Šikic, Luka
A icle
Dohodo na kon e gencija H a ske unu a Eu opske
unije: Empi ijska analiza akcijske in eg acije
C oa ian Re iew o Economic, Business and Social S a is ics (CREBSS)
P o ided in Coope a ion wi h:
C oa ian S a is ical Associa ion (CSA), Zag eb
Sugges ed Ci a ion: Šikic, Luka (2025) : Dohodo na kon e gencija H a ske unu a Eu opske unije:
Empi ijska analiza akcijske in eg acije, C oa ian Re iew o Economic, Business and Social S a is ics
(CREBSS), ISSN 2459-5616, C oa ian S a is ical Associa ion (CSA), Zag eb, Vol. 11, Iss. 1, pp. 35-49,
h ps://doi.o g/10.62366/c ebss.2025.1.003
This Ve sion is a ailable a :
h ps://hdl.handle.ne /10419/323443
S anda d-Nu zungsbedingungen:
Die Dokumen e au EconS o dü en zu eigenen wissenscha lichen
Zwecken und zum P i a geb auch gespeiche und kopie we den.
Sie dü en die Dokumen e nich ü ö en liche ode komme zielle
Zwecke e iel äl igen, ö en lich auss ellen, ö en lich zugänglich
machen, e eiben ode ande wei ig nu zen.
So e n die Ve asse die Dokumen e un e Open-Con en -Lizenzen
(insbesonde e CC-Lizenzen) zu Ve ügung ges ell haben soll en,
gel en abweichend on diesen Nu zungsbedingungen die in de do
genann en Lizenz gewäh en Nu zungs ech e.
Te ms o use:
Documen s in EconS o may be sa ed and copied o you pe sonal
and schola ly pu poses.
You a e no o copy documen s o public o comme cial pu poses, o
exhibi he documen s publicly, o make hem publicly a ailable on he
in e ne , o o dis ibu e o o he wise use he documen s in public.
I he documen s ha e been made a ailable unde an Open Con en
Licence (especially C ea i e Commons Licences), you may exe cise
u he usage igh s as speci ied in he indica ed licence.
h ps://c ea i ecommons.o g/licenses/by-nc-nd/4.0/
C oa ian Re iew o Economic, Business and Social S a is ics 35
CREBSS 11(1):35–49
Dohodo na kon e gencija H a ske unu a Eu opske unije: empi ijska
analiza akcijske in eg acije
Luka Šiki ´
c1,*
1H a sko Ka oliˇcko S euˇciliš e, Zag eb, H a ska Q
VRSTA ˇ
CLANKA
P e hodno p iop´cenje
INFORMACIJE O ˇ
CLANKU
P imljeno: 7. sijeˇcnja 2025.
P ih a´ceno: 13. eljaˇce 2025.
DOI: 10.62366/c ebss.2025.1.003
JEL: C22, F15, O47, R11
SAŽETAK
Rad analizi a dohodo nu kon e genciju H a ske u azdoblju od 2000.
do 2024. godine p ema ˇce i i skupine zemalja: EU15, NMS8, NMS12
i SE4. Ko iš enjem me odologije emenskih nizo a i akcijske in e-
g acije, is ažuje se p ipadnos H a ske azliˇci im kon e gencijskim
klubo ima unu a Eu opske unije. Rezul a i pokazuju da H a ska
kon e gi a p ema dohodo nim azinama EU15 i SE4, s p ocijenjenim
pa ame ima akcijske in eg acije od 0,87 i 0,95. To ukazuje na spo ,
ali pos ojan kon e gencijski p oces. Me ¯
du im, kon e gencija p ema
NMS8 i NMS12 nije po ¯
dena, s pa ame ima iznad 1, š o suge i a
ajne dohodo ne azlike. O i nalazi implici aju da se H a ska eko-
nomski p ibliža a s a im ˇclanicama EU i zemljama južne Eu ope, ali
ne i no im zemljama ˇclanicama.
KLJU ˇ
CNE RIJE ˇ
CI
dohodo na kon e gencija, akcijska in eg acija, klubo i kon e gencije, p oces
eu opske in eg acije
1. U od
Dohodo na kon e gencija p eds a lja kljuˇcni aspek ekonomske in eg acije i az oja, posebno
unu a Eu opske unije koja eži smanjenju ekonomskih dispa i e a me ¯
du s ojim ˇclanicama.
