Pedagogía gerontológica: la atención gerontológica centrada en la persona (AGCP) desde la educación social

UNIVERSIDADE DE SANTIAGO DE COMPOSTELA FACULTADE DE CIENCIAS DA EDUCACIÓN PEDAGOXÍA XERONTOLÓXICA: A ATENCIÓN XERONTOLÓXICA CENTRADA NA PERSOA (AXCP) DENDE A EDUCACIÓN SOCIAL GRAO EN EDUCACIÓN SOCIAL TRABALLO FIN DE GRAO (TFG) AUTORA: Rod íguez Rod íguez, Lau a TITORA: Mª del Ca men Gu ié ez Moa Cu so Académico 2017-2018 Xuño 2018 TÍTULO: «PEDAGOGÍA GERONTOLÓGICA: LA ATENCIÓN GERONTOLÓGICA CENTRADA EN LA PERSONA (AGCP) DESDE LA EDUCACIÓN SOCIAL» TÍTULO: «PEDAGOXÍA XERONTOLÓXICA: A ATENCIÓN XERONTOLÓXICA CENTRADA NA PERSOA (AXCP) DENDE A EDUCACIÓN SOCIAL» TITLE: «GERONTOLOGICAL PEDAGOGY: PERSON-CENTRED CARE (PCC) FROM THE SOCIAL EDUCATION» Ag adecemen os Fo on moi as as pe soas que nos p es a on os seu apoio e comp ensión incondicional pa a que es e T aballo Fin de G ao (TFG) puide a ealiza se. Foi un camiño eple o de imp e is os e di icul ades que se o on supe ando a medida que a anzabamos no empo, con moi o es o zo e dedicación. Semp e dende o ca iño e a ilusión que es e no o p oxec o signi icou pa a min como u u a p o esional da Educación Social. Houbo moi as ganas in e idas nel e amén un amplo olume de ho as nas que i emos que aballa du amen e pa a que es e p oxec o académico puidese e inalmen e a luz. En p imei o luga necesi o ag adece llo a Ma y Gu ié ez Moa , sen a cal (a día de hoxe podo dici con segu idade) me se ía imposible habe chegado a a aquí. G azas pola mo i ación e apoio dia io, pola úa comp esión e dedicación. En in, g azas po alumea me o camiño «es eliña da o una». En segundo luga a meus pais, pola educación que me b inda on. Po c ia me dende a máis p o unda humildade e ensina me alo es esenciais que me le a on ó mundo da Educación Social, buscando semp e como obxec i o axuda ós demais. Como eles acían comigo e con calque a pe soa que se lles c uzase polo camiño. Papá, es ás semp e p esen e. A meus i máns, po apoia me en odo o momen o e ende me unha man semp e que me acía al a. Po escoi a me e comp ende me. Ás miñas compañei as e amigas da acul ade, po es a ao meu ca ón en odo momen o e po odo o que me apo a on ó longo do meu de i académico. Polas isas e polos cho os. Polos aba os, semp e acompañados de ecompensas. G azas. E pa a inaliza , g azas á Uni e sidade de San iago po da me es a opo unidade que conside o que souben ap o ei a moi ben. «PEDAGOXÍA XERONTOLÓXICA: A ATENCIÓN XERONTOLÓXICA CENTRADA NA PERSOA (AXCP) DENDE A EDUCACIÓN SOCIAL» Índice INTRODUCIÓN.............................................................................. 1 1. FUNDAMENTACIÓN TEÓRICO-CONCEPTUAL………………………….……………… 3 1.1. In odución……………….………………………………………………………………….........…………...…. 3 1.2. Que é a ellez? e o a ellen amen o ac i o……….......….………………………………………….. 3 1.3. Como en ende a Xe on oloxía no ámbi o da educación: Dúas pe spec i as. A Pedagoxía Xe on olóxica e a Xe on oloxía Educa i a.............................................. 6 1.4. Dimensións cla e na a ención ás pe soas maio es no século XXI: Pe sonalización e in eg idade……………………………………………………………………………………..........……………... 10 1.4.1. A ención In eg al (AI)………………........……………………………………………………...…..……. 11 1.4.2. Concep ualización da A ención Xe on olóxica Cen ada na Pe soa (AXCP)…......... 12 1.5. Conclusións………………………………….........……………………………………………………..………… 13 2. CARACTERIZACIÓN DO MODELO DA AXCP………………………..…..…..…………. 14 2.1. In odución……………………………………………………………………........…..……………………….... 14 2.2. A AXCP: E olución his ó ica e si uación ac ual….......………………….………………..……….. 15 2.3. A dignidade da pe soa como pun o de pa ida……………………..………………………………. 17 2.4. Sen idos e signi icados den o da AXCP……………………………….………………………….……. 19 2.5. Conclusións…………………………………………........…………………………………………………..…… 21 3. O PAPEL DA EDUCACIÓN SOCIAL NA AXCP………..……………..…………..…..... 22 3.1. In odución…………………………………….......…………………………..……………………………….... 22 3.2. Educación pe manen e/Educación ao longo da ida……..………………....…..…………….. 23 3.3. A AXCP e o Educado Social: Obxec i os e uncións.................................................. 26 3.4. Accións dende a Animación Sociocul u al (ASC) e o empo de lece pa a omen a a AXCP...................................................................................................................... 28 3.5. Conclusións………………………………………………………………………………………………….......... 32 CONCLUSIÓNS..………………......………..……………………………..…………………..…… 33 BIBLIOGRAFÍA…..……......……….....................…………….…….……………….…...... 35 ANEXOS…………………………………………………………………….......……..………..…….. 41 En ellece comigo! O mello es á aínda po chega . Robe B owning (1812-1889) i Poe a inglés. Unha bela ancianidad é, o dina iamen e, a ecompensa dunha bela ida. Pi ágo as de Samos (582 AC-497 AC) Filóso o e ma emá ico g ego ii . Resumen TÍTULO: «PEDAGOGÍA GERONTOLÓGICA: LA ATENCIÓN GERONTOLÓGICA CENTRADA EN LA PERSONA (AGCP) DESDE LA EDUCACIÓN SOCIAL» El obje i o p incipal de es a in es igación documen al es mos a la A ención Ge on ológica Cen ada en la Pe sona (AGCP) como un modelo pa a o ien a la mejo a de la calidad de ida de las pe sonas mayo es, donde se conside an alo es nuclea es la sal agua da de la dignidad de la pe sona, el espe o a su singula idad y el de echo al con ol de su p opia ida. Den o de la AGCP, la au onomía se econoce como un asun o cla e en la a ención co idiana, donde la Educación Social juega un papel impo an e pa iendo de la Animación Sociocul u al (ASC), el iempo de ocio y la educación a lo la go de la ida hacia el log o de un Desa ollo Comuni a io (DC). Desde el ámbi o de la educación, econocemos la acción ge on ológica p o esional bajo el concep o de la Pedagogía Ge on ológica, donde la AGCP se con ie e en un amplio campo de abajo pa a el/la Educado /a Social, jun o con el es o de p o esionales que puedan con o ma el equipo in e disciplina , cuya acción es e la ejez y el en ejecimien o de la población man eniendo los p incipios de es e nue o modelo. PALABRAS CLAVE: Pedagogía Ge on ológica, A ención Ge on ológica Cen ada en la Pe sona (AGCP), Vejez, En ejecimien o, Educación Social y Educado /a Social. Resumo TÍTULO: «PEDAGOXÍA XERONTOLÓXICA: A ATENCIÓN XERONTOLÓXICA CENTRADA NA PERSOA (AXCP) DENDE A EDUCACIÓN SOCIAL» O obxec i o p incipal des a in es igación documen al é mos a a A ención Xe on olóxica Cen ada na Pe soa (AXCP) como un modelo pa a o ien a a mello a da calidade de ida das pe soas maio es, onde se conside an alo es nuclea es a sal aga da da dignidade da pe soa, o espec o a súa singula idade e o de ei o ao con ol da súa p opia ida. Den o da AGCP, a au onomía ecoñécese como un asun o cla e na a ención co iá, onde a Educación Social xoga un papel impo an e pa indo da Animación Sociocul u al (ASC), o empo de lece e a educación ao longo da ida ca a ao log o dun Desen ol emen o Comuni a io (DC). Dende o ámbi o da educación, ecoñecemos a acción xe on olóxica p o esional baixo o concep o da Pedagoxía Xe on olóxica, onde a AXCP con é ese nun amplo campo de aballo pa a o/a Educado /a Social, xun o co es o de p o esionais que podan con o ma o equipo in e disciplina , cuxo acción é e a ellez e o a ellen amen o da poboación man endo os p incipios des e no o modelo. PALABRAS CHAVE: Pedagoxía Xe on olóxica, A ención Xe on olóxica Cen ada na Pe soa (AXCP), Vellez, Educación Social e Educado /a Social. Abs ac TITLE: «GERONTOLOGICAL PEDAGOGY: PERSON-CENTRED CARE (PCC) FROM THE SOCIAL EDUCATION» The main objec i e o his documen a y esea ch is o show he Pe son Cen e ed Ge on ological Ca e (PCGC) as a model o guide he imp o emen o he quali y o li e o he elde ly, whe e nuclea alues a e conside ed o sa egua d he digni y o he pe son, Respec o hei uniqueness and he igh o con ol hei own li es. Wi hin he PCGC, au onomy is ecognized as a key issue in day- o-day ca e, whe e Social Educa ion plays an impo an ole s a ing om he Sociocul u al Anima ion (SCA), leisu e ime and educa ion h oughou li e owa ds he achie emen o a Communi y De elopmen (CD). F om he ield o educa ion, we ecognize he p o essional ge on ological ac ion unde he concep o Ge on ological Pedagogy, whe e he PCG becomes a wide ield o wo k o he Social Educa o , along wi h he es o he p o essionals ha can make up he eam in e disciplina y, whose ac ion is o see he aging and aging o he popula ion main aining he p inciples o his new model. KEY WORDS: Ge on ological Pedagogy, Pe son Cen e ed Ge on ological Ca e (PCGC), Old Age, Aging, Social Educa ion and Social Educa o . Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-1- In odución Co p esen e TFG, denominado Pedagoxía Xe on olóxica: A A ención Xe on olóxica Cen ada na Pe soa (AXCP) dende a Educación Social, maio i a iamen e encad ámolo nun aballo de iniciación á in es igación documen al xa que adop a como base a busca, selección e análise de on es documen ais a edo des a emá ica especí ica. Es e p ocedemen o cien í ico de in es igación esponde ó modelo sis émico de indagación, ecolección, o ganización, análise e in e p e ación de in o mación ecompilada a a és de dis in as on es, an o páxinas web como on es imp esas (lib os, e is as, diciona ios, en e ou os). Es e TFG a ende ós obxec i os es ablecidos na ma e ia, a a és da elabo ación, p esen ación e de ensa dun aballo o ixinal median e o cal log a emos: - In eg a os coñecemen os eó ico-p ác ico adqui idos ao longo da ca ei a. - Demos a as compe encias pa a plani ica , a alia e inno a a p ác ica p o esional. - Desen ol e de o ma sis emá ica un aballo o ixinal que inclúa como mínimo: delimi ación do ema, o mulación de obxec i os, selección, análise e a amen o de in o mación e elabo ación de conclusións e p opos as de aballo No p oceso de descub imen o da in o mación oi p eciso a consul a e lec u a de di e en es on es documen ais imp esas, elec ónicas na Biblio eca da Uni e sidade de San iago, bases de da os como Dialne ou Google Académico e dis in as publicacións de o ganismos o iciais a opadas nas súas páxinas web, son as que dan o ma a es a in es igación. As ma e ias cu sadas que i e on un maio peso á ho a da elabo ación des e TFG, debido á súa elación coa emá ica o on: Acción Socioeduca i a con Pe soas Adul as e Maio es, Teo ía da Educación, Me odoloxía de In es igación en Ciencias Sociais e da Educación e Documen ación e In o mación Educa i a. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-8- ou ben, dende a p ác ica pódese cues iona a aplicabilidade do sabe especializado e especí ico aos casos conc e os. A cues ión ele an e é que os p o esionais da educación, dende es a pe spec i a, son quen de c ea un coñecemen o eó ico ou Teo ías Subs an i as (SABER: ap i udes e coñecemen o écnico), pe mi e dispo de e amen as (Tecnoloxías Especí icas) pa a sabe como in e i baseadas na compe encia do sabe (SABER FACER: sabe es p ác icos: habilidades e des ezas) e nas decisións écnicas omadas como especialis as a in de xe a p ocesos de In e ención Pedagóxica (P ác ica) pa a esponde ás necesidades do colec i o das pe soas maio es, é dici , ealizando o axus e das ecnoloxías aos casos conc e os. As modi icacións que poden da se en e a eo ía, ecnoloxía e a p ác ica na Pedagoxía Xe on olóxica son esponsabilidade dos especialis as da educación en exclusi a. Ademais o p o esional da educación pon en ma cha as compe encias de SABER SER: p oxec o i al, imaxe p opia e pe soal, ac i udes, alo es e c enzas pa a a o ganización e in e acción e inalmen e o SABER ESTAR que une o compo amen o indi idual e g upal. G ado de au onomía, pa icipación e iabilidade nunha espos a écnica in eg al e aco de co aballo dou os p o esionais que es udan a ellez, o a ellen amen o en xe al e pa a o ien a , aseso a e es imula aos maio es en pa icula . En Requejo (2003) de ende que Pe e son (1976) acuñou po ez p imei a o e mo «Educa ional Ge on ology» aducido como Xe on oloxía Educacional ou Xe on oloxía Educa i a xun o as súas bases cien í icas. Nes e ma co eó ico como indican Colom e O e (2001) e O e e Ma ch (2007) as o ixes encón anse na Xe on oloxía ab indo campo dende a medicina pa a paula inamen e amplia se ca a a ou as disciplinas (psicoloxía da educación, an opoloxía da educación) con igu ando un «espazo cien í ico híb ido», que aspi a ao benes a o al do indi iduo. Es a o mulación eó ica si úa o campo de ac i idade en e as ciencias da educación e a xe on oloxía. Posiciona á xe on oloxía como ealmen e subs an i o e p incipal, sendo os e mos educa i o, ecolóxico, psicolóxico, sociolóxico,... adxec i os imp escindibles pa a acada me as conxun as que o p imixenio coñecemen o xe on olóxico equi e pa a o log o único e común da calidade de ida. Cabe acla a que se pa e dunha ciencia aplicada que a a de delimi a un espazo cien í ico que equilib a os con idos xe on olóxico e pedagóxico na educación «de», «con» e «pa a» as pe soas maio es a in de c ea unha in e ención educa i a e/ou pedagóxica ii pa a es es des ina a ios. Dende a epis emoloxía ecoñécese coma unha pos u a eó ica subal e nada do coñecemen o da Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-9- educación; po que o incapé asén ase nas edes socioeduca i as pa a ocupa se de como o coñecemen o xe on olóxico se aplica á ealidade educa i a do colec i o adul o e maio . A Xe on oloxía Educa i a, xa dende os anos sesen a se in e esou po conside a p io i a ia a dimensión educa i a do a ellen amen o. Colom e O e (2001) cen an o en oque educa i o da Xe on oloxía en es g andes liñas de ac uación, que son as seguin es: - Domina o medio social, his ó ico, económico, polí ico, cul u al e ecnolóxico no que as pe soas maio es i en, é dici , inc emen a os seus sabe es e coñecemen os. - Desen ol e a capacidade de ap endizaxe dende o pun o de is a cognosci i o, ins umen al e ac i udinal, é dici , inc emen a os sabe es p ác icos, o sabe ace , o ap ende a segui ap endendo. - Sa is ace as p eocupacións de o de mo al, es é ico e cul u al des e colec i o, é dici , desen ol e o sabe se , o desen ol emen o pe soal e solida io, o c ecemen o con inuo, as elacións sociais e a pa icipación social (Se dio Sánchez, 2008, 2009 y 2015). A Xe on oloxía Educa i a es á na on ei a en e a xe on oloxía e a educación o que nos indica que o coñecemen o eó ico en ma cado polas eo ías in e p e a i as e é xe ado polos Xe on ólogos. Nes a si uación os p o esionais da educación son os enca gados de a alia a aplicación dese coñecemen o á pa cela educa i a, po que a in e ención esól ese coa p esc ición de eg as alidadas polas eo ías in e p e a i as. Aínda que an o dende a Xe on oloxía Educa i a coma a Pedagoxía Xe on olóxica poida de ende se que a inalidade úl ima da educación das pe soas adul as e maio es sexa log a suxei os esponsables, independen es, ac i os, dignos, con inicia i a e comp omisos, con máis capacidade de p odución e análise en odos os sen idos, e c. Pa a a Xe on oloxía Educa i a o eixo p incipal é cons uí coñecemen o dende un desen ol emen o in e disciplina io onde a educación ca ece de sis ema concep ual p opio e es u u a eó ica consolidada; men es que pa a a Pedagoxía Xe on olóxica ou Xe on agoxía, o de e minan e é a educación xa non é o adxec i o senón o subs an i o coma coñecemen o especializado e especí ico que apo an os écnicos da educación, po e olución do coñecemen o da educación. Exis e un sis ema concep ual p opio e unha es u u a eó ica consolidada no p opio ámbi o da educación, como calque a ou o coñecemen o. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-10- En de ini i a, es as co en es xe an un discu so pedagóxico cien í ico es ablecendo unha elación eó ico-p ác ica e o mas de con igu a a unción pedagóxica e in e ención pedagóxica dis in as. A DIFERENZA es á no posicionamen o eó ico dende o que se c ea o coñecemen o, é dici , se son eo ías subs an i as ou in e p e a i as o que implica á a cons ución de ecnoloxías especí icas no p imei o caso e eo ías p ác icas no segundo (Gu ié ez e Ol ei a, 2012). 1.4. Dimensións cla e na a ención ás pe soas maio es no século XXI: Pe sonalización e in eg idade Cando alamos da «é ica do coidado» iii (Al a ado Ga cía, 2004; Comins Mingol, 2015; Da is, 2007; Gilligan, 2013) sabemos que é necesa ia pa a i i , con i i , sa is ace necesidades, cons uí p oxec os de ida e benes a indi idual e p oxec os comuni a ios e cidadáns en o no ó ben común, a igualdade e a solida iedade. O seu campo de acción cén ase an o no mundo ín imo e p i ado como no público, con igu ando indicado es que pe mi en alo a a o ma en que as pe soas poden oma as súas p opias decisións e como unha sociedade abo da o ecoñecemen o da dignidade humana, ga an e da unión en e de ei os e debe es así como in es i socialmen e, en e mos de cus os e e ec i idade. Camps (1998) ecolle as ca ac e ís icas da é ica do coidado baixo os pun os seguin es: 1) É unha é ica elacional, onde o ele an e é o ínculo coas pe soas. 2) Non se limi a só a cump i a lei, senón que lle in e esa unha aplicación si uacional. 3) Conside a que a acionalidade debe mes u a se coa emo i idade. 4) O cen o es á na implicación e comp omiso di ec o e pe soal cos demais. 5) Engade un en oque pa icula izado cunha isión do se humano como indi iduo au ónomo e lib e con necesidades e capacidades especí icas. Un Eu que ai asociado cos ou os (igualdade o mal e ecip ocidade complemen a ia). 6) Busca supe a a b echa en e o público e o p i ado. A cla e asén ase na econs ución dun suxei o a aigado nun con ex o sociocul u al, educa i o e polí ico, cunha his o ia pe soal e iden idade xun o á expe iencia a ec i o- emocional conc e a. A in eg ación des es elemen os equi e que se desen ol a cun en oque global e local (glocal ix ) á ez que diac ónico das necesidades que esixen se a aliadas Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-11- con inuamen e po mo dos cambios que an xu dindo ó longo do espazo e empo, é dici , ao longo da ida do se humano. A p io idade eside no ecoñecemen o de cada pe soa como un se singula e alioso, a o ecendo a au onomía das pe soas maio es e a in e dependencia des as co seu en o no social sen esquece a posibilidade dun apoio na coope ación coidadosa que con igu a ía unha cidadanía glocal. 1.4.1. A ención In eg al (AI) A AI é cla e na con igu ación do con ido des e TFG. A ele ancia do ocablo en ma cada, na ac ualidade, po se obxec o de es udo desde dis in as pa celas da ealidade. Po exemplo: Sani a ia, educa i a e social. Dende os dis in os se izos eclámase colabo ación e apoio coo dinado en e ni eis e sis emas. Es a con igu ación sis émica iníciase coa de inición que a OMS (2002a) p onuncia ó ecoñece a AI como aquela que eúne in e sións, p es acións, xes ión e o ganización de se izos de diagnose, coidado, a amen o, ehabili ación e p omoción da saúde x . En de ini i a, busca mello a os se izos en elación ó acceso, e iciencia, calidade e sa is acción dos usua ios e p o esionais que o execu an. Pola súa pa e Rod íguez Rod íguez (2013, p. 25) ala da AI nos seguin es e mos: “aquela que se log a cando, á ho a de plani ica se izos e p og amas di ixidos a pe soas con necesidades de apoio, se con emplan de xei o holís ico odos os ámbi os que nos cons i úen como pe soas e as necesidades anexas ós mesmos”. Ga an i a p ác ica da AI no modelo de AXCP implica pa i dos seus p incipios ei o es. Pa a Rod íguez Rod íguez (2013) un des es denomínase como «in eg idade», é dici , aquel que concibe á pe soa coma un se muldimensional, no que in e ac úan aspec os biolóxicos, psicolóxicos, educa i os, sociais e ambien ais, e c. Como u u a p o esional da Educación, Educado a Social, dende o ámbi o da educación p egun ámonos: que signi ica ala de in eg idade? Pode habe máis dunha espos a, pe o dende o coñecemen o da educación e a Pedagoxía Xe on olóxica como ámbi o implica cen a nos nunha pedagoxía das dimensións xe ais de in e ención (ámbi o xe al de educación) que nos pe mi a c ea un p oceso de ensinanza-ap endizaxe aco de coa necesidade de a ende a odas as dimensións do se humano (In elec ualidade: in elixencia- cognición = pensa , Von ade- oli i a = que e , A ec i o-emocional = sen i , Ope a i a- Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-12- in encional = elixi e ace , P oxec i a-mo al = decidi e ac ua e C ea i a= c ea ) na con igu ación que o home ealiza do seu p oxec o de ida. Ademais, dende o ámbi o de educación xe al damos con a dos alo es (expe iencia axiolóxica) educa i os e as compe encias xi pa a a ida pe soal, educa i a, social e p o esional Tou iñan e Longuei a (2016). 