wee kinde s. Di opsigsel is eeds 'n aanduiding an die geen o oekoms ig nega iewe be olkingsg oei. Figuu 3 e ska 'n aanduiding an waa om daa 'n ASlup e Pe oO 111ke h gM ne C Tele l ... 0 Molo bes uu E By d .. we k F LHswe ll 10.0 G Kon all me ... k1nde 1 H Kommon1ka ... mel Y OU I Gemeenakap9d ena 9.5 J T .ae oon {weg W'I we k) 9.0 K Eo L Se on w1kke ng 11.5 M On epann ng: spo I ao.aaa1 8,0 7.5 7.0 ' I 8.5 ; 8.0 I 5.5 I 5.0 •.5 .. 0 3.5 3.0 2.5 2.0 1.5 1.0 0.5 F"aguu 3 Ve deling an daaglikse ak iwi ei e 147 aag eken oo bes uu slui se lewensgehal e geplaas kan wo d. Die gemiddelde bes uu de bes ee 11,9 uu pe dag by die we k o aan bed ywighede wa me die we k e band hou; hy slaap 5,5 uu pe dag; 2,9 uu pe dag is i on spanning beskikbaa en 'n sk ale 3,7 uu i sy ou en kinde s -indien aan aa wo d da hy saam me sy gesin ee en ele isie kyk. Lewensgehal e is nou gekoppel aan die gehal e an 'n pe soon se e houding me sy Skeppe . Hoewel 15,9% en 35,8% onde skeidelik kon aandui da die e houding me hu Skeppe besonde goed o edelik goed is, he 22% aangedui da hulle 'n swak o geen e houding me die Skeppe he nie. 'n Ve de e 38,8% he aangedui da hulle geen ke k besoek nie, 47,7% lees nie die Bybel en bid nie, en 68,2% kyk nie eens na godsdiensp og amme op die ele isie nie. 'n Sk ale 30,2% hou huisgodsdiens, 15,1% woon Bybels udieku susse by en 29,4% dien op ke k ade. Figuu 4 gee 'n olledige ui eense ing an die espons en opsig e an die bes uu de se eligieuse !ewe. Aan ullend o oo genoemde he 11,3% aangedui da godsdiens belemme end inwe k op hu we ksi uasie, e wyl 17 ,3g% aangedui he da di be o de lik is. Di be es ig die e moede da bes uu slui oenemend Glad nle Ge eelde ke kbeooel< Huiagodadlena Pe soonl1ke sk i lesing eng- Gebed in nood oea ande (alleenllk) Bybe a udie (ku auue) Aanbiedinga op TV Oien op ke k ud 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 P•- FlgUW 4 Religie in die bes uu de se lewe 148 on ke s en. Di lei eg e nie noodwendig o goddeloosheid nie, maa o 'n 'god-losheid'. Egoi'sme neem oe en p es asie en sukses wo d al hoe mee aan die mens sel oegesk y en e kenning wo d selde aan God o aan ande mense gegee. Bes uu se sel oo deel is dan ook da hulle p oduk ie is en pe eksionis e is, en daa deu sel hyd a o hul sukses in be oeps o de ing. We k- en onde nemingsbeoo deling Die esponden e is e soek om hul onde neming e e aluee en opsig e an ses bepaalde o ien asies, naamlik mensgeo ien ee dheid, p oduksie, egnologie, we enskaplikheid, p o essionalisme en sosiale e an woo delikheid. Die mee de heid esponden e is in oo eens emming da die mees e onde nemings ui e s p oduksie-geo ien ee d is en o 'n baie hoe ma e op egnologie inges el is. P o essionalisme genie 'n hoe p io i ei en onde nemings is dan o 'n ge inge ma e mensgeo ien ee d. Ve wys in hie die e band na Figuu 5. Die op allende is eg e da die ha de sy an die onde neming, naamlik egnologie, p oduksie en we enskap deu bes uu as die belang iks e aspek e e aa wo d, en da die onde neming o 'n kleine ma e inges el is op mense en sosiale e an woo delikheid. Di sou onde nemings baa om aandag aan hie die aspek e e gee omda -indien we kneme s en bes uu onde ind da die mens an minde e belang i die onde neming is -lojali ei en oegewydheid aan so 'n onde neming dikwels kwyn. Vi 'n bes uu de om sy dag aak op imaal ui e oe , -{90.""'I TEONOLOGIE PAOFESSIONAUSIIE PAODUKSIE WETENSKAPUKHEID SOSIALE VERANTWOORDEUKHED Figuu 5 We k- en onde nemingsbeoo deling eo !50 4() s E ~ 20 10 ' ~ • ~ ~ B S.