De locis S. Scripturae hebraicis Angeli Caninii commentarius, et Antonii Nebrissensis quinquagena

| IYXE ICO GS 4 F | | S SCRIPTVRAE. & HEBRAICIS. "ANGELI CANFINII Koo. MSMIENTTARIVS, ET ANTONII. NEBRISSENSIS 1 —Q'VTINOQ'VAG-ENA. Je e Ame primtm fanul emendatiis edita . ACCESSIT GASPARIS VARRERII LVSITANI DE OPHIRA RE - in Sacris litteris Difputg&fost 1 / ? ^ : SVMPTIZygS VIDV£€ ET HE£REDVM : ?31Lzn1, [ub infigni aquilz aurez, h A u NO M, DC, | . | E j "AMPLISSIMO VIRO BALTHASARI .— SVNIGZE, REGIS CATHO.. LICI IN. BELGIO OR ATORI, GasPam Dzrrsnavs S.D, Ix. aac D'OLEMAEY M "Pbiladelpbum EAS y opti ecenmenorie prodi» es ue B-Sr NIG 4, Hebraorum dotlifsi« ex Pt, E . du 7$ mos , fenos e fingulis tribubus Flerofolymis /Alexndyiam enocajfe qui facras | litteras Grec * t T tes, Sapiebat niis, rex ille , qui diuino Bis | bliorum thefanyo Bibliothecam quam mfhrueret, Carere nefas duceyos Toy, exemplum parentum memoria fecutus fuiffe video ? Diui Francifci Janilia Jodalem, Fran. inenium Zrcbiepifcopi - ví A Tole« 0 fermone-redderent; coocanturáue - bodie rotundo ngos Septuaginta Interpre - qp tum ef rot tenon fucit, ampli[s | — t0 A DIST OD en Toletanum gs SR .E.Card.R aro enim ez intta |o fitato Principibus exemplo , condita YCCEn$ cde demia Compluten[t in Carpetanis atq, adeo Hie - fpanie vinbilico ion bic eitis beneficentia mmore. "talitate dina [ubflitit , fed &7 maiora e illius | pene propria ag ereffus efl. nam cot ijdem dca demie alumni D beolooiam non à turpidis [ed pu« eis fontibus banrirent Gymna[tim trium linguas rumeruditarum inftituit, quibus lmeuis (bif crux infcripta Enangeliumque per totum terraa. rum orbem propagatum, ab Fiebreeis ad Gracos, | binc ad R omanos,cobi fixum babet domicilium, penetranit. Mox Biblia illa euuloanda incredibili fumptu curauit, que fummam in Ecclefia Catbos' lica , diligenti fideique nomine obtinent au£to«. vitatem infR enis illis Pbilippi LI. eeis Cae tbolici aujpicijs nuper editis, expresa coidemus,. - vKccitia igitur condique primum coetu[His exem. plaribus calamo in membrana exaratis, cum Flos breeis tum Gracis, partim à media Gracia ac Sys ria,partim à Vaticana R ome B ibligtheca,bona cun Leonts X. Pont. Max. yenia:debinc doctis ominibus enocatis non I beologis qodó; fed c7 Jer na Ld | DEDICATORIA: linguartan peritis opus optione celerius abfoluit;. J €7 t omnium oculis , lanquam 5 claro lumine collocant: mano fane Ecclefie commodoyrot bis DDiblijs "T beologi plurimo Je profeci[fe indies fngenue fateantur .borum in numero fuerunt Des. metrius ( retenfis , Ioannes t Francifcus Vere &are fratres domo Toletani ez bic Alius Ane tonius Nebriffenfis /uiguaria in 'Beticis voritridus.. Ts ciim Bononie in Fifbanorum col legio , quod ZEeidius ('avillus /lbornotius (ar» - dial. fue centi excitauit , f!udijs "operam des diffet , non tam luris, Ciuilis Jaentiam , quàm Latinam Linguam ( qua nimis din. patriam , Maurorum. armis affliClam , carere dolebat ) Aratus citts inuexit, ez» proflioata barbarie La» tian fermonem inflaurauit boc tropbeeis merità adfcripto elogio : | | Barbarie pulfa ponithac Antonius arma, — laudem é litteratoye (A betor, cum de fupe« "rore loco diu Dottorjg per[onam fustinui/Jet , eeum Catholicorum, bifloricus renunciatur z QUOI etiam ves ty NUawarrgo regno praclarà Gtflas litterarum , cot illa forebant tempora moe € |o go o0 mme * LOCI | Principià aitnomen [c/u in libris alicuius authoritatis v» Iefu fcribi. Tum puratnon effe fetendum, v^ , fine. litera Aain fcribi, (i Thema effet yxo*, vt nos. . credimus. Deinceps é verbis" Matthaei & prophetae Elaie argumentatur, quas, fi Chriftus vocetur yw Ichofua, non recté exponcrentur, mam, fi linguz proprietatem penitus introfpicias,non tam faluatorem , quàm faluandum fignificare. Praterea aliud. 7efo , aliud Tofu efle exifüimant. . Poftremóapud Arabesbifyllabum fcribi, & cum Ief» conuenire ait. ^ Tumy;ne Iudzis inuidcamus, literas quat dam interijcit, noménque, quod figpliciffimum ac diuinum eft, prodigiofum facit , vt . nec Hebraicum fit , nec quicqtam prorüs fignificet. . Hzcomnia commentitia effe mox often- - demus . Quod quó"planius intelligi pofsit, primüm quid fitm" Iehoua,videamus.Veriun animaduertendum eft hoc nomen mn Jehova vel loua, quod Hebrzi vocant axv nw yznN 5 fcem (cel arbáa othijóth, nómen quatuor lteraram,Vel T'etragrammaton, quod quatuor literis Iodhe vay he conítet, aliter à Ingacis pronunciari, quam Ícribatur, Aiunt 2) NOVI TESTAMENT. $3 Aiunt enim fuos maiores ab ipfo víque Mo-- fe,cui primüm traditum cft femper pronune.. ciare folitos 4 doné , quod eft Dominus: Deotamen foli tribuitur,vt 4 dos quemlibet . dominum fignificatSeptuaginta certé Interpretes,& Apoftoli arque Euangelifte omnes, quod Hebraice fcribitur pm TIoua, xÜpiY, hoc eft, dominum perpetuó reddunt. Quod : illaoftenduütt, "355 ^n oN z,Ncüm Ioua ladoni, Dixit 1owa Domino meo. P(alm. 110. .' quod Graci fcribunt, cize 6 xópes TG xtupío pov, Et, nn mmn aane mam BR vj Scemáa Ifrael Iehová clohénu Ichová chád, Deut. 6. Quod Euangelifte,vt Septuaginta, vertunt,d:00£ 100431. x üpins à toe 4n Y, xupioe eis eq. iudi Ifrael, Dominá Deus nofler , dominus nus eft, Vbi vbi prztereain nouo Teftamento xupir vel dominum leges , abloluté intelligendum eft »n Iehoua, vel »3*x A- -onái: clim , vt diximus , Hebrzi vtrunque codem modo pronuncient Adoná;:nifi quód Iehoua vocitant 34x Adqerá, quod eft tmemoratio, quafi (ymbolum mnemofynümue dixeris: nempe quód debeamus hoc nomineaudito Dei omnipotentiam in mentem ICuocare, ,4don4i autem nominant *" vadài, hoceft manifeflum, quoniam vnicuique Íanz mentis homini manifeftum cft , Deurn rerum omnium dominum cffe ac moderatorcm, Em * 6 ATIS O2GtU D rem. Ego itaque;cüm prefertim authores ha. beanius Apottolos,dque Ecclefie contenfus receperit)nomina immutandà n6 cenferem. (Namfidomimim vocemus,planiffimé omnes : intelligent: Si malimus Iosa,cauendü eft, ne indoeitoffendátur nominis nouitate.Sed ad propoficüreuertamur, quídq; id nomen etymologiz ratione fignificet, explicemus.Nul- : lá enim nomen Hebraicum Syriacümuc eft, cuius etymon aliquod é Themate & gráma- - ticaanalogia redd! non poffit. Quaidà porró compofita funt, fed fic, vt facilé radices omnes diftin&z cernantur, vt Gabriel, Melchifedec,lfrael. Abraham quoque, quod difficiliusrefoluitur,componitur,vt fcriptura docet, Gen. 17. ex 2N Ab pater, 9" rab magnus, & ven hamon piltitudo, quód magna multitudinis pater futurus erat : fed quianimis durumatqueafperum nomen effet, (i diceremus yvananaN. Abrabhamon , eliditut b: n enimad thema non pertinet ; ac euphoniae cauffa pronunciatur & fcribitur emmzN Abrabam. Sunt tamen quzdam Babylonica , /Egyptiaca , Perficáque atque aliarum nationum propria nomina, quorum ctymaé fuis quaque linguis petenda funt. Nomen cert Itboua fimplex eft, facilemque etymi habet rationem. Nam thema rn Hebraice atque Chaldaicé fignificat e/!; vel fuir : cui p à ! tera NOVI TESTAM. ^ gy litera Iod nomen deriuatum format mm Ie. | hová.vrà gs fahac rifit fit pn^ Ihác, & à. . RByvacab Jupplantauit Sag" Iacob.lehoua ergo . . fignificat, Quiefl, vel, vt Platonicé loquar w TÓ5yautávro Ip[um E ns, vel E/Jentie Ideams quam Dio^yfius vocat 7? àyr? ai, Philofo- | phiinterdum nominát ràya33;, vel àoroa3a- («gir ipfum Bonum, vel Ideam boniratis, Huc fa cit, quód Ariftoteles fiue Theophraftus in 1i- . bro deMundoait, füpremum deorum omnium Ji appellarià Ces nempe: ji 9C Gp, | propterquem viuimus , quód ipfe omnia ve- |. getat atque viuificat. Hefiodus quoque in . eandemíententiam cecinitintjoss, Orr 3uà poro a pes ouais a Qaroi re Qalloíre, | "roii" dé brroire dis ureeyd Noto Dor. , Omniumauthorem Ionem effe indicans, Quin etiam ipfa fcriptura planiffimé etymon exponit.cim Deus Mofi mandata dans;quis eliet, docet his verbis;atesa ex e^mioN vost "125 "Nn na «owe TURN "UN Ten DO PN "ino rers bye Vaiiómer Elo. hím el Mofcé Ehi£h afcér chich vaiiómer cÓh thomár libn Ifrael Ehich fcelaháni alechém : ; "ERESIN , Et dixit peu, Moft, Ego fum qui fum. Sic diC65 filis 1f a5] e, mifit me ad yos, Exod.3.Ex Quibusverbis diliciqeac fimpliciter etymo- ?8'am nominis habemus, Cim enim Moe Ícs | à | "1 & c LO CM s d fes Dei primum imperiü detre&as fcire eius nomen,fi id forte populus quareret , ad qué legabatur , percuperet; Refpondit Deus feeum effe, quic? , hocque fuum nomen effe. Deus quippe folus abfoluté eftjceteraomnia, quód tunt, Deo acceptum refcrre debent. aum 9 Iamergo planum fecimus;fimplicem effe nominis huius fignificatum, vt interim omittamus acutiífimée ineptas Iudeorum tricas, qui fimplici fententia , hoc eft hiftorica veráque negle&a,confectantur quod nufquam eft, vt | apud indoctos eruditionis atque acuminis gloriam aucupentur : à dotis cert & pru- . dentibus temeritatis atque impudentie opinionem reportant. Sed prztermittere non poffum, quod apud Macrobium , multa ac recondite doctrine hominem,Sat.lib.1.cap. 18.0bfervaui:qui clim deorum omnium nomina ad vnum Deum referre vellet, hunc Orphei verficulum citat, . n Eis C eos, eis &J nets $2uos, e1s Jioruc os Bacchus, Sol Orcus.ey Inppiter"ynus cidem, Huius,inquit, verfus authoritas fundatur Oraculo Apollinis Clarij,in quo aliud quoque nomen Soli adijcitur , qui in eifdem facris verfibus inter cetera vocatur i&e. Nam con- NOVI TESTAM. - E'2* Gron pn o veas 3, vas & Aem Nis, Opi o TY arávcoy rero J'eoY GugA5Y. ian, Quorum verfuum hzc cft fententia, " Orgia qui norunt arcana recondere parest, .— Fraude mentis inops agitat que in[citia Yerfat. Diuorum fummum cuptlorym en accipe Iao. Namquidaliud auzfo per Zao intelligemus, | quàm ova? Nam v confonante Grzci carét, [2d . vt aos oftenditqué Datum Latini vocant,vt - Gis,ouis, Jis diuus. Sic fecerunt ex Iao Iouem, Quanquam reclamant Grammatici;qui à iusndo dictum volunt.Nec mirandum eft,quí fieri potuerit,vt nomé hocquod Hebrei nemini przfertim peregrino cómittebát,à Gre- . €is cognofci quiuerit: Cü oraculailla cacodeInonemagiftro ac duce inftituta & celebrata . fuerint. Is porró nomen illud non ignorabat. .. Sedeó,vnde difceffimus,reuertamur,ciim lam oftenderimus fimplicem ac germani huIus nominis lignificationem , non cabbalifticamneque commétitiam. Id quod faciendü eft In facrofan&o nomine 7ef«, quod HebraiCC dicitur v» Tefra. Tdin facris Biblijs aliQuoties legitur. quod ignoraffe videtur O fiáder »qui emper fcribit yum» lehofüa, neBIDS 7efj v|5 pacto idem effe , quod 7e/ue, 0$ fcimus fummum facerdotem filium Iofadac ZW" Iefüa appellatum,atque eundem Yum Ichofüa. Nomen itaq; vtrumque vnü B idémque qui ait, 9N N'ai3n "An "3 Hmm R3RnS I0 I*60fCcIrs s — idémque eft:nifi Ofiandro plus fidei , quàm - Ezra atque Nehemie volumus adhibere. 1lle cchtenditidem non effe vtrunque, hi probant. Quain refuam in facris literis tractan- | dis fomnolentiam atque ofcitantiam prodit, ' qui ex vno fcripturz loco,qui mosfciolorum | eft, tra ui wx pfreporérzo, probare fe, ídque. contra omnium fententiam , quod femel in | - animo infedit,poffe exiftimat. Nos veró non | éfomnijs noftris;fed ex vfu & fermone pro-: phetarum. idem. vtrumque effe afferimus.. Nam facerdos ille fümihus , qui cum Zoro-- - babele Babylonia cum cateris exulibus in. ludeam redijt,ab Haggzo & Zacharia feme per nominatur px 12 yx Zebofua filius Ithofadsc,quem eundem Ezras & Nehemias. vocant p (à yeu Fefua filium I ofadác, de tra&a litera he:non vt hoc nomen litera vná tetragrammati defrandarent, fed ob lingue Syriacz proprietatem, de qua mox agemus« . Conftat enim Ezram & Nehemiam hifto^ riam fcripfiffe, cm Iudzi iam ab exilio A 1 fyriaco redudi effent , & lingua Syriaca lo querentur:. Vulgó autem vocabatur yvy cüm dodi fcriberent y:wm Tehofüa more Hebrzorum. Sed ne quifquam hecà nobi$ confingi putet, verba Haggati.1-cxponamUm yum 5s nmm ana Sins 12 T - | |. m. NOVI TESTAM. f " : . f y , TYCNS iin man eesns 12, Haiáh deuár Ichouá beiád Hággái hannauíel Zerubbauél ben Schealthiel ben páhat Iehudáh veel Iehofüaben Ichofadac haccohén haggadól lemor.Hoc eft, Facta efl verbum domini in Pn Haegei prophet.ad Zorobabel filii S alatitl Priacipem Inda, ad Iebofíia filinn; Iebofadac facerdotem fummum, dicens, Atque eadem orthographiaintoto vaticinio vtitur,vtZacharias ^" quoque.Confer nunc Ezram à Nchemiam, qui eodem feculo vixerunt ; déque ijfdem hominibus locuft fnt, Ezra. 3. fic Ícribitur, C'JTAPUODPND Uni 32 ju» sp Vaiácom Ietáa ben Iofadac veehan haccohánim. £r furrexit refus filius Iofadac eo fratres eius facer- . etes, Leee totum Nchemiam, fempérque inuenies yx» Teluá, sss Ichofuá nun-. | quam. Quinetiam in z. Paralip. 31. quorum author Ezras fertur fcribitur,ssw. Iefuá; epe quód hi omnes libri poft exilium Babylonicum confcripti funt. Oftendimus aque non erraffz veteres patres qui vtrum- - Que Zofue vel Tefuy; tam ducem, quàm fumquum facerdótem vt nomen, fic etiam Clyi- | typum gefsiffe autümant. Ob id enim 7eJ"5 Vocatus eft Mefsias Chrifláfue, quod eft 1/' quoniam & rex & facerdos , qui foli vngebantur fuit. Quin etiam Angelus Matt, t: diferte ait efus nominandum effe , p Da u- 12 IL 0:G4 E falutem populo füo allaturus erat . Td autem fignificat erymon 7efv, Quz ergo impudentia eft, contradicendi ftudio addu&um, fuam fententiam, qua folis coniecturisijfdéque incertis nititur , alijs omnibus infolen- - tiffiméanteponere? In Thalmud certé Perec Merubbefic legimus, vs» "25 ^»5p"s ; [2^ peruenerugt ad. domum vedemprionu filii, Nam fcholiafte Iefüm y» redemptione & ' falutem interpretantur. At ex propheta , qui cap.1.ait vocatum iri Emmánuel, argumnentatur Ofiander. Id enim imfletum non effe, : fi Chriftus vocetur y'en" Iehofüa . Qua in | re fatis mirari nó poffum hominis cótradicendi vi abrepti,atque jn anguftias adacti perui-- caciam. Nam fi Ofiandro credimus; Dei virtus tribus literis tota includitur : que fi quid: habent momenti, in nomine yn Iehofua. cernuntur : alioqui némo nifi Hebraicé do &us fidei myfteria intelligere poffet , quoc falfiffimum eft. : E Quin etiam verba Prophetae optimà cum Angcli & Euanéelifte fententia conueniunt) fiquidem cap.3o. ait, Zoua esl iudex nofTer,I0*. sa eft praceptov no[ler , 1oua e$t vex nofler , ipfc. faluat nos. Quifaluat ergo , quod facit Iefus Chriftus folus , quid aliud eft, quàm Iou* non nomine, cüm Dei virtus nominibus non comprehendatur , fed reipía eft v ^4. dM - 1 emu MOVI TESTAM. . Iefüs falnator, iudex, preceptor, rex, &rePIDptor,& proptereà Emmanuel , ideft »"0bifcum Deus? Videsitaque Emmanuel e? fe. fimidem fignificate,fi rem,nó literas fpectes, Quorü vtrunque in Chrifto perfecie impletü eft.Sed iam ceteris refpondeamus argumétis, ^ Quodexiftimatin libris alicuius authoritatis hoc nomen *:» efr Ícribi, falfum effe oftendit do&iffimus Iudeus Abén Ezr4, qui femper (cribit 71v, legeeiusin Genefin preationem. Quin etiam Elias in Tisbi, cur aliquando «^ [cribaturprefertim in Thalmud, rationem affert: confitens Íctibendum sx» Iefáa:fed quoniam Iudzi non credunt eum effc fernatorem füum, ideó literam vitimam ain abieciffe:vt hinc iam facilealterum eius argumentum dilui poffit. Sed ex vfu linguz yriaczatque Thalnudice;quas ignorare vicur Ofiander ; docebimusditeras guttüris, t Hebraei VOCant, przcipué Aain, quz omDium craffiffima eft, abforberi, vel potius excidere, | Cümenim oftenderimus Iefu & rofua id efle Domen.fi rationem vltime litere AainreCae expofterimts iam nihi] amplius, quod dicat, ha ebit Ofiander. Exempla plurima producere Poffemus.fed paucis erimus contenti. Nam quoa Hebraicé atque Babyloni- «€ dicitur yx feba, fepte, id Syriacé & ThalE B s . mudice i LIA p RO uCI : ftitione homines retinere cupit. Alioqui ipfe - quoque Satan nominibus non mouetur, fed A&. 19. refpondet infidelibus exorciftis Ze« fum cognofco , &&* Paulum [cio , Yos autem qui. elis? Sed ad propofitum redeamus, nomináque Dei,que decé funt,tecéfeamus.Híc nihil. dicá defumma denarij perfe&ionequi iden etiá et Tetras,& fupremus omni, in quo nu« meri omnes fimplices non poteftate, fed actu. ' cernuntur:cümalij omnes hoc nomine im« perfe&i fint, quód ad denarium nó peruenerint. Hec inquam,& alia eiufmodi Pythagoreis relinquimus. Nomina veró hecíunt: | mnm Ioua, Tetragammaton , dequo fuc pràádidumeft. — — | I 7» Iá,hinc halelu, iá.xópios,Dominus, — . DN El, ic»eupbs, Fortis. : n5 Elóah t Puxagis ,apyo$, Iudexy ewbxElohimJ — priaceps. 1 »"u (addái xis, eraarroxpdeeap , omni potens, vel avrápuss, fe contentus. 1 7. pM& Adón, "2", Adonái,xópos dran Tu, Dominu. — s] Ow» wM $ mx Quid. 1 9 máx wwnox velmm, Adonai, vel Elo^ him Sabaoth, Dominus Yel Deus exercituum 10 p^» Elión tips os, excelfus, Jummus, premus, & . Duo prima à themate n fiit proficifcuntur FE r$ 6 vtrur F | N O VI TESTAM. 