Za H a sku, kao najno iju ˇclanicu EU, azumije anje dinamike dohodo ne kon e gencije
je od posebne ažnos i. O aj ad analizi a p ipadnos H a ske azliˇci im kon e gencijskim
klubo ima unu a EU kako bi se u dilo u kojoj mje i H a ska smanjuje dohodo ni jaz
p ema EU. U adu se s oga is ažuje dohodo na kon e gencija H a ske p ema azliˇci im
skupinama eu opskih zemalja: s a e ˇclanice EU (EU15), no e ˇclanice iz s ednje i is oˇcne
Eu ope (NMS8 i NMS12) e zemlje južne Eu ope (SE4). Ko iš enjem me oda emenskih
nizo a i akcijske in eg acije, is aži anje p uža u id u kon e gencijske p ocese koji oblikuju
ekonomski položaj H a ske unu a EU.
Rad dop inosi li e a u i na pod uˇcju ekonomske kon e gencije na nekoliko naˇcina. Pos-
oje´ca li e a u a o dohodo noj kon e genciji (Agga wal,2023) is iˇce iše nedos a aka koji
o eža aju s eobuh a no azumije anje kon e gencijskih ob azaca, a osobi o su iz aženi u
kon eks u pojedinih zemalja koje p olaze k oz in eg aciju unu a e´cih ekonomskih bloko a.
Ve´cina s udija ugla nom se us edo oˇcuje na analize ši okog uzo ka zemalja, ne ulaze´ci u
∗Dopisni au o
©2025 Au o ska p a a o og ˇclanka zad žana su od s ane au o a
O aj ˇclanak o o enog p is upa je obja ljen pod CC BY–NC–ND 4.0 licencijom
36 Šiki´c
de aljne ob asce kon e gencije u odnosu na azliˇci e podskupine zemalja ili egija (Cuñado
i su .,2003;B üggemann i T enkle ,2007;Ayala i su .,2012). Una oˇc znaˇcajnom opsegu
is aži anja, me odološka og aniˇcenja u p ouˇca anju dohodo ne kon e gencije i dalje su p i-
su na, posebno u idu nedo oljne p imjene ekonome ijskih ehnika koje mogu adek a no
obuh a i i složenos p ocesa kon e gencije ijekom duljih emenskih azdoblja (G ange i
Joyeux,1980;G ange ,1980,1981;Hosking,1981). P imjena me odologije emenskih nizo a
uz akcijsku in eg aciju p uža obusno ješenje za o a me odološka i empi ijska og aniˇcenja
(Hualde i Nielsen,2023). Tehnike akcijske in eg acije omogu´cuju o k i anje dugo ajnih
o isnos i i pos ojanih uˇcinaka u azinama doho ka (Gil–Alana i Hualde,2009;Cuñado i su .,
2006), p užaju´ci p ecizniji p ikaz dinamike kon e gencije u uspo edbi s adicionalnim mo-
delima. Ko iš enjem akcijske in eg acije, ad ješa a og aniˇcenja p ijašnjih me odologija i
is o emeno p uža ko isne u ide u ob asce kon e gencije H a ske p ema speci iˇcnim sku-
pinama EU.
U nas a ku ada p uža se p egled kljuˇcnih aspeka a li e a u e o dohodo noj kon e gen-
ciji e p egled ado a koji su analizi ali kon e genciju doho ka u eu opskim pos – anzicijskim
zemljama. U e´cem dijelu opisuju se koncep i dohodo ne kon e gencije u ok i u analize
emenskih nizo a e se de aljno p ikazuje me odologija akcijske in eg acije i ko iš eni p o-
cjeni elji. ˇ
Ce i dio p ikazuje s ilizi ane ˇcinjenice o kon e gencijskom p ocesu Republike
H a ske p ema dohodo nim azinama skupina EU15, NMS8, NMS12 i SE4, dok su u pe om
dijelu p ikazani ezul a i is aži anja. U zakljuˇcku se sumi aju gla ne spoznaje analize.