-A .Tydsk .Bed y sl.1989,20(3) Hulpm,ddela A Men1hk B Toe u1 1ng C lnhg 1ng D Geng en e an woo delikheld E Kommun1kaa .. F Slelsels en p oHdu e G Dokumeo as,e OELEGASIE H Vana b0-geak1k e1 I Aan onde gesk1k H J __ .. _ .. _ • Sieg• die ·ie m1n- en ·i• ..... iulpm1dde s wo d aangedu1 Ole " o doende·· hulpm dde e beoo dehg •• me wee oegee me Figuu 6 ln as uk uu beoo deling he hy bepaalde hulpmiddele nodig in die o m an menslike onde s euning, oldoende inlig ing, gesag en e an woo delikheid, en e al kommunikasie. Indien di waa is da op imale bes uu sbenu ing an die in as uk uu a hang, hoe lyk die in as uk uu dan wa onde nemings aan hul bes uu beskikbaa s el? Ve gelyk Figuu 6 i e ug oe in hie die e band. In die b ee beskou, is bes uu , o 34,8%, an oo deel da hulle e min menslike hulpb onne o hul beskikking he en 36, 1 % s el da hulle e min inlig ing on ang. Hulle meen da kommunikasie on oldoende is om hul dag aak doel e end ui e oe . Gekoppel hie aan is die ma e an delegasie. Vi 'n bes uu de om we klik e ek ie beslui e e kan neem en opd ag e lae a e kan gee, moe delegasie an bo a in die ee s e plek oldoende wees en gepaa dgaande hie mee gedelegee de gesag en mag. Die s udie he ge oon da 19, 1 % an bes uu oe I da hulle e min an bo a on ang, maa e sel de yd e ken 20% da hulle e min aan onde geskik es gee, en 23,5% da die gedelegee de gesag en mag nie oldoende is nie. Di is waa da di 'n simp oom an die yd is, e al indien bes uu na lakke bo hul be oegdheid be o de wo d. Me hie die oenemende bewus heid, is di yd da daa e al aan delegasie, en samehangend daa mee aan inlig ing en kommunikasie binne onde nemings aandag geskenk wo d, oo da geb ek daa aan epidemiese a me ings aanneem. Nou gekoppel aan die in as uk uu an bes uu de s, is die yd wa hulle bui e hul kan o e onp oduk ie en opsig e an eis, soos by oo beeld i e gade ings, onde handelings, oesighouding en inlig ing, spandee . Bes uu is oo die algemeen an mening da hie die eis yd binne pe ke is, behalwe in die ge al an e gade ings. Di lyk op die oog a o di 'n aspek is wa goed han ee wo d. Di sal onde nemings eg e baa om seke e maak da di wa bes uu as binne pe ke beskou, S.A .J.Bus.Mgm .1989,20(3) nie maa ne so beskou wo d omda hulle al so gewoond is aan eis en di as dee) an hul aak sien nie. Ten spy e an onlangse asionalisasies belee bes uu s eeds die ompslomp (' ed ape') sind oom. Hulle oe! s eeds da e eel s elsels, p osedu es en e plig e dokumen asie bepe kend op hulle inwe k. 'n We klik aa belynde bes uu sp oses is slegs moon lik indien s elsels en p osedu es as bes uu sins umen unksionee en nie as 'n las belee wo d nie. Ve de moe dokumen asie slegs we klike bes uu sinlig ing en nie 'onnodige ei e' be a nie. P io i ei e en doelwi s elling Om 'n gebalansee de mens e wees wa sy e an woo delikhede eenoo sy ou, kinde s en we kgewe nakom, behoo 'n bes uu de die olgende p io i ei e in olgo de an belang ikheid e he: l. sel (nie in die o m an egosen iese sel p es asie nie, maa in die o m an sel bes uu ); 2. huweliksmaa ; 3. gesin; 4. we k. Die eise wa aan die Suid-A ikaanse bes uu de ges el wo d is hoog weens die eko aan opgeleide mannek ag, die poli ieke si uasie en ande sosiaal- poli iese ak o e. Bui engewone hoe eise, on ealis iese e wag inge en e oee en g oo e an woo delikhede, lei o o ale we ks oegewydheid om die mas op e kom. Di lei wee o huweliks- en gesins e waa losing, kul u ele en godsdiens ige e lakking en boonop sel e waa losing -daa is eeds na alle an hie die aspek e e wys. Di is ongelukkig da so 'n bes uu de ei lik alles i we kp es asie opo e , maa di en kos e an die 'we klike sel ' doen. Mense glo so maklik p es asie en sukses e goed i alles -da sel e waa losing op pad na die k uin die moei e we d is. 