21 Vtrüquetamen redditur, $ xjpis dominus, NG Porum híc pretermittere, quod fanctifsimusec COCtiffimus vir Epiphan. cótra Anomoeos cribit (aper hoc nomine 74. Suntenim, qui Perfonarum in Deo, vt loquuntur, pluralitaté CX veteri Teftamento probari non poffe contendunt. Contra quos Efaia: vaticinium pro ucit, in quo ca.26.diferté id expofitum eft, Ovaosp x mm masa sy MWUPmpma amv quz verba ex Origenis Hexaplisinhuncmodum Grace citat, Qerág Bad eat aN a1 , vt Baia &d'avdi cáp ÓNepstu Et interpretatur, zevolare emi Q 3t)plco vos avos , óTt 9 TG xupío / c 4 N 30 , XUpi05 0 G-épéQ0Tt.G Tic eias. Hoc eft; Corfidire domino Yfque in feculiz » quonia in domino cjl dominus (id eft.In Ia efl ot4) Qui flabiliuit fecula, Quà interpretatione Hebreus nullus labefaarc poteft. Nos Theologorig prudentum iuIco rem totam cómittimns. Sed adrem., Elelobip, a eloab frequentia funt: El à themate 5^ foyrey, fonat. E/obim iudicibus & maenis viris tribuitur, & angelis, vt quidam Putant. Elba alien qo in malam partem acCIPItUr, Vt notant Grammatici, addái aliqui compofitum effe aiunt ex «v» relatiuo,& ?1nomine, quod eft idoneus, fufffpon ORecà ard se natura enim Dei opis haud Indiga Doftree veré eft avv qs a Tos aC Catilsima, Cartera fadliafunt. — * : : Porró 22 "mue Y ! Porró Hebrzi in commétarijsalia decem nominaDeoaccommodant. . — | X wn Haffem, rosroua , Nomen illud xaT. &oxàr quanquam Iepe addunt n»n extollatur, vel qam celebretur, TES avawn Haffechipá , habitatio , qua Del pre(entiam intelligimus. « upyn Hammacóm,$ Tóc'os locus ipfe. pd enim omnia plena ,vt Efaias, Hefiodus, Aratus; & Virgilius canunt. Nam omnia, vt locus comple&itur , & omnem ipfelocum implet: | . evan Haffamáim, 5 oj pawós, celum.Hinc | illud; Baptifmus Tobanni Ytrumne à. clo ell | an ab bominibus? Hoc fecuti forté Graci po tze Saturnipatren, oupav?? vocarunt , vt Lati C«lum. : | , FD won Haccados Baruch hu, qL'y105 éUAO'y IL é10$ exeiios fanCius illecolaudatuf man Haggeburá, Toxpáros , fumma p téflas : vtimperatorem Antoninum Opp! nusappellataix (z&moxpíToc. — 0, /^ iy mew 5v am Ribbonó fel Olam,o xv' pios Tu alayos , i vg xésuou , Dominus [ecuP mundiue. i | . emn sra Melech Haolám , Basiàeis 7 &iahos, »Toi tio ios Rex feculi, Yel fempiternus; Galli Deum vocant 4 Eternum. , Erato anas Abinu febbaffamaim,7^ Their 0 & Toi, ovpaaois, Pater no[ler qui eet | c4 Infra c.12, dc. NO Va TUENSNAMC Y t C&lirvel celeflis, ne terteftrem fomniemus. (Rien Rahmaná,$évetpov, Mifericors,— ; Caterüm apud Arabes hzc obferuaui. cnomina, quz literis Hebraicis expohemus, quando characterum Arabicorum coP!à non eft, à n^5s AIL, vel Ille, vt Poeni pronunciant 9 XÜpios, Dominus, " nose ash Arabb.. ( T'NU 52355y p Cadíralé cullí Íciáin,PoPens [upra omne rem ominipotens, Q'AVTOXpÁT Gp, omes panss Arrahmán arrahím,rzruos E Pear, mitis de mifericorg, Uu. Allá componitur ex articulo al;quod eft s; & pronominelàh, ideft, ci: homen ergo fignificateum,cuius omnia funt,qui omnia habet.Id Hebraicé diceretur 05 "i' Afcérló, Vel vnoverbo «51» fcelló. Hocc tymon miriLoeusGe1c€ confentit cum verfione Septuagíntaqui nefis 4». locum illum Gen. 49. in'vaticinio Iacobi de **Pofius. hrifti ad üentu, Ncz auferetur fceptrum à. 1unec leoiflator à podio pedum eius , donec ye. ht Qui mittesd, eft; (ic redduüt, à Tààmo. . xt6a, ille cui fug repo/;t4, omnia videlicet. lebraice Ícribitur nt» xz" 3 y. Quod : T elus vertit 3225 &*n niv &n"u", -itlas 1 , Itri Neu lceláidet, sens Nino pes " 15 0wx. üVCIQOX mmn», & anie pro 1» & 5239. | Sic j . - m i O0sc * Sic Deut. 34. mnis pro ni». Nofter interpres legitfe videtur heth,nec tamen vidco, cur interpretari potuetit, Qui mittendus esl: nifi fotté legit nv. Mihi tamen »wquod Septua- | ginta & Chaldaus paraphraftes fecuti funt, inagis placet. Id enim. multó melius efi, quamSiló oppidum frigidaeplané abfurdá: que fententia accipere. Nam quod quidam Hebrzi (omniant Sil filium effe, vt fit, Donec * 2 cyeniat filius eius : quanquam plaufibile vide: | ; tür,clim conie&ura tantüm nitatür,non pro* bo. Illud veró*;:» Chrifto optime congruit, cui data ef] poteflas omnisin celo qg* in tera , ui b: "y Scriptura teflatur. E l - . Nominaquibus Deum appellant Zthio' l ' — pes hzcfunt, ^ud nos Emlác. 1 is Eghzía. i Qna* wwEghziabhér. — . 1 Vbi nemo miretur duo Seuain initio fcri bi:quod cum Hebraica orthographia nót cipiat, ZEthiopica familiariter vfurpat. | Einlác, i QacAvs, Rex ille : quod mihi 4 Hebrzis mutuati fuiffe videntur, qui rege ctelech vocant , qui. ZEthiopicé nominat? uw Negüs. | Eghzia, yw, oxópos, Dominus, — Eghziabhér componitur ex £ghzia d mino, 4b patre; ber bono: quod et domir | us j pi n * l NOVI TESTAM. pater bonus: vt illi ZEthiopes, qui RomzhabiUntnterpretantur. —- CAPS. T. mb De vys fiiy apud Micheam,c», Nequaquam | minima es,apud v aattbeum, A D wosvir me hocloco Euangelij ordo,& rei difficultas,vt de cótroucrfo illo itque perplexo loco Matthzi , quo Micheaze vaticiniü adduciturjliquid diceremus: clim vt Ícrupulum moleftiffimum ,qui maximos ac dociiffimos viros torfit, fi ficri poffet , eximeremus : tum ctiam vt D. Hieronymi authoritatem , quanquam is nec noftro ; nec mortalis cyiufquam patrocinio indiget, tueremur : quam omnibus admotis machinis quidam labefa&are atque euertere conantur. Sicenimaeunt,vt inuidiofa Hieronymi cum Euangeliffa Matthaeo collatione. propofita, illum potiusquàm hunc, lapfüm effe credamus. cneminem quidem effearbitror, qui non plus Matthao tribuat , quàm Hieronymo: non tamen propterea erraffe eum hoc 9co perfuaderi nobis poterit.Nam mancum Imperfe&um eft O (iandri argumentum, So neceffario ve] Matthzum, vel Hieronymumhallucinatom fuiffe colligit: nos neu«- trum erraffe paci ct mé oftendemus. t onge 'incerius & cádidius fuerit dice. 16 Nefeio, quàm cotra Chaldeum pups en, 'mum conuincuntur mendacij . Sed ad rem: Jucefcat, & iudiciorum temeraria przcipità Mich. proponamus, qui cap. s.in hunc mos ^ E , E 5 M Lozrg-1 ften;Hebrzosomnes,& poftremó D. Hieronymum,incertam & commentitlam , atque, . : vtprobabimus,falíam interpretationem confitipere. Necerat;fi vera narraffet , cur inuidiam & calumniatrices obtre&ationes reformidáret. Veritatem enim, quz initio premi- . rür inuidia ; JEfchyli Tragici exemplo, 78 Aebro rerba ME, Tenipori nempe cozfe-- crave oportet, Vt contr, commenta aliquandiu fpecie veritatis fe venditantia , ad extreredeamus. Primüm tamen omnes rogatos. volumus,vtrem ipfam potius quàm perfonam infpiciant;atque ita fententiag noftram legant,vt à nobis hecomnia dici fibi perfua deant,quó literarum Hebraicarum vtilitas € tio cohibeatur. Ac primó verba prophet dumait, rab "yx nnns ono ma nns DA nem? xus "5 ua mue "nos segs Que D. Hieronymus fic reddidi Latine, Ertu Betb.lthem Ephratha paraulus in millibus Inda, ex te mibi egredietur,qui fjt d minator in Ifrazl, Chaldaeus autem paraphrá ftes hoc modo ,"^^y12 ^n^àN ons» m3 n^ Mu ewm mu we DRIMBNÉ kn" Moy jobs "uy "vobcNneUuwna pe* v2" * Suv lioceft, Er tw Berb.lébem e-— : e "x —————— — HOVILTESTAM. — Jeréparaulus es, "t recefearis inter C, hiliadas do-. 05 Iuda, E x te pibiprodibit Meftas, "vt fiat imPehstor fuper 17:6], Matthaeus autem fententm potius, quàm Propheta verba confideTans,vt qui fciret diuina myfterianon in fylabarum fuperftitiofa enumeratione:, fed in fententize eiuídem,quanquam verbis pauluzm mamttatis concordia pofiea effeufic expofuit, cap. 2 Ka cà EvÜ Neu, "yj lob a,, ool a.- Las Pale e EY "Tols (yendo iodd'a, £x. coU "yàp uai eAedosrau 1056 utvos , Üs Tie C olLay ei Tr Ans Qa ror icpaA, Quod Latine e(t, £r tà Beth. léhemterya ] ttda baud quaquam. snipi. ma es inter duces Iuda, gx te enim mibi eevedietur dux qui "teet populum meum I frael. Hic di-- uino prorfüs confilio Euangeliftam poflrema propheta: verba; Et cere/7us eitis ab initio «die "5 &te'litatig. cm Chrifti diuinitatem. 3tque zrerniratem difertiffime loquantur, prateriffe Videmus Nempe quia ad rem non Ficiebant; cüm non quisquantüfue Chriftus foret fed vbi nafci deberet quareretur, PrxlCredpro r bbratba, Vertit, terra: 2nda, quo-. Diam dilucidio, narratio futura erat. Tum Pro chilisqip velmillibi: (quod H ebrei tanwes mellexiffent. apud quos populus per chiliades 9PPidatim diftruebatur fub fuo Tri uno,vt Gedeon oftendit, cüm Iud. 7. Deo * 'efpondet, "322 5n *n5x, Mes, inquiens, : o.» Qhilias —— »8 ALT O3 6. Chiliss intev Mavaffeas teuuifima eft ) fcripfit, Duces: quod facile omnes intelligunt. lllud vero, qui fit dominatoc in Ifrael, fuftus explicauit, Dux qui reget populum. meum dfrael .. Vbi ergo funtqui Euangeliftis obganniunt,quód. perperam verba prophetarum citent, fi vel vna fyllaba inuerfa fuerit? Qui mihi ludaica: fuperftitione, non Chriftiana libertate deleétàri videntur. $$. à Nunc cur,quóque modo, aiéte Propheta, | neget Euangelifta,cüm idem BS fentiat,. aperiendum eft: fi prius Ofiandri Cómentum confütauerimus. Isenim, vt Hebraicé folus: fcire videatur, verbum "vx fatr, id eft, pare salis in quo totus controuerfiz cardo verti tur,contra omnium , vt ipfe quoque fatetur, fententiam,interpretatur, Parum cff, hoc mo do, Et beus tu Betblalema ephratba parum eff t Jis inter Cbiliadas [eu Chiliarcbos Iude; &c. Quaminterpretationem fi ablurdá & fa (am effe oédcerimus,ália qugréda nobis erit: Principio non eft idem,parum elt ^vt fis , v baudquaquam es: quod omnes vel mediocr! ter do&ti facile dabunt. Tum conftanter affe rimus ""vx fafr in lingua Hebraica nuP quam fignificare parum : fed paruulum. V* minorem pra'fertim atate vel dignitate : QU. modo Arabicé ^^2» gaguer dicitur cü À notato vnico punétulo, idémque eft prorí qu —— TDI oe———— as». meo ove t man NOVI PESHAN..- quod Hebraicum 3, vt Hifpani intellioüt, Qui paruum vel non primogenitum e cague- ,? VOCitant. Verüm, para , Hebraicé diciUr 0» meát.Ceterüm,neid comminifci viCamur;proferamus locos omnes Bibliorum, vbi legitar sys far; vc etiam cutio(is fatisfiat. . Vocabulum hoc viginti & vno tantüm loCIS In vtroquegenere Ieperitur, - Defiliaminore Lot, Gen. 19.ter legitur Ty hacceirá. De Iacob, 25, Erssaioy fey.. tiet "sss (alrmisori, De Rachel, 29.Quz miDor natu,quàm Lea erat,legimus mysnhafleirá.De filijs Iacob minoribus DàtU,4 3 "eee fair. De Ephraím, 45. qui minor natu erat j p fo Manaffe, "sys hafüüiz. Deeo;quidirutam Ierichuntem rcficeret, cui Imprecatur Scriptura, Tof, 6, & s. Reg.16. Vein primogenito laciat vrbis fundaméta,& ««»ysrs bifrró i; na. Ub vÍnino portasevioat, De Gedeone, Iud.6. . Qui üit, Eso "vzn haffáir natu minimus in doH0 Patri mei fuos T)e Saul, 1. cg. 9. qui inQuit, Er CoS"4tio mea vss hatleira »iniPa efi (dienitate fcilicer ) inter omnes Cognatio- "65 Beniayiy iii tribuum. Iob, 3o. loquitur, C's Cirim minores me diebus "yelnatu tme videnr, Et Elihu, Tob, 32. "wv Sair, inquit: Dat fup, Beniamin y Pfalm. 48. faic: minim DAI DH, Yeeit eos, "yx, Pfalm. 11 9. fair Paraus €50 fup; € depbicabils ,- Pavaus. euab. 73 det - —Ó ——— ——— $6 Lo 61' : | r"2*nb Ey "xpunn ion 53 Nm wr. iv Dixit Rabbi illis, qui necdunt Hofaunam doe tus A Echmalotarche, Yel principis exulum (9. erat infrenis quidam Indeu eim neCliris Hofai 245, facite ei5 manubrium, Mox etiam fcribitur, ms6 w5 Nzn ^Y ,NivUnn2 N255 wax Dixit Rabba ne decd^ cuminet quifquam [patulam wel. vamum palmá. in Ho[ansa, Nemo híc non videt Hofanna ptü vnoacfimplici nominevfurpari , quod on nes Gloffographi /«licem fignificare vno 0 re aflerunt . Porró quoniam falices paffim inueniuntur: cedri, palmz , myrtíque nof itemyobtinuitvfus; . . Í Que pengs avbitvigi eflet vis (o norma loquédiy Vtomniü arborü rami, quosin fefto Sce. nopegion Hebrzi geftabant , fubinde clt mantes Hofanna, id nomen nancifcerentuf Quod etiam in fecundo Thargum Eftér , ct 3 Ícribitur N3pwn pn? phavyyE t faciunt f! | bi Hofanna: & mox, N3ywsra poma, Et c! cumeunt cum Ho[anna , vbi aperté intelligit falicum;aliart&mue arborum fafciculus. Vtetiam Galli in fefto palmarum , cüf propter czli intemperiem oleas,cedros m tófüenon habeant;buxeos ramos geftare f' lent.Iam itaque intelligi poteft , cur turb? Chriftum aduentantem hoc elogio excep rint;fatentes fe Hofanta,hoc eft, falicum, p d marum »* marum alisrumque arborum ramos fetre filio Dauid,eumque Deum ac Meffiam agnofCte:quod tátopere Pharifeos offendit.Quàoquidem hzc vox Deo foli conuenit: non, Vt quidam fomniant, eft falutatig, qua reges Iudzi compellabant , vt illa vulgaris , Fiuat «^X. Vox itaque, fi etymon quaerimus, figniCat falua nunc, vel (lua quafo ; quod Graci dicunt, «cor 2. Vus veró nominis de falice, alií(que arboribus, quarum ramos, Leu. 23. geftare iubentur Hebrzi, intelligitur. .. Vtrunque optimé cohuenit Chrifto Dei filio,quod Dco tribuebant Hebrz;j. Nam& recté clamamus H ojanna, vt nos faluet, qui falutis folusauthor eft:reGe ctiam manibus geflamus Hofanna filio Dauid , Vt victorem ac uiumphantem ouantes ipfi comitemur. pUC A PM T iss | De Amen. TES R Eceptü in primitiua Ecclefia fuiffe Pau- - lus 1. Cor, 14. oftendit, vt populus poft TCCItatas preces refson derer, 4 p, en,quodnevum "xs dicereait,qui preces nop Eis erit. : M e t4 bis ad confentanea funt;quaein Ti ülm;quig bgnificet Jd mti quodSeptuaginVà vertunr, Yérwro, fat, Nonnulli interpretátur, c OP firthetuy. Slabiliatur, quaft zw, refe. €la prima litera, quae ad thema non. pertinet. ' I Quod i NOVI TESTAM. 37 dicisleguntür.Sed priusexplica- - ——— OP | d n " IN " MH j A mysep fetlile, Nam in Maffécheth BeraL20 € Quod firecipiinus,dura erit verborum illorüi fententiay men amen dico obs, Mihi quidé. effe videtur aduerbium affirmátis,verà, quod | addita paragoge he dicitur nz-os. Symmachusredté vertitzwzizonéwes. ——C | | "Thalmudiciitaque fuorum homintü fomnolentiam carpétes,triplex dicunt effe 4er, ream Iethoma pupillum, von furveptitium; chóth Pérec ellu debarim, fic legimus, *v'X fM pq qn VAN NIA m4 manns PAN NU HUOnv nan ay «n nm» vu osba nanc? HEUpU nawpnainanns22nuvc"ppes7€oNt | :OUvs cases efl fmen pupillum & Rab Heuná. dit, El cim quis precatione tenetur nec intellieity quod re[bonder, $urreptitium., cum furripit, eg* dicit Jdmen, antequam ab/oluatur precatio, St Elile cum fecat in duas parteis, nempe ofcitátcf audiens, & alias res agens. Praterea in Maffécheth Succá fcriptü cft; Te5y "vay noian nm Yr'uN2 Yy uw vaa gmpmme8 niis aiam mm n3 mp? :yYaN pat Sugpe[tus lieneus in medio erat B lector 5, tápor& ip €o Slabar, "yt legem vecitaret, Porr? Synagoge prefectus fudarium circumagebat, é tpfi re[pondebant, c men, | Is enim mos diu permanfit in Ecclefia , popul WX » NOVF TESTAM. . populus frequens preces & cztera;qua in ec-. clefia recitabantur, audiret, tum refponderet . cmien.Quod facit populus Ifrael , Deut. 27. ofe Dei mandata exponente. Atque vtiná. noftti quoque homines in Ecclefia 4men nó Pupillum non favtium, non fcélile, fed Jeeitimum ac pium refponderent. Sic enim fieret, - Vt &attentius facra verba audirentur,& intel: ligerentur exactius.Sed de his ha&enus. C.ASB;VÉ'E. Vac; De Rabbi, Rabboni, e» ceteris, Requentiffimum eft in Euagelijs hoc vocabulum:fed quoniam vetat Chiitus, ne Quis vocetur Rabbi, nec Pater, explicanda eft huius rei ratio, quz certe intelligi non poteft nifi € libris Thalmudicis. Legimus enim in uangelio «4b4, Rabbi, Rabbon/ j& apud Pau- "P Czrán, Tn 'Thalmud hzcomnia repeRUDEIF, & preterea pap, Rabbán vel Rabband, & dba, qui omnia funt nomina dignitatis. Cprimüm 3gemu$ de Rabbon viz", & tva Mara, que foli Deo proprie tribuuntur. . 4099! Sytiscm verbum eft , dominum 10 quem]iber fignificans, fed qui &vroxpd rap i. 1b vt larifcopfult loquuntur, qui merum M77 Cuterofi feribsen rim ribbon , vt illud cre. |CHRIQUI diti ofiendir sos rese, dominus ! Xo L oc! dominus mundi, quo Deum defcribunt. Quz enim Hebraice initio habent i, €4 Syriacé cuma pronunciátur, Quod dilucidé cernas licet in Mariam, qux Hebraicé dicituf Miriam. Et Migdal Sytiz oppidü&,Syriacé elt Magdal , vt Herodotus docet , qui uaa fcribit. Sicxquod Hebrzi dicunt Ribbon, Syn Rabbos pronunciant. Propterea Maria Mage dalene Syriacé Chriftum, qui iam refürrexe' rat falutauit tabbon£ fioc cftymi Domine; Def fcilicet agnofcens , càmante riortem nem eum vocauerit Rabbos£ fed maeifirum , id eft Rabb, & dominum hoc eft a1av4. 1 Sic Ctaran, quod eft dominus ofer, De tantüm accommodatur. Hoc tamen intere inter Rabbon & Maran,quod illud fonat xópufr hoc?teoérw: illo intelligimur filij hoc fef ui. Vt pater filiorum füorum xpi eft/feruo rum J'eozórw. ; Hinc Paulus cüm folennia anathemat Verba pronunciat, Syriacé dicit , nw y Maran,athá,Dominus nofter (cuius fcilicet fer fimus) venir, Id Hebraice fcribendum fuer? .N2 nr Ceterorum nominum ratio in libris Th mudicis expofita et. Rabbi Nathaninfign docor,ea fic colligit, ^N" ^N "23m 2 P'3y5 Peas ani pn292 nu pasas Pammeoan n5 ipi n5 pana vena pr na"? 