1.4.2. Concep ualización da A ención Xe on olóxica Cen ada na Pe soa (AXCP) A AXCP é un modelo anco ado na pe sonalización e in eg idade da a ención en endendo que cada indi iduo é cons uído como pe soa en p ocesos de ape u a e comunicación cos demais. Con é ese en axen e cen al e ac i o da súa ida. O obxec i o non consis e exclusi amen e en indi idualiza a a ención, senón en empode a á pe soa dende a elación social, pa a que ela mesma poida segui xes ionando o seu de i i al e omando decisións; pois ecoñecemos no indi iduo o de ei o a p o agoniza a oma de decisións que a ec an ó desen ol emen o i al. Pa a pode uni e saliza que debemos en ende po AXCP é p eciso e como pun o de pa ida a dignidade da pe soa, un a ibu o que nos é in ínseco a odos en cada unha das e apas i ais e que é o eixo sob e o que se undamen a es e pa adigma. De aí a ob iga de p ese alo na súa in eg idade debendo cen a se nos aspec os máis sensibles, como poden se : o espec o absolu o pola in imidade, as c enzas, a iden idade e imaxe, o de ei o a desen ol e o seu p oxec o de ida, e c. O espec o á dignidade pa e da p emisa de que odos somos iguais xii , en de ei os e debe es, e odos me ecemos un bo a o (SEGG, 2002; SEGG, 2006; SEGG, 2011 e SEGG, 2012a). Polo an o, os p incipios da é ica deben p esidi an o a p ác ica p o esional (deon oloxía p o esional) como a de odos os axen es que deseñan e plani ican accións na a ención ás pe soas maio es (Xun a de Galicia, 2012 e Xun a de Galicia, 2016a). O modelo da AXCP en como undamen o unha se ie de p incipios e de ei os e e idos ás pe soas ás que se di ixe a a ención e uns c i e ios me odolóxicos que an posible o seu cump imen o [Ve Táboa 1, Anexo 2]. Non exis e unha de inición única e consensuada da AXCP debido á di e sidade e ó alcance que aba ca o concep o, de al xei o que nos a opamos con múl iples achegamen os ó e mo que a ían en unción da pa cela da ealidade na que se aplica. Incluso den o dun mesmo espazo écnico- p o esional os e mos emp egados adqui en di e en es ma ices. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-13- Ma ínez Rod íguez (2011, p. 39) p opón o e mo AXCP sinalando que é “un en oque onde a pe soa, dende a súa au ode e minación na busca da calidade de ida, é o eixo cen al das in e encións p opias e p o esionais”. Nes a liña, O IMSERSO (2015). sinala que, coida ás pe soas maio es non consis e exclusi amen e en o ece unha se ie de se izos e a encións. Implica da espos a a moi as si uacións e necesidades aco des cos cambios asociados á mode nidade. T á ase de acili a apoios e no as opo unidades de ida. A AXCP é unha p opos a no log o do benes a do xe on e dende a a ención p o esional e con ou os axen es ( amilia, amigos,...); un modelo que nos pe mi e gaña na calidade de ida das pe soas que necesi an axudas e apoios, pe o amén na dos p o esionais que se comp ome en día a día cunha boa p axe écnica. Na guía de AXCP elabo ada po Ma ínez Rod íguez (2011) con igu a os ca o elemen os básicos que se in eg an nes e ma co eó ico pa a in e i : a) Os p incipios ei o es, que o ien an de o ma xené ica os obxec i os das in e encións e os c i e ios écnicos. b) Os asun os impo an es e conside acións en que se conc e an os p incipios ei o es en elación cos axen es e con ex os de in e ención co iá. c) As opcións me odolóxicas aco des ós p incipios e conside acións. d) As pau as e con idos pa a a boa p axe, incluíndo a iden i icación dos iscos no día a día. Rod íguez Rod íguez (2013, p. 74) ai e e encia nos seus esc i os á A ención In eg al Cen ada na Pe soa (AICP), o ien ada ca a ás pe soas que se a opan nunha si uación de discapacidade ou dependencia, e de ínea como aquela que “p omo e as condicións necesa ias pa a a consecución de mello as en odos os ámbi os da calidade de ida e benes a da pe soa, pa indo do espec o pleno á súa dignidade e de ei os, dos seus in e eses e p e e encias e con ando coa súa pa icipación e ec i a”. 1.5. Conclusións T as a inalización des e p imei o apa ado do TFG debemos e cla as as ideas cha e, que esumimos do seguin e xei o: - A ellez é o esul ado dun p oceso de a ellen amen o con modi icacións e ans o macións ine i ables e i e e sibles que se p oducen nos se es i os, sendo o Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-14- inal a mo e. Debe se en endida baixo os seguin es pun os de is a: o gánico- biolóxico, psicolóxico, uncional, labo al, demog á ica ou poboacional e social. - En ellece non debe se conside ado como algo nega i o, pois á ase de algo na u al e ine i able. A a ención especializada e especí ica dos maio es cen a ase en mello a a saúde, a au onomía e a p odu i idade dos cidadáns de máis idade. De aí a ob iga o iedade de adop a o e mo «a ellen amen o ac i o» pa a exp esa o p oceso polo que se consigue es a idea. - A Xe on oloxía Educa i a cons úe coñecemen o dende un desen ol emen o in e disciplina io onde a educación ca ece de sis ema concep ual p opio e es u u a eó ica consolidada; men es que pa a a Pedagoxía Xe on olóxica, o de e minan e é a educación xa non é o adxec i o xe on olóxico/a, senón o subs an i o coma coñecemen o especializado e especí ico que apo an os écnicos da educación, po e olución do coñecemen o da educación. - A AXCP busca a pe sonalización e in eg idade da a ención en endendo que cada indi iduo é cons uído como pe soa en p ocesos de ape u a e comunicación cos demais. P e ende que cada pe soa sexa axen e cen al e ac i o do seu exis i . 2. CARACTERIZACIÓN DO MODELO DA AXCP Nes e segundo pun o aden ámonos na A ención Xe on olóxica Cen ada na Pe soa (AXCP) como unha boa p ác ica p o esional xe on olóxica encamiñada a coida e p o exe aos maio es sen esquece empode alos dende o man emen o e desen ol emen o das súas capacidades (es ean limi adas ou non) a in de e con ol da súa ida co iá pa a ga an i o seu benes a e a calidade de ida dende a dignidade. 2.1. In odución Algo que é p eciso ecalca nes e apa ado, aínda que poida se conside ado e iden e, é que as pe soas dende o mesmo momen o do nacemen o iniciamos o p oceso do a ellen amen o. Todos en ellecemos e ao longo do ciclo i al dámoslle dis in as conside acións á ellez a medida que ansi amos po il. Debido ó aumen o da espe anza de ida conseguiuse i i máis anos (benes a e calidade de ida) e amén que cada ez sexan máis as pe soas que log an acada unha idade a anzada (cambios impo an es na pi ámide poboacional). Des e xei o, é de e minan e ace mención ós dis in os se izos que p es an Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-15- coidados de longa du ación ás pe soas maio es (en moi os casos en si uación de axilidade e/ou dependencia), achegándose e explo ando os di e en es ma cos de a ención e ins umen os que pe mi an en ellece e ecibi coidados semp e espec ando a dignidade, a p ese ación de de ei os e debe es e, sob e odo, aumen ando a calidade de ida e o benes a an o ísico como men al e emocional das pe soas que eciben asis encia p o esional. O que p e endemos median e a AXCP (Ma ínez Rod íguez, 2016) é si ua á pe soa usua ia no cen o do se izo, o ganización e p oceso de a ención, pa indo do ecoñecemen o da súa singula idade e do espec o á súa au onomía uncional e pe soal, é dici , dende o seu p opio modo de ida incluíndo, e iden emen e, os seus desexos e p e e encias que acili en elixi a mello opción. Es e ma co de acción pe mi e desen ol e di e en es medidas no en o no ísico, social e o ganiza i o, co in de p omo e a calidade de ida das pe soas que p ecisan coidados e ap ende o au ocoidado. Es e modelo é unha o ma de en ende a elación asis encial na que a pe soa é p o agonis a ac i a, e an o o en o no como a o ganización se con e en nos seus apoios pa a desen ol e os p oxec os de ida e asegu a o seu benes a . Den o de odos os se izos que dispensan coidados de longa du ación en España, a AXCP é un modelo que es á escasamen e implan ado, aínda que nos úl imos anos an o o modelo coma os seus en oques es án sendo obxec o de g ande in e ese no sec o , debido á c ecen e consis encia de que o modelo ac ual p edominan e é sen dúbida mello able; pois as pe soas maio es a pesa es de que moi as p ecisan duns coidados especí icos, deben segui i indo segundo as súas decisións e desexos, podendo eles mesmos/as e con ol sob e a súa a ención e ida co iá. A con inuación, p ocede emos a ca ac e iza o modelo da AXCP, mos ando o pe co ido his ó ico, dende os seus inicios a a a si uación ac ual. 2.2. A AXCP: E olución his ó ica e si uación ac ual No lib o de Ma ínez Rod íguez (2016a) i ulado La A ención Cen ada en la Pe sona en los