2. P egled li e a u e o dohodo noj kon e genciji
Rana empi ijska li e a u a o kon e genciji p ens eno se usmje a ala na p o je u ekonom-
ske eo ije as a (Ba o i Sala–i–Ma in,1992;Mankiw i su .,1992) ko is e´ci ugla nom p os-
o nu (engl. c oss–sec ion) eg esijsku analizu, a neš o kasnije i analizu panel poda aka (Knigh
i su .,1993;Islam,1995;Caselli i su .,1996;Lee i su .,1998;Bond i su .,2001). O a su si aži-
anja p e eži o po dila pos ojanje apsolu ne ili u je ne kon e gencije u globalnim uzo cima
zemalja, p i ˇcemu su p ocijenjene s ope kon e gencije iznosile izme ¯
du 2% i 4%. U kasnijim
is aži anjima, naglasak se sa es i anja eo ije pomaknuo na p imjenu azliˇci ih me oda es-
i anja dohodo ne kon e gencije. Be na d i Du lau (1996) p i su analizi ali dohodo nu
kon e genciju u ok i u me odologije emenskih nizo a. Au o i is iˇcu da ehnike emen-
skih nizo a imaju poželjnija empi ijska s ojs a u odnosu na p os o nu analizu. Oni u ode
pojam s ohas iˇcke kon e gencije, koji se odnosi na es i anje jediniˇcnog ko ijena u azlikama
BDP–a po s ano niku izme ¯
du d iju zemalja.
Be na d i Du lau (1996) es i ali su s ohas iˇcku kon e genciju p imjenom es o a jedi-
niˇcnog ko ijena na azlikama doho ka 15 zemalja OECD–a u odnosu na g upni p osjek. Nisu
p ona ¯
deni u je lji i dokazi za dugo oˇcnu kon e genciju u s im d ža ama, no po dili su
kon e genciju za manju skupinu eu opskih zemalja. Jones (2002) je, ko is e´ci me odologiju
jediniˇcnog ko ijena i koncep s ohas iˇcke kon e gencije, analizi ao zapadnoa iˇcke d ža e e
zakljuˇcio da ne pos oje znaˇcajni dokazi za kon e genciju u cjelokupnom uzo ku. Pesa an
(2006) je p imijenio ADF i KPSS es o e s aciona nos i azlika doho ka izme ¯
du pa o a zema-
lja za uzo ke od 56, 99 i 101 d ža e ijekom azliˇci ih azdoblja od 1950. do 2000. godine.
U oko 72% sluˇcaje a po dio je kon e gencijsku hipo ezu, ukazuju´ci ako na o mi anje
klubo a kon e gencije, ali ne i globalnu kon e genciju s ih zemalja.
Dohodo na kon e gencija H a ske unu a Eu opske unije: empi ijska analiza akcijske in eg acije 37
Is aži anja dohodo ne kon e gencije emeljena na analizi emenskih nizo a kasnije
su p oši ena na panel poda ke, ukljuˇcuju´ci es o e s aciona nos i i koin eg acijske analize.
E ans i Ka as (1996a) po dili su kon e genciju izme ¯
du 48 ame iˇckih sa eznih d ža a i 54
zemlje ko is e´ci es jediniˇcnog ko ijena za panel poda ke. U d ugom adu, E ans i Ka as
(1996b) is ažili su apsolu nu kon e genciju izme ¯
du sa eznih d ža a SAD–a, no nisu p onašli
empi ijsku po du za aj oblik kon e gencije. Fleissig i S auss (2001) p imijenili su es o e
jediniˇcnog ko ijena za analizu dugo oˇcne kon e gencije u 15 OECD zemalja i eu opskih ze-
malja u azdoblju od 1900. do 1987. e zakljuˇcili da je kon e gencija po ¯
dena nakon D ugog
s je skog a a, ali ne i za cjelokupni pe iod. Kim (2005) je, ko is e´ci panel koin eg acijski es
na uzo ku od 13 ko ejskih egija, ako ¯
de po dio kon e genciju, dok su Ca ion–i–Sil es e
i su . (2005) pomo´cu panel es o a jediniˇcnog ko ijena zakljuˇcili da pos oji kon e gencija iz-
me ¯
du 13 azijskih zemalja.
Rela i no mali b oj ado a p imijenio je me odologiju akcijske in eg acije u analizi do-
hodo ne kon e gencije (Kamal i A eche,2024;Ayala i su .,2012;Cuñado i su .,2003).Kamal
i A eche (2024) ko is ili su ehnike akcijske koin eg acije za analizu kon e gencije doho ka
po s ano niku u azdoblju od 1955. do 2020. Njiho i ezul a i iskljuˇcuju mogu´cnos ko-
n e gencije izme ¯
du španjolskih egija. U p imjeni akcijske in eg acije, Cuñado i su . (2003)
ispi ali su kon e genciju Aus alije, Japana, Kanade i Ujedinjenog K alje s a p ema doho-
do nom p osjeku SAD–a. Rezul a i su po dili kon e genciju za Aus aliju i Kanadu, dok
su za Ujedinjeno K alje s o dokazi bili manje u je lji i, a kon e gencija za Japan nije mogla
bi i po ¯
dena. Ayala i su . (2012) p imijenili su akcijsku in eg aciju na uzo ak od 17 zemalja
La inske Ame ike u odnosu na SAD za azdoblje od 1950. do 2008. godine i nisu p ona ¯
deni
dokaze s ohas iˇcke kon e gencije ni za jednu p oma anu zemlju. Fleissig i S auss (2001)
ako ¯
de su p imijenili akcijsku in eg aciju i nisu po dili dohodo nu kon e genciju me ¯
du
španjolskim egijama.