2n | | KNOVICTESTAM. , us UOI sn na53p ip Dyab NmYUM nb SOT reve mSsrmasus pavaon 553 POMU CUR wb "ea novi vONU d'usws NON 2*2 Riu »H3 Nba pina Nb nannn55 SPP» N*i3 &eat3 Quorü verborum hac cf (éententia, gabbj tribuitar fapientibus terra IfYacl ouibus mipofitafuit manus illic in cactljs eo- | Fün:quoddicunt propterimpojrtionem manuum CHiOVWm qui Imponunr alicui manum e Yocaut -€um Rabb; quod eft Mseifler mi, d faciunt ei poVffaten copnofcendi caufasmulézatirias. Rab autem eft fapicntum Babylonis ( Rabbinorum fcilicet exulum ) quibus impofita eft manus in fcbolis eorum, Ar boysine; Prifce etatis, qui maxini erant ac prallantifsimi,pon opus erat Yt magiflraventuy per Rabbán , quod eff magiffe» "offer, nec pev Rabbi, mec per Rab, fed folo ac fim P'icinomine apsel] eb ntuy. | lio etiam loco legitur, "z* 2a"à 53"a UPQUD Ta" Desa [25 *353 2 53. Hoc eft, Fabbi maio, quàm Rab , e» Rabbau maior qudm Tabbi oajoy lamen quàm Rabban,eff qui fimplici DOmitpne abpellatgy. | talibi, 5: cae mk masma*va FUBÉNG Res s ce RS vanrya N32" :Q3pn. u 9v fapienei], AEchmalotarchis vel principiE exulum gy; in Babylonia. Rabbana dopji,,,, nofter , fapieutibus domua " Dauid, in Quod eft, Mar id eft, dominus rribui- | 2 41 "*q:0:p7 pO 495 - Dauid Abái c» Aba, hoc eft, Pater mi,X Patef; apientibus iam feuibus. | | Ex his facilé horum nominum ratio atque ordo cognofci poteft : & mos praterea m? nuum impofitionis, qui hodie quoque apu? Hebrzos feruatur in Rabbinorum, vt vulg? loquuntur,promotione. Hinc etiam cernelf licet,cur interdicat Chriftusjne quis nomine tur Rabb/, nec Pater. Vnus enim eft vert Rabb; , magifter & do&or nofter Iefus Chr ftus: Vnuspatc*, à quo adoptati fratres Chil fti cius merito efficimur. ! Nec velim quifquam hzc à me in alicui? ordinis contumeliam dici putet , cüm auth? ritatis conciliandz caufa , ne paffim omné velinful(a,velimpia tradant , neceffaria pU periodum in Ecclefia fit dignitatis ac titu rum víurpatio. - FO PVUEOV LB | De Raca,Mammona, d Concilio. Iu ac multiim magnos etiam Theo^ gos exercuit locus ille Matth.5. de 4^ & Conciliosquiad mores Hebrzorum & f" blica iudicia pertinet, vt exeorum libris d beat explicari, Sed pracftat Euangeliftz v€ proferre in medium. | "A udiltis, inquit Chriftus , quod dicium! antiquis Non occides, Qui yero occiderit, ob xius erit indicio, 4t ego dico "yobis , quod 0 NOVE.TESTAM. EU *'« $ * . . . .- | uitrafe itur fratrzfuo temeréyobnoxius erit iudiY * , "- bx 1^3 , v9 rs C10: Et quicunque dixerit. fratyl [uo Racá , veus "rit Goncilio, Qutautem dixerit fratri fuo Fatue, Lm ' : T€H5 erit gebenua iuis. | ssi Fiic confiderandum eftquidfit 7 dicium, Quid Concilium. , quod Grace eít cuyed plor, Quid aca, & poftremó cur dixerit, Auditis, am cüm quafi deli&orum gradus conftituerit Chriftus, vt erauins peccet qui dixerit £arue, quàm Rac&, quarenda eius rei ratio - eft. Porró vt hzcormnia,qua ad Hebraeorum mores pertinentplanius intelliei poffint, de iudiciorum ratione paucis agendum eft. Ea veró depromi non poteft , nifi & libris Ihalmudicisin quibus iuraomnia humana & diuina Iudeoram expofita funt. | Extat iraque in Thalmud Maffécheth yewazo, id eft, cure)p(or vel conciliorum. Auodita effe qui Grecé & Syriacé fciunt,facilé concedenr, Solent enim Graeca verba in ialmud & commentarijs alijs , praefertim Vbi Hebraicum non reperitur, vfurpare, vt illd oftendunt;iss ; Aor caupona, oN | &90dp10y Aff; ,NnuawozN a caos pro coni») 4L LOCI Grzcz ortographiz ratio feruata eft,vtappa* ret inmyeuoy, zratincia, S cvytà py: vt ne acce*- tum quidem denfum praterire voluerint. Inco igiturlibro Synhedrion;quz à iudi cum confeffu id nomen inuenerunt)legimus. IJudiciorum genera duo effe, quorum vnum vocát mava ^33 Diné Mamonóth, alterü nuvni*i" Dine Nephafóth, id eft, Tudict4 pecuniarum C iudicia animarum: Latini Iure* cofulti iudicia pecuniavia e capitalia vocarente Porró Iudicum claffes tres funt, Prima dicituf | Tyou 5 p ns, Beth Din fcel fcelofció) domus iudic triumuirum , ad quam minores. caufz, vt furti iniuriarum priuatarum , mal. tractationis , ac denique Dine Mamonotl; deferebantur. Secunda appellatur c»wy 5:5 pa n. meus Beth din fcel eferím vfclofcià domu. judicj vigintitrid vel wxtop nae fynhedih quetanná, Synbedrion paruum : in quo cauf. maiores,nempe capitales;cognofcebantur. - Tertiaac precipuajinftar Atheniéfis Areo* pagi, nominabatur ^nN* a»watw 51 p n? Beth din fcel fcibín veehád , domus sudicf. Septuaginta ynius, vel vov nao [ynhedil hedolá. 5ynbedrion magnum , in quo cauf? grauiffimz,que pertinebant ad fümmá R ei^ tractari folebant. Nam fic eodem capite fcrip tum eft, w53 nN S53 vzun nx uo pan APVn | 22 NOVI. TEST.A M. 45 OP" mag 5s N*oNS7SS qn nN Na pun "iW ejas su ]d eft Non pronunciant iudi. CÍum de Tribuneg de pfeudopr ophet (otto de fi S4 m mo Jacerdote, nif; de fententia urit Septuacine Ia rins vel TG» iQ onixorra. | bo. . Namhzcaufz omnes, nempe totius tribus,bfeudoprophetz, lummíque facerdotis, magne funt, queque ad Reip. ftatum ac dignitatem fpe&ant.Ceterüim Septuagintaunus illi Iudices fine Synhedri,quorü Synhedtion erofolymis tantüm ius dicere poterat, alia parua Synhedria vigintitrium, vel triumuirü in alijs Trbubus conftituebant , bclla decernebant,vrbém dirutam rcficiendam locabát, réfqueomnes publicas adminiftrabát, Quod. lofephus in Antiquitatib.aperté docetli. ra. Cip.17.Cüm enim Herodes cedis poftulatus eflet quód Ezechiam prz donum ducé occi- !iescüm Galilez: prefectus effet perfonámque publicam fuftineret, Ierofolyma accitus C vt in Synhedrio caufam diceret. Nam Rütoreratqum Qua à priuato iudicio diiu« licari poffet. Ipfe porró Herodes rerum po. titus, Synhedro. omneis , prater vnum SaTüeam,interficion dos curatit, id 5.19€ loco perfpicué cognofti poteft, quid fit Mamona , Nam omnia, qua adrem pecuniarum pertinent, hoc nomine cenfenwur Cui cim Grecum nullum apte refponbà D ; |... «cat, Mamonss ———D na dis —— E. Eure: in 5gyptum magicarum artium pcritiffimás noua prodigia magicis, vt ipfi putabant, pra ftigijs importare vellet . Quibus refpondit Mofes hoc prouerbio , In vrbem olerum à bundantem importanda effe venália olera Sape enim fieri videmus , vt cariffima fit ii fingulis vrbibus earum rerum annona, qui maxime abundant, omnibus ad alia loca ex portantibus , atque vrbem ipfam fer relim quentibus inanem, Anpn RAXND'O0NnBUnEnbasaknN2P 2Melius e$l granum piperis acre, quam cifla pleni caryotarum. Huius prouerbij plana fententid eftquz pluris effe fapienté vnum, quàm ftul tos multosoftendit. acerrimü enim eft pipe vtcontrà fatui palmarum da&tyli. | M SUE MpAN NI'U* "EY unm OUp *'"^n Nano Sifuerint duo ligna arida co Ynum Yr ride:avida viride illud exurunt, Hoc eft,Plure mali pauciores bonos facile fuperant. x auwuuwb5 wHpaNmYTAIA ND" I dulterium domi efl fjeut eruca Sefamo, VI .enim Sefamum eruca depafcitur, (ic domur? adulteria labefa&ant. Nav N'»"25 casa TO) XdjtnAoY 0 Qipros; : Pro Camelo favcina, Quod eft, er/ate di quid ferre [abovent,quid 'valeaut humeri, V c pf? Cameli magnitudine & viribus farcina 10. ponenda eft, | | ] NOVI TESTAM; SAMO Uem kun mein - Tobias deliquit ; € Zigod plectitur. Zigod Quidam Iudgus cüm Tobiam in flagitio ali- . Quo deprehendiffet, teftimonium in eum diXit:fed cüm folus teftis effet, verberibus vnde. Quadraginta probé mul&atus eft. Ea enim in Caufis capitalibus leuiffima poena erat. Cüm *'80 nocentes abfoluuntur, & puniuntur inORtes)hoc di&um vfürpant. / * iNb5sbsyzust Nub ymSN Quadra foffovi, e quadra ocicfo, Quod cum Hefiodi fententia facit,qui pahem villici vult effe zce7evgoy oxTra4 Acor, Hoc adagio indicant naturz. paruo cons. * tent aequabilitatem, Alia permulta afferte potuiffem, fed ad ré redeundum eft. Chriftus itaque cüm rem arae paroemiacé fienificare vellet, vfus eft verbo prifcis udzis familiarifsimo.Nam in Thalmud PéeC haroch legitur, :NUnYM Nap3 by No^n N53 e an poteft Elephantus inpvedi per fo- » Etalioloco, P3 Nbns sbesroe nx NITE NSa ot ; Va Forte e Pbomboditba (ea eft vrbs que* dam) Cs5ty y Ybi immittunt elephantum per fo» Dequodam agitur, quirem aJ'ireror ef. fecturum » ituros fc&utum fe effe pollicebatur, vt eft vaftiffum4: bellnàm peranguftiffimum acus foramen in trüdere velle. Quod vulgati prouerbio face rL3q iJ - redicuntur Phomboditani, nempe hominc vani & iadatores. Chriftus tamen pro elepbae ro,quem pauci viderunt,beftiam Syrize notif fimam Camclum dixit,quó res planius ab ome nibus poffet intelligi. | APVT.X | peEffatha. | Oftulat nunc ratio , vt locutiones quafl dam Euangeliftis familiaresjaclingue Sy riacz proprias,qua in alia nulla reperiuntul; ponamus, earümque vfum doceamus. AC - Srimüm fe offert verbum illudquo Chriftus culos czco reftituens vtitur ; $9974 ; effe. * tháquod Euangelifta Mar.optime interptál tatur J'iayoi iri , adaperive Iubebat eni? Chriftus,vt cecus ille oculorum vfurn reci peret,quod Graci dicunt zyaBAée , vt in fuo Pluto oftendit Ariftophanes.Hic doce? dum cur aperiri Syriacé id fignificet quo! nulla alia lingua vfurpat.Nam fi Graece dixe ris Jio mau, & Latiné aperzri ,, nemo vh quam intellecturus eft;oculorum aciem re'* tui. Id có fitquód peculiares funt in fing! diale&is locutiones, precipue tralatitig.Qu9" enim Latini in vitibus 2emam vocant, Gf* ci nominant 99JaAuz oculimue , Galli àtf,,- T | den? P 1 NOVI TESTAM. dendo bouronem appellant, Itali thecam . Sic Greci montis imam partem pedum uomine ienificant, vt Galli & Itali, Homerus ^as "oAUqti)dxco i?vs ait , Latini radices nomiDant. Multz ac propemodum innumerabiesfunt Latine tralationes , quas Greci ignoTant: vtplurime apud Grecos Latinis incog- . Dite. Greci itaqueéum, qui oculorum vfum habet, appellant £Aézorza , Cháldei menn phetía, hoc eft, apertum; tralatione apta, nec lofieé petita. Latini,quod ego fciam;nullum num vocabulum eiufmodi habent.Si igitur cecus aliquis oculorum aciem recipiat, Grecé dicetur &vaBA eai Syriacé &mnaw iffethahá, id eft;aperiri. Oculosenim omnes habemus, fed ceci claufos atque obftru&os , qui Syriaca phraficlegantifsimé dicuntur aperiri, cim tegmenta illa recluduntur .. De orthoStaphia di&um eft à.nobis in Grammatica, Ic tantüm oftendendum , cur cüm literam Dau deciduam indicet daghes, ph non muVtürin p, fed eeminetur. Id diferté D. Hieonymus in commentarijs in Dan. cap. r1. 9cet,qui ait apud veteres Hebreos,vt hodie "oque apud Syros & Arabesnüquam pro- «hciari p,fed ph vel (implex;vel.fi id ortho3phie ratio poftuletgeminum. optimé erCiptum eftab Euangelifta £922«5 non ^ "vé. Id diaum voluimus propter fciolos | quof- magno Léuitico, c. 18. qui liber Syriacé fcri- — dem,e quibus ynus evat cecus , altey mna phae. * [4 kA TEGUPOTE | quofdam, qui, quod ipfi non intelligunt; ftatim deprauatum effe clamant. Sed monftre- . . -* Li , 1 mus huius verbi vfum. 1n Vaiicrá Rabbá,vel ptus eft , legimus hiftoriam de duobus viato^ ribus,à quibus vnus czcus erat, alter apertus, vel oculorumacie preditus. Quam, cüm mirificé eam locutionem exbrimat,huctranfcribete norfpiguit. Verba haec Syriaca fant. NRhzUb pósy j00 pazs pons mn easy VUA NmHBE ONUS Dama nun*um: "xc N2UY» mop? NmNA N"vpua5 Dam nv KYO2naTM DU UOON mna mm p m53N1 KY WM vA "» ypanüa p'oyo s 5n nnps cNDMnnowwn5 xvao Id eft, ves cTa marre tur de duobus viris, qui afcendebant in Tibevit thía aperrus Cos devidebat ille apertus eum, nen. pé czcum. Con/ederunt, ^vt reffcerent fe ip "vits. C leclam bevbam comederunt ; ille qui evat aper. 145 excacatus efl, Cr ds qui evat cecus iffatháy apertus efl hoc eft, oculorum aciem recepit "Nec abierunt illinc quod ille qui fuerat cecus. dt*. videret eum cuifuerat apertus, — Co Hocafferre volui, vt vfüm huius verbi at* | - queoriginem oftenderem, quod ha&enus neminé feciffe videbam.Porró an herba vll4. extet vel chelidoni, velalia, quz hac vi pr* dita fit,medici viderint: mihi narraffe r^ e | Ma ] ! L * NOVI TESTAM. 3 CAPVT XI. Weg: De Mamona,C als locutionibus, ^ OC, tera, que in Euangelijs leguntur, haec fünt. Mamonz, Matt.6. jaja, NivA, Pecunia, de hoc füptà cgimus in Racá; Cüp.7.- Dat iona, Matth. 16. ÉBap. tovz, wa f Toná quod columbam fignificat. ! 4 Golgolthá, Matth. 27. quanquam corrupGrzcis detra&o altero Ícribitur 9»A-yoramum, Vel calus. mortui praefertim. erat "himcippusTüdeornm. —-.- Li | Geth. femaní; Matth. 26. «Tceuayti, Non eft vallis pinguium: geth enim Hebraicum nó Ct:nec prelum olei ; vt quidam fómniat, Sed funt duo vocabula Sytiaca zen», pecuaria UUty'l. 83 geth enim refpondet. Hebraicae VOCE mS , &r e feman eft noon buiy- . "P. Is enim locus àcopia butyri id nomen Maduseft Eli elt lama fabachtáni, Matth. 27. quod Trbitur Syriacé, "zs pur alo stN ^5N, vel, arcus habet elchi »wes Dess mi, Deus mil, Duslime Que verba Hebraice legune incipio Píal.22.*n&10 mats "io sow, L'amaazabráni.Sed Chi iftus,qui vernaYrorum lingua vtebatur,vt ab omnibus i poffet , verficulum Pfalmi Hebraici Pronunciauit. Vox enim EI TN, Deus, "Yrisquàm Hebreis familiaris eft. EloE hi 1 1j "9 LA cÉSGg C OI-0^ É hi autem,Syriacum eft x,quod Hebraice dicendum erat "nx elohái. Sufpicor tamen Chriftum £li protuliffe, quod propius acce dit ad nomen £lie,vt indocti homines Chrifum EJ clamantem , E/am inclamare ex«, iftimarent. | Bane .rgés, Marc. 3. Dat pi, Xx non vx" wszn vt habet Mun(terus cüm fit fyntaxis genitiui:nec eyea2, vt quidam cre dunt:cüm ram Hebraicum fit, rezés Syria^ cam, quod rumulrum & tonitra lignificat. E vangelifta re&é interpretatur Uio9s Dporr tá filios tonitru, Quanquam fcribendum eft pro' culdubio Bamerges fine o , quod nemo do' &us negauerit. 3o T halithá cümi,Mar.s 942402 xou Rm wanpó puella furze, Hebraice dicendum cra anvan,vt Babylonicé xr'c5v. E Bethaefdá, wwva'N 02, Ioh s.quod libra! errore male fcribitur Berbfaid qui pifcina?l Betb..e/da (nam Greca exemplaria habel Q50.«c)4 ) cum oppido Berbfaids confud" Eft autem ethefda , domus eff ufionis ab "V verbo Syriaco effudir, à fanguine vi&imaru effafo:hinc Graecà dicitur wpoBarnoi, qU Vitlimariam. dixeris . Betbfaida autem kr n2, domus pifcationis , ob crebra flag? & lacus. d Ü "Gabbatha,Iohan. N25, Hebraris quod / vhi ( NOVI TESTAM. Vfitatum etfe ait Munfterus , quod nos negaInus;ciim meré Syriacum fit. 2x cnim SyriaCCeftidem quod 5o Hebraicé;id eft, viam ZaPidibis flernere, propterca. clegantiffime redditurab Euangclifta 1if4z-pe70r, quod cft laPidibus flyatum, vcl reffellatum .' Cuiufmodi multa pauimenta in Hifpania vifuntur. ... Aqel. demá, A&.i so pn , ape fangui- "^; qui Hebraice diceretur e nv fadéh "làddám, eh: ; , Tabithá, A&.9. &m&v, Grace) opxag, Litiné Dama, Hebraicé zezsn hazzcuiidh, Vthabes in Cantico. DE , , Beelzebub 2521572, Hebraice &y2, Baal, Id ett magifler mu[ca: vt Nicander p.uatypor VO- "at quendami ferpentem. CAPV/T XEL Dt Diniittenobi, c alijs, IM. Vltz funt praterea in nouo TeftamenA. IO locutiones Syriaca quie cüm vel'ab 1 is vel interpretibus mutata non fueài 0 (curam fcpe fententiam cficiunt Nos quotfcleoimus ; quó magis huius linguae lice, 4h js, quibus per zetatem & ingenium "&& liber commendaremus E Ege, e commen e i" Phrag; In Dominica precatione illa nobi is Xa quie. Rte nas Tà 9QuA naa (s e , 9$ holy, d rures T0416 OQELAETQLIÉ suav. Et rire Cita noflya. ficut C nos dimittimus debiAE eS toribus - jpfifimilem locutionem non habent. Quo ^ riacezon haiiab debitor ; obnoxiüfue, Et pe? BEES 6o: Gb OQE AC ^ ; toribus noflris, Dimittere, vcl, vt quidam La- | tinius loquuntur, remittere debita Syriaca lo cutione di&um eft, quod eft, dei£la condonas vé , Vt debitores pro peccantibus dicuntur: Quis enim non videt, nec Graecos , nec La« tinos hoc modo loqui ? Quinetiam Hebrat aliquod exemplis explanandum eft. Parcert quide & zenofcere Hebraice dicitur , n2», vd Do Nwshoc eft, perferre diliclum: Syriacé ve 1o pav, id eft dimittere vel remittere, Porid qui peccat Hebraicé Non hatt appellatur, Sy* cati Hebraice Non,Syriacé sz», hoba, dei ti.[n precatione Salomonis 3. R e..legimus yes oumwUs *ay5 nn2vt Et ienofcespopulo tuo 1fraél. | ld à Chaldzo paraphrafte fic redditu bs voy "zwnb pain, Et dimittes debi populi tui [rael idque ter aut quater ibi rep" titur. Filij Iacob,Gen.vlt.Iofephum in 78g - pto füpplicesalloquuntur,vns 2n N1N eparcenunc deli£fo fratrum tuorum, Id Chaló cé verfum eft ; 4n "30n5 132 p3w; nell nunc debita fratrum tuorum, í Caterüm facinorofos vocari vn deli! | res,tam víitatum cfbvt vel mediocriter do id facile intelligat, vt P [al...Et ip via petit ri nonffetit, Syriace € N? zn icr. y 1 " at - Hm 1 * SUQNOVPTBSTAM. — UT Ma debitorum non manfgt, Hoc videns Lu- . GsquiGrzcé do&tus erat , Ícripfit &uaprías, P*ccara, cm Matthaeus habeat Qe naa. "éitores autem,quod Grace exprimere non Poterat, reliquit. Quid enim, quzío, aliud s ,PeCcatum,quàm debitum quoddam, quo Tos Obílrineimus, rationem aliquando , nifi - Pcenitentiz lachrymis tabulas inducamus, eddituri? | r : Ortuos vocare dormientes ob fpem reDormien: für 'c&ionis;pium eftfed Syriace tantiim lin. iato SU2 proprium : quanquam Hebrai dicanr, Et dorpisuit cum patribus fas, mortuos tamen nunquam nominant dorz;ienceis, legimus in Thalmud, dom Wan Npum n5 b^ moe ex mes SSMO iUas Phbn. Filo Rab Demi natus eft fans eosiptya diestriointa dormiuit . Tum de Aüodam mago fic Ícriptü eft, xax san | "Aw vonmamm" i//e maous, qui dormientes fpolisbar. Solus Homerus,poctarum, vt Plato ds €us diuinitus hoc fenfit,cum liad.£.de : iila mirifica Mercurijloquens , wortuos N "inat eye, Ce Qm tpa do T T' a va uta (a Aya a 291. ois aj vridoy ras Cyeipti, neid 4. Virgilius vctit, Irgam capit, bac animas ille euocat Orco FC5,alias fub triflia tartara mittit, £51 Dat allen —— - — — — — M CERERI ichs é8 too exercitati, Apoftolos omnes Tudeos fuiffe có» fentiant ; quod multis argumentis enincere poffemus,eius nominis analogiá ex Hebreo« rum libris petamus oportet. Oranesjtaque velàfamilia,(i nobiles fuerint , velab aliquo euentu,aut poftremó à patria, prafertim ig | nobiles,cognomen fumunt. Nos afferimus Iudam proditorem 4 patria [ua Ifcartotam appellatum. Quoniam conftat ex libro Iofue,cap.1 5.