se icios ge on ológicos: Modelos de a ención y e aluación, explica que no ela i o á AXCP é moi ecuen e a ibuí a súa o ixe a Ca l Roge s, o psico e apeu a que o mulou a Te apia Cen ada no Clien e (Roge s, 1980 e 1996). Di a e apia pa e da hipó ese cen al de que o indi iduo posúe en si mesmo os medios pa a a au ocomp ensión e pa a o cambio do Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-16- concep o de si mesmo, das ac i udes e do compo amen o au odi ixido (Roge s y S e ens, 1980 e Roge s e F eibe g, 1996). Roge s (2012) apos a pola denominación de «Clien e» on e a «Pacien e»; pois o clien e pe manece coa esponsabilidade e libe dade sob e o p oceso e apéu ico como un axen e ac i o, men es que o pacien e adop a unha posición doen e e máis pasi a. Tendo en con a as ecomendacións an e io es es e psico e apeu a insis e na impo ancia das ac i udes e as calidades nunha boa e apia, des acando p e e en emen e es (Roge s, 1980 e 1996): a) Acep ación incondicional e posi i a da pe soa na busca de axuda. b) A empa ía, é dici , a capacidade de en a no mundo do ou o, de poñe se no seu luga e chega a comp ende as súas i encias e expe iencias. c) A au en icidade ou cong uencia, que pe mi en o diálogo since o e cons u i o cos demais. As achegas de Roge s o on asladándose a di e en es campos de in e ención onde dis in os p o esionais man eñen elacións de axuda como é o caso da educación, onde se ala de a ención cen ada no alumno; a saúde, onde se emp egan e mos de medicina ou saúde cen ada no pacien e; ou a discapacidade, onde se ai e e encia á plani icación cen ada na pe soa (A ias Gallegos, 2015; Nye, 2002; Palacios, 1984; Pezzano de Vengoechea, 2001 e Tho ne, 2003). Den o des es espazos de in e ención, pola súa p oximidade e in e ese pa a a xe on oloxía, de e émonos na aplicación des e en oque ás pe soas con discapacidade xiii . Nes e campo xo de en o no ós anos 70 a Plani icación Cen ada na Pe soa como un mo emen o de ei indicación dos de ei os das pe soas con discapacidade e, especialmen e, en o no á no malización en países como Canadá, EEUU e Reino Unido. O seu p incipal p opósi o e a, e é, a de ensa da au ode e minación e a isibilización das capacidades des e g upo social, na p ocu a de ins umen os e p ocedemen os que pe mi an acada di os obxec i os. Dende a eo ía humanis a xun o ao en oque cen ado na pe soa de Ca l Roge s sus én ase unha Plani icación Cen ada na Pe soa en endida como unha me odoloxía acili ado a pa a que a p opia pe soa poida planea as me as que quei a acada pa a mello a a súa o ma de i i , au ocoida se e se coidado. Pa a is o é p eciso, se a pe soa p esen a unha a ec ación g a e, posibili a o exe cicio da súa au ode e minación de xei o Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-17- indi ec o; é dici , mediada po ou os, o ecendo un g upo social e e encial así coma os apoios que a di e sidade uncional que padece o equi a. Ou a igu a a des aca nos inicios da AXCP é Tom Ki wood (Ki wood y B edin, 1992), o cal como undado dun g upo especializado en demencia denominado B ad o d Demen ial G oup encá gase de deseña p incipios de a ención especializada pa a busca o axus e a inalidade de: cen ada na pe soa. É dici , conse a en odo momen o a condición de pe soa, aínda que as súas capacidades cogni i as non sexan co ec as. Ki wood emp ega o concep o de «Condición de pe soa» (pe sonhood) ó conside a que o es a us de se humano é ou o gado polos demais nas elacións in e pe soais que acon ecen no medio social. Di a condición de pe soa esúmese no ecoñecemen o que lle ou o gamos a calque a suxei o con espec o e con ianza. Conside ando as ideas an e io es, Ma ínez Rod íguez (2011), no que acon ece á a ención ás pe soas maio es que p ecisan coidados, ecoñece que o modelo da AXCP se iu en iquecido dende achegamen os que p oceden de es on es: as decla acións e consensos in e nacionais sob e como a o ece un a ellen amen o posi i o, a é ica do coidado e os a ances do coñecemen o cien í ico cada ez con máis ca ác e in e disciplina e/ou mul ip o esional. A AXCP alíñase coas no ma i as nacionais e in e nacionais que p e enden des aca o espec o á dignidade e a p o ección de de ei os como a in imidade, a au onomía mo al ou a inclusión social. Es e modelo oma como e e en e esencial a bioé ica xi e os seus p incipios (non male icencia, xus iza, au onomía e bene icencia) como ma co esencial pa a de ini a calidade asis encial e as boas p ác icas p o esionais, esul ando de especial alo como mé odo delibe a i o an e as si uacións co iás onde se p oducen con li os de alo es e é p eciso a opa solucións. 2.3. A dignidade da pe soa como pun o de pa ida Como xa omos a ando ó longo des e documen o, é p eciso esal a e insis i en que a AXCP é un modelo que apos a po unha isión da calidade de ida asis encial, onde a dignidade da pe soa, “o espec o á súa singula idade e o de ei o ó con ol da súa p opia ida son alo es nuclea es” (Ma ínez Rod íguez, 2013a, p. 6). Nes as conside acións p e ias B ooke (2013) iden i ica ca o ac o es ou á eas da AXCP. Pa a es e au o o modelo en ca o ac o es igual de impo an es odos eles, con independencia da súa o de po que es ablece que cada un deles suma unha pa e ó seu o al, Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-24- Asume que a capacidade de ap ende non desapa ece nunca e con inúa du an e oda a ida do indi iduo, podéndose ac ualiza a calque a idade e en calque a si uación. O que si se modi ica é a necesidade de que os écnicos de educación adap en os con idos ás demandas que eñen as pe soas maio es (Pe sonalización do p oceso de ensinanza/ap endizaxe). As azóns que his o icamen e impulsa on a de ensa do p incipio educa i o da Educación Pe manen e a eo de di e en es ámbi os son os que ecolle Requejo Oso io (2003) cando a i ma as seguin es pun ualizacións, que en algún momen o amén omos ac ualizando cos cambios que se de on en e 2003 e a ac ualidade: 1) Razóns epis emolóxicas: e olución dos coñecemen os, a súa ápida ans o mación demanda unha ap endizaxe cons an e que se con e e na necesidade de «ap ende a ap ende ». 2) Razóns ecnolóxicas e labo ais: endo en con a o cambio dos sis emas de emp egabilidade co p og eso cons an e que imp imen as no as ecnoloxías, e unido ás econcep ualizacións do e mo aballo que le a án asociado os axus es ás no as cuali icacións e ó es ilo de o mación con inua, es amos en disposición de a i ma que as accións ans o mado as an dende o século XXI en dian e (Valca ce, Rego e Rial, 2016). 3) Razóns sociocul u ais: o noso pun o de pa ida é a ansmisión da cul u a dunha xe ación a ou a, ademais de es ablece espazos pa a a pa icipación popula . Es es e mos eñen cabida en odos os p ocesos educa i os ( o mais, non o mais e in o mais) a a aba ca p ac icamen e a in eg idade da ida. Des e xei o, dende unha pedagoxía que en en con a as dimensións xe ais de in e ención, a ogamos po ala dunha educación in eg al que ecoñeza a educación de odas as dimensións dos indi iduos [In elixencia-In elec ual-Cognición (pensa ), Von ade- oli i a (que e ), A ec i idade-Emocións (sen i ), Ope a i a-in encional (elixi , ace ), P oxec i a-mo al (decidi , ac ua ) e C ea i a (c ea , cons uí )] (Tou iñán, 2015, 2016a y b y Gu ié ez 2016) que ai es u u a a sociedade ac ual e a u u a na medida en que a educación, a o mación e a ap endizaxe an a se os p incipais ec o es de iden i icación, pe enza e p omoción social. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-25- A Educación Pe manen e/ao Longo da Vida debe ma e ializa se en di e sas o mas de ensinanza-ap endizaxe de ca ác e plu idimensional. Debe pe mi i ás pe soas oma conciencia de si mesmas e do seu medio, desempeña a unción social no mundo do aballo e na ida pública po medio do «sabe », «sabe ace », «sabe se e es a » e «sabe con i i » (Delo s, 1996). Foi na década dos no en a, as a publicación do In o me Delo s (1996) cando xu diu o concep o de «Educación ao Longo da Vida» como éplica dos des íos da Educación Pe manen e (Muñoz Galiano, 2012). Con es e concep o p e éndese da unha no a cosmo isión á comp ensión e á p axe do que a educación debe se hoxe en día. A Educación ao Longo da Vida non só se cen a na ins ución ou na exclusi a ap endizaxe de coñecemen os, senón que amén especialmen e no o ma i o e no educa i o. T á ase dunha no a concep ualización da educación que e alo iza aspec os é icos e cul u ais, o coñecemen o dun mesmo e do en o no pa a ace do indi iduo un memb o máis dunha amilia, dunha comunidade educa i a e social, un cidadán, pe o amén un p odu o de coñecemen o e alguén que colabo a cos demais (O ega Es eban, 2005). A Educación ao Longo da Vida é un «con inuum» que aba ca dende que o se humano nace a a que mo e, e non se a a só dun espazo o al, global e i al, senón amén dun cons uc o concep ual que anscende a idea da educación ci cunsc i a a un espazo e empo delimi ado da ida que, ao menos dende a Ilus ación, enma cábase no ámbi o ins i ucional da escola, pe o na ac ualidade con é ese nun concep o amplo onde ins au a as expe iencias de ensino-ap endizaxe. A Comisión Eu opea de ine a Educación ao Longo da Vida coma “ oda ac i idade de ap endizaxe ú il, con ca ác e pe manen e, encamiñada a mello a os coñecemen os, as ap i udes e a compe encia” (Eu idyce-Cede op, 2001, p. 107). A Educación ó Longo da Vida debe o mula se como p oxec o eminen emen e ac i o, pa icipa i o e cons u i o, median e o cal se disciplinan expec a i as, op imizan capacidades e se omen a a libe dade e a au onomía (Muñoz Galiano, 2012). Nes e sen ido, a educación das pe soas maio es, ó igual que a ellez, debe conduci a cons ucións baseadas no pa adigma da expe iencia, o diálogo e a anscendencia. Após ase pois, po unha no a concepción de educación que log e espe a e es imula as no as posibilidades de desen ol emen o pe soal, social e cul u al, as cales i án exp esadas a dis in os i mos. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-26- 3.3. A AXCP e o Educado Social: Obxec i os e uncións Na AXCP a in e ención do/a Educado /a Social esponde ós p incipios xa ecollidos nou o apa ado des e TFG (2.4. Sen idos e signi icados den o da AXCP), es a a ención especializada de ende o desen ol emen o do seu p oxec o i al, cuxa o ien ación é pe mi i que os nosos maio es dean con a da súa his o ia pe soal e emocional, amilia , educa i a e sociocul u al. No ano 2017 o slogan do día In e nacional da Educación Social dedicouse á «Educación Social, un comp omiso coas pe soas». Fei o que nós, nes e caso, si uamos no colec i o das pe soas maio es. Como xa se plasma no documen o «Comp omiso de Se illa 2016 x ii » dende a p omoción de alo es solida ios e a po enciación do comp omiso c í ico e au oc í ico [Re is a de Educación Social (RES), 24, 189-190 (2017)]: “As o ganizacións que ep esen an a nosa p o esión o ien a anse á mello a da ida das cidadanías e a di undi a u ilidade social do exe cicio p o esional, sendo un ins umen o pa a o ecoñecemen o da Educación Social” (RES, 2017, p. 190). Segundo a Asociación Es a al de Educación Social (ASEDES, 2007, p. 12) e o Colexio de Educado as e Educado es Sociais de Galicia (CEESG, 2008, p. 37), iden i ican a Educación Social coma un de ei o do capi al humano, si uado nun espazo e nun empo que ecnicamen e a p esen an coma unha p o esión de ca ác e pedagóxico xe ado a de ínculos en e os con ex os educa i os e as accións mediado as. O seu ámbi o compe encial posibili a: “- A inco po ación do suxei o da educación á di e sidade das edes sociais, en endida coma o desen ol emen o da sociabilidade e da ci culación social. - A p omoción sociocul u al, ecoñecida como a ape u a ás no as posibilidades da adquisición de bens cul u ais, que amplíen as pe spec i as educa i as, labo ais, de ocio e pa icipación social.” Algúns dos obxec i os p incipais do Educado Social á ho a de aballa coas pe soas maio es son os que Pino (2001) iden i icou nun de e minado momen o, pe o dada a di e enza empo al oi necesa ia unha mello a que nos ace case ao momen o ac ual. Di a au o a ecolle os seguin es elemen os: Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-27- - Mello a o benes a ísico, men al e emocional x iii do ancián eliminando hábi os e cos umes noci as e modi icándoas en hábi os saudables. Diminuí os ac o es de isco exis en es no medio, así como omen a o au ocoidado. - Es imula uncións e habilidades cogni i as e emocionais a a és de ac i idades: ísicas, men ais, e de co e a ec i o-emocional, sociocul u ais e ec ea i as coa inalidade de omen a o seu ni el de pe cepción, a ención e memo ia. - Fomen a os lazos de comunicación, pa icipación e a con i encia dende a con igu ación de unhas boas elacións in a e in e pe soais. - Valo a a impo ancia do diálogo pa a a esolución pací ica de con li os. - Desen ol e a ecupe ación e ehabili ación do adul o maio que poida es a en e mo, op imizando as súas posibilidades de ecupe a a au onomía an o a ni el ísico, psíquico, social e emocional. - Face que o empo de lece das pe soas maio es adqui a un pleno sen ido educa i o e de desen ol emen o humano no p opio gozo de ealiza a ac i idade [pedagoxía do lece , ocio humanis a] (Cuenca Cabeza, 2001). - Desen ol e a capacidade lúdica e c ea i a con espazos onde os nosos maio es poidan goza das súas cos umes e do seu empo de lece axei adamen e sen esquece a posibilidade de ealiza ac i idades in e xe acionais con nenos e mozos a a és dos xogos ( adicionais, mode nos …) Sánchez e Díaz (2005). Pa a que as pe soas poidan e un a ellen amen o ac i o e/ou exi oso é p eciso aballa dende os concep os de au oxes ión, au ode e minación, au oimaxe, au oconcep o, au oes ima e au onomía pe soal en e ou os, apoiando o desen ol emen o e man emen o das compe encias xix de cada unha das pe soas, e in en ando ea a pe da des as cunha in e ención dende a animación es imula i a que apo e con inuidade ós p ocesos de habili ación e ehabili ación en con ex os no malizados (Eduso, 2006). Nes a liña, o papel do/a Educado /a Social é moi ele an e e signi ica i o, semp e enma cado no aballo in e disciplina , asegu ando a calidade de ida das pe soas maio es. As súas liñas de ac uación son as que o ien an, encamiñan e di ixen a súa labo : - Deseño de p og amas de es imulación e man emen o de capacidades pa a o desen ol emen o de des ezas na ida co iá da pe soa maio . - Deseño de apoios indi iduais na consecución do p oxec o de ida. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-28- - Acompañamen o e elación de axuda á pe soa a endida e á súa amilia no p oceso de a ellen amen o - In e ención e a ención nas habilidades básicas da ida dia ia, nas habilidades ins umen ais e na mobilidade co in de mello a a súa au onomía, as elacións sociais e a a ec i idade. - Desen ol emen o de p og amas p e en i os e habili ado es. O ámbi o da ellez é, pa a o educado social, un campo no que pode desen ol e plenamen e o seu pe il p o esional, que aba ca unha in e ención en odas as dimensións da pe soa dende a animación, a es imulación, a p e ención, a elación de axuda e a habili ación. 3.4. Accións dende a Animación Sociocul u al (ASC) e o empo de lece pa a omen a a AXCP Á ho a de ala de empo de lece , é p eciso explica que é algo que en de e minado pola ac i ude, o signi icado e a i encia pe soal. T á ase dunha p ác ica elixida e desexada, inhe en e ao desen ol emen o humano, onde se c ean no as ap endizaxes coas que se man eñen ínculos co mundo da emo i idade (Felpe o, 2015). A ocupación do empo de lece es á moi condicionada, an o po ac o es sociais como po ac o es xe acionais. A educación ecibida, a di e enciación de ac i idades en e homes e mulle es, as condicións de saúde de i ada en e ou as cousas dos es e eo ipos sociais … odo is o son ac o es moi impo an es na ho a de indaga en como ocupan o seu empo lib e as xe acións ac uais de pe soas maio es. No que se e i e á colec i o dos maio es, o lece pasa a e unha unción supe io ás ou as e apas da ida po que xa non es á inculado ó aballo emune ado e adoi an, en xe al, e menos ca gas amilia es. Fai uns anos dicíase que as pe soas que dispoñían de maio empo lib e e an os nenos e os xubilados. Se po empo lib e en endemos un empo sen necesidade de ealiza ningunha ac i idade ob iga o ia como o aballo ou a o mación, é p obable que es eamos no ce o. De aí a necesidade de acla a a di e enza en e empo lib e e empo de lece . O lece iden i ícase con oda ac i idade gus osa que es a iamos dispos os a ealiza sen que nos pagasen nada, sendo un modo de exp esión e desen ol emen o aco de coa Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-29- pe sonalidade de cada un. Goza do lece non é ma a o empo, senón i ilo (Cuenca Cabeza, 2001). Se alamos dun concep o de lece humanis a onde se aba ca un desen ol emen o in eg al (cul u al, social, ecolóxico..) es a expe iencia i al de lece non acon ece nun espazo balei o, acon ece nun en o no e nunha con o na; polo an o es a dimensión social é o que une es e empo xubiloso coa Animación Sociocul u al (ASC) e o Desen ol emen o Comuni a io (DC) que iden i ican as dis in as comunidades onde se poida mo e o suxei o ( amilia-ba io, cidade, concello …). En amos nunha elación de pa icipación do en o no que se con e e en axen e educa i o dese empo de lece (pedagoxía do lece ). Conside amos ecnicamen e a ASC como a acción comuni a ia que en como unción busca que os indi iduos ou g upos pa icipen no seu p opio desen ol emen o pe soal e social. A ASC busca desen ol e as ap i udes da pe soa no g upo, de ca a a pa icipa no seu en o no social e ans o malo (Ande -Egg, 2000). A ac i idade é un cla o indicado da calidade de ida global das pe soas maio es. O ei o de se unha pe soa ac i a implica di ec amen e e saúde xx , elacións sociais, independencia e au onomía, e c. Pa icipa de xei o ac i o na amilia e na ida comuni a ia do en o no(ba io, cidade, concello, …) eñen signi icados di ec os co benes a e a calidade de ida. Os nosos maio es na ac ualidade o on med ando e desen ol éndose emp egando o seu empo sen o mulacións. A cul u a do ocio que impe a ac ualmen e es á moi lonxe da ealidade sociohis ó ica na que i i on as pe soas maio es, med ando es es nun ambien e no que o aballo e a o único medio e in das súas idas. Sendo is o unha pequena di icul ade pa a que ago a na ellez se poidan adap a a i i o empo de lece (IMSERSO, 2007). Cabe dici que dende o ano 2015 a a a ac ualidade es á a muda conside ablemen e o pe il do colec i o das pe soas maio es, así coma a súa o ma de goce do lece . A ASC, pa a acada o expos o nas liñas an e io es, p ecisa de ende os seguin es p incipios (Ca ide, 2005): - Un conxun o de p ác icas sociais e cul u ais abe as á pa icipación de indi iduos, g upos, comunidades, asociacións, ins i ucións, e c. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-30- - Con e e ao público-espec ado en p o agonis a-ac o , a ianzando a súa condición de cidadán. - De ende unha me odoloxía ac i a e que p omo a a implicación, con p ocesos asen ados na comunicación e no diálogo social. - Recoñece posi i amen e as iden idades cul u ais de cada comunidade ou país, da súa di e sidade e do plu alismo que ca ac e iza ás pe soas (a di e sidade como un alo ). - Dende o ámbi o da educación a icula unha isión pedagóxica do p oceso que desen ol e, man endo unha capacidade de análise,así como a o ganización, exp esión e alo ación dos seus log os. - Nunha sociedade en con inuo cambio acon ecen di e sas uncións no conxun o do medio social ac ual. Exemplos des a ans o mación son: a in eg ación e adap ación dos indi iduos e g upos sociais, o desen ol emen o cul u al de g upos e indi iduos, e c. O papel que ocupa a Educación Social na ASC e no DC é TRANSFORMAR as condicións que impiden e/ou limi an a ida das pe soas no seu medio social, median e a p omoción dunha mello a signi ica i a do seu benes a e calidade de ida, e a in eg ación do educa i o na sociedade e do pedagóxico no aballo social. Dende a ASC, a Educación Social p esén ase como un axen e de cambio e dinamización social. A ela e í ense as polí icas e p og amas que buscan unha maio pa icipación e p omoción dos di e en es sec o es da poboación e das súas cul u as, chamados a se suxei os ac i os na e eb ación e cohesión social (Muñoz Galiano, 2008). Nes a liña, o/a Educado /a Social asume así a unción de p omo e a pa icipación do indi iduo en cues ións an o pe soais como colec i as da ealidade social ca a a mello a da calidade de ida; é dici , aqueles que lle a ec an como en e indi idual e as que con i en o seu ca ác e de se social. Tendo en con a o pe il p o esional do/a Educado /a Social que se es ablece nos documen os legais (AIEJI, 2003, ANECA, 2005a y b; ASEDES, 2007 e CEESG, 2008) e as ca ac e ís icas do modelo da AXCP, podemos eadap a ambos elemen os pa a con igu a un no o espazo p o esional no ámbi o da Educación Social. Po an o, as uncións cla e que odo bo p o esional da Educación Social debe cump i á ho a de aballa den o do modelo Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-31- da AXCP, pa a des e xei o pode acada un cambio posi i o na ida dos nosos maio es e do seu en o no son as seguin es: - Sensibiliza e in o ma ás pe soas maio es, ós p o esionais e ás amilias, acendo incapé nos bene icios e cambios que supón es e modelo de a ención. - A ende ás necesidades e p oblemá icas dos suxei os, p omo endo o seu desen ol emen o (madu ación da pe soa, cons ución da iden idade pe soal e au onomía) con dedicación, en ega e implicación pe soal e p o esional (Piñei o Fe nández, 2016). - Log a un lide ado do cambio in e no e compa ido, esul ando imp escindible o es o zo po pa e do equipo in e disciplina (Educado /a Social, Te apeu a Ocupacional, Psicoxe on ólogo/a, Xe on ólogo/a, Médicos e En e mei os/as, Auxilia es de En e me ía, Xe ocul o es/as, e c). É p eciso ademais, con a cun lide ado dos esponsables das o ganizacións e dos seus ecu sos pa a eo ien a es e concep o de a ención a in de le a a cabo as modi icacións o ganiza i as p ecisas (no caso de que o maio es ea ins i ucionalizado). Ou a o ma de man e es e sis ema de ac uación pode se es ablecido coa adminis ación local nos p og amas de A ención Domicilia ia. - A alia e e isa a nosa p ác ica p o esional dia ia; pois é p eciso coñece ben a si uación de pa ida pa a así pode cons a a ecnicamen e o impac o dos cambios (ac uación ans o mado a). Di a a aliación debe se deseñada endo en con a ás pe soas maio es, ós p o esionais e ás amilias, e debemos con empla semp e con p io idade odas as a iables elacionadas co benes a e calidade de ida. - Aco da po consenso as medidas e os cambios que se an le a a cabo, sendo lexibles e abe os ca a a no as p opos as que aian xu dindo , asegu ando que sexan aco des ó modelo de a ención es ablecido. O concep o de cambio man én un mo emen o cíclico adap ado ao des ina a io, ao espazo , ao empo e aos dis in os écnicos p o esionais. - Iden i ica pe iodicamen e o p oceso a alia i o do modelo que mida log os e mello as a in de acili a o a ance e a consolidación do mesmo na A ención Pe sonalizada dos maio es. A busca de mello as con inua implica sabe compa i o coñecemen o xe ado, pa a des e xei o pode apoia o a ance e a consolidación des e no o modelo de a ención ás pe soas maio es. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-32- - Media no p oceso de acompañamen o co in de acili a as elacións in e pe soais, minimiza as si uacións de con li o/duelo e p opicia no as e amen as pa a o desen ol emen o pe soal, social e cul u al. As compe encias p o esionais básicas, é dici , os sabe es e ac i udes que odo Educado /a Social debe e á ho a de aballa no modelo de in e ención da AXCP, e de i ando das uncións que acabamos de ci a , son as seguin es: - Se capaz de analiza as necesidades e p oblemas dos maio es pa a des e xei o pode axuda no seu desen ol emen o in eg al (cons ución pe soal e au ónoma). - Pe icia pa a iden i ica os di e en es luga es que xe an e posibili an un desen ol emen o da sociabilidade, a ci culación social e a p omoción social e cul u al no en o no do adul o maio . - Capacidade pa a po encia as elacións in a e in e pe soais, plani icando a acción sob e o suxei o e os di e en es g upos que con o man a comunidade. - Sabe cons uí e amen as e ins umen os pa a en iquece e mello a os p ocesos educa i os e sociocul u ais. Pa a que o Educado /a Social poida le a a cabo es a no a in e ención é p eciso unha ac i ude lexible e coa capacidade de adap a se ás necesidades dos maio es, apos ando po unha isión de e minada de calidade asis encial, onde a dignidade de cada pe soa, o espec o á súa singula idade e o de ei o ó con ol da p opia ida son alo es nuclea es. 3.5. Conclusións Nes e e cei o e úl imo apa ado do p esen e TFG, é p eciso des aca a impo ancia que o Educado Social en no ámbi o da A ención Xe on olóxica cen ada na Pe soa como axen e ac i o que a o ece e omen a a ans o mación das condicións que an que as pe soas maio es non poidan desen ol e se no seu medio social e cul u al de xei o adecuado. O que a Educación Social p e ende é a PROMOCIÓN da pa icipación do indi iduo na ealidade social que o odea; ealizando accións socioeduca i as di ixidas ó seu desen ol emen o in eg al e p omo endo des e xei o o p incipio de educación ó longo da ida; dándolle des e xei o o p o agonismo e luga que me ecen ás pe soas maio es. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-33- Conclusións Facendo unha análise do con ido dos di e en es apa ados des e TFG, as ideas o za que se con e en en ma co eó ico e p incipios de acción esponden ás seguin es conside acións: - En endemos a e apa da ellez como uni e sal, na u al e endóxena; o que implica que o a ellen amen o debe es a anclado nunha ca ac e ización simila ecibindo adxec i os como exi oso ou ac i o. Tecnicamen e, a ellez é un log o impo an e na medida en que esixe a e olución ós campos do sabe e ós ámbi os de in e ención. No noso caso cén ase na elación en e a Pedagoxía e Xe on oloxía. O sabe pedagóxico p esen a dúas acepcións cien í icas pa a esponde á a ención educa i a dos nosos maio es: a Xe on oloxía Educa i a e a Pedagoxía Xe on olóxica. - Nun p oceso de in e ención é ele an e deixa cla as as ca ac e ís icas do modelo a segui . Pa a nós é a AXCP dende as súas o ixes e eminiscencias eó icas a a o p opio p oceso de in e ención onde é nuclea a elación en e o p o esional e o maio , baixo os pa áme os de pe sonalización, in eg idade e espec o - O/A Educado/a Social, como écnico da educación especializado na ellez, debe acolle de bo g ado os p incipios da AXCP na súa ac uación p o esional asen ada na educación ó longo da ida, na Animación Sociocul u al e no Tempo de Lece aco des co seu pe il p o esional. Coa ealización do p esen e TFG, c emos e cump idos os obxec i os académicos p opos os na ma e ia G3081425 T aballo Fin de G ao que se indican na súa p og amación, al como se ecolle na in odución: omos quen de in eg a coñecemen os eó icos e unha p oxección p ác ica da AXCP nas dis in as ma e ias que con o man o plan de es udos de Educación Social. Acadando un ni el p ác ico de acción social xe ando p ocesos de plani icación, a aliación e inno ación dende as compe encias p opias da educación das pe soas maio es. Pedagoxía Xe on olóxica... TFG-40- h p://webspe soais.usc.es/expo /si es/de aul /pe soais/josemanuel. ou inan/desca gas /RIPEME_Tex o_In oduc o io_Red_x3x.pd Tou iñan, J. M. (2014b). Dónde es á la educación. Ac i idad común in e na y elemen os es uc u ales de la in e ención. A Co uña: Ne biblo. Tou iñan, J. M. (2014c). Dónde es á la educación: de ini e os y comp ende es a egias. A p opósi o de un lib o de 2014. Re is a de in es igación en educación, 12 (1), 6-31. Tou iñan, J. M. (2014d). Conoce , enseña y educa no son lo mismo desde la mi ada pedagógica. El e o de la cons ucción de ámbi os en educación. Bole ín Vi ual Redipe, 3(3), 1-28. Recupe ado en  h p://issuu.com/ edipe/docs/bole in_832 Tou iñan, J. M. (2015). Pedagogía Mesoaxiológica y Concep o de Educación. San iago de Compos ela: Anda i a Edi o a. Tou iñan, J. M. (2016a). Pedagogía Mesoaxiológica y Concep o de Educación. San iago de Compos ela: Anda i a Edi o a. (2ª edición. Re isada y ac ualizada). Tou iñan, J. M. (2016b). Pedagogía gene al. P incipios de educación y p incipios de in e ención pedagógica. A Co uña: BelloyMa ínez. Tou iñan, J. M. y Longuei a, S. (Coo ds.) (2016). Pedagogía y cons ucción de ámbi os de educación. La unción de educa . Colombia, Cali: REDIPE. Valca ce, M.; Rego, L. y Rial, A. (Coo ds.) (2016). Ac as do XVII Cong eso In e nacional de Galicia e No e de Po ugal de Fo mación pa a o T aballo. «A o mación, a o ien ación e o Emp ego no ecoñecemen o, a aliación e ce i icación de compe encias p o esionais adqui idas en con ex os o mais, non o mais e in o mais». Celeb ado en San iago de Compos ela del 18, 19 e 20 de no emb o de 2015. Uni e sidade de San iago de Compos ela. San iago de Compos ela: Campusnanube. Se izo de Rep og a ía, edición e imp esión dixi al da USC Velázquez González, H. J.; Pie i Gómez, L. e Maldonado San iago, N. (2013). De la incapacidad a la di e sidad uncional: Una mi ada a la e olución his ó ica de los concep os, signi icados e implicaciones pa a la in e ención psicológica. In o mes Psicológicos, 13(2), 79-101. Vidal Ga cía, J. (2015). De echos humanos de las pe sonas con di e sidad uncional. To desillas Re is a de In es igación Mul idisciplina (TRIM), 8, 27-46. Villa , F. y Se a , R. (2017). Hable con ellos: cuidados na a i os en el ma co de una a ención cen ada en la pe sona. Re is a Española de Ge ia ía y Ge on ología. 