O i su ado i upozo ili na og aniˇcenja es o a jediniˇcnog ko ijena i koin eg acije, ugla -
nom zbog njiho e s a is iˇcke osje lji os i e ˇcinjenice da se koin eg acijski pa ame a obiˇcno
og aniˇca a samo na ijednos i 0 ili 1. Budu´ci da je kon e gencija p oces dugog ajanja,
akcijska in eg acija naglaša a po ebu za a i anjem in eg acijskog pa ame a u asponu od
0 do 1 adi obuh a´canja p ocesa duge memo ije.
Is aži anja o kon e genciji doho ka izme ¯
du zemalja s ednje i is oˇcne Eu ope (CEE) i
zapadne Eu ope po ¯
duju pos ojanu dohodo nu kon e genciju koja poˇcinje 1990–ih, iako
po emeno p ekinu u pe iodima di e gencije (Ma kowski i su .,2016;Neno sky i Tochko ,
2013,2014;Alemu i su .,2024). Najiz aženija kon e gencija p e eži o ko espondi a gla nim
azama in eg acije u EU poˇce kom 2000–ih, š o upu´cuje kako su p ego o i o ˇclans u i poli-
iˇcke e o me po aknuli b ži as BDP–a u zemljama CEE u uspo edbi s az ijenim eu opskim
gospoda s ima (Ma kowski i su .,2016). Me ¯
du im, anjski šoko i, osobi o globalna inan-
cijska k iza, og aniˇcili su pozi i ne endo e (Ma kowski i su .,2016;Neno sky i Tochko ,
2013;S aniši´c,2012). Nekoliko s udija is iˇce ans o maciju dis ibucije doho ka o ih zema-
lja, pomiˇcu´ci se od unimodalne dis ibucije p ema mul imodalnoj, osobi o ijekom 2000–ih
(Neno sky i Tochko ,2013). Ta p omjena naglaša a as u´ce me ¯
du egionalne nejednakos i
unu a CEE–a i endenciju da cen alne egije nadmašuju pe i e ne (Holobiuc,2021;He z i
Vogel,2003). Pa alelno s im nalazima, ezul a i ako ¯
de ukazuju na snažno sus izanje na a-
zini pojedinih zemalja. Alemu i su . (2024) iden i ici aju snažnu bezu je nu β–kon e genciju
po godišnjoj s opi od 11% izme ¯
du CEE–11 i ˇce i i naj e´ce eu opske ekonomije od 1999. do
2019., š o je p ens eno po aknu o ela i no išim as om BDP–a u g upi CEE zemalja.
38 Šiki´c
Objašnjenja o ih kon e gencijskih endo a i ob azaca ipiˇcno naglaša aju ulogu aku-
mulacije ljudskog kapi ala, s uk u nih e o mi i uskla ¯
di anja žišnih ins i ucija (Neno sky
i Tochko ,2013,2014;Holobiuc,2021). S d uge s ane, p odublji anje inancijskog sek o a
i nes abilnos cijena, u kombinaciji s globalnom inancijskom ola ilnoš´cu, imaju endenciju
p iguši anja ili ˇcak p eok e anja endo a kon e gencije (Neno sky i Tochko ,2013,2014;
S aniši´c,2012). Kao posljedica oga, iako pos oje jaki dokazi o op´cem smanjenju dohodo nog
jaza na nacionalnoj azini, iz ažene egionalne nejednakos i i dalje pos oje unu a zemalja
CEE, š o suge i a da kon e gencija može bi i p os o no i emenski neujednaˇcena (Sme kow-
ski i Wójcik,2012;He z i Vogel,2003;Holobiuc,2021).