& alijs multislocis, Cariorb oppi dum effe in Tribu Inda, quod Hebraice tcribitur rep : & fcimus omnes qui' à patria deícribütur,vocari eius loci viros el filios, fed praefertim viros. Quod Ezra r. paffim legi- . tur. Filj Bethlehem centum c Vigintitres.V im Neropbá quinquaginta fex. Viri 44 natboth cei tum ^yiginti oco . legc id caput, & Nche' miam cum Paralipomenis. Si enim velis vocare Romanum,dices va ws Is rome, Y. vum Rom:fi lerofolymitanum, c'»un ws Is Ierufaláim, virg erufalemtIn Pirqueaboth habes, ^36 tj"N ezx^v38 Antigonos iffocó; Jd ntizonus "iv foco, i, Socaus. Sic, ya "ott nmu wx Nim Dofe ben Ioézer is Seréd& Iofes filius Ioezev vir $ereda,iSeredaeus: qu | Icroboami patria fuit. Alia innumera afferre. potuiffem,fed ex his,quod volumus,prudéte intelligét Dicimus itaque nomen proditor füiffenvip xs rome Iehuda IHcarioth;! ? | NOVI TESTAM. 65 el Tudas yir Cariotb, vel Caviotenfis. Vbi funt €rgo ifti,quiludam Gall natione fuifle non &m maligné,quá indo&té contendunt ? Catérüm Euangeliftz,qui libenter nomina Heicd & Syriaca retinét,cü praefertim vulgó ib omnibus /fcariotb appellaretur,fcripferunt Iexaptérns adiecta Grzcaforma , quod feceTüntin omnibus proprijs nominibus. C. APVT 34V. De Panequotidiano,in oratione D omtica, I Vicprafationi noftre cam Coronidem addere ftatuimus ; qua piorum animi clectari pofsintjnempe cam precationé,quá diícipulis (nis Chriftusac.proinde Chriftianis omnibus Syriacé tradidit. Nos bona fide fingulis;etiam verbis accuratifsimé collatis, Syriacé fcriptam pijs ac doctis afferimus.Ceterum,quoniam vcrbum vnum,quod tanquá COpulum omncs; preter vnum diuum HieTonymum, prateruedii funt , diu ac multüm nos follicitos habuit, cüm quid effct paris ille ^ "rebcios non reperiremus : ac nealium qui- *m vllum,qui cius originem aperiret, habcremus, Sed híc illa clanfula vtar , nequis me, Quod femel Ecclefia recepit, conuellere cxiImet:ciim pro virili parte; quanquam parui 1'Uà conamur, Chrifti Ecclefiam ornatam AIC auctam cupiá ; cüm prafertim hec doCisjnon plebi proponamus: &,quod maximut) - 70 ALEOEG : mum ducimus, Hieronymum fequamur , & poftremó non tanquam dogma obtrudamus; fed Theologorum iudicio relinquamus petpendendum. EE | -. Videmus itaque omnes fei vertere quotidiagum.quod lingua Grace ratio non pa* titur.Id e libentius dicimus doctiffimo hoc atque acutifsimo feculo,vt omnesintelligant me nihil de meo affuere aut confingere poffe. Nego enim £voicio in Greco authore vllo fignificare q«oridianum, ac ne legi quidem a7 pud vllum fcriptorem nifi facrum . Quod fi falfum cft,conuincar à tot viris eruditifsimJ$ manifefti miédacij. Verüm ca cft veritatis vi$j vtnullis pofsit expugnari calumnijs.Quidam. interpretantur fubffantialem vel fuper[ub[lane tialem,led contra Grace lingue analogiam, qua poftularet varipodavor, & o0mád'w , vel fal tem ézroíao: hifi dicere libet ezwvppawios , & &miuepos ATI v EzoUpanos & iQiuepos ; qui nemo Gizcéfciens rifu nó excipict.H xc qu Graecas literas non attigerunt,facilé contem nent. Sed nos cum doctis agimus, qui jid v&* riffimum effe £atcbuntur. Solus D.Hierony* mus,quem fequimur , huius loci difficult? tem fentiens,vt qui Graece doctifsimus eflt6 & noui vocabuli , quodarchitectatus fuerdt Matthzi intérpres,rationem quaerens: Eua" gelium Hebraicum , quod penes Nou - —Á———MMÀá— — MÀ hs pd REA Lr Em Pte cocer ett doa c ace EE DM e ap doa NOVI TESTAM. 7 Berthzez afferuabatur,confuluit: in quo fcritum reperit nma mahárquod cras fignificat, & cumarticulo cratinum,hoc modo, panis, Nxowi5 2n von Panem goffrum cra[lhinum 4 obi; bodie, Porro cüm Matthzi interpres, - quem multi Iohannem Euangeliftam fuiffe . 8atunt; nullum vnum Graecum nomen videI€5 quod refponderet Syriaco ^ro Dimar (Greci enim,quod cra/fiuuim referat,verum nullüm habent, fed cras apio» dicunt.) ,-üm igitur hocvideretinterpres;& fciret v3 tic pro pofrridie ab omnibus accipi , noInen nouum,aptum tamen & fignificans;ferVata ductu oreuit &mrio92105 , & reddidit verba illa Syriacayrórdpror iua, Tby ariticioy. 30s iq chuspor, Nomina enim, que à particiPijs deducunturà foeminino fiunt, vt cócía, & olciod ws alp ote. non ab à, ncque?y. ; Quanuisigitur demtsab cicí« dici poffe "sets, vt ter(orxos ab opo, fignificatus ipfe Verbi Syriaci, quo Chriftus vius cft , repugWt.Porró Gracos fcripturg interpretes noua multa excudiffe vocabula, nemo, quicorum "'IPta euoluerit;inficiabitur. Ea enim eft vis craici & Syriacifermonis,vt lingue Granof; ertasatque felicitas , inopiam fuam agcte, & novafingere nomina cogatur. de qua vo xlod fecifle oftédimus Lucam in xeyapido- " ex *- Quinetiam Septuaginta pleraque innozo. uarunt, ] i j* — / aem mo[trum crallinum da nobis bodie , T heolo* 72 roc T uarunt,vt illa groricen xui Car , & üp yp at, quz (i Latiríó vno verbo reddas, dicendum. etit, imauriculare, audificare, & manicare : qu& duriffima effent,cüm Vlitatiora finr, prebert' aureis ,nmiciare, & mane furzere: non minus duriter illa Graecas aureis feriunt. Alia multd: afferre poffem , qua domi illorum nata fünt«- Ceterüm quomodo intelligendum fit, P4* gis expendendum reliaquemus :'nos certé: fententiam ex antitheto elegantiffimam cffe cernimus. Verüm noftro officio fatisfactum elfe credimus:fi quod intelligere potuimus * ratione linguarum , quarum fi cognitionem: aliquam nobistribuamus;iure id noftro face re videamur , cüm in ijs totam pené aetate contriuerimus, id candide in medium profe ramus, Tum magnorum erit Theologorum fententiam,quz cerfé impia non eft, cüm aU thorem habeat Hieronymum,exponere. Vtenimin Ecclefix incunabulis alij, tel Paulo 1.Corinth. 14. loquebantur linguis , ah. - propherabant atque interpretabantuy, quod ml nus longe eft przclarius atque vtilius:nec i alijs inuidebanr.Sic cum multis propheta & interpretandi facras literas fcientiam co^ cedamus , nemo noftris ftudijs , quae ad p^ giinarum linguarum illuftrationeni, & f2C rum literacum aliquod emolumentum P NOVI TESTAM. 7$ eant; obloqui aut obftrepere debet. Si quis Umenfententiam noftramaudire cupiat;hoc modo intelliei non impié nec incommode cexiftimo, | j ,. 'üfferat Chriftus ne quis de craftinis effet folicitus , cum cuique diei fufficiat malitia ":tüm quód eacuraanimos maximé à pietis copitationeauocetatque abducat.Cüm ntm conftet auaritiam omnium feré vitio1: Procreatricem atque altricem effe: fi Quis craftina curare non ftulte, fed pié dcfielis profectó paruo contentus,cupiditatibus Omnibus ablegatis, totum fe pietatis culturas *det : quod ardentiffimé fuis optat Chriüs, Verüm quoniam humana imbecillitas Difemper timet,& deteriora auguratur,praPit Chriftus vt patrem rogemus , qui no- '* infirmitati profpiciat , nobifque pridie Pebear, quantum fufficere poffit poftridie, Tu enim nomine ,cibus omnis neceffarius -Obraice fignificatur. coli mirificé cum veteris Teftamenti figura "ütit. Vt enim Exod. 16. Deus Ifraélitidie coopulum in folitudine Maza feptimó die Q ligere vetuit: Íed nefame periret, fexto du » Qui dicitur Trapa.oxeun » vel preparato, [4 /,. "1 menfuram, qua ad biduum fatis ef- »Inere permite Vreriam Leui. 25«fepti- . ^^o;quod eft (abbatum fabbathon Dei, | E agros bh | | 74 Ir «(Gr á agros feri, & vineas putari;ac déniqueterram coli vetuit:fexto tamen anno tantam rerum vbertatem pollicitus eft,vt toto triennio affa tim ali omnes polfent. Vt poftremo poft fep: timam annorum hebdomadem , cümIob* laus celebratur, quicfcere omnes iuffit, tet* rámque coli, ac fructus fua fponte nafcenté legiinterdixit. Tum eos omnes , qui ob 25 alienum nexi ante Iobilzum fuerant , libe rari: pauperes & obzratos , qui fua bor? vendiderant, in antiquas poffeffiones rediit imperauit. i Sic fideles fuos optat Chriftus, dum m0" tale corpus circunferunt, quafi fabbatü quie tis,& Iobilaum libertatis affidué expectet in parafceue perpetua effe: vt poftridie fing lorum dierum quiefcendum cffe fperent : P rerum futurarum cura à pietatis contine meditatione anocentur. Quod etiam Py goras füo fymbolo precepit, v4 exevu 2 pina, yr : nempe t femper [arcinulas co fitasbabeamus, Rogemus igitur omnes q d tidie Patrem , vtnoflrz imbecillitatis mili tus, panem noflrum crallinum det. nobis pod! aliáque omnia Dei opt. max. prouid committentes , eum folüm fperemus » » Chrifti filij (ui meritis poft diuturnam f "| tutem , erumnofámque paupertatent » jf i S e iámque aduentante Iobilao,liberali nos. .h h NOVI TESTAM. y Rtcaufamanuatquein antiquam celeflis Ie Tilülem mittat poffetfionem. : E-LeN-ILss. Drenzrio Dominica, quam Chriftus fuos do« citit, lineua Syriaca fideliter exprefa.—— CE?nb ramen vus na nbN" Rmes : NIU" 5253 "4 Mnsbss ene "qat vpn NYaxp35 pa55N "5 &y*N3 [2 Nov S Roa 4 mo yh "On m i5 pnua Nivxm jb zn me SUR Ní* qiiem? puis qzN HN NU$A Dalm pap pha NbN N1vo32 1m TEN rra y xpi Nm kane em qdibthán debifinaiiá fithcaddés femách themá plchuthách iithaabéd reuthach hechliy; maiiá gen bearaá lahmán dimhár háb de, ana vf büclan iath hobenán hechmá la Phanán nifbüic lchaiiabená,vela theaiiél te di enifioná;ellá pherác iathan min bifá lal Ach hi malchuthá vgburthá vicará 1. Amen, Fa Salutatio Salutatio /fngelica Syriace. gni" ey mm snxPP ana 45 o07w | noni kpUa mons ns "s uil" | | -— Selám lec Mariám rehimthá, Adonái méch,bericlithá ar bite, aré at ielidth pharocá depaphíatbán. 5 LY - EDDULB TS ANTONII LOIN i NEBRISSENSIS .QVINQYAGENA, | vSpE: Visa Ol VINOVAGINT A S. Scripture locorum. explanatio ; ordie "te /Alobabetico. | QOAPVCOTSI ac Ld rceutina Co tbinaligna que funt. SE s IN Secundo Paralipomenon volu-- ig mine Cap. 2. vulgo legitur, ed e INE ligna cedrina i». arcentina tt» pinea b * mitte mibi, antiqui codices habent, «d C Dena cedrina e cupreftina trarcheutina, eta mire mibi , fed ei quod eft pinea in in *9 nihil refpondet. Pro co vero quod ri, hib. prope libris latinis legitur avchen- *uipicamur debere fcribi arcbeatina, fed m quid fitenarratores dicüt. Quicunmen ille fuit qui dictiones facra fcripdo, P Ordinem alphabetariym redegit: viOA uiffe codicem in quo pro archeutilus; tantum legeretur , fed ex eo nihilo lit. x "elligas: quam quod ligni genus illud LN Vero lectionem veram cfle affeuera- ' Quis «^ ^"t274 : id quod in codicibus antirecentioribus legitur : vna tantum F 3 litera Que tà $4 ANT. NEBRISSENSIS cho ; differatur de tranflationis puritate difputandum eft. Nam in gra.co non ópiryaAxor ded scaoauoof2avos habetur , quod verbum ex veibo latiné valet ereum fiue mafculum thus. Sic enim apud gracos x&xeo pro maículo & forti accipitur, quemadmodum apud latinos zreus fiue aeneus fiue aheneus , vt apud Horatium in 3.ca, | inclufam Danaen turris abenea., Etapud eundem in pri. Epi. | Hic murus abeneus efle: — Qul confcirefibi,nulla pallefceve culpa, Quod vero thus (it potius intelligendum quá orichalcum fatis oftendit quod fulsditur: ficut in camino ardenti ,ac fi dicat quafi thus in igne. Thu: autem accipere debemus non hoc noftrum adulterinum quod fpirat furdum nefcio quid turbidumque : fed quod affertur nuncin Hifpaniam ex Arabia,Sabaa'atque Carmania.Id enim igni impofitum cum fua: uiolentia purasatque fumo defzcátas corripitlammas. Hinc apud Orpheum in hym* nis ftequens eft titulus ch4/coibanos in Apol linemjin Latonam aliofque deos. i. maícu*- lam thus fiue mafculi thuris facrificium,que&* admodum apud Verg.in Bucolicis legimus: 'Ferbena[q, adole pingues, & macula thuráe Cur vero interpres ex 44 xoNiBáva orichal cum verterit : illam fufpicor fuiffe caufam: quod e logi e - QVINQVAGENA s; quod cum Ai£av« duo fignificet;lachrymam Cx virga thurea, & montem Phoenices atque ecapolitana regionis communem,ex y«Axis quod eft es & dpos mons , orichalcum eftinterpretatus:ac fi diceret?es montanum. Nam Quod vulgo dicitur aurichalcum nulla ratione defendi poteft: tum ex illo principio omnid cenfenfu recepto;non folere fieri compofitionem ex latino & grzco:tm etiam au&oritate & ratione . Ratio autem illa nimirum eft quod in carmine femper reperitur prima ICuis. Vergilius. 2. ZEneid. -. . 5j | | "A lboque oricbalco Circumdat loricam. Horatius quoque in poetica, Tibia non "yt nunc orichalcoiuntla tubeque LAEmula, : vAirichaleum vero non poffe dici , Sextus Feflus Pompeius auctor eft. «furichalcum inQuit quidam putauerunt compofitum ab ere el» AHro, $'ane "yero orichalcum dicirur quod in mon- *o//s locis inuenitur, mons etenim grace opos appellauy, Quam rationem fecutus interpres OrIcba/cup, fiue auvrcbalcum pofuit pro »afcu- *Ibure refpiciens alteram videlicet &bam fig- 'icationem,hoc cft montis Syria Pala ftiT. Pofthuius obferuationis mca adnetatioTem, cümad criam icgioni prcficilcacr diUctti paululum abitinere vt loannem T onfecau Dmm AM 0 0 949 I $86 — ANT. NEBRISSENSIS. . cam Pallantinum epifcopum obiter falutarem, qui co tempore Pallantie morabatur. Cumque more meo illius vrbis bibliothecas excuterem , luftraremque coenobium diui Pauli,quodà fratribus dominicis habítatur, - incidi in vetuftatis adorandze commentarios fuper Apocalypfim Ioannis,ab incerto quodam auctore fcriptos ; in quibus huiufmodierat le&io: Erpedes eius fimiles aurichatcolibaii, Quz verbain ipfius auctoris expo fitione iterum atque iterum repetuntur. Interpretaturque libanum in albedinem , cüm à fenfu literali difcedit. Sed bone Is s v quanta eft veritatis vis : qua? quanquam vndique labefa&etur ,' femper tamen relinquitíüi veftigia, & quafi anfas quafdam, pet quas ad illius inquifitionem demonftratiopemque perueniti poffit . INam quis ex le &ione illanon videt ab interprete locum illum fic principio fuiffe conuerfum ; E? pedes . eius fimiles chalcolibano, id eft , maículo thue ri, deinde ab ignorantia librariorum adie &um fuiffe auri & detra&um libano, (iue lib ni: quod habet le&io codicis vetu(ti, tamet' fi vitiofe fcripta pro /ibaro . Nifi quis malit imperitia arguere interpretem : qui cim. libanus duas, vt diximus, habeat. fignificatio" nes , hoc eft tharis lachrymarum, & mor" tem paleftinz : elio fenfu quem ma | intel : QVINQVAGENA & intelligebat: alterum male coharentem ele- &eritin hunc modum vertens. £t pedes eius f; "iles chalco, id eft,eri libani, id cft, cx monte illo Paleftinge conflato.. Atqui Graci in ijs ' Commentationibus quasnobis videre contiBitomnes exponunt s/22uxoA(Qavor pro aate ABzyo , fiue &tjeciuBdya,id eftpro mafcuOthure. | CHAIBAV AE o Vol Betbfaida pro. Bethefda, R O co quod in Ioanne cap.5. nos habemus. Efl autem H. terofolymis probatica pifci- "4 gue cognominatur Hebraice Betbfaida : in eco Euangclifta fic fcripfit. E£? «utem Hie. Yofolyy, is tn probatica : aut quemadmodum Codex Pallantinus, & alij habent fuper proba- "^4, tunc interpungendo fequitur : pifcina "€ coenominatur bebraice bethe/da , vt fint *Pud latinos tria errata. Primum quod i» "pofitio eft detracta. Alterum quod proCg Ry piícina, perinde videntur effe con. unctaac (i effet adiectiuum cum füo fübflan. Ao:cü fint. vt disimus,, interpungéda.Ter. m quod pro Pethefda legitur Betb/aidaEft im Euangcliftz fenfus, quod Hierofolys f Sin brobatica, (hoc eft in fepto fiue ouili 3» * Pecuario,in quo pecudes cogebantur vt de diftraherentur [iue ad facrificiü (iue ad Ienà ) e(t pifcina ; que cognominatur hebraice b - tur: noninlacu, fed in conchiszencis laua $& — ANT. NEBRISSENSIS. .— braice &wx ma beth.eída. Itaq; »robatica fubftantiue accipitur ab eo quod cft probari Cus. 4. Ym. quod «pida roi cftouis : vtfit b«c probatica.e, manfio ouium: quemadmodum dicimus bafilicam & regiam domum regis | citra nominis fubítantiui expreffionem. Be thejda vero interpretatur domus effufionist quoniarh in eam pifcinam confluebant ae quz fiue pluuiales iue du&tiles. wes Eg|da. namque & "ow 2Z/ded:quo nomine prius. fuit di&aquz poftea fit cognominata 4 22^ tis ciuitas nobiliffima Palaftinze: interpret* tür effufro. Sunt autem, vt Eufebius Cafarié fis atque diuus Hieronymus (cribunt : in €2 domo duo lacus: quorum vnus hibernis plu* uijs adimpleri folet:aliter mirum in modum rubens quafi cruentisaquisantiqui in fe ope ris figna teftatur. Nam vt inquiunt hoftias it? eo lauari folitas trádunt. Atqui in 2. Paralip^ libro capit. 