'n On leding an die an woo de wa an bes uu on ang is, he dan ook ge oon da hie die bes uu de s se ee s e p io i ei we k is (as 'n allesoo hee sende eiss elle ). Tweedens, maa e ag e kom die huweliksmaa , de dens die gesin en dan ee s die 'sel (ee s ens in die o m an sel on wikkeling -wee eens e wille an we k -en dan as indi idu in die o m an spo en on spanning). Die oo a gaande on leding an die we ksi uasie en die onde nemingsbeoo deling e ska eeds 'n goeie aanduiding an waa om we k so belang ik is. Onde ande e omda daa e min in as uk uu is en ook omda die we komgewing o so 'n g oo ma e op p oduksie en p es asie inges el is. Vi enige pe soon om aan e hou ha d we k en aan e hou p es ee moe daa aan die einde an die pad beloning wees. Binne die we ksi uasie . is di die be ediging an eie doelwi e en dan e al o de ing in jou loopbaan wa dien as beloning. Bes uu de s oel da hulle loopbaan o de ing is soos wa hulle e wag o sel s bo hulle e wag ing. Alhoewel di i die indi idu posi ie is, is di 'n he haling an die Suid-A ikaanse sind oom. Mense wo d be o de omda daa bloo niemand ande s is om e be o de nie, en be eik die 149 doelwi e oo da hulle daa oo ge eed is. Die bepaalde lak s el wee nuwe eise en eis nog ha de we k om daa mee e kan olhou. Aan ullend o die posi iewe loopbaan o de ing is die ei da 80% en mee an die bes uu de s wa die ae bean woo d he , meen hulle kan wel hulle waa des, no me, geloo , beginsels en s andaa de binne die we ksi uasie ui lee . lndien 'n mens se eie waa des en no me nie bo s me die an die onde neming nie, ind 'n mens di dikwels maklike om oegewyd i so 'n onde neming e we k. Hoewel pe soonlike waa des, no me en s andaa de nie bo s me die an die onde neming nie, meen sowa 70% an die bes uu de s da hulle spanning e aa in die ui oe an hulle we kopd ag e. Di wo d e ske p deu da kompe isie besonde el is en dikwels on edelike opo e ing eis. Die geslag bes uu de s we k in 'n kompe e ende we eld waa die oo sk i e an die we komgewing, en nie eie oo deel nie, die no m bepaal. Bes uu de s se ook oo sp onklike idees en inisia iewe wo d ne o 'n bepe k e ma e deu hul we kgewe s aan aa . Alhoewel 64,2% an bes uu olkome gelukkig is me hul bepaalde be oepskeuse, is daa 'n on s ellende 34,5% wa ongelukkig me hul we kgewe s is. Di is on usba end as daa op bes uu s lak die s elling gemaak wo d, omda bes uu g oo liks die klimaa in 'n onde neming bepaal en ongelukkigheid op hie die lak dikwels na onde deu sy e . Onde nemings sal hie aan aandag moe gee. Wannee die p o iel an die g oep oo aspek e soos ambisie, kompe isie, p es asied i en be oepsbehep heid, soos e a in Figuu 7, on leed wo d, kan 'n be e beg ip i aspek e soos sel e waa losing, spanning en die belang ikheid an we k e k y wo d. Ui hie die iguu is di duidelik da p es asied i 'n allesoo hee sende en baie belang ike d i by die mees e bes uu de s is. Di blyk hie ui da om e we k en p es ee om sy ambisie e e ul, i bes uu die belang iks e is. Oppe lakkig beskou, blyk eienskappe soos p es asied i , sel on wikkeling, ambisie, kompe isie en be oepsbehep heid besonde e ka ak e eienskappe e 1()() 90 80 70 60 50 40 30 20 10 P es asie· We k Sel on · Amb s•e Kompe 1s1e Be oeps- Ego d i w1kkehng behep he1d Flguu 7 P o iel an bes uu de .o. . pe soonlikheids- eienskappe 150 wees. Die mee de heid bes uu de s sou hie die eienskappe nog e de wil ui bou en ui lee . Ko sig ig beskou lyk die eienskappe, gekoppel aan p es asie en p es ige, na 'n aanloklike doelwi , ondanks al die opo e ings. Wo d hie die eindpun eg e be eik me 'n wankel ige huwelik, e eemde kinde s, swak gesondheid, geen iende en oppe lakkige geloo , e loo die p es asie al sy glans. In die