3. Me odologija
U me odologiji emenskih nizo a pozna a su d a emeljna kon e gencijska koncep a: apso-
lu na i u je na kon e gencija. Dohodo na kon e gencija može se de ini a i kao:
lim
k→∞E(yi, +k−yj, +k|I ) = 0 (1)
p i ˇcemu je dohodak u danom pe iodu de ini an kao y =ln(Y ),yi, oznaˇca a dohodak
u zemlji iu enu ku ,yj, je dohodak u zemlji ju is om azdoblju, dok I oznaˇca a se
aspoloži ih in o macija u danom pe iodu. Jednadžba (1) oznaˇca a da je azlika doho ka
zemlje iijs aciona an p oces sa p osjekom nula. O aj koncep , pozna kao de e minis iˇcka
kon e gencija, de ini ali su Be na d i Du lau (1996).
P oši enjem de inicije (1):
lim
k→∞E(yi, +k−yj, +k|I ) = β(2)
p i ˇcemu βoznaˇca a kons an u, (1) p eds a lja de iniciju apsolu ne kon e gencije, dok se (2)
odnosi na u je nu kon e genciju. Jednadžba (2) oznaˇca a da ´ce d ije zemlje kon e gi a i
uz pos ojanje kons an nog dohodo nog jaza jednakog β. O aj koncep s ohas iˇcke kon e -
gencije, koji su de ini ali Ca lino i Mills (1993), implici a da je azlika doho ka zemalja iij
end s aciona an p oces. Poš o se kon e gencijski koncep i (1)i(2) odnose na loga i mi ane
ijednos i, iz ažene kao:
log yi,
yj, !(3)
Apsolu na kon e gencija p ema de iniciji (3) iz aža a se kao:
log yi,
yj, !=α+ϵi,j, (4)
U je na kon e gencija de ini ana je kao:
log yi,
yj, !=β+α+ϵi,j, (5)
S a is iˇcka analiza dohodo ne kon e gencije može se p o es i es om jediniˇcnog ko ijena
u emenskom nizu azlike doho ka zemalja iij, kako p edlažu Ca lino i Mills (1993).
Dohodo na kon e gencija H a ske unu a Eu opske unije: empi ijska analiza akcijske in eg acije 39
D uga me oda je koin eg acijska analiza, koju su p edložili Be na d i Du lau (1996). Da
bi se ekonomski koncep i dohodo ne kon e gencije ekonome ijski es i ali, de ini amo:
yi,j, =log yi,
yj, !(6)
p i ˇcemu yi,j, p eds a lja azliku loga i ama doho ka u zemlji iij. Uz de inicije dohodo ne
kon e gencije (1) i (2) e uzimaju´ci u obzi da I oznaˇca a in o macijski skup u enu ku ,
jednadžba (6) se može kompak no zapisa i:
yi,j, =α+ϵi,j, (7)
Model (6) može se asimp o ski iz azi i kao:
yi,j, =β+α+ϵi,j, (8)
iz ˇcega slijedi da s aka si uacija gdje β=0 implici a kon e genciju uz kons an nu dohodo nu
azliku. O o pos aje jasnije p eu e ¯
denjem jednadžbe (8):
∆yi,j, =ϵi,j, (9)
Koncep akcijske in eg acije (Hualde i Nielsen,2023) u eden je u mak oekonomsku li-
e a u u (Gil–Alana i Hualde,2009) kako bi se modeli ali i au oko eli ani p ocesi za koje je
ka ak e is iˇcna po ezanos me ¯
du me ¯
dusobno udaljenim ealizacijama. Ukoliko je neki e-
menski niz in eg i an eda z=0 može se e´ci kako je ijeˇc o p ocesu k a ke memo ije ˇcija
au oko elacijska unkcija b zo opada, dok in eg acijski pa ame a z=1 oznaˇca a nes aci-
ona nos i pe zis en nos šoko a u ak oj emenskom nizu.
Od s a is iˇckog i ekonomskog in e esa je analizi a i da li in eg acijski pa ame a pop ima
neku necjelob ojnu ijednos unu a in e ala <z<1. P imje ice, ukoliko 0 <z<0,5
emenski niz je s aciona na, no njena au oko elacijska unkcija ´ce opada i spo ije nego u
sluˇcaju z=0. Sluˇcaj kada pa ame a in eg acije leži u in e alu 0.5 <z<1 oznaˇca a
emenski niz koji je nes aciona an, no e e zibilna p ema p osjeku. Tada je ijeˇc o p ocesu
duge memo ije koji nije ko a ijanˇcno s aciona an, no šoko i ´ce ipak nes a i iz niza u dugom
oku.