4. vbi detempli edificatione ag*- con(üeuiffe hoftias tràditur. Fecic inquit 54^ lomon conchas decem, c pofuit quinque 4 dex*. tris (9 quinque a fini[lris Yt lauavent in eis 0 mia qus iu bolocaullnum oblaturi erant, Sed ce dibile eft poft templi euerfioné non in con. chis illis quz à prefe&to regis A(lyriorum fiue | alterutro ex illiserant iam Babylonem traf flate:fedin piícina illa lauari folitas di i noL OVINQVAGENA | fo | [lias Neque enim in eo nüc laboramus,an in Pifcina lauari con(üetum fuerit hoftias immolandas fed vt vindicetur reftituaturque in Piiftinam atque proinde veram fcriptionem 9cus ab incuria librariorum vitiatus, qui no- | Linis vicinitate decepti, pro Berbe/da fcripti- - Ait Berbfaida, Cü fit Nm ma BethfaidaGa- "e ciuitas prope Genefareth ftagnum, Pep Andrez, & Philippi apoftolorum patria: 'erpreteturque domus "venationis . Bethefda TO vt diximus, dorus effufronis aquarum vi- * Icet eo influentium . Quare illi qui pifci1m Berhfzidap domum venationis interprevitu d upliciter peccant: & quod vitiatam ; onem nonagnofcunt:& quodalieni noIis interpretationem fenfui accommodat Jem jpfj fingunt:non qui lectioni debetur. G ASPSVDE oM IIS Bethdaeon. ]N primo Reg. volumine.c.5. legimus his da Elbis.Tulerunt Philifrjm arci Det: € intu- "S E eam in templi Dagon, Gr fflatuerunt Lu I» 1 Gon& qua fequuntur. Cecidit autem lib, 50" 1n forté tribus Iuda,vt colligitur ex bu, ofue.Fuitquein collimitio duarum tride Wlfafchar videlicet & Zabulon:vt in eoM4, Polumine habetur . In primo praterea L übzeorü.Zntrauerunt inquit in Bethdagon "m [uis "Yr'ibife libevayent,& fequitur.T em. G plum i». -—— coc o RE XE 1 90 . ANT. NEBRISSENSIS plum dagon && omnesqui fugerant ad illud, Tonae tban füccendit izni.Quibunclocum enarraue 1e:nihilaliud dicuntquá pn dagon ex lingua Syriaca interpretari picem. & yi n^n betbdagon effe domum fiue t&plum pifcu: fed quis fit deorü apud indigenas ignorant.Sed nos dici mus D420n effe qua fitalio nomine Dercetuf -Strabo,Plinius & Macrobius tum A'Udpavti 2 7 - 4 — A repyari edem vocant. Quantumque co* ie&ura poffumus affeaui eadem eft cogno" minata.Z/larte.de quain 3. Regum volumine Cap. 11. Colebat. (inquit) S4/omon ATartth deam Sidoniorum. Scd de Aflarte alis. Nunc deDerceto. Narrat Diodorus Siculus in 3.DF bliotheces libro fuiffe non longeab Afcalo" ne vibe Syriz clarifsima, ftagnum pifcibus refertum:arque iuxta illud infigne templuf? Dercetuá facie hominis ac reliqua corpor? patte pifcis effigie. Cuius figura caufam hatt fuiffe dicunt. Venerem vt adolefcenti facrift canti (ibi gratificareturjinieciffe animum D^ certo, vt illius votoac precibus acquieícer Atque deinde ex corum cógreffu natam € et ff D [d . puellam,quz pofteafit cognominata $67. vamit, quz fuit coniux Nini affyriorum r6 , nominatiffima : Nympham vero & pud? admifsi conqubitus, inuenem abegi(fe, & fantem inloca deuia atque afpera expone. . damcuraffe:fe vero in ftagnumillud dedil | : | prz ; , bd — QVI NOVA'O E N'Ai 91 Pr£cipitem: atque ita in picem ( quali figu- ' diximus ) transformatam. Vnde & Sytij picibus non veícuntur quin potiusillos quafi / €6s colunt. Templum vero quod illi deas Icatum eft; cuiufque Diodorus meminit, id €[, quod in acriselitteris appellatur Zerbda- &"1. de quo Eufebius atque Hieronymus in : ib. de Topographia facra fcripturz, dicunt "Utffe prope Afcalonem inter lamnam & Li1 qui poftea (it cognominata Diofpoli;, nó Ahügeab Azoto.Nam hz quattuor vrbes PaCina intra Iudez ambitum quadraginta millitm paffuum continentur. Quod cum SX multis alijs facra: fcripturze locis : tum ex Primo Machabaeorum libio manifefte colligi Oteft Succendit (inquit) Jomatbas Azotum, eg. uit inde caftra c)» applicuit ea ad JA fcalonem., 'anfmutationis autem Dercerzs in pifcem, . 4 lius filize gemiramidis in columbam, Oui- - "Sin 4. Metamorphofcos meminit. Thciyit ej» dubitat de te Babylonianavret Dercetiiqu; Yerfam [quámis elantibus avtus , Staona pa] cflini credunt muta/Je fieuram: viu magis vr [umptis illius filia penuis, Extyey;0; alti; iu turribus egevit annos. BRSCAPYVIOYL. A Bimatu&infia. Matthei 2. lacobi Conllaptij Fanenfis error reprebenfus, G 2 Cum E NCC NEN 8 92. ANT. NEBRISSENSIS C, Vm ex measconfuetudine bibliopolia, - quz Salmantice cóplurafunt,excuteré, . fortefortuna incidi in obferuationes quafdá Iacobi Conftantij viri plane literatiffimi : fed quem anteanominetantum noucra.Fuerunt — ' auté obferuationes ill numero cétum:quas - idcirco voluit grece hecatoftyn potius quam centuriam latine cognominare. harum du priores, ac totidem pofleriores pertinent ad quofdam locos diuina fcriptura . Sed cü re liquz omnes multá eruditionis rerü fzcula* riü contineant;atque vtingenué fatear , ontnes illas mihi facile perfuaferit ; in quatuot tantum quas dixi, hominis prudentiam defi deraui:qui in ipfo ftatim initio , ac deinde ift. operis claufula,vbi exartis rhetorice precepto confuetü eft optima queque difponi,frigidio" ra & pene puerilia collocarit ; vt quod in ptf. ma obferuatione quafi in re magnáac perd/- ficili cómoratur oftendés eos aberrare, qui if Matthei Euangelio c.2. legunt quod Zerod | occidit omües pueros ab imatu c infra: putant? nonbimatu Íed imatu cffe legendum: ita vt 9, litera non ad praepofitioné precedente fed jd di&ioné fequenté pertineat:quod nec pu quidé ignorant qui nondum are lauantUf - Autoftendat mihi Conftantius oportet'q! | hoc vnquam dixerit, aut fi harüm rerü tá e riofus eft;illud potius exLauren, Valla debi | adn? E ras QVINQVAGENA; adnotare in verbis illis non intra fed intra de. ?relegi:propterea quod infia conditionem & locum defignat, vtinfraomnes homines, Infra te&um:intra vero numerum & fpatium, Vtintra octo dies, intra vrbis muros. | C A PSy p OXAISDPER CameleopardalisI N fecunda lege hoc eft Deuteron.cap.14. .—, Interanimalia quorü efus Hebreis permitUtür Camclopardalim numcerat,boc e/ apimal Inquit quod comedere debetis, bouem, ouem, caPram. & (übdit Camelopardalim.Sed cum inter animaliz immunda cazelus & pardus reponá- "it etjam ex genere: tum etiá nominatim camelopavdalis quafjmunda quadrupes efitanda llis Proponitur,cum prefertim paulo poft di- | tti fimus quod cornuageftet:bifidá vngulá | «beat. atque ex confequenti altera parte déFata fit ry minetque & fzuo pinguefcat : quae "mnia adeffe debent quadrupedi quz fit he. "eis vefcéda. Quod vero dicitur Camelopar. "ita accipiendü eft quod ex cómiftio- * duori animaliü diueríi generis fit propa- "t vt quidam male interpretantur illudHolll ex 2.epiftolarum volumine. S Diueyfup, confufa penus Panther camelo: quod capite camelum, varietate colorum Padum fiue pantheram praeferat. Plinius |, ' C 18 Conelori; inquit //militudo in duo tyansG 3 fertur bh - jnucehiturg; acerrime in Nicolaum, quod €; dutelligunt. vbi pro eo quod eft cuius ipfe col! . Cumomnceslibri tá inemendati quá em* Xu :10 — ANT:NEBRISSENSIS '/. fub cymo,pro eo quod effe debuit/ub fchino.T* cobusConftantius contra Nicolaum Lyrat corruptam lectionem defendit: affeueratql non fchinum fed cinum eoin loco debere leg inloco legat /chino, quam interpretatur l^ tifcum:contenditque debere legi, ciro, qual | ipfe fomniat effe ex lauri generibus vnü. E* cutiamus igitur, diiudicemufque , vter ill" rum ftetà caufa potiori : conftituatur int* €os cauía , citentur partis vtriufque tefte? Conflantiusaffert in teftimonium contra V€ ritatem locos deprauatos duos. Alterum calce quindecimi voluminis Pliniani:vbin'' | merantur lauri genera tredecim. Acce/ereifr quit genera: Cuius banc fyluefIrem laurum alil | tendit deberelegi;cims: quod non Herm? laus o in loco adnotauit:non Theophraffl Ícripfit:non Cáto inlibris de reruftica , 4" | tria tantum genera lauri numerat . Non aliis | quifpiam, qui dicat ciu effe lauri fpecie - aut arboris perfe genus. Alterü affert ex OV dio teftimoniü , qui libro Metamorpho 1o.inter arbores qui Orpheo aftiterunt, c?" merat cinum.Sic enim ipfe legit, : Et bicolor myrthus ? bacchu cerula cintff dati habeantficus Sed cótraduos cicsdeh * : QVINQVAGEN A. : 101 | Üütos atqueaduerfarij malignitate corrüptos, "im Hieronymum , atque ipfam veritatem due valer pro mille teftibus producimus.Scti- ;bi enim in ipfius Danielis prooemio &in ca- | logo Ecclefiafticorü fcriptorü, Africanum | Wi vt facra: Ícripture falfitatem conuinceret, , U'à contra Origenem argumenta cógcffit, iter cetera oppofuiffe Sufannz: hiftoriam aliquo ereculo nugatore confictam:idque VVeiborum etymologia probaffe: quod vbi zSltür apud nos fub Jchinosquod feauitur ftaxingelus Dei fcindet te mediumtotü illud cx | Sco fermone deícédere.ex' Tros enim latine .Cütifcus.exrico vero interpretaturfcindo, M übdit Hieronymus, CHÍRS Yel nos intellizenNe noflvis banc pofjumus dare:à lentifco in len- "htyg rg eft flexibilu ducavis ad mortem, Emenists obiter locum fuperiori coniunctum, * s. PO prino legiturpruno. Eft autem cyiyos face qua fit latinis /lex, ad quod nomen al. 5, 55 Daniel fubiungit. Manet enip anpelus UIBladius, babens , "yt fecet te medium, qrpia Ai Brace feco interpretátur. Vnde fubdit fe jj onymus,de arboreilice Danielem dixi eto pereas, A azplo igitur eeícai fecit (i cutà «Xa ?X!ei. Non debuit itaque Conftátius 9rum ignoratione tenebatur;attingere: lolare naturae legem,de qua Perfius. Ar Pulli ev A l b. € comipiinuat anbelus; aut lente pereas, aut. RUM An e mm e PERRO NS QI RR RR - $02 ANT. NEBRISSENSIS. Publica lex hominum, natuvag, continet hoc fon Vt teneat Yetitos in[citia debilis actus, : GA D:V E XI: ; ^ Qemiterium non Cimiterion, ; xesupint crebro in facris literis dormi . Y: proeo quod eft mortem obire fiue m" ri. Qualeeft illud ex euangelio. Non ef] m" fa puella fed dormit, lllud quoque. Lazatt amicus nosler dormit, Sumptum eft aute verbum ex eo quod quemadmodum is d^ dormit quandoque expergifcetur : itaex c? quod in religione noftra credimus & fpcf mus: quidiem füum obiere ; aliquando mortuis refürgent. Significantius itaque ! . ftri mortuos dormire dicunt : quam Lat elegantiz ftudiofi, mortem oppetere, diem obire , fiucagereaut efflare anim?" fiue mori;fiue perire, fiue interire. Hinc &um eft,vt locus inquo mortui fcpeliunti] quodlatiné tum fepulchretum : tum co? torium appellatur, à Graecis eroAua o pit cft, in Ezechicle, dicitur in noftra relig! xoiorrípio Graece : Latine dormitorium; cimiterium , vt homines indocti fom! di&um quafi ciuis terium: quia ibi defun T rumciais teritur. Neque à ciimis , quoe" interpretantur dulce & flerni fatio: fed po" per ce diphthongon cemiterius, dictum xeiuaonuas quod elt dermio: vt fit quad ^5 Qu ———— LZELCCXLNMCUEILA GE OI«7a mr Mer y WU EMUEEI As € , , QVINQVAGENA, 103 dur diy; mus, cemiterium, dormitorium. C APVT GOXIH. | - . -Cellirida, L Ibro Regum fecundo. cap. 6. Partitus eff 4 Inquit fami yivo quam mulieri fingulis collii "dap, pauis Ynam, & in Leuitico cap. 6. Collr- "das ofi admixtioge conper[as offerent . Sed Tüid collirida fit plane nefcitur.nam cü pta» m nomen videatur, grzci non agnoícunt i: fuum. Latini diuinant , cum dicunt effe 9d legitur collirida füfpicamur vna litera mutata debere legi collicida. Eft namque ud Grecos XÁAAE, xos, panis fabcinericius: *Ceft non in furno fed iri foco fliper lapide acalefacto deinde cineribus faper ingeftis n, 9 tus:quo gencre coquendi panes, etiam "quidam ex Cantabris & Afturibus vBed putanturque huiufmodi panes ad auloin 3$ Vires plurimum conducere. Ab eo iso. quod eft xéxuz , Ariflophanes Comi. | p emen finxit Xo ixoQ*ys : ideft collzcis Calp Hinc ctiam in forma diminutiua ; tum& collicium Min I re antuy f unt colliphi , Mania pauci Come € p 1& pauct Ni coll iphia cum decem comedit, ; tio ;, 9 Quoque collipbia inquit eibi. A colli, - "ttum fitco//cid; : quod fignificat ctiam pinem ngulum fiue tortam panis. Nos proeo — diebat ad virturss profe&tionem , ad capyr fi" 104. ANT. NEBRISSENSIS; panem fubcinericium, Itaque apud authores fr crarum literarum vbi crebra fit mentio bl iuímodi panisjindifferenter alterum pro alit. to ponitur. vnde pro eo quod in 4. Regul? cap. 10. Hieronymo interprete legimus &/^ pexit Helias,e ecce ad caput fuum fabcinericil anis C Yay aqke, Ambrofius in epiftola Vercellenífes. Helias inquit quem Dominus en collicidam Q vas aqu vepperit. Idera quoq Hieronymus in quadam epiftola ad Eufl?* chium pro eo quod interpretans dixit jue tericius pants ,- Re[pexit inquit Helias e? ecct? | caput eius panis collicide . fic enim legendi | eftaut oret | ant mihivbiapud Grzcos & I^. tinos collirida reperiaturaut quid fignifict" QNSREVUPSRSKSTTISIS Daphne quid in libro Numerorum, —, | Q Vodin libro Numerorum cap. 34.8" tur de fepbama defcendent termini in ji blata contra fontem Daphnen , nemo ex ijs 4 hunclocum enarrauerunt , quid fit daph?? aut cur ab interprete adiectum expofuit. colaus Lira ociofe ditum putat : dicitque' libris caftigatis non haberi daphnen : cum, diuerfo libri potius inemédati fint,vbi d4P y nenon habetur. Hieronymus certe irt jn chielem cap.4.ex ponens obiter locum il pf de fepbama inquit id eff de apamia a yii —: os LQYINOVAGEN A 4o4 fermi in Reblatba,que nunc Syrie notatur J4n. A0chia, - & fubdit: vr [cias (inquit)reblam fiue "Olatham, banc fanificare "vrbem dicit contra PICmi que; perfpicuum ef framfcare daphnenz * Quo fonte lucus aquis abundantiféimi fruitur, Quod 6 Hieronymo non credis, at ipfi faS" le&ioni credas neceffe eft ,qua in fécuno Machabaorum volumine c. 3. hec verba 9ntinet. oria; inquit,Sacerdos continebat fe in NO Tto | rt iochie fecus dapbaen; Nam cü fint US Antiochiae; vna eft ád Cragum flumen licia, altera iuxta Meandrum amnem in d, tertia Pifidia in Cappadocia, de qua llcàsin A poftolica hiftoria c. 13.ad quarum io dPner,que etiam aliari cóparatione Anaq cula magna dicitur, & Antiochia quoque Tontem, quia ab Oronte fluuio fecatur la. Ad daphuen fiue £ziépni cognomie q S eftvt funt au&ores, Eufebius in locis fatoo P IPturas Hierónymus in Ezechiel. à lutu quem Cn.Pópeius lauris & cupreffis cófiinh. *dicauit. Continebatur auté lucus ille tig," otoginta fladiorü : quo in loco AnSua en cóuentus agitabatur, vt auctor eft Án. Cupre/arum daphnenfium meminit Iutxq, 05 Imperator li, 11, Cod.ti.de cupreffis "fari 'aphnéfi, Capitolinus quoq; in Veri VIG, V erus inquit Ce/ar posteaquam in | H Syria mh "tentiam hec cognominata efFAntiochia ' ^ p | . " i - apud daphnen amenum illud cg» ambitiofum An* ^ 106 ANT. NEBRISSENSIS . Syriam "yenit in delitijs apud Jd ntiochiam «d daphnen "vixit. Amianus praterea tuac dl tiochie fuburbanum . Meminerunt prater? eiufdem luci Volcatius & Lampridius , FU! quoque Antiochi porta qua ibatur ad dapl* nen:de qua Hieronymusin vita beati Ign tij. Reliquie inquit corporis eius Antiochie cent extra portam. dapbniticam in. coemiter Quodvero Eufebius & Hieronymus dicuf' cognominatam ad daphuen hoc eft ad lauri fiue lauretum. propter lauros & cuprefíos' . . Pompeio dedicatas in eo loco: ad fuperio? - potius tempora referendum eft. Con(tat/ que vrbem illam fuiffe conditam vel poti inflauratam à Seleuco rege Syrizindito € illinomine cx patre fuo Antiocho qui ful ex ducibus Philippi Regis Macedonum ^ &ore Trogo libro. 15. & quod ad dap cognominata indigena caufam afferüt: QU. daphnen quam poete fluniinis patrij appe; | ipfi fuam atque Ladonis fui filiam fuiffe ", cunt.Philoftratus lib.1. /4po/lonius inquIt l tiochiam que magina cognominatur .: e Ap 7 nis Daphnei templum intrauit ; cui arat bulam JA [vij tribuerunt. Dapbnen Ladon i liam illic natam fluminis ajJerentes. Et fut 4 "1 dam apud ipfos fInuius quem Ladonem app^ € maxime omuium arborum laurum € mun ' | , QVINQVAGENA. 107 Mitrmoviam Yireinis Daphnes. Arrianus praete- — Fea Dapbze Ladonis fluminis filia didam ^ .— . ntiochiam ad Daphzer putat:quibusin me- "orato loco Hieronymus aftipulatur dicés. HIC lucus à maono Pompeio:quiprimus Romano E Hhiperio fubiecit Iudesm conjituse[l qv ab eo iuab nbulam poetarum Dapbhnes nomen accepit I n e cypari/Jos:que arbores in ipfo frequeime ust . Ex quibus infertur non fruftra - Ilterprete fuiffeadie&tum Daphzeid quod Icolaus putauit : fed di&um per figuram 9tepfim non modo poetis (ed etiam literaI facrarum auctoribus vfitatiffima. Quod ; ille dicit hunclocum effequi apud Mat: "um c.r5. fitmagedan: &apud Marc.c. 8. w Unanutha: & quodinde oriatur Iordanes: - CE hoc commentitium eft & pro libidine tj; fictum: Id quod fuo in loco. difpuitur, CAPVT XV. Debora non delbora, Ve reperiuntur in facra fcriptura feemilo, T? coenomines: vtraque vocata cft De- » Altera Rebeccz vxoris Ifaac nutrix, de tu, enef. c,5 s, Eodem inquit tempore morhi di. Debora nutvix Rebecce, co fepulta eft ad Worr Bethel fubtev quercu. Altera prophctis ul, aptdoth qux poft Aioth iudicauit poum llracl cum Barach:dc quain Iudicum P E libro *" z -R- --—— AN Xs s So o om: 'KÉ oems C——— —"SEERERMOERNNMNN CTI OD8 C «o$ ANT. NEBRISSENSIS .. libro multa fcribuntur.Sed inlibris recentio" ribus vtrobique Linteriecta Delbora legitub - quod nulla ratione defendi. poteft . TU quod apud Hebreos in hac patticulal pufqi eft:quibusaftipulantur omnes codices grec» . antquiextranílationegraca ad nos venerüb atque etiam antiqui omnes libri Latinis, LO' obardis, Gothicifque inter Poenos fcript" 'TüquodomnesEcclefiaftici authores n2 deborajin apem interpretantur: cum De/bo' | perlliteram interiectam nihiltale, fed neque. aliud quicquam apud Hebraos fignifice. Bl &aliaratío, cui nemo inuenire poteft qu * refpondere queat. Remigius in Hebraico" nominum interpretatione , in quibus dilp9 nendis alphabetarium ordinem exadiffi? profequitur:poft particulam debon gad eue L gio fübiungit debora, tum fubdit declahoc€ poft nomina habentia b poft e,apponit ha" tia c poft e; vt nullus relinquatur locus quód delbora per literá, quod eft quéadim? dum diximus,nihili verbü, Quare difpUng" dum eftl e& hac particula, velint nolint; 9 vitiofale&tionetantopere dele&antur. QADPMT.XVI. X eg ——À———— de ip —— re ! Se Dexter, 4 e Alomon Prouerbior. c. ;.enumerans f mia qua comitantur fapientia , Longi, inquit, dierum in dextera eius , qoin fins à Ail ud lih li — d TU OVINQVAGENA. 