p ak yk is elkemale bewys da sukses so eel soe e smaak as di me 'n gebalansee de we kpa oon en lewenswyse gekombinee kan wo d. Om so 'n g oo we klas e kan han ee en om die hele yd besig e wees om e kompe ee , he 'n mens 'n gesonde liggaam nodig. Bykans 'n kwa an bes uu se massa is bogemiddeld, 14% se choles e ol lak is bogemiddeld, 20,5% wy el aan hulle iksheid, e wyl 22,6% glo da hul spannings lak bogemiddeld is. Voo genoemde is i onde nemings 'n aanduiding da daa nie alleen na die isiese nie, maa en opsig e an spanning ook na die gees elike sy an hul we kneme s en e al an bes uu omgesien sal moe wo d as hulle die wedloop wil olhou. Lewenskwali ei Alles is slegs die moei e we d indien 'n mens aan die einde an die dag kan oe! da die kwali ei an !ewe ook hoog is, en nie ne die kwali ei an we k nie. Indien die enigs e aspek an die !ewe wa ui s aan en be ekenis he , we k is, he bes uu di og nie eggek y om sel bes uu oe e pas om sodoende sy lewensgehal e e e be e nie. Van die esponden e he 66,6% e ken <la hulle g aag dinge in hulle lewe sou wou e ande . lndien daa na die an woo de op ande ae gekyk wo d, wa nou besp eek sal wo d, blyk di da di die pe soonlike sy en e al die huweliksy an hul !ewe is waa hulle p obleme onde ind. 87,3% oel da hulle geen onoplosba e p obleme by die we k he nie, da hulle be oeg oel by die we k, da hulle we ksdoelwi e ge ealisee wo d. In eaksie op diesel de ae en opsig e an hul huwelikslewe, e ken 21,3% da hulle kon lik me hulle eggenoo belee as ge olg an die we k, 14% glo da hulle ande s by die huis as by die we k op ee en 24,5% he e wy e en opsig e an swak keuses, he sy be oep o huweliksmaa o ande keuses. Hie die ak o e lei o p obleme uis. Van bes uu doen 77,6% hoo saaklik pe soonlike doelwi s elling en glo da hulle behee oo hie die p io i ei e en doelwi e he . Hulle oeg dan by da hulle oe! da hulle ambisie geno malisee is, en hulle glo da hulle die du he om nee e se wannee di nodig is. Op diesel de aag e ken hulle eg e da hulle by hie die doelwi s elling, ambisies en p es asies nie hulle eggeno e inslui nie. Aan ullend o oo genoemde oe! 29,4% da hulle nie die beginsel en p ak yk an gemeenskaplikheid uis oepas nie, e wyl ampe 65% e ken da die lewens oman iek in hulle lewe e lo e gegaan he . Gekoppel aan wa oo heen ges el is en opsig e an ha de we k, en in eens elling daa mee die kon as wa geske s is an die si uasie binne die huwelikslewe, blyk di aso bes uu besig is om eensydig S. -A . Tydsk . Bed y sl.1989 ,20(3) e on wikkel. We k en p es asie is i bes uu an die g oo s e belang. 'n Balans an die e skillende lewens ase e implisee sel bes uu wa ans nie in hulle lewens aanwesig is nie. Die belang ike ol wa bes uu de s in die on wikkeling an die Suid-A ikaanse ekonomie speel, en die ei da hoe eise en g oo ui dagings ges el wo d, kan nie on ken wo d nie. 'n Swak gesondheids oes and, 'n a geskeep e gees es oes and en 'n oebel gesins e houding e lak eg e die waa de an sukses. Tydige 'be oepsbeke ing' me gepaa dgaande goeie sel bes uu mag moon lik hyd a o 'n e dieping en e b eding an sukses en die e a ing daa an. Voo e eis es i 'n gebalansee de we k- en pe - soonlike lewe Al o ens daa begin kan wo d me 'n ak iewe en kons uk iewe p oses an ekons uksie en he s el, is di nodig da die simp ome, asook die kondisie an geb ek- kige sel bes uu , e ken en he ken sal wo d. Te sel de - yd moe die skuldige pe soon s ewe na 'n ken e ing en be eid wees om die pad an be oepsbeke ing e loop. (Die olgende wo d me e kenning aan P o . Johann Coe zee wee gegee.) 1. Pe soonlike s a egiese bes uu is die ee s e ee in die ig ing an behee en s uk uu . P esies diesel de p oses waa deu s a egiese bes uu op onde nemings lak oe- gepas wo d, geld ook hie . 