F akcijski in eg i ani p oces dohodo nih azlika izme ¯
du zemlje iijse može zapisa i u
obliku:
(1−L)z(yi, −yj, ) = ϵ (10)
p i ˇcemu je Lope a o pomaka i de ini an je kao Lky =y −k,ϵ oznaˇca a s anda dnu pog e-
šku modela za koju se p e pos a lja da je opisana s ohas iˇckim p ocesom bijelog šuma koji
ima p osjek nula i kons an nu a ijancu.
Jednadžbu (10) je sada mogu´ce iz azi i u gene alnijem obliku pogodnom za empi ijsko
es i anje:
ϕ(L)(1−L)z(yi, −yj, ) = θ(L)ϵ (11)
p i ˇcemu je ϕ(L)au o eg esi ni polinom pomaka de ini an kao ϕ(L) = 1−ϕ1L−ϕ2L2−
· · · − ϕpLp,θ(L)je polinom pomiˇcnog p osjeka ope a o a pomaka i opisan je kao θ(L) =
1+θ1L+θ2L2+· · · +θqLq, dok (1−L)zp eds a lja ope a o akcijske di e encije u obliku:
40 Šiki´c
(1−L)z=
∞
∑
k=0
Γ(k−z)
Γ(−z)Γ(k+1)Lk(12)
p i ome Γ(·)oznaˇca a gene alizi anu ak o sku gama unkciju. In e i anje jednadžbe
(11) je mogu´ce u sluˇcaju kada pa ame a z akcijske in eg acije leži u in e alu 0 <z<0.5,
e je ada mogu´ce je zapisa i:
yi, −yj, =θ(L)
ϕ(L)(1−L)−zϵ (13)
iz ˇcega je idlji o da ϕ(L)opisuje k a ko oˇcnu dinamiku p ocesa, dok su njego i dugo oˇcni
e ek i obuh a´ceni iz azom za akcijsku in eg aciju (1−L)−z.
U sluˇcaju kada je zin e ibilnos u (13) mogu´ca, p oces (11) je s aciona an. U kon eks u
o og ada je od posebnog in e esa sluˇcaj u kojem pa ame a akcijske in eg acije leži u in e -
alu 0.5 <z<1. Tada je ijeˇc o nes aciona nom p ocesu koji ima endenciju a´canja p ema
p osjeku (engl. mean e e ing).
Za p oces koji ima endenciju a´canja p ema p osjeˇcnoj ijednos i je ka ak e is iˇcno da
unkcija kumula i nih impulsnih šoko a asimp o ski eži nuli. Up a o se u oˇci uje doda na
leksibilnos p is upa akcijske koin eg acije u odnosu na p is up es i anja s aciona nos i ili
koin eg acije.
Naime, pa ame a akcijske in eg acije koji iznosi manje od jediniˇcnog oznaˇca a kako
´ce šok u emenskom nizu ϵ odum ije i ˇcak i u sluˇcaju da je aj niz ima ka ak e is ike nes a-
ciona anog p ocesa. Mello i Guima aes–Filho (2007) pokazuju kako je u om sluˇcaju koncep
u je ne dohodo ne kon e gencije dob o opisan akcijski in eg i anim p ocesom (11).
Empi ijska speci ikacija kon e gencije se u o om adu odnosi na dohodo ni di e encijal
izme ¯
du H a ske i dohodo nog p osjeka ˇce i i g upe zemalja EU15, NMS8, NMS12 e SE4.
Budu´ci da se p osjek g upe zemalja ko is i kao kon e gencijski benchma k, model (6) je
po ebno p einaˇci i na naˇcin:
ϕ(L)(1−L)z(log yHR, −log ya g, ) = θ(L)ϵ (14)
p i ˇcemu log ya g, oznaˇca a dohodo ni p osjek jzemalja s ake od ˇce i i na edene g upe i
de ini an je kao:
log ya g, =1
n
n
∑
j=1
log yj, (15)
To implici a konaˇcnu empi ijsku speci ikaciju dohodo nog di e encijala u obliku:
yHR, −ya g, =θ(L)
ϕ(L)(1−L)−zϵ (16)
4. Podaci i s ilizi ane ˇcinjenice o kon e gencijskom p ocesu H a ske
U is aži anju se ko is e emenski nizo i BDP–a H a ske i nekoliko skupina zemalja u az-
doblju od poˇce ka 2000. do k aja 2023. godine: s a e zemlje ˇclanice Eu opske Unije (EU15),
no e zemlje ˇclanice (NMS8 i NMS12) e zemlje juga Eu ope (SE4). P i ome se ko is e EUROS-
TATo i poda ci BDP-a na k a alnoj ek enciji u azdoblju od 2000q1 do 2023q4. EUROSTAT
Dohodo na kon e gencija H a ske unu a Eu opske unije: empi ijska analiza akcijske in eg acije 41
baza obja ljuje poda ke za k a alni BDP bez ko ekcije za b oj s ano nika pa je zbog oga do-
da no ko iš ena IM-o a baza Wo ld Economic Ou look iz koje su p euze i godišnji poda ci o
s ano niš u u pe iodu od 2000. godine do 2023. godine za s e zemlje obuh a´cene analizom.