4 (52), 216-222. Xun a de Galicia (2012). Decálogo de De ei os das Pe soas Maio es. Recupe ado en  h ps://benes a .xun a.es/web/po al/po ada;jsessionid=09AE4C4CB20B0D61A7CB0E B23160FD98 y Recupe ado en  h p://benes a .xun a.es/expo /si es/de aul /Benes a /Biblio eca/Documen os/Guias /decalogo_web.pd Xun a de Galicia (2016a). Código deon olóxico pa a p o esionais da Xe on oloxía. San iago de Compos ela: Conselle ía de Polí ica Social e Conso cio Galego de Se izos de Igualdade e Benes a . Zama ón Cassinello, Mª D. (2013). En ejecimien o ac i o: un e o indi idual y social. Sociedad y U opía. Re is a de Ciencias Sociales, 41, 449-463. Ze ina Lozano, M. G. (1999). Concep ualización del p oceso de en ejecimien o. Papeles de Población, (5)19, 23-41. [Ve Anexo 7]. Imaxe 1 Po ada:  h p://www.in ocoponline.es/im/051208_manos3.jpg Imaxe 2 Po ada:  h p://elexp esso.com/el-alzheime -pod ia-es a -p o ocado-po -hongos Imaxe 3 Índice:  h p://www.poe y ounda ion.o g/uploads/au ho s/ obe - b owning/448x/ obe -b owning.jpg Imaxe 4 Índice:  h p://www. iloso ia.mx/images/uploads/quienespi ago as1.jpg Anexos Anexo Nº 1: Figu a 1: De e minan es do a ellen amen o ac i o. Anexo Nº 2: Táboa 1: P incipios e c i e ios da A ención Cen ada na Pe soa Táboa 1: P incipios e c i e ios da A ención Cen ada na Pe soa. P incipio de au onomía C i e ios de di e sidade e empode amen o As pe soas des ina a ias da a ención amén eñen de ei o a man e o con ol sob e a súa p opia ida e, po an o, a ac ua lib emen e. Requi i de apoios, con independencia da in ensidade de es es, non conle a a me ma no de ei o á au onomía, que non se pe de nunca. Pe o si pode e se diminuída a capacidade pa a exe cela cando se en unha si uación de dependencia impo an e, especialmen e po de e io o cogni i o, casos nos que a au ode e minación pode se exe cida de xei o indi ec o a a és dun g upo de apoio ou, no seu caso, ep esen an e legal. A concep ualización, plani icación e o denación dos p og amas, p es acións económicas e se izos, así como a p ác ica p o esional deben con empla unha o e a di e si icada de espos as de xei o que se compoña un abanico amplo de posibilidades que acili e a elección e a posibilidade de exe ce os de ei os e a au onomía dos seus des ina a ios. As ca ac e ís icas, biog a ía e en o no da pe soa deben se idos en con a á ho a de plani ica de manei a pe sonalizada cada caso e de deseña os apoios p ecisos pa a desen ol elo. P incipio de indi idualidade C i e ios de pe sonalización e lexibilidade Todas as pe soas son iguais en can o a se deposi a ias dos seus de ei os, pe o cada unha delas é única e di e en e ó es o A a ención e os plans de apoio deben deseña se de xei o pe sonalizado pa a que poidan adap a se ás necesidades especí icas de cada caso e e i a así que sexan as pe soas as que deban adap a se ós p og amas ou se izos. P incipio de in eg alidade C i e io de globalidade A pe soa é un se mul idimensional no que in e ac úan aspec os biolóxicos, psicolóxicos e sociais, cuxo bo uncionamen o é de e minan e pa a a súa calidade de ida. Tales dimensións son dinámicas e, polo an o, cambian es ó longo do ciclo i al A o ganización dos se izos así coma as in e encións e plans de apoio deben conside a o en oque da in eg alidade e pe mi i que poida ac ua se en odos os ámbi os elacionados coa calidade de ida das pe soas a endendo á sa is acción das súas necesidades básicas, emocionais e sociais. Táboa 1 (Con inuación). P incipio de independencia C i e ios de p e ención e isibilización de capacidades Aínda que se eñan necesidades de apoio e a ención, odas as pe soas posúen capacidades que deben se iden i icadas, ecoñecidas e es imuladas. Deben e acceso a p og amas, se izos e apoios di ixidos á p e ención ou minimización das si uacións de discapacidade ou de dependencia así como a ecibi os apoios axei ados pa a a o ece a máxima independencia no desen ol emen o da súa ida co iá En e os p og amas que se plani iquen deben con e se aqueles di ixidos á p e ención p ima ia, secunda ia e e cia ia, segundo os g upos de pe soas ós que se di ixen. Exis e e idencia cien í ica cuan iosa que demos a os excelen es esul ados da p e ención e da ehabili ación. Polo an o, na plani icación deben con empla se obxec i os e ac uacións con es e en oque. P incipio de pa icipación C i e ios de accesibilidade e in e disciplina iedade As pe soas con discapacidade e/ou dependencia eñen de ei o a pa icipa na súa comunidade, a goza de in e accións socias su icien es e accede ó pleno desen ol emen o dunha ida pe soal e social plena e lib emen e escollida ( i enda, aballo, ocio, sexualidade, ida de pa ella, elacións sociais …) Hai que plani ica e in e i pa a que nos di e en es con ex os se inclúan elemen os acili ado es que mello en o uncionamen o e eduzan a discapacidade (p odu os de apoio, domó ica, sopo es in o má icos, eleasis encia e de i ados …), así como p omo e ac i udes sociais que sexan p oac i as e in eg ado as e exei en os es e eo ipos. P incipio de inclusión social C i e io de p oximidade e en oque comuni a io As pe soas que p ecisan de apoios son memb os ac i os da comunidade e cidadáns/ás con idén icos de ei os ca o es o. Po iso, incluso nunha si uación de dependencia impo an e, deben e posibilidade de pe manece e pa icipa no seu en o no e e acceso e posibilidade de goza dos bens sociais e cul u ais, en igualdade co es o da poboación, con independencia de que i an no seu domicilio ou nunha esidencia ou ou o ipo de aloxamen o. Os ecu sos de apoio deben si ua se no en o no p óximo das pe soas des ina a ias; amén cando se a a de aloxamen os ou esidencias, que deben se conside ados, coma o es o dos ecu sos, de ca ác e comuni a io. P omo e ase a pa icipación ac i a das pe soas que equi an de apoios nos ecu sos comuni a ios xa exis en es, e i ando así os e ec os nega i os do illamen o nos seus domicilios ou das ac i idades seg egadas que se ealizan en cen os des inados exclusi amen e a pe soas maio es ou con discapacidade. Táboa 1 (Con inuación). P incipio de con inuidade de a ención C i e ios de coo dinación e con e xencia As pe soas con discapacidade e aquelas que se a open en si uación de axilidade ou dependencia deben e acceso ós apoios que p ecisan de xei o con inuado, coo dinado e adap ado pe manen emen e ás ci cuns ancias do seu p oceso Hai que con empla nas no ma i as e plani icacións mecanismos es u u ados e es ables de coo dinación e complemen ación pa a que os ecu sos se adap en ás necesidades das pe soas que os equi en. A coo dinación debe da se en e os di e en es p og amas, p es acións e ni eis dos se izos sociais, así coma en e os di e en es sis emas. Fon e: Elabo ado a pa i de Rod íguez Rod íguez (2013). Anexo Nº 3: Figu a 2: Á eas da AXCP. Figu a 2: Á eas da AXCP Fon e: B ooke (2013, p. 17). V = Conxun o de alo es que lle ou o gan alo absolu o á ida humana con independencia da idade ou das dimensións educables do se humano ( ísica, in elec ual ou cogni i a, a ec i a- emocional, es é ica, sociocul u al, ambien al, cí ico. polí ica, é ica e mo al e elixiosa). I = A ende ó p opio concep o de indi idualización, polo que se ecoñece a singula idade de cada pe soa no anscu so da súa ida. P = O eixo do se izo ós maio es é in e p e a o mundo e a a ención ó maio dende a pe spec i a de cada usua io. S = O en o no sociocul u al debe o ien a se ás necesidades psicopedagóxicas dos xe on es. Cada pe soa i e unhas ci cuns ancias, con unhas necesidades de coidados conc e as e, ademais, en as súas p opias p e e encias, expec a i as e desexos polo simple ei o de que cada un de nós somos di e en es e emos a nosa p opia o ma de i i . AXCP = V + I + P + S Anexo Nº 4: Acepcións da AXCP A AXCP como en oque de a ención: Fai e e encia á iloso ía da a ención, na cal a AXCP comp ende un conxun o de p incipios que o ien an a mesma. Como xa dixemos con an e io idade, a dignidade da pe soa, o ecoñecemen o á súa singula idade e o espec o ás súas decisións e ó seu modo de ida son enunciados que se epi en nos dis in os ma cos den o do en oque da AXCP. De ei o, no Anexo 5 ecóllense as dez acepcións que Ma ínez Rod íguez (2013a) p opón a modo de decálogo pa a ca ac e iza es e en oque aplicado á a ención xe on olóxica [Ve Anexo 5]. A AXCP como modelo de a ención: Tendo en con a oda a mul idimensionalidade e complexidade que hai en o no á AXCP, Ma ínez Rod íguez (2011) c ee máis co ec o e e i nos e ala en plu al dos dis in os en oques que ca ac e izan es e modelo. As dúas dimensións a des aca son: a a ención pe sonalizada ou di ixida á pe soa e a elación que man én co seu en o no de coidado e a encións. Na p imei a inclúense ac o es cen ados no ecoñecemen o de cada indi iduo coma un se singula e alioso, o coñecemen o da súa biog a ía e do seu modo de ida (his o ia i al), a au onomía pe soal, a súa pe sonalidade e os ínculos que man én coa ealidade social (comunidade social de e e encia) (Ma ínez Rod íguez, 2016c). Na segunda opción ocupámonos do en o no dos coidados ou da a ención, polo an o des acan ac o es como o espazo ísico, a ac i idade co iá signi ica i a ou di e en es a iables da o ganización no oga (a ención domicilia ia) ou ins i ucional (cen os