'n Lewe sande bes emming, doelwi e, aksies appe, beg o ing, p es asiebes uu en e alue ing, is slegs 'n s uk eksis ensiele ch onologie wa e loop en beslis geen sin yke e a ing nie. Om hie die p oses p ak ies oe e pas, e lang diesel de inges eld- heid en egniek wa elde s geld. Di is nodig om pe io- diek ind ingend e besin oo die eie lo sbes emming, o daa g oei plaasge ind he en o daa 'n opb engs op die poging was. Ve de is di belang ik da daa ge eeld e aluee sal wo d en da daa e al oes emming e leen sal wo d aan ande genominee de pe sone om de gelike e alue ing e mag doen. Ui hie die p oses wo d eko - kominge en a eas an e waa losing ydig gei'den i isee en kan emedie ende p osesse begin. 2. Die mees e mense beskik oo s ewes, doelwi e en p io i ei e. Die p obleem is eg e da hie die dimensies slegs eo e iese e sug inge bly en selde ealisee . Hie is di e al belang ik om belangs elling, geneigdheid en oo keu e espek ee en om e bepaal o daa e skeidenheid, e assing en al e na iewe bes aan in elke dag. Di is belang ik om e bepaal wa e a eas an e waa losing dominan is. 3. Daa moe gewaak wo d een die k ag an die po uu g oep. Di is juis die po uu g oep wa slaa se kon o me ende ged ag o ge olg he waa binne die indi idu sy eie waa des en no me in uil en olgens die oo sk i an hie die po uu g oep unksionee . Om in e se e kom een die e wag inge an, en ged agskodes binne die po uu g oep, e g bui enge- wone du en is dikwels 'n baie pynlike p oses. Vanwee die be oepskul uu , wa gekenme k wo d aan p es asie en sukses en alle kos e, is di moeilik om een hie die endens in e beweeg en e sel de yd diesel de suksesse S.A .J.Bus.Mgm .1989,20(3) en p es asies e handhaa . Fei is eg e , alle lede an die •w ede' po uu g oep be 'n diep-beg onde hunke ing na die eendeel, maa kan ne nie die b ug slaan nie. Die sosiale pyn wa disa iliasie e oo saak en die kneusing an die sel beeld in die p oses, maak di ne nie die moei e we d i die po uu g oep-a hanklike nie. 4. Ambisie moe geno malisee wo d. Di is imme s so da nie alle pe sone in hul hie a gie hoo bes uu de s sal wo d nie. Dikwels wo d di ook deu we kgewe s gei'mplisee i 'n g oo menig e aspi an e da almal kans s aan om hoo bes uu de e wo d. S a is ies is di ne nie waa nie. Hie oo is di nodig da indi idue hulsel moe a a o hulle hoegenaamd billik eenoo hulsel is om e aspi ee i spo e hoe as hul we klike po ensiaal en e moens. Die o ganisasielee wa p omosie al yd g a ies e eenwoo dig in e me an e ikale g oei, is e kee d. Daa moe s e k klem geplaas wo d op la e ale g oei soda indi idue, op hul lak an be oegdheid, la e aal be oeg kan bly en nie p omo ee na 'n lak an onbe oegdheid nie. Hie die kennis oo we klike ambisie en po ensiaal wo d opgedoen deu ee like in ospeksie en sel e alue ing deu die indi idu. Sel bes uu implisee ook hie die diepe dimensie an in ospek iewe ee likheid. 5. Pas die beginsel an gemeenskaplikheid oe en opsig e an be oepslewe. Hie die ak o noodsaak die in eg asie an die eggenoo in alle beslui e ondom we k en be oep. Di be eken e al da aan die gade insp aak en mede-seggenskap gegee sal wo d soda daa 'n sine gie sal on s aan en opsig e an die bes uu an die loopbaan. Die gedag e da die b oodwinne alleen eg be op die keuses ondom we k en loopbaan, is a aal. Die deelgeno e in hie die p oses (eggeno e en gesin) he ewe eel eg om be okke e wees aangesien hie die p oses, en die ene gie daa in losgelaa , ( ipies) ne gesubsidiee wo d deu die ou en kinde s. 6. Bes uu de s wa beskik oo s e k behee s elsels be eeds die kuns en du aangelee om 'NEE' e