Godišnji poda ci za s ano niš o su me odom kubiˇcne in e polacije s edeni na k a alne, na-
kon ˇcega su ko iš eni u o mi anju emenskog niza BDP pe capi a na k a alnoj ek enciji.
Slika 1.
K e anje azlika u BDP-u po s ano niku izme¯
du H a ske i odab anih skupina zemalja
Slika 1
p uža izualni p ikaz k e anja azlika u BDP-u po s ano niku izme ¯
du H a ske
i analizi anih skupina zemalja. P i s upac p ikazuje emenski niz loga i amskih azlika
BDP–a po s ano niku izme ¯
du H a ske i s ake od analizi anih skupina, dok d ugi s upac
p ikazuje d a niza, odnosno uspo edno k e anje loga i amske ijednos i BD–a po s ano -
niku za H a sku i s ake skupine. U go njem panelu p ikazano je k e anje BDP–a po s ano -
niku za H a sku i EU15. Do globalne ekonomske k ize 2007. godine, H a ska je bilježila
b ži as BDP-a, znaˇcajno se p ibliža aju´ci p osjeku EU15. Me ¯
du im, nakon izbijanja k ize
dolazi do ko ekcije h a skog BDP–a. Dok se EU15 pos upno opo a lja i nas a lja s as-
om, h a ski dohodak s agni a ili ˇcak opada. U no ijem azdoblju, nakon k ize uz oko ane
pandemijom COVID–19, h a ski BDP pono no ub za a as , pokazuju´ci obno ljeni end
p ibliža anja p osjeku EU15. S edišnja d a panela
Slike 1
p ikazuju uspo edbu H a ske s
NMS8 i NMS12. Zanimlji o je da su do 2007. godine s e zemlje imale podjednake s ope
as a, suge i aju´ci zajedniˇcku kon e genciju. No, nakon k ize, h a sko gospoda s o poˇcinje
42 Šiki´c
uspo a a i ili s agni a i, dok NMS8 i NMS12 bilježe nas a ak snažnijeg as a. To je ezul i alo
as u´cim jazom izme ¯
du BDP H a ske i ih d iju skupina. Ipak, u no ije ijeme, osobi o
nakon COVID–19 k ize, p imje an je no i zamah u h a skom gospoda s u, š o do odi
do ublaža anja dohodo nog jaza u odnosu na NMS8 i NMS12. Zadnji panel p uža p egled
odnosa H a ske p ema SE4 skupini. Tijekom cijelog p oma anog azdoblja idlji a je s abil-
nija kon e gencija: una oˇc k a ko ajnom uspo a anju ijekom k ize 2007. godine, H a ska
je kon inui ano bilježila b ži as od SE4, po ¯
duju´ci dugo oˇcnu endenciju kon e gi anja
p ema oj skupini.
Iz p ikazanih poda aka može se zakljuˇci i kako H a ska u dugom oku nas a lja ko-
n e gi a i p ema p osjeku EU15 i SE4. Iako je kon e gencija p ema NMS8 i NMS12 neko
ijeme bila zaus a ljena ili uspo ena, osobi o od 2007. do azdoblja nakon COVID–19 k ize,
najno iji poda ci upu´cuju na o da je i p ema im skupinama pono no zapoˇceo p oces p i-
bliža anja. K iza iz 2007. godine zaus a ila je kon e genciju p ema EU15 samo p i emeno,
dok je k e anje p ema SE4 os alo pos ojano. U no ijem, pos pandemijskom azdoblju, H a -
ska pokazuje pojaˇcanu gospoda sku i alnos , pod ža aju´ci daljnje smanjenje dohodo nih
azlika u odnosu na s e analizi ane skupine zemalja.
5. Rezul a i analize
Nakon desk ip i ne analize poda aka, u o om dijelu p eds a ljeni su ezul a i s a is iˇckih
es o a dohodo ne kon e gencije izme ¯
du H a ske i skupina EU15, NMS8, NMS12 e SE4.