4 — $09 lis digiti c) gloria . In quibus verbis praeter | Illum (enfüm qui eft in promptu , fübeft re- . Condita quzdam per digitos computandi raUo. qua omnis antiquitas vtebatur. QuamUis enim per longitudinem dierum intelligatur . Interminabilis vitz iucunda foffeffio , refpi- "Ittamen ad illud quod. qui pertingebatianQum vitz centefimü,incipiebat in dextra maQU cóputare,cü in fmi/lra fuperiores numera- €t. Vt de Neftorejqui apud Ouidiü dixerat; Vixiannos bis centu nunc tertia yiuitur etas. — luuenalis ait. | | Rex Pilius mápno fj quicquam credis Homero, Exemplum vite fit a cormce fecunde, Felix nipirum quipertot fecula mortem Diflulit atque [uos iam dextera eaputat annos, Qui per digitos computandi modus cü apnd Authores frequens fit, neque adhuc ars ipfa l'Bata eft, pauca nobis ex Ifidoro atque Beda "ütuanda fünt,atq; graphice demonftrandü 'a digitorum figura apud maiores noftros "meri defignabantur. Minizius itaque digiq, IVediz vole appretfus Yr móftrat. Medi ' f$, 9c eft minimo proximus tn eadé vola atXUs d5o. vredius qui infamis & impudicusapPellaene eic voleim preffi us tria, Minipaius fub- | M reliquis duobusaffixus, quatnor. Medicus | E quoq: medio impreflo;quina,. Medicua PPreffüs medio & minimo fublatis, fex. adiH 3 nimus iL . n$ ANT. NEBRISSENSIS : O(QOHAEPUNUECOXCV BBT. 77 Electrum. — " Vzrebat à me nuper religiofus, vita & moribus diuü Francifcü referens, qv! ipfe coenobij Murgitani preful erat: quid fi?! | vellet ele&trum , id quod in Ezech. prophe? .c.1 legitur. Splendor inquit in circuitu eius: demedio eius quaft fpecies eleCbvi.& rurfus. ca Et à lumbis c furfum quafi afpectus Jpledot ^rt ifto elettvi.Eramus tunc in aula perquá? | reuerédiatqtie proinde clemétiffimi Dom* ni Frácifci Ximenez Archiepifcopi Tolet & Hifpaniarü Protomyltz, cui iampridé 1^ ueftigandz antiquitatis facrarum literará? ra vel precipua incumbit, & conquirendor voluminü ad eam rem non minor diligent Anteaigitur quá quidpiam queftioni refpo?" derem,videamus inquá,quando nos fortu; tali in loco iunxit vbiadefttáta copia erc. res abítru(as atque difficiles , quid autho! Hebrzorü de electro fentiant.Euoluimus I7 que Hebrzorü Lexicaatq; gloffemata: nil que offédimus preter merafomnia effe, V! ; licet animalis fiue angeli cuiufdá nomé fin | - lapidé preciofum. Alij cófitentur ingenue j nefcirequid fit &»axnhhafmal:id enim 2P. Hebreos noftro ele£tro refpondet: inter q* c(t Rabbi Salomó vir non minus reri q "1 verborü diligés indagator.Nicolaus Lit Pre ^ rt - 't Hieron. immo cum Hieronymo feptuaBla interpretes non affecutos vim hhafmal, Cüm elec; interpretaturquafi in cruditioDe lineuarum non debeát preferri feptuagin- | "Quos Hieronymus in hac parte fequitur, | Nüibufcunque afíjs,nedü Salomoni homini Ate literaria nouitio, neque minus in fignift- "llü verborum quá in eruendis fentibus freTüenter hallucináti . Itaque ego longe magis *ntior feptuaginta, qui vtinquit Augufti- - Q5 in 2. de doctrina Chriftiana libro ; tánta Prtitus fan&i prz-fentia interpretati effe dip tübvt os vnum tot hominum fuerit: magis 1 Nironymo triü linguarum peritiffimo quá . "Ouidius.z Metamor. - Colao cü fio Salomone,quáomnibus HeE ice lingua recentioribus magiftris.Sed cá evi apud Grecos & Latinos duo fint gencXlterü natura equod à Latinis Juccinum , à Aj manis gle/Jum,ab Hifpanis dicitur ambar: lteri fattitium,quogd exauro & argéto consein vtro fenfu apud Ezechielem accipi de3 S;[difputádum nunc mihi eft. Eft auté ele- ^" in priori fignificatu lachrymadefluens atbore eleffaria in infulis Germanie Sep- "ittionafibu quas e/ec/ridas (iue gleffarias «Mt:qua deinde congelafcens ad lapidis üticier peruenit. Virgilius in Bucolicis, Ere ela corticibus fudent eleifra mirice, Still. ^" ih. y 1$ — ANT. NEBRISSENSIS..- : Stillataquefolevigefcunt Delachrymuelecivanous, — 0, Plinius lib.37.his verbis fcripfit: Pbaetontho inquit.fulmine iCti forores fletu mutatas in 190. wes populos lachrymis. ele£trumm omnibus ani fundere iuxta Eridanum amem , quem pad "yocamus , C efl ele&irum appellatum , quia v. "yocitatus eJ eleCtor [ine ele£tros additque m 2 tà de errore Graecorum circa electri. orig" nem.£/eCtrum faclitium dicitur, quodex 4t* ro & argéto conflat:ita tamen, vt quinta p argenti auro mifceatur:qualis eft maffa vn : — aurei Ioannini excuduntur : dupla; Hifpa!! appellant. Plinius libro. 33 . vbicunque p^" quinta argenti portio eft ip auro, eleCtrum "yot turSiliuslib.1.Punicorum. El£tri gemino pallent de femine vene. — *. Martialis. ! j Vera minus flauo vadiant eleva metallo. Vergilius. , T um leues ocveas ele£lvo auvoque veco£loAccurfius in ele£tri expofitione , plurimUs - aberrat , exponens enim illud Iureconfül" quod habetur de legatis tertio in lege-Pe^ culus. Pafrs eleCtrins legatis nibilinteve[d , qu tum ea Ya[ade quibus queritur ayoenti atque 6 &bribabeant: fed "ytvum avgentum cle£tro, AM €^ €lrum argento cedat . illud quoque de leg?! Primo, 3i quis purat awri appellatyone elef^ | L | x taf QVINQVACGCENA, . i | 5 — Yelauvichalcum contineri. & illud ex Iuftinialt Inftitutionibus in titülo de rerum d iuifioue, 5; diuerfe materie fint e inde propria. fpeCsfa Cla "yt ex auro € argento eleftrum. Vide. Urautem e/e?rum hoc metallicum ;& ex eo "Ppellatum, quod referat ac repra'fentet /uc1"! colorem fplendoremque,vt fit vero fimil- ;num factitium electrü , quod eft pofierius, *Daturali quod eft prius fuiffe cognominam. Seruius Grammaticus in illud Vergilij: cectirum inquit, triplex Ynum ex avboribus THod faccinum, dicitur, aliud quod natura]iter inMrltuy revriup) quod fit de tribus partibus auri Q' Yna argenti , quas partes fj naturale vefoluas "ienies Sed de vtro electro Propheta intel. *Xerit dubitari poteft. Mihi vero credibilius Ide fuccino intellexiffe, quam de metallico & ex eo quod fit materia trahflucens & pérPicua^ & per quam fimilitudo illa poterat arere:quodaurete materie non continVel quod Hebrei fuum hhafmalad genus Quoddam lapidum reducunt. Vel quod Hied ymus quodam inloco infinuare videtur ele fp], trum, QA PV. T XIX; x Euro aquilo, Árrat Lucas in actibus Apoftolorum.c. b. 27. de laboriofiffima illa navigatione uli circa Cretam , quod ingruit ventus 7. [h^onicus, 2 E 120 ANT. NEBRISSENSIS. — phonicus qui vocatur Euroaquilo. Quis yentil gopbonicus fit, AriftotélesintertioMeteorolo* - gicorumlibro;pulchre oftenditeffe,videlictt fpiritum ex nube detrufum:qui parte poft riori impulfus ab anteriori repulfus in orbe - circumagatur neceffe eft: rapitque fecum 9 modo res tenues, verum etiam magnas mo" lesjinter quas lapides , arbores, animaliaque grandiora: dictus à ru qv quod eftincendo (iue inflammo & infumizo, Vnde conuincitur ertofNicolai,Mamotre&i, Hugonis & omnium prope hunc locum exponentium , qui pf influsmatione quod in aliquo probato auth9* | re eratjpfiivflationem transfcripfere. Seda uertendum quod cxz'72s nomen eft genet Jeomnibus ijs quz denubilyus cadunt. IN4 fiflamma illa quam nübium conflictus €^ reffit robuftiot fuerit incendio deferturqu* in terras, falminis habet nomen. Pre(leras n0" minamus cum flammarum minus in illis fU*. | rit.fed fi ignitum non fuerit fulmen , ^) k vocatur:qua adhuc differt ab ecuephia, & ^ |ydria, quod typbon in orbem circumagit? ecnephias re&us propellitur vterque ex 1€7 exhalatione decifus. ex/jdria vero cum j bribus nubem repente frangit. Ex Ariftotd in Metoro. Apuleio in libro de mundo: 27 neca quinto Naturalium queftionum * ^ nio.2, Naturalis hift, Quid vero fiteurot it T -— S4 * * !5—— " QVINQVAGENA T Y aut quare typbon cognomincetur non puto 1 quenquam mortaliü fcire, quin potius fufpi- | ie mendum fuiffe librariorum,qui pro euro | ^9" quod in greco legitur, euroaquilo nihi Verbum fippofüere. Nà cum fit «quilo vox NIDa e4y/5 autem greca;quis talem compofinem aufüs effetfacere ? C preterea fit 4silo ventus fpitás media regione inter exorUm efinü & Íeptenttton&,exrzs vero perflet born hyemali,qua cópofitio potuit ex végm difparibus coagmentari Quid quod HON Uftoteles negat typbonem poffe fieri fpirante | Milonee Boveal;bus inquit zon fit typbon , uec - «fis ecnepbias. quomodo igitur typbon poy euro;o ilo cognominari? CüigiturxAdo: dpud graecos procellam fiue tempellate figcet, &upoxA ava. putat Lucam fcripfiffe Sominari vétum qui fit rjpbo, hoc cftfpiripie S nube expreffam ue vt Plinius inter- | atur vibratüab oriente hyemali vnde pervig, "^5. Interpres vero cuni nequiret latiné tei Sueca compofitionis affequi, euroc/ydos le t; quod in euvoaquilonem librariorum S'Bentiainuertit. — CAPVT XX. Git fiue melaüthium quid, Y dio viros triü linguarü peritos hebrahil lcam dico erac & latiná, nà ceteras nilüoror. in difcnfftone illa que fub Prefulis Ss I noftri b m s2 — ANT. NEBRISSENSIS E noftri Cardinalis Hifpani cenfura propemo" dum cotidie fit : in penfitandis interpretum - vatijs tranflationibus harfitaffe nuper ia illu E(aiz. cap. 28. Seret git e» cyminum [pavget.9* paulo poft. Sed iu Yyirga excutietur git e ocymt nunin baculoquod genus feminis effet illud quodà Propheta dicitur np qetfach ab jt terprete graeco peA dvor à latino git. Meer corum vulgus ignorare videtur quid fit?" lanthion fiue git,cum in nigelam vertunt: non paruo generis humani detrimento,fi alter proalteroin medicamentis adhibeatur , Uf que tanta inter vtrumque femen diftanti^ | quanta poteft effeinter duas res diuerfor! generum; cum aizella (it in genere zizanto rum,repuilla Hifpane diciturqua plarunqi* | aéris vitio tritico innalcitur ; & nefcio qU' fatuum inful(umque fapiat, zit vero interi ges numeretur,cuius femen piperis fapor*" reddat,dequo Aufonius in monofyllabis EJ inter frugés morfu piper equiparansgit* A Grzcis um ue Dior vt diximus, tunm lafpermon Plinio authore cognominattih", que fi Theodoro Gazz in Theophrafto ^; dimus, 2o etiam dicitur,quando quib dam in locis ex authémone pit interpret4 Sed nihil mirum vulgo ignorari zit, cum nesBaptifta Pius, cui hodie Bononienfésf/y mas deferunt, deceptus literarum fim nci" QVINQVAGENA. 222 | pe putauerit candem effe rem git & zirbuss, Ef enim rir Íemen quod Hifpani vocant axe- "2 Zithsm vero poculum quod ex frugibus | «inquit Strabo, Zigyptus excogitauit. ^3t *car Hebraice, ferueza vulgo dicitur.de qua »:Càs in Euangelio de loanne Baptifta , ;- Cup, Inquit c? frceram mon bibet . Quod fi per. astllem ipfi git intelligunt, velim mihi monje ntquo authore id afferant.Sed quero nó "llo füb; ib ; jb interpreubus linguarum peritis , fed ISfacrarum literarum enarratoribüs , qui Onditos fenfus ex lectione Prophetica riti conantur , quid fibi vult Propheta cum lzecfemina tam diuerfa & quidem bis ; üngithoceft e/rcum cy/iino . Neque cfa, Ortuito fed ey certa quadam ratione id ie, IT videri deber . Tradunt namque qui t naturalium hiftoriam fcripfere effe *940u2y & &yrizdbazr hoc cft amicitianz Pieri gg quaídam non folum inter aniüt (entiendi quid iuuet aut quid noceat og, REC pradita, fed etiaminter res fürdas ns que fenfa caífas, cuiufmodi funt herbadj, S^nera intcr fe concordiam fiue difcor- «y, "Bentium , vt tritico & tipbe , bordeo & iu ceu fimul fata foecundius proueniunt, io, € hOn fe inuicem enccant. Ediuerfo Ww, 4 Ting ovobspche eyuum ftrágulat. Lepi- | terea faba, vicia lens cicercula profter- - KEINE e core Mn CU 124. ANT. NEBRISSENSIS core fantaruis. Sed à cótrario Virg.1.Gcol£ yeit--- lini campum [eges,Yrit auene., ? V runt letho perfufa papauera foo. : Atque vtex Tremelij authoritate ait Varto Solo vivas ciceris obes?, quia fal/um eft. Natu? igitur inter git. & cymiuum tanta eft conc" dia vt fimulfata mirum in modum coalefeih feque inuicé foecundiorareddant , quod &* ganter Columella in horto fao defcribit. F^. mo[aque tunc coriaudra mafcunttr , gracili | melantbia grata cymino, Non igiturfine ail vt diximus propheta git cymimo adnexuit, d^ doalterum altero letatur piaguiufque 4^ leícit,atque i bonam frugem perducituP CAPVT XXI. Gaius pro Cgtra. Ó Nter c.& g.literas táta eft in prolation*. finitas & fimilitudo vt non alia inter 1€ ftent quam exilitate &afpiratione, qu£. dematfe&iones,quemadmodü in libellod de vi & poteftate literarum edidimus dilf tatü eft, non poffunt literas proprie in "^ fas fpecies collocare. C. náque tenuioTd y exilioreft.G vero fpiffiorafpiratiorq;. 1 fit,vt nonnüquam altera pro altera poni | fit. Nó id quidem temere, fed aut perd à tionem, ant per interpretationem . j uationeminquá vt quod clades dicatU .. dio. Per interpretationem vt pro eo quo^ * * Q,, QVINQVAGENA: — ds G dicitur Kofis, xsacois, xY(3os per x. littenin principio & x/x»os in. medio dictionis, B E g. dicunt &obio, onofos , guidos , O- ^ Atque € contrario pro eo quod illi dicüt ViTUm & *yoprános , nos cortyo & cortnius - Perc.literam fcribimus & enunciamus. Nihil itur mirandum eftf pro eo quod Latini di«- .CItC:iz5 quod aliquando eft prenomen, ali- ^ ando nomen propriü,Paulus in calce EpiNS quá fcripfitad Romanos,& in 1. Epift. l Corinth. c.i. & Lucas in hiftoria ApoftoC19, 20.& Ioannes in Epift.4. Gau per "iteram fcriptitarint. Caufaantem in hoc ?mine vertendi.C. in G. illa nimirum fuit, 9d quemadmodí fcribit Seruius in prim "Orgicorum Vireilij libri, tría funt nomi3Pud latinos qua fcribuntur per.C.& prob üntur per g. hoc eft Gieius Caius, "dmurca, e Gntius, Gaius, dmuroa,In hoc ergo nomiIe vo tendo greci potius voluerunt transferqui c. duaiteram hoc eft Gaius per Gáma, hen Gus per. Cappa. Quod vero Caius nod; latin nemini dubiü eft,fignificatque taa ""ndeextant adhuc verba illapuellaQj, "Irosin fponfalibus contrahendis, bitu dy ), 1€?0 Cata, hoc eft ybi tu dominus, rbi epo ls. Sed efto graci Gaius per g. literá fcriiig Quae ratio poterit excufare Latinos cum dictionem ex graco ruríus interpretan« I 3 tur, ' bh 0? ANT. NEBRISSENSIS .. meus Cardinalis Hifpanus,qui mihiex cod cegraco mon(trauit in Euangelio Ioan. non - effe legendü $imonIpanis, fed Simon Iona fub audi filius ,quod eft confentaneum ei quo? Matth.fcripfit Simon Bariona:aeque Kona fili» C'APVT XXV. — Luflfeum. di E S T illepublicus érrorjin qué video ot nes quos vnquam legerim aut audieril? turpiter lapfos,de recentioribus loquor: nam cíi his tantum mihi certamen eft,qui dicüt/* firum conftarefpatio quinq;annorü. Citant que ftultitia fuz teftes non infirma auctor? . tatis Lucanum imprimis de bello decemn Caíaris in Gallia: qui inquit, e Pugnantem geminis tenuit te Gallia luflyis Ouidiumqui bellum Troianü quod per tot - dem annos durauerat, bilustye quoq; appella" uit. Illud quoque Ecclefiafticum: Lwtra fe qui iam peracta Tempus implens corpori, ABC runt praeterea Varronis teftimonium de orf ginelingue latinae; 7: empusinquit,rominati tepus quinquennale à luendo,td efl, foluendo,q? quinto quoque anuo Yecfigalia civ tributa per 09^ Jores foluebantur. Difficile eft tantorum viro! auctoritati repugnare , fed multo difficili? reclamanti obfitere veritati. Q uis enim ig?" rat bifextilem diem quarto quoque anno 7, | tercalariz Plinius lib.2. Naturalis ifo D» " QYINQVAGENA, Jineulas, inquit intercalationes Yo die; antece. entibus vuvfuique luflra fequenti ovdire fevuan. libus, & paulo poft; Redire, inquit, eafdem vi065 quadriennio exaélo Euxodus putat , co eft. Principium. luflri eius femper. intevcalari «nno Canicue exortu , Intercalationem quoque . Cam lustro , id eft, quadriennio fieri , Ouilus in. 5. faftorum volumine fcribit in hunc Inodum, 1s decies fenos trecentum cl» quinque diel M5, Iungit,e* e pleno tempora quarta die, Hicanni modus efl,in luflIrum accedere debet, Que con[umatur pavibus "yna dies, Quid quod omnes doti fimul & indodti fatentur /,/frs latine dici quam grzci vocant —AUizridja, Nà & Papinius pro c/ympiade lu- "n pofuit dicens. A2 aliter cum pifeo fua lu- "atonanticum redeunt.Sed quod o/ympias tá- "Im quatuor annos complectatur , licet aniaduerterecum alijs in locis, tum in Eufcbij Tonico, vbi per quaternos annos olympia. * digerit. Vnde igitur ortus eft tantus er- "t pro quatuor quinque accipiantur 2 Ex ^m nimirum quod termini acciptütur pro in- "ruallis. Sic dicimus quia Diapafon confoPhtis conftat exocto vocibus,cum interualla "i tantü fepté, hoc eft quinq; toni & duo fell'oniaffic quodab octauo in o&iauti cft dies d Ininicus;cü tam in Hebdomadefinttantü dies hh. 3 54 ^ ANT. NEBRISSENSIS. |, dics feptem. Pari quoque ratione cüm dic. mus à quinto in quintum annum debere die bifextilem intercalari : illud nimirü intelligk mus;quod ea intercalatio,exato quadriéni?. quolibet debeat fieri in eo qui cft quadriep" nij prateriti finis &initium fequenti. Qual | differentiam nefcio an fatis Latine ifti folent | ficere per hac aduerbia exclufiue & incluff ué , vt fint in lufro quinque anni exclufiuó | quatuor vero inclufiué. Sic febres tertian* aut quarto quoque die contingat accedere fed quod à tertio in tertium, autà quarto IP quartum zgrotátes corripiaht. Hinc eft quil* tailla Tychonij regula , quam Auguftinus 3. de do&rina Chriftiana volum. adducit 4 tem, vt quod in transfiguratione Domipidk ter Euangelilla (cribit: quod poft dies o&i7* ji fumpfit Petrum, Tacobum,C» Ioannem, Alter - ro po[t dies fex £a&um fuiffe dicit. Vtrumqi* verum effe non poffet, quod de numero di? rum di&um eft;nifi alter dies primum &V mum imperfectos ,alter fex medios inte: (li accepiffet. Hinc etiam foluitur illa de Chi refurre&ione quaftio , cum non fuerit 1D pulchro,nifi boris fex C triginta , adicci " EL jj / - quartanafque vocamus, non quod illas terti. | intelligendum complures ex fcriptura loc0S | cüm per tropum Synechdochen , aut à pátf* totum intelligimus, aut € cótrario à toto p4^^ - QYINQVAGENA. y LAFX quo expiratit quomodo dicimus quod furrexir die tertio. Nili enim vltima diei pars Iqua paffus eft, & primain qua refurrexit, Plo inteerisaccipiantur,nó effet verum quod Qe tertio refürrexit à mortuis. Sed efto ls- "^ pro quinqueannis, hoc eft quatuoran« 4 Sexactis & quinto inchoato accipiatur,eflo bellum gallicum fità Caffare duobus luftris ClaGtis & tertio vertente peractum , aut. octo | "edis annis peractis primo & nouiffimo im« Fatfectis: nonne ex regula Tychonij vtrumQe verum effe poteft, & quod /wirum contiKetannos quatuor & annos quinque & duo E "4 annosocto & annos decem ? Quod ve1o fex lüftris exactis Chriftus ad patfionem ."Heritinulla Tychonij regula defendi, nulla Stone excufari poteft . ex namque /sflra "attor & viginti annos comple&untur. AtSi ecc]efraftici auctores partim anno tertio, Xtrisefimo,partim quarto & trigefimo zetaUs Paflum aftirmant. hoc eft luftris oto perae? & nono inchoato, Quod fi luftrum idem | cuo olympias id quodomnes fatentur, à te) Hi die natali ad eius paffionem o&o inS i olympiades füpputantur. Natus eft enim dl o Vertio centefima nonagefime quartae v PPi«dis vaffas verà tertio anno ducentefii t lecunde elympiadis hoc eftanno duodeui. Simp principatus Tiberij Cafaris. | ! CAP. j j B. Lege 1o ostendisti, 8S6 . ANT. NEBRISSENSIS. CAPVT XXVI. catofes an Moyfes, i S JEpe mihi dubiam traxit fententia mem tem in eo quod idétidem à viris do&till mis percontatus fum, vnde y. litera Hebra | atquelatinis incognita in hoc nomen Moy" | irrepferit. Nam cam apud Hebreos 1M" | fcribatur atque legatur per mem impofito 7. pice holem,deinde per fin fubiedto Segol ". in fine cuim fimplici afpiratione nva mox? mimm vnde potueritin hanc particulam " conflaii. Atqui apud latinos auctores nU, quam Moyfes fed lemper Mofes legitur. pr nias libro. 