se. Om selek ie 'NEE' e se be eken nie om e on ek en e isolee nie. Di implisee 'n objek iewe en asionele e alue ing an alle e soeke en 'n mee selek iewe komp omi e ing. Di is so da sukses olle pe sone, me 'n hoe p es asied i , aandag en we k lok. Di is juis hie die pe sone wa alles gedoen k y en daa om mee ag kan han ee . Di is ook ipies pe soonlikhede (A- ipe) wa maklik gei' i ee d aak me wanp es asie en onde gemiddelde mense. Om hie die ede neig hulle o aan aa ding an alle we k, ook namens ande pe sone aan wie di gedelegee is, om s andaa de e handhaa en spe ye e haal. 7. Om bes uu de e wees be eken nie da die unieke sel inge uil moe wo d in die p oses nie. Di be eken juis om uniek e bly en om die eg om 'ande s' e wees, on oo waa delik ui e lee . Bes uu de s wa i pies gewo d be , is juis pe sone wa die simp ome oon an o ale behee e lies. Bes uu de s wa I ewe oo eenkoms ig eie waa des en no me en nie hipe sensi ie is i die impak wa uniekheid en ande sheid on lok nie, e aa psigiese ede en g oei. 151 8. In die o ige gedeel e is s e k klem gele op die ei da daa ha d gewe k moe wo d deu elke bes uu de in Suid-A ika. Die p oses an oo lewing a op imale byd ae. Di is eg e nodig om ande s e lee ha d we k en opnuu e kyk na die pe soonlike s el kundigheid en aa digheid. Hie benewens moe die bes e hulpmiddele benu wo d om we k ag e e lig en e ek iwi ei en p oduk iwi ei e e hoog. Hie om en kan inde daad 'n eie k i iese e alue ing ge eeld gedoen wo d. 9. He on dek die lewens oman iek! Die bes anddele an we k oman iek le in a wisseling, e assing, balans, behee , e kenning en e goeding. Die klem al eg e op balans ussen we k, on spanning en a wisseling ussen die dimensies wa ene gie e eis. Wannee s e eo ipe ing en oe ine die no m wo d dui di op 'n geb ek aan oman iek. 10. We k soos wa jy glo. lndien daa e soenbaa heid bes aan ussen pe soonlike ideologie en we k- en loopbaan e wag ings, is di die belang iks e sinch onise ing an die o ale p oses. Indien daa no ma iewe bo sings bes aan op hie die gebied, is daa diepliggende en undamen ele kon lik. Sel bes uu be eken juis om 'n omgewing e iden i isee waa daa gelykma ig no ma ie gewe k kan wo d. 11. Een an die mees belang ike oo e eis es i sel bes uu is 'n sensi iewe we kgewe . Te wyl hie die aspek an die mode ne bes uu swese his o ies nie 'n p obleem was nie, o as sodanig gei'den i isee is nie, noodsaak die om ang daa an huidig sensi iewe we kgewe s. Soos wa daa i mediese onde soek ge appo ee wo d, wo d daa geplei da i de- s igma ise ing an e111osionele onde soek en 'n sensi ise ing an we kgewe s om di oo waa delik oe e pas op bes uu . Deu oo komende ins andhouding e doen en beso gd oesig e hou oo die gees elike wels and an bes uu de s, maak 'n we kgewe 'n baie sin olle belegging. Pe soonlike oekomsbes uu Die mees e mense wa deu hie die ma e iaal we k, belee baie posi iewe emosies. Daa on s aan 'n behoe e . om summie 'n 'nuwe blaadjie om e slaan' en al die ·'. e wy oo e waa losing weg e we k. By die mees e mense eindig di ongelukkig daa by. Di bly slegs by posi iewe emosies en gaan selde oo o wesenlike s a egiese bes uu . Nouda hie die pun in die oe ening in sel bes uu be eik is, moe daa beslui wo d o 'n pe soon 'n ipiese 'sukses olle mislukking' wil wees en o hy e assend ande s sukses ol gaan wees. lndien die weede opsie gekies wo d, kan de ig (30) minu e bele wo d in elemen e e oekomsbes uu deu 'n paa aksies appe e o mulee . Die meegaande handleiding (Aanhangsel 1) mag dalk help. Same a ing Die doel an hie die a ikel is nie om 'n kwe sende aanslag een die Suid-A ikaanse we kgewe o bes uu e Joods nie. Daa wo d slegs ge appo ee da