Michelacci i Za a oni (2000) p edlažu p imjenu s anda dnih es o a s aciona nos i kao po-
ˇce ni ko ak u analizi dohodo nih azlika me odama akcijske in eg acije. S oga je u analizi
p o p imjenjen p oši eni Dickey–Fulle (ADF) es s aciona nos i, a po om p ocjeni elj ak-
cijske in eg acije (GPH), koji su p edložili Geweke i Po e –Hudak (1983).
GPH es jedna je od me oda za p ocjenu pa ame a a akcijske in eg acije di bazi a se na
ans o maciji poda aka u ek encijsku domenu, odnosno p ocjeni spek alne gus o´ce se ije
na niskim ek encijama e eg esiju loga i ma spek alne gus o´ce na loga i me ek encija.
GPH es se s oga emelji na spek alnoj analizi i ima za cilj p ocjenu pa ame a dunu a
modela akcijske in eg acije. Pa ame a dopisuje s upanj s aciona nos i ili dugo oˇcne za is-
nos i u emenskom nizu. Izbo ši ine pojasa u GPH es u ima ažnu ulogu u p eciznos i
i pouzdanos i p ocjene pa ame a d. Odabi om azliˇci ih ši ina pojasa (p imje ice od 0,4 do
0,9) mogu´ce je analizu p ilagodi i speci iˇcnos ima emenskog niza. Manje ši ine pojasa se
odnose na najniže ek encije, ˇcime p užaju p eciznije in o macije o dugo oˇcnim oscilacijama
i dugo oˇcnoj memo iji niza, dok e´ce ši ine pojasa ukljuˇcuju iše aspone ek encija, po e´ca-
aju´ci s abilnos ezul a a i smanjuju´ci osje lji os na šum u podacima. Na aj naˇcin p imjena
azliˇci ih ši ina pojasa omogu´cuje obusniju analizu.
P ije p o o ¯
denja o ih s a is iˇckih es o a, p o edeni su Ljung-Box es i analiza au o-
ko elacijske unkcije (ACF) za emenske pomake k: 2, 4, 8, 12 i 20, kako bi se p ocije-
nila p ikladnos ko iš ene me odologije.
Tablica 1
p ikazuje empi ijske ijednos i Ljung-Box
es a Q(k), ˇcije su p− ijednos i s e p ibližne 0 š o ukazuje na odbaci anje nul e hipo eze
o nepos ojanju au oko elacije p i dugim pomacima na azini signi ikan nos i 1%. O aj e-
zul a suge i a znaˇcajnu au oko elaciju k oz s e emenske pomake, implici aju´ci da p ošle
ijednos i imaju snažan i s a is iˇcki znaˇcajan u jecaj na budu´ce ijednos i ijekom cijelog
p oma anog azdoblja. P isus o au oko elacije na išes ukim pomacima ukazuje na dugo
pam´cenje ili pe zis en nos , š o znaˇci da se u jecaj p ošlih šoko a spo o smanjuje ijekom
Dohodo na kon e gencija H a ske unu a Eu opske unije: empi ijska analiza akcijske in eg acije 49
nis a
Income con e gence o C oa ia wi hin he Eu opean Union: An empi ical
analysis o ac ional in eg a ion
ARTICLE TYPE
P elimina y communica ion
ARTICLE INFO
Recei ed: Janua y 7, 2025
Accep ed: Feb ua y 13, 2025
DOI: 10.62366/c ebss.2025.1.003
JEL: C22, F15, O47, R11
SUMMARY
The pape analyzes C oa ia’s income con e gence o e he pe-
iod om 2000 o 2024 wi h espec o ou g oups o coun ies:
he EU15, NMS8, NMS12, and SE4. Using ime se ies me ho-
dology and ac ional in eg a ion, he s udy examines C oa ia’s
a ilia ion wi h di e en con e gence clubs wi hin he Eu opean
Union. The esul s indica e ha C oa ia is con e ging owa d
he income le els o he EU15 and SE4, wi h es ima ed ac i-
onal in eg a ion pa ame e s o 0.87 and 0.95, espec i ely. This
sugges s a slow bu s eady con e gence p ocess. Howe e , co-
n e gence owa d he NMS8 and NMS12 g oups is no con i -
med, as he pa ame e s exceed 1, indica ing pe sis en income
dispa i ies. These indings imply ha C oa ia is economically
aligning mo e closely wi h he olde EU membe s a es and
Sou he n Eu opean coun ies, bu no wi h he newe membe
s a es.
KEYWORDS
income con e gence, ac ional in eg a ion, con e gence cubs, p ocess
o Eu opean in eg a ion