3o.e£? inquit & alia smagice jd à Mofe etiamnum qolatopea 1udei pendente ; ftinus quoque ex Trogo Pompeio libro: 24 poft Dama/cum inquit d braam e j [vac Ü Mofes, veges fuerunt, & paulo poft filias rofep Mofes fuir: Neque enim defide hiftorig n! agitur,fed de puritate fermonis, & ne quis C uillari poffit,licéram librariorum vitio fuil difpun&afn,Iuuenalis fatyra. 14. verfum xametronípondeo claudens dixit. — ^j Iudaicum edifcunt c feruant ac metuit iin Tradidit arcano quodcum, volumine anf Obferuitum quoque eft apud Iuuencup? ii Euangclica hiftoria,& apud Aratorem*5ig nalem in actibus Apoftolorum &apud P & | dentium in varijs operibus femper MP | *" QVINQVAGENA. 157 llumquam Moyfes legi. Apud auctores tamé 8'4C0s vtrumque indifferenter legitur.Cum "quein eo effem articulo vt putarem in hac (ione vA» fuiffeinteriedtum, venit mi- 'I menté legiffe apud non contemnenda | Ui toritatis fcriptores fuiffeapud Iones diphlongon ex o & v coagmentati, in qua v tali odo proferretur qualis fonat in «v & tv IPhthongis,vt fi ab hac particula ouis detra515. Vnde fieri potuit vt in principioà gieIS tos per ev diphthongon fcriberetur, «Inde foluta diphtongo evoss trifyllabi5 Proferrent, ficut econtrario in E'Qoajj à *oxai vocales folutas in diphthongon 9Umutarunt E'Qpelg & l'eoxai. enuncianm. v eelinatur autem hoc nomé apud facraMt literarum auctores grecos varijs modis, mr & May cus perevs diphtongó,& Ma» TVAE M auis per», Ab eo quod eft Mantis inq, 9^tvsfitingenitiuo Mectes &Moustes in; uuo Macei per e diphtongó & Maeva, à ecufat. Mota, & Movctain vocat.Moce U By). Ab eo quod eft Macs & Mua voie M, facit Mucg & Muves , Dat. Moy & Qr 2? per 3, accufat. M an & Majc»r,voUA «03 vel Moos, H Mavoc vel Mau* lini d co quod eft Mact?s vel Mauctos Lab, Ociffimi Mofes & Moyfes Moyfis & in 4 'Mofr & Moyfi & in accuf. Mofen & Moy/en K facere bh 118 ANT. NEBRISS NSIS : facere potuerunt, quemadmodum à To3wf. Tdes, ab A y oweos JIchilles , ab Od vesti yb[fes, à [1:po25 Perfes. Ab eo quod eft M" fes luuencus lib.4.de Euangelica hittoria f cit in accufatiuo Mofe«.cum dixit. caMofea qui lezum potuit pracepta iubere. ' Nam quod in Pentatheuco lcgitur freque" | ter, Locutus efi Dominus ad Moyfen ab có dict turquod eft Mavcs Mav c« . Quodque fre quenter in facris literis. vfurpatur Mopfi Y genitiuo, datiuus eft pro genitiuo, nam C? ji uus eft Mozs? pereta in fine ab co quod € Maycis, Msvou,Mavcy. Iam vero darin! poni pro genitiuo figura frequens eít ap poetas,quod & Prifcianus teftatur de his minibus quzad tertiam declinationem jan nam reducuntur. Quemadmodum vcro ? Acbilleus , dicimus do&tores fecuti cil Achillis /Achilli, &in Virg.prim.ZEnci. |. 1 Troas velliquias Danau atque immiti Adi ; pro-Achillis, & ab Vbffews Vly[fes plyfi, 8.19 idem au&or in 2.eiuídem operis, vut duri miles V bfsi. m pro 7ljiisita ab eo quod eft Moyfcus hn potuerunt facere Moyfes Moyfis Moli ». jf genitiuo Moy), pro Moyfis. Hacidcire?r d 3 metam multis vt quodam modo exc "(i turquod in introductionibus meis I9! yaf declinationem barbaram,per quam " | QVINQVAGENA. 9 Domen declinari.Ilud quoque aduerteridum &tomues cafus huius nominis circumfle&teIe vltiram apud graecos & qui illorum declinatione vtimur etiam apud latinos.Sed quod In recto vltima circumflectatur nondum mi-. liquet, cum apud grecos nunquam id con- 'ingat.nifi ex acuta & graui fiat [ynercíis , id ; . Quod in nomine 7e/us diximus. Q AJ-VTIXXVIE Menianum quid eff. N Ezravolumine in cap 6. legimus quod 7^ Cyrus rcx iuffit extrui Manianum in doIo domini, Sed quid Manianum fitaut vn- &fitappellaturn dubitabit fortaffe quifpiam. *xtus Feftus Pompeius M«ziana inquit edi- "i44 Menio funt appellata , qui primus in foro Ira columnas t19n4 proiecit , quo ampliaventuy "Periora [pelacula, Hic cft ille Manius qui Poft bona patris abfumpta columnam fibi "atit vnde ludos fpe&iaret. De quo HoraUsin rt.epiftolarum. : | A UMenius yt rebus maternis atque pateris. 'que alio in loco.- iq Msnius abfentem Nonium cum carperet, | Rem locum enarrans Porphyrio «euius ies Quit Jcurnilitate notifSimus pofl abrofum paa : P LOB lY) zeit domum aiun t quam babue4d dopis p; [pectantem "vna fibi exempta coCRIBOYude vladiatores [pe£lsrer, que ex eo Ma Ka uj 5 y a wm f m. , fuam venderet Catoni ci Flacco cenforibus yribi . bro.5.in principio. Meniana inquit i fuper 4o — ANT. NEBRISSENSIS mij columna Yocabatur. De qua Lucilius, M nius inquit cum columram peteret . Afconius quoque Pedianus in Ciceronis diuinatione a&ionum Verrinarum exponens illud ad co* lumnam meníam, Meriu inquitcum domu Bafilica edificaretur exceperat ius fibi vnius co lumne [uper quam te&um proijceret, c prout lantibus tabulatis ipfe c polleri eius Jpectare m nus eladiatorum pofJenr, quod etiam tum in for? dabatur, & fubdit. Ex illo igitur columna m4 nia Yocitata efl . Maeniani meminit Valerius Maximus intit. de mortibus non vulgaribus C, Lucinius inquit dem fententie dicerentur n snanianum confcendir . Vitruuius quoque li vibus coaffationibus collocentur . Hieronymus in Epiftolaad Suniam & Fretelam exponel? illud pfalmographi. FaEtus fum ficut pa[Je* fr litariu inte£to (domain orientalibus proui cijs dicitur ipfum quod apud nos tectum, ImAEpypto inquitérin Paleflina ybi el fcritl fent. diuini libri "yel intepretati non babent " re&lis culmina , fed domata,que Rome fonat "yel maniana vocantur, id eft, palatia tecta d tranfuerfis trabibus fübftentantur . deniq", & in actibus Apoftoloruni, Afcendit ind in doma.labolenus in tit. de verborum n ficatione.l.malá,quale genus edifici) ito ji ., QVINQVAGENA. 1445 - Git dicens. znterprorezum inquit d mmi/fum oc intere/Je Labeo ait , quod proie&tum effet im 1o ita prouebevetur "yr. nufquam. wequiejceret qualia m.eniana fuberundavia e/ent, id eft, tei Pattes impendentes ad parietum. munitionés. Vulpianus quoque in titulo,ne quid in 9co publico. 2, c. Cum quidam , inquit , is Peniano velum unm i/Jum baberet , quod yicint umibibus officiebar, In codice praterea Iuftiliani tit. de zcdificijs priuatis.l. Ma niana. M«- "ana inquit frue olim cz/Trutla, fiue imposterum | Ponf'rienda, Accurfius quemadmodü & HiclOnymus maniana folaria interpretatur , *d quod à manibus dicantur nemo prater IPÍum dixit. | BOCA PV XX VIIL Meditor pro exerceor, — Editoratis nó modo fignificat id quod habetin promptu,hoc eft,cogitare,fed Plerique pro eo quod cft exercere accipitur, "apud Iuuenalem; SENT I d pru marmoveá meditatus prelia illa, a | "Ni Slatua meditatus prelia lufca, h Utus in fticho.gimul ad cuvfuram meditabor "ad ludos olympie, V irg.quoque a.Gcor. Tuno beflem preditataiuuenca, c c lignificatione accipitur illud ex Ge- €24.vbi legimus Ifaac exiffe vt meditare. j fur ONE x 4» . COMMENTARIVS ' |. -. . maduetrfum, indicabimus. Sedipfaiá Sacr? - VE«P5hiflorie verba diligéterattédamus.Ait enim: ClafJem quoque fecit vex Salomon in A fion p der, que efl iuxta A4 Math in littore mara Ru ri, in terra Idume£ymifitá, Hiam in claffe illa, fer^ s d sos fuos Yiros nauticos á gnavós maris , Cum — Aou od fes Salomonis , Qui cuam "venifJent in ophir iocos famptum inde aurum, quadringentorum "yigint* - talentorum , detulerunt ad vegem Salomonem« yReg-1eEtfequenti capite. ed omnia "Yafa de quib ; | gotübat vex Salomon eyant aurea , C vniuer fippellex domus faltus libani de auro purifsimt ANon erat avpentum, nec alicuius pret jj purabatuv in diebus Salomonis , quia clafeu veou , pe mare cum clafJe Hiram, [femel pev tres aunos 1b46 in T bay[is: deferesis inde aurum Q9 argentum & dentes Elephantorum, c Simias qj Pauoutis In 2. veró libro Paralip. cap. 2.ait; Tuncab/f - Salomon in A ffongaber , (pin Alath ad oram — máris rubri, que el in tera Edom. CAfifft Avo ei Hiram, per manus feruorum fuorum, naues C mautas gnavos mari, Q abierunt cum fevum 59^. lomonis in Ophir, tuleruntque inde quadvingt"! P quinquapinta talenta auri , Cr attulerunt ad vt^ em Salomonem, Nono autem cap.idem it rum refert.Séd eg» ferui Hirám cum feruis $477. monis attulevunt aurum de Ophir «ligna Tho sa (i pemmas pretiofifSimas, de quibid fecit E de ligna [cilicer Thjinu, gradusin domo ur » |. DE OPHYRÀ REGIONE. 5 C in domo regia, Citbaras quoque c Pfaltevia Cantovibus, (Nunquam "vifa funt: in tevra Iuda - lena talia, Et ineodem cap.eadem inculcat, dicens.Omnia quoque Yafa conuiuij regis evant auvea, e "vafa domus altus Libani ex auro phviffimo. Argentum enim in diebusilli pro nibilo reputabatur, [1 quidem naues regis ibant in T. harfis cum [evuis Hiram femel in anuis tribus , c defevebant inde aurum qo avgentum ,. cl ebur c | [/mias ci pauones, Maemficatus efl igitur Saloa mon fuper omnes veges terre, pr diuitgs cj plo- - ia, Praeterea c. 20. fic ait. Pofl bec autem inijt amicitias Iofapbat vex Iuda , cum Qchozia vege Ifrael, cuins opera fuerunt imp ima , cr particeps fuit, "vr faceret naues que ivent in T havfis, feceruntg, cla/fem in Aff ongabev, prophetawir antem Eliezer filius Dodaude Marcfa ad. 10fapbat dicens, Quia babuifli fedus cum Ochozia , perCu[sit Dominus opera tua, contrired, unt naues, hec porgevunt ive in T bavfjs. Quibus diligenPenter infpectis intelligitur , facram hiftoria, tandem regionem modo 0phyr, modo 7/arfis; diuerfa nominum appellatione nuncupate.Quodanfam prebuit aliquibus (cum perfüafum haberent 7/arfrs apud Hebraeos: 4 f'icam fignificare) ad exiftimandum Sofalams Yifülàm ( vedizimus ) fuiffeolim ophyram, Verbm diuus Hieronymus hunc nobis'eriPuit errorem; Nam dum que dám loca Efgie explicat l | n | D ELS so .COMMENTARIVS Thai, €Xplicat;hac infert. E £f aurem Qphyr Indie loD.HieroCus, in quo aurum. optimum nafcitur. Et alibi - nymo,viexplicans vir fignificationis huius vocabuli Geo- : F2, hls qharfrs ait, T bavfts, Yel India veeto efl, yt yult hefaurà Jofephus, Yel certé omne pelagus, Thavfgs apptlOrtcl,& [;;5,, Etin explicatione vltimi capius .1fai; E ib . : : P. Riber: eadem rurfus inculcat. T havfislingua Elebra— in. Xll. Prophet ; (nare appellatur, eos, vt aiunt., Indie repio, licet 6 minores. Zofephus literacommutata T barfum puret.aumcuparipro T bavfis Yrbem Cilicie, In lonae au- . ,. tém commenuirijs hzc quoque fubiungit« pude imitatus Cain [onas ey recedens à facie Dó*.— mini, fuzere voluit in T bav[is , quam I ofephus interpretatur Tav[um Cilicie ciuitatem , prim gantum litera commutata, Quantum Yero n P valipomenon libris intellisi datur , quidam lot! : e ; Indie fic vocatur, Porro. Hebrei Tharfis mar dici veneraliter autumant , fecundum illud : 1t 5 fpiritu vehementi confiinges naues Tharftes | id efl, maris, Et in Ifaia, Vlulate naues That fis. Super quo ante aunos plurimos , in epislo quádam ad « 7Mavcellam dixi/fe me memini No agitur propheta ad certum fuveve cupiebat loc!» — o Mine" frd mare ingrediens quocung, pergere feftinalà » d hoc mágu conuemt fagitiuo (fy timido, non P^. cum fug& ociofs elizere , ed primam occafjont arripere mauigandi , Iplius vero epittol ad -Marcellam hzc verba (unt, Querz fi re, | T lapis Chryfolitus fic «ut Hiacynchua , t du | jsi / l DE'OPHYRA REGIONE, «ey interpretes volunt! , ad cuius colori: ftmilitudiuem Dei (]ecies [cribatur, Quare Tonas:propbeta T havfis ive "velledicatur,: dy Salomon c» Fofa7 phat ip Reenorum libris naues habuerint, que de ^ — Thasffs [folita fintexercere commercia, Ad quod facilu efl vefpovfto: ,' bomonymum effe vocabus lum quod c Indie vegio ita appelletur, c ipfum mare quia cereleum f,t. ez fepe folis vadis per cu/fum., colorem: [upradictorum lspidusms tva bat, Cj» à colore omen acceptrit y licer Iofepluis re proQ rera mutata Grecos putet Tavfumi ap- - pellave pro: bavfis. Hzc diuus Hieronymus. Ex quibus liquidó perfpicitur perfuafiffimum fuiffe viro fandtiffimo & eruditiffimo; lianc regionem in India effe pofitam , eique duo nomina indita, videlicet opbyr d T bavfisjatque in eadem fententia fuifle Iofephii, | Xtex veibis ipfiusà nobis pauló ante recita: Us, & ex diuo Hieronymo ; qui iftuc ipfum lenfiffe Iofephum affirmat, oftenfum eft. At quitipfe au&ctoremin illa etate grauem extitffe neminem exiflimo , qui hoc verbüni T brfis , apad Hebraos :4fricam fignificare cribat , fed long alio nomine ac diucrío lebraeos J4fricam nuncupate folitosaccepi Rus, quod eft pbur fiue Pbul; Ait namqué iuus Hieronymus , dum caput vltimum ihe interpretatur: Phüt autem //ue Phul £i J'somnifque JA frica y[que ad mare Mauritáz Pia, ER 22 . COMMENTNXNRIVS :o cun£ta circa eum regio Phutenfis «ppellatur« a ! ! * "iie in qua. fluit hodie qui Phüt dicitur 6. libr. AnDequo fluuio fic meminit Iofephus /;nsf&— tiquit.c.6. ruit eI» pur. Libyam; Phutos à fe Yocans: pron (alijs 12:) yinciales. Efl autem. C fluuius in cAMauritani prouincia, qui iflo nomine nuncupatur, V ude plurimos Grecorum bifloviographorum inueti^. gius buius flnmint; memoriam facientes eC adiacenti prouincia, que Phuti-Yocatur , ei s0*.— men impofitiim. Haec diuus.Hieronymus & Iofephus. Eius fluuij. quoque mentionem facit. Plinius ,. cum Mauritaniam Tingit2* lib.s. ca.1* 1 Naturhi74 tutem tradunt, in ora ab Sala, C L., M. paf Qo. — Flumen Afanam,marino bau[lu fed portu fpe bile, mox amnem quem vocant Phat. Hunc Ptolemzus quoque Phthbur nominat, in-€4* demque prouincia effe , eiufque oris fitum gradus habere 72302. fcribit. Quod flumen : Pbut;nunc corrupto niomine Fez, & regi? phuti etiam Regnum. Fez; hodie nuncupáth nemini dubium eft. Quod & nos, in quibu" . dam noftris Geographicis ObíeruationibUs accuraté difputauimus ; & fatis credó., d genter ( abíit verbo inuidia ) perquifità 9 inueftigata, à nobis unt hac ipla, buius ant qui nominis veftigia. Sed.ne de pluribus gam, ad propofitum reuertar. Tam illud m nor notum & fatis compertum effe , vel ? 5 niam defcribit, cuius hzc verba funt. 1ndig^ | | | |J pE OPHYRA RECIONE. 25 qui mediocri literatura. praediti funt , luWaos,próuméias & regiones,atque maria —— infulas, longe álijs nominibus ac nos , foliHebrei tos effe nunciipare, Nam nomina eorum, Regiones quos maxime perluafum habuere , extitiffe ACTAN Primos tefrarum cultoresjipfis terris indide- ;ibu, 5 tunt; Quapropter Africam ( vt modà diximinant. mus ) pJ«t à Chami huius nominis filio, ZEthiopiam veio lub ZEgypto, Chis à Chufo: Phutis fratre. A Mczraimo horum etiam. fratre;totam AE gyprum Mczraim appellauete, Quo nornine his temporibus, à Iudeis & Arabibus , ZEzyptus Mirgraim nuncupatur, & vrbem c3fca)rim eius Prouincide metroPolíim, (quam nonnulli falsó c3yem-phim arM éphim, Ditrantor ) oblinguarum inter fe fimilirudi pue za E Mczzram vocatit ] Quemadmodum usta. ' poribus etiá lofephi à Iudzis sgesparne Vt teftatur ipfe his veibis. Sersatá efl eriam libr.t.An» UMezyeis [écundum. appellationem prifca. meiEn Doria, 4 «oyprum namque Mzrim dr CM, ie "tos omnes Yocamus A Ezyptios Tum CyCors Drum infulam Cer Jim appcllauere, à Cethimo lapheti nepote. Atque hinc mos apud il95 inolevit, vt inilas hoc nomine Ceres "Snificarent . Italiam vero T Zubal nuncu: pog, ntà nomine Thubalis,quem primó credi | "re hanc Prouinciam coluiffe . INec mare *?rmm, vel hoc nomine, vel finum Arabitcr 8E cum, bh JEgyptus | 234 .— COMMENTARIVS. | — . eum,yt Graci & Latini, fed mare Carettofum | appellare femper confueuerunt. Qua dere . miror fiquifunt, qui apud Hebrzos exifl* ment 7/4r/s nomine Africam fignificatl« - - Ni forté au&oritate ducti cuiufdam lud | Dauid Chimhi nuncupati. Cui ego alijfque « recentioribus Iudzis , nullam tribuendat?i | efle auctoritatem exiftimo , maxime. qua | do aliter fentiunt ac diuus Hieronymus, & l antiqui ac do&iffimi Iudeorum, illi pracíer. | tim qui Chrifti preccfferunt etatem.]n quo" | rum funt numero. Philo d Zofephus , ab YplO | -: Hieronymo & fapientiffimi & eruditifsim! | exiftimati. Nam ( vt przteream quód vis | longe grauifsimis & in Hebraicis literis ex€f citatifsimis acceperim : cum Roma ap^ | Paulum ILI. Pontificem Maximum, neg9 cia gererem illuftrifsimi Principis Henrid / Cardinalis ac Portugallia: Infantis , Iudas | huius etatis, nullam aut certé perexigua!? | Hebraice lingua eruditionem callere,) qu - tanta poteít effe hominum quorundam JP. | fcitia, (eu potius amentia, vt perfidi Iud» veraque Chrifti Optimi Maximi Religio?" alienifsimi, iudicium praferant diui Hiero. nymi eruditioni & auctoritati? Quem div, Auguftinus Yirum doclifSimum appellat , omntum trium linguaeum periti[simum, Et qu. ludai illius xtaus; recie de Hebraicis p : | DÉ OPHYRA REGIONE. ag rem facrorum librorum fcripturam , in Latinum conuertiffe ingenué fatebantur. Quapropter non aliter huiufmodi homines defipere arbitror, ac fi veritati vanitatem antepo- "nant. Sufpicamur ipfum Dauidem , & fi qui füntin eadem fententia , cum apud lfaiam, - Hieremiam & Ezechielem,Septuaginta interpretes diuumque Hieronymum , hoc voCabulum 754rffs-Certbasiner aliquando interpretatos efleanimaduerterent, hinc occafionem fortaffe na&os ad hanc opinionem confirmandam, videlicet "Tharfis , vnde autum Salomoniaffcrebatur, J4 fricam fignifi- | Care; cumque, vt diximus, finitima Sofale tégio auti feracifsima fit, & in quadam Afri- €2 parte collocata; omninó flatuetunt 5ofalim opbyram effe resionem.Q naf veró in mul us Z&thiopie partibus, ad quas breuioretem- . Poris interuallo,? noftro mari in Atlanticum Cxeuntes nauigaré potuiffent, non magna etiam auri,idque optimi affluentia fitfumma- - Que vbertas? Ex cuius ZEthiopice diuerfis lo- | Cis, noftri homines , aufpicijs. Chriftianifst^ morum Portugallie Regum,fingulis quibut . Queannis,ab ipfis /Ethiopibus variarum reTum permutaronibus, aurum comparantes uc defer unt.Quod (i dinus Hieronymus & X. apud commemoratos Prophetas;id- . Sue certis duntaxat locis, id vocabulü 7 b«v | R2 fis CarBE 56 COMMENTARIVS fts Cirtbaginem fignificare profitentur, 10 — -Aid propte;ea , qu ex ftia przcipua, & , yt ignificatione , vrbem Roma dicam natitia ni imperij zmulam exprimat. Quí enim id fieri poterat, cum Salomonis atate. nec* dum Carrbsigo , vt jam. demonftrauimuS, — condita effet ? Sed cum ciuitas admodut opulerta foret , & maximis afflucret auri & argenti diuitijs , commercio Hifpaniz ! temporis omnium mctallorum.| £craciffi^ ma adeptis, quibus domi forifque poren* tiam & imperium fuum largiter auxerat eam nomine 7/Zarfis cxprefsit diuina Scrl* ptura : ficuti terris nouts noftra memora repertis vfu veniff/ videmus. Qua idco quódà nobis procul verfus, occiduas orbis partes recefferint , & auro plurimüm abun" dauerint, vulgó iam Izdie nomen inuenc rint. Quienim aliter ftatuunt ij multum à veritatis ratione abeffe*, nec iufta repre henfione caruiffe mihi videntur, fi iud" «ant factam Scripturam Salomonis princt^ patu, hoc verbo vibem , quz id tempor nuíquam effet , defignafle . Quoniam V ro recentiores Iudxi , in fumma Geog!*' phice facultatis ignoratione , temporum" que infcitia verfantur , nec exterarum n4" tonum hiflorias attingunt , quó tempo" rum ordities , varietates ; corumque co gruci LU Eo SEOPHYRA REGIONE. 257 - gruentiam, difquirere & dijudicare valeant, quippé cum Z/floria tas fit remporüm, G Ai ll, nuntia Cvetuflatis , vt re&é iudicauit. qui- , 2e0rsc dam, fit, vt varijs id genus imbuantur €rad Q.Fra : roribus. Me ra | ES -— Quodaccidere nequaquàm potuit in hoc genere Iofepho cz: Philontin omni difciplina- | tum doctrina, & rerum multarum cognitio- — * ne verfatis. Hanc Hieronymi & Septuaginta interpretationem. nonnulli fortaffe arri- - pientes , exiftimauerunt aliquancó Cartbaginem: fuiffe Qpbyram , parüm attenden- | tesé quonam portu , quoue cx finu clafsis Salomonis eandem regionem petitura folueret . Sed nec attenderunt apud ofa li» infülam , nullum pretiofarum gemmarum genus, nullum argentum, nullos cíle pauones ..Quz omnia, ex 0phyrs regione prateraurum, etiam afferebantur; Id quod Georgius Agricola animaduertiffe vifus eft, cum Sofalam Opbyram eífe negauit , in libris Georgios . Quos de veteribus e nous metalli. compoAgricola e luit; Atqui tantum abefl,vt 7 fis Salomohistempore.Africam fignificauerit , vt non etuerit, qui hac tempeftate , libros veteris legis conuerterit ex Hebraicis,& vocabulum Tharfis apud hiftoriam Regum ( tertio ReBum 9. & 10.) Iudeorum, mare interpretare- "ur, non autem 7zdie oram , integra re KR 3; manente ES 244 ^ COMMENTARIVS Hieronymus ab Oleaftroampliffimus Theo" logus in do&tifsimis Cómentarijs, quos pro" ximis annis edidit,in quinque libros Moy» cuius etiam verba tranfcribere vifum €!5 quz huiufmodi funt. J4li« ef] Cbauilah , de nominata à Chauilab filio [e&lan fl Heber. a& quidem Chauilab etiam Orientali eft, quif — abidem dicitur fuiffe babitatio filiorum. Hebr. 4 oMejab "Yque ad Sephar montem | Qrients. que etiam auyo abundat , cum [it prope Qph!* (Nam Opbir , fuit frster Chauilab , "vr ibidem dicitur, Hec ille. Ex quibus omnibus inte. leximus Iudeorum peculiares , regionum fluminum ,infalarum , & maris appellatio nes,à Graecis & Latinis , ab alijfque alia nationum longé diueifas , eafque à prim | terrarum habitatotibus effe dedu&tas , Tul etiam perfpeximus Opbyrum eo Heu" fiatres, vt Iofephus, vt diuus Hieronym? vtalij quoqueviri dodiffimi ( quorum m9 dó mentio facta eft ) profitentur , Incl quaídam partes incoluiffe, quas diuina ^" ftoria ex more fuo, eifdem duorum frati! nominibus , Ophyram & Heuilam apP^ lat. Quarum alteram Mofes fcribit aur optimum gemmafque pretiofiffimas P' ducere : ex altera vero ingentem aur! piam Salomoni delatam , Iudeorum re monumenta teflantur » bafque finiture | DE OPHYRA REGIONE, 4 fe, & (vt paulóanté dixit diuus Hieronyt triennium quzdam commercia dcporbat, Pretereà Africam , confentientibus o&orum virorum teflimonijs, apüd HeOphyram apüd Indos cffe ctiá percepimus. us & deliramentis , eorüque lutulentos rilifsimorü atque Orthodoxorum Patrum 'ontibushaurire negligimus? Nec me molent nouz Auguftini Eugubini in hunc lo- (üm interpretationes, noua ncfcio qua fiuina cóminifcentis, ( quanquam aliás hohinis eruditionem & doctrinam fufpicio & 'rneror, & quanquam cü illo mihi aráifsiha Roma confuctudo intcrcefsit , magis 'ümen amica veritas.) Quxzquidem parum ''omenti (fire&é quis 1é perpendere volue- ') habere videntur, & quasnon magni fue- *negocij conuincere. Nec me mouent vcl centi recentiores Indai nouis & deliris | nper interpretationibus ftudentes,& noua Ela àb antiquis Orthodoxorum Patrum penus, longe abhorrentia , in diuinos liOsarchitectantes; Quorum lud&orum li- "bintegra mente & acri attentoque animo cuous) ex quarum altera clafsis , Salomonis 5. Reg s. & 10. reos Phát, non T harfis effe appellatam , & !uid ergo amplius pertinaciter inhzremus, nanifsimis Iudzorüm iecentiorü opinioniulos confectamur,ex limpidiffimis aut£ doRabini caute lee gendi. IL TTC COA S Ll D. Hiero. peritia lin om fan- :16 | COMMENTARIVS--^. —— euoluantur oportet. Nam hinc , vtarbitrof jameó proceffit hereticorum quorundam hominum audacia , vtaíferere nihil vereatt - tur,etate diui Hieronymi non admodum V* - guiffe,feupotius elanguiffe Hebraicarim li terarum fcientiam. Qui nihiláliud mihi v^ Íunt dicere, quumhac dicunt, quàm diuuff - Hieronymum fümmislabris has literas att - giffe. Quem vt (fupra dixi) diuus Auguft nusperitif/sumum in jai enere, cum fummate fti&icatione laudum gos fuiife dicit. Et qu* do&tiffimi Iudeorum eius temporis profite: bantur, facros libros veteris legis , fümm0^ nimi iudicio & fynceriffima interpretatiof conuertiffe, Sed.proh Deum immortale quid hoc eft fi mera inania non efte. Ade? neceffe homines imperitos quibus tantà ^ innata vecordia , vt antiquos illos Ecclel? Patres, (diuino fpititu fine controuerfia ^^ flatos, atque ad exprimenda vera diuinot librorum fen, à Deo Optimo Maximo 99 bis velut dono datos) dicere audeant hall cinatos effe in enodandis quibufdam. Pes phetarum intelligentijs,nec precipua &£ ^ mana illa fen(a , qua in illis locis ip(i p*7, tulerunt Propheta attigiffe.OQ uibus Prop! tarum locis , ad Chriftianum dogma max. | ^ ^ | Ü mé confirmandum appofitis,& eodem e enodatis , poít.ris temporibus Eccleli ari 1 DE OPHYRA REGIONE. . s47 orum hereticorum peruicaciam? Quid dici oteft infanius? aut quid iftiomnium hominagni & fapientes illi viii ne deguftarunt quidem? . d zn " Verümi hzc nosin aliud tempus,in aliumQue locum differamus ,ad propofitumq; relertamur.Perípe&tis tot, tantorumque Patrü lam dubium & controucríum erit , 0j /yram legionem apud Indiam effe,ab OpbyrcQucIe- &ani filio denominatam & 7/«rfis vocabulü tfe homonymum,vt aflerit Diuus HieronyInus ad Marcellam, propterea quod & sare €» locum Iudi& fignificct. Hanc igitur rationé habet Diui Hieronymi, Flauij lofephi , aliolumque fententia, circa regionem opZyram, Quam apud Indos effe,vt diximus, ftatuunt. . Nuncexcutienda funt qua literis mandatit nobiliffimus & clariff. Theologus Cardihalis Gaictanus, non de ophyr« regione, quá Proríus ignorare fe ingenue fatetur, fed de turfu quem claffis Regis Hira teneret , cim E c affi fe coniungendum Salomonis;folue- -KCÓ portU, vt vnà peterent candem rcgioné, e nomintbi ( inquir ) proprijs, qua hic Jeribunreddere certam rationcm nejcio, boc tamen ^ Icerrimo telo vía fit , ad infriogendam mulum füperbiffimialiud perfuadere videntur, . vàm cafe (fi dijs placet ) affecutos effequae Epilogus. ftimonijs & au&oritatibns;nemini opinor, Thoma Caietani opinio certun 34$. - COMMENTARIVS l certum efe , quod Salomons tum [ciéntie tuMl. -prowidenrue atteflatur conllruflio co miffto na isti Opbir proauro. Et in (ecundo Paralipo | menon capite octauo ifthac dicit, Salomo. fiquidem. feci propriam. cla/fém in illo mari Rex aurem Ty mifit nanes [nas ad. feruiendu / | Salomoni, fimul cum prop ijs nauibus Salomon. má. ( Et tuerunt cum feruts Salomons in Qj bi ] . Regio Indis dicitur, Reliqua "vide expofrta re" &o Pe2um nono ; aduerrendo duo ,. | /Alteruty]. quod quta nautzat10 in Qpbv per mare Oceanur erat ideo Salomon ad euitandam nauicatione permare (fediterraneum [que ad Q. enum]. perrexit ad oram mari Rubri, ( quod efl quida]. fnis maris Oceani ) € ibi conflraxit claffeth| ad Doc enim illuc iuit, 74 lterum , quod vex Tj"! naues quas mifir, non nifi pev. Mediterraneu are mittere ex Tyropotuit, ad conmmpendum Sllas cum nauibus. Salomoni, Haecille. Quà ! rem recté quidem iudicauit vir docti(simuS Quis enim non in eiufmodi caufa? Nam q" ficri poflet , vt naues e Tyro foluentes alitef | jh finum Adamticum pergerent , quàm P* fictumHerculeum in. Oceanum | Adlantl | cum exeuntes , totamque oram Afric? ^ Z&thiopiz permeantes ; magnum illud Y nám $pem promontorium tranfgred.rents A atque indé re&to curíu aliud Arabiz P' ^ montorium, olim varematam , Rum um | u EZ - DE OPHYRA REGIONE. 249 Guardafum nominatum petentes,tandem an- | guftias Rubri maris ingrederenture Sed prz- 'terquàm quód baec nauigatio tunc temporis bunny incognita erat ( vt fzpó iám dixi- . mus) multo faciliusà rege Tyri id perfici po-. . terat, & minore, cüm temporis tum rci fami- - Jiaris fuz difpendio ; & tandem expeditiore | viaji materia dolata , ex qua naues edificatk folent , camelis & alijs iumentis , fuperato ifthmo inter illa duo maria interiecto, 4/orgaberum deportaretur, ( ficut olim fieri confüetum eftà Sultanis Egypti , nuncautem à . "Turcarum Regibus , quandocunque claffes; - quas illic habent,reficere ; feu nouas zdificare vfus cft, ) quàm tantam maris vaftitater . tranfinittere , vt cum Salomonis claffe con- ' iungeretur. Sed ca perfuafio forté literatifsi- . mü virum fcfellit putantem, regis Hirze claffem à Tyro (ad oram noftri maris pofita) in Indiam folitam nauigare. Cum enim legeret. hac verba facra hiftoriz. Zinc abiit Salomo s.Paralip. in Afjonzaber coin Ailatb , ad oram mars Ru4T. bri qua efl in terra Edom . Mifit evzo ei Hiram Permanus feriarum [uorum naues e náutas giaYos naris, ej» abierunt, (7€. Forté non videaturillijcum Salomon ageret apud mariti- - | a iude Rubri fuperius memorata, re Hi gnificaffe diuinam hiftoriam , Regem *4uram ad illum mififfc naues : nautas T in HER io ^ - COMMENTARIVS: fiin eodeni quoque mari id temporis effet. Hire regis clafsis. Quarerern parum videtur. | perpendiffe tanti nominis Theologus. Nam -. que apud Alexandriam in noftro mari funt. . naues, quis vetat quin Carthaginem mittantur, atque hinc Vticam feu Hipponem Re- - gium, quaoppida in locis maritimis eiuf-. dem maris funt pofita ? Cum Carolus quin- | tus Romanorum imperator Tunnetum oppidum obfidet, naues quz à Neapoli-cum | commeatibus , rcliquifque id genus bellici | ' apparatus , eó mittuntur , nonnead portus '| eiufdem maris mittuntur ? quis hocaudeat | inficiari? Verum hac tot verbis perfequi non | €ft neceffe, cum fint in promptu. Porró qu£ adoppidorum 4:lie c "Aftongaberi cogniL tionem,& notitiam pertinent, eis, quoniam in quibufdam noftris Geographicis Obfer- . uationibus mox in lucem prodituris; à nobis | t multis verbis difputata ,in prefentia füdum duximus. Sed hec in mentem : Xenrunt , de 0phyra vezione qug dice IN 1 $4 .DE OPHIRA-REGIONE. ABRAHAMVS ORTELIVS IN THzsAvRO GEOGRAPHICO, Puva regio auriferajin fagiis litei j js ris celebris, vnde Salomoni , alijf24 que Hebrzorum Regibus , ternis ^ annis (vti 3.Reg.o.& 2.Parali.cap. | - o.habetur) magna vis auri adéehebatur.Sed vbi terrarum hecregio fira fir,&an alio etiam . nomine cognita effet hactenus ignoratü füit., - cáQupa, & eo9, legant L X X. interpretes. lofephus cam in India. ponitz &cTzn RAM | AvREAM XpUon yn! [uo tcmpore vocatam addit Eupolemus au&orapud Eufebium lib. 9.Cdp.4 Praparationis Euangelia, V sPnew Supp appellat, & dicit infulun Maris ubri effe, naue(que cogi folere Mclanis , Arabize Vtbe (Hefion Gàb-t, hanc vocat Sacra Scriptura:edi Epiphanius Ailon diciin facris littetis prodat.) Hinc Marjus Niger eà À vR EAM Cusnsonzsvau Prolomeiinterpretatus eft, Don parum enim ad terream aream alludit; & ubri Maris nomen huc víque paitiagere, €x clafficis au&oribus doceri poteft. Sed hác ' Cherfonefur,auri diuitem olim fuifle, nem0 veterum , quód fciam auctor eft, neque ..-Büncetiam efle, cx recentioribus palam cft, didit tamen. Gafpar Varrerius Lufitanus S 92 nupcr LI - ——" —E ASAP nw ————————II -———————— nec——————T b pw -— EM Mul (oab«". v ceu ^I Add. CU OW —.- TREES » ' EF ' 3 . | * fuper peculiareopufculum , de ophyravegio- * sein quo conftanteraffeucrare multifque argumentis perfuadere conatur,Sacre ScriptuLg Ophyram, effe auream Cherfonefüm : aut. otiusemnem eam oram qua Pegufijs, Ma- . aca & Somatra continetur.In Biblijs Vatabli.| à Rob.Stephano excufis,pto Hifpaniola,No- | ui Orbis infula habetur. Poftello autem Per4 videtur : cui fuffragatur. doctiffimus Goropius in fua Hifpania. Idem affirmat Ben. Àtias Montanus, cuius viri fententiam non fo: lum ob multiplices eius virtutes,quibus à na-| tura abunde ornatus , fed ob omnis generis. doctrinz folidam peritiam , multarumque linguarum cognitionem admirabilem,liber ter ample&terer, nifi deterreret me ab ea v4. ftus ille Oceanus intermedius , quem omnis | antiquitas inhauigabilem , atque à mortali- | bus,quia facrum Diuümquefedem exiftima- | rit)nauigatione minime violandum, ( vt do* cetapud Senecam Pedo Albinouanus ) cre " didit. Nequeapud vllum veterem auctore? reperies , ab vllo mortalium anterepertum magnetis lapidis vfum, (quem nuperum h^ bemus)vnquam tétatum,necimmeritó. N^. minem hoc enim potuiffe vel poffe, norunb | intelliguntque qui nauigant omnes : C4! ' forteaut felicitate hocaliquando eueniffoV credam facit Plutarchus in Sertorio: At "Ilio pi; ) h N yt - hilprateraurum, vt Lufitanorum teftantur : D | ; —-- o. ERES -. filioaut fcientia huncab illo trare&um, nulla apud prifcos fiue facros fiue prophanos ícriptores memoria. Circa littora autem nauigatü fzepits teftes exftant tot antiquorum Gracorum Pericli : vt Hannonis,, Arriani, Iafonis Nearchi: & qui temporisiniuria intercidere, —— Erefiz,Menippi, Marcelli, Alexandri Theo- |J plilli.&c.Ego Ophyr Cephalam vcl vtalij pro» .. nunciant Sofalam Africze verfus Oriente r&- gionem interpretari cü Volaterrano malim, -. tom quod hac,tefle grauiffimo Io. Barroío, admodum auriferafit , adco vt ctiampum nipercgrinationes,exteris mercatoribus cómu- - nicet: Tü quod (cribat in fua Indica navigatione Thom.Lopcfius, hos Sofaléfes habere libros patria lingua fcriptos in quibus legitur Salomoné rcgétertio quoq; anno hincaurü tüliffe.Ex Ophir etiá,cbur babuiffe Salomoné facra referunt litterg.atque hoc nó ex Pe- . rüüiaha regione, vbi nullus vnquam clephas. Pro Ophirophath opa legit Ioa.Tzetza, & infula,(iue paninfuláauream in India efie dicit. De Ophiradde quod habet Iofephus à -. Cofla.Societ. Iefü li.1.c.14.de natura Noui Orbis.vbi Ophir Indiá Orientalé;cü Iofepho üdzo,interpretatur.V »145locus vndeaurii SE adfertur, Hierem.10. Moz slegunt LXX. O rii;auté. D, Hieronymus & Chaldavus. urx9-3 DE UNIVERSIDAD DE SEVILLA ^ MOUNM ftspys* 60 1 079267 ^ MESS 5^ * 6273 ME. mte ix