xe on olóxicos). A AXCP como in e encións e me odoloxías a íns: Na bibliog a ía especializada (Fundación San F ancisco de Bo ja, 2007; Ma ínez Rod íguez, 2011; Rod íguez Rod íguez, 2010) enumé anse as p ác icas, es a exias ou écnicas máis a íns a es e modelo. Nos emas elacionados coas boas p ác icas ou cambios desen ol os nos no os aloxamen os pa a pe soas maio es que es án en p oceso de cambio, Bowe s e al (2007); iden i ican inicia i as no idosas que se o on inco po ando inicialmen e en cen os no eame icanos. Algúns exemplos des as inicia i as que se implan a on an o en España (Ga cía Lan a ón, 2015, 2015-2016) como na nosa Comunidade Au ónoma son: a eo ganización do cen o en unidades de con i encia a modo de g upos de eciños que coexis en nun espazo ísico e cun modo de ida máis casei o e amilia (casas esidenciais, cen os de día, oga es esidenciais, i endas u eladas, cen os con eniados coa adminis ación pública, cen os asociados a en idades como La Caixa, Abanca … e os mesmos se izos de ca ác e p i ado). No idea io da a ención xe on olóxica de moi os des es cen os búscase a lexibilidade pa a axus a se ás u inas que a pe soa desexa man e ; a ealización de ac i idades espon áneas, non p og amadas en ho a io p ede e minado no cen o e en endidas como goce e non só como e apia. Po ou a banda, na p o esionalización do sabe ace dos coidado es p o esionais é de e minan e que se inculen emocional e a ec i amen e cos usua ios (é ica do coidado), pe o onde a implicación pe soal se man eña nuns lími es é icos cos usua ios do cen o sen comp ome e o seu compo amen o p o esional no exe cicio da empa ía. Es e e mo da In elixencia Emocional (IE) aplicado ó colec i o que nos ocupa é de inido po Iba ola (2014 p. 3) do seguin e modo: “Capacidade de cap a os sen imen os e os pun os de is a dou as pe soas e in e esa se ac i amen e polas cousas que p eocupan ós demais. P e e , an icipa se no ecoñecemen o e sa is acción das necesidades dos que dependen de cada pe soa. Cul i a e ap o ei a as opo unidades que o ecen di e en es ipos de pe soas.” Anexo Nº 5: Decálogo da A ención Cen ada na Pe soa (ACP). 1. Todas as pe soas eñen dignidade. A dignidade implica que oda pe soa polo ei o de se humana é aliosa, é un in en si mesma e non pode se a ada coma un medio. Con independencia da idade, as en e midades, o es ado cogni i o ou o g ao de discapacidade ou dependencia as pe soas maio es son posuido as de dignidade. Polo an o, deben se a adas con igual conside ación e espec o que os demais. 2. Cada pe soa é única. Ningunha pe soa maio é igual a ou a. Cada pe soa en o seu p opio p oxec o i al. Po an o, la a ención pe sonalizada es imp escindible. 3. A biog a ía é a azón esencial da singula idade. A biog a ía é o que con e e en única a cada pe soa maio . Polo an o, es a con e ese no e e en e básico do plan de a ención e ida. 4. As pe soas eñen de ei o a con ola a súa p opia ida. A pe soa maio conside ase como un axen e ac i o e p o agonis a do seu p oceso de a ención. Polo an o, espec ase a au onomía das pe soas e búscanse opo unidades e apoios pa a que es as eñan con ol sob e o seu en o no e a súa ida co iá. 5. As pe soas con g a e a ec ación cogni i a amén eñen de ei o a exe ce a súa au onomía. A au onomía non é unha capacidade única e ixa senón que depende da si uación e dos apoios que a pe soa eña. E ademais de como capacidade pa a oma decisións, a au onomía concíbese coma un de ei o. Polo an o, non se enuncia a aballa desde a au onomía coas pe soas g a emen e a ec adas, iden i ícanse opo unidades e apoios e exé cese desde a ep esen ación ou exe cicio indi ec o. 6. Todas as pe soas eñen o alezas e capacidades. As pe soas maio es eñen o alezas e capacidades. Polo an o, a mi ada p o esional non só en en con a os dé ici s e limi acións, se non se pa e das o alezas e capacidades de cada pe soa pa a elaciona se desde elas e o alecelas nas in e encións. 7. O ambien e ísico in lúe no compo amen o e no benes a subxec i o das pe soas. Especialmen e nas pe soas en si uación de dependencia, o ambien e ísico en g an impo ancia no seu benes a ísico e subxec i o. Polo an o, é p eciso log a en o nos accesibles, con o ables, segu os e signi ica i os. 8. A ac i idade co iá en unha g an impo ancia no benes a das pe soas. O co iá, o que sucede no día a día, as ac i idades que ealizan as pe soas maio es in lúe de o ma de e minan e no seu benes a ísico e subxec i o. Polo an o p ocú anse ac i idades plenas de sen ido que ademais de se i de es ímulo e acili a as in e encións e apéu icas esul en ag adables e agan sen i ben ás pe soas. 9. As pe soas son in e dependen es. Desen ol émonos e i imos en elación social e odos necesi amos dos demais pa a con i i e ealiza nos plenamen e. Man e elacións sociais en e ec os posi i os na saúde e no benes a das pe soas. Is o sucede a lo longo de oda a ida, e especialmen e cando as pe soas encón anse en si uación de dependencia. Polo an o, os ou os -os p o esionais, a amilia, os amigos ou os olun a ios- son esenciais no desen ol emen o ol p oxec o i al das pe soas e eñen un papel cla e no exe cicio da au ode e minación e o log o de benes a ísico e subxec i o. 10. As pe soas son mul idimensionais e es án suxei as a cambios. Nas pe soas maio es in e ac úan aspec os biolóxicos, psicolóxicos e sociais. Requi en de apoios di e sos e axus ados ás di e en es si uacións. Polo an o, é p eciso o ece a ención desde in e encións in eg ais, coo dinadas e lexibles. Fon e: Recupe ado en  h p://www.acpge on ologia.com/acp/decalogodocs/sudecalogo.h m Anexo Nº 6: Pia es da AXCP 1. Dende a é ica do coidado hai que pe sonalizalo nos dis in os se izos. 2. A his o ia de ida da pe soa maio debe ía se o ío condu o que no que se sus en e o coidado. 3. O coidado ha de da no as expe iencias á pe soa c eando espazos e empos compa idos cos demais. 4. Ga an i o de ei o a di e enza dende a igualdade de a o que a xe on oloxía, psicoloxía xe on olóxica e pedagoxía xe on olóxica poidan es ablece ecnicamen e (decisións écnicas do sabe ace especializado e especí ico, así como a acción in e disciplina que se poida xe a en e elas. 5. O suxei o conse a as súas señas de iden idade, pe o ó i i / elaciona se en dis in os g upos ( amilia, compañei os de esidencia, amigos …) man én a ep esen ación colec i a da ealidade pa a ecoñece se coma un elemen o dinamizado da pa icipación. 6. Os Educado es Sociais ea i man en 2017 o comp omiso coas pe soas dende a acción p o esional. No noso caso ás pe soas maio es que p o agoniza án os p ocesos de in e ención socioeduca i a. Pia es da AXCP Anexo Nº 7: Bibliog a ía Complemen a ia Agudo P ado, S. (2008). La Educación Social y las pe sonas mayo es: econs uyendo iden idades. La in e ención en Educación Social. Re is a Eduso, 8 [Tex o Online]. Recupe ado en  h p://www.eduso.ne / es/?b=11&c=100&n=314 Aldana González, G., Fonseca He nández, C. e Ga cía Gómez, L. (2013). El signi icado de la ejez y su elación con la salud en ancianas y ancianos in eg ados a un p og ama de en ejecimien o ac i o. Re is a Digi al Uni e si a ia, (14)4, 1-19. Recupe ado en  h p://www. e is a.unam.mx/ ol.14/num4/a 37/a 37.pd Be mejo Ga cía, L. (2006). P omoción del En ejecimien o ac i o. Re lexiones pa a el desa ollo de P og amas de P epa ación a la Jubilación En J. Gi ó (Coo d.), En ejecimien o ac i o y en ejecimien o posi i o (pp. 65-78). Log oño: Uni e sidad de la Rioja. Be mejo Ga cía, L. (2012). En ejecimien o ac i o, pedagogía ge on ológica y buenas p ác icas socioeduca i as con pe sonas adul as mayo es. Educación Social. Re is a de In e ención Socioeduca i a, 51, 27-44. Recupe ado en  h p:// edined.mecd.gob.es/xmlui/bi s eam/handle/11162/96342/00920123018186.pd ?se quence=1 Ca ide Gómez, J. A. (2002). La Pedagogía Social en España. En V. Núñez (Coo d.), La educación en iempos de ince idumb e: la espues a de la Pedagogía Social (pp. 81-112). Ba celona: Gedisa. Ca ide Gómez, J. A. (2003). Las iden idades de la Educación Social. Cuade nos de Pedagogía, 321,48- 51. Ca ide Gómez, J. A. e T illo Alonso, F. (Di s.) (2010). Diciona io galego de Pedagoxía. Guías A-Z. Vigo: Xun a de Galicia e Edi o ial Galaxia. Cid, X. M. e Pe es, A. (Eds.) (2007). Educación social, animación sociocul u al y desa ollo comuni a io. Vigo: Uni e sidade de Vigo, Facul ade de Ciencias da Educación; Po ugal: Uni e sidade de T ás-os-Mon es e Al o Dou o y Sociedad Ibe oame icana de Pedagogía Social. Cuenca Cabeza, M. (1995). Temas de Pedagogía del Ocio. Bilbao: Uni e sidade de Deus o. Cuenca Cabeza, M. (2000). Ocio humanis a: dimensiones y mani es aciones ac uales del ocio. Colección de Documen os de Es udios de Ocio. Bilbao: Uni e sidad de Deus o. Cuenca Cabeza, M. (2004). Pedagogía del ocio: Modelos y P opues as. Bilbao: Uni e sidad de Deus o. Cuenca Cabeza, M. (2011). El ocio como ámbi o de Educación Social. Educación Social. Re is a de In e ención Socioeduca i a, 47, 25-40. Esca bajal de Ha o, A. e Ma ínez de Miguel López, S. (2009). La animación sociocul u al como al e na i a pa a las pe sonas mayo es. Recupe ado en  h p://www. edadul osmayo es.com.a /buscado / iles/EDUCA009.pd . Gianella, A. E. (1986) La elación de la epis emología en la ciencia. Re is a de Filoso ía y Teo ía Polí ica, 26-27, 261-266. Recupe ado en  h p://www.memo ia. ahce.unlp.edu.a /a _ e is as/p .1309/p .1309.pd Genua Goena, Mª I. e Ou os (2015). Modelo de a ención cen ada en la pe sona mayo ágil ins i ucionalizada. Conseje ía de Empleo y Asun os Sociales del Gobie no Vasco y la Fundación Ins i u o Ge on ológico Ma ia (Fundación Ingema). Recupe ado en  h p://www.zuzenean.euskadi.eus/con enidos/in o macion/es adis icas_ss/es_es adis /adju n os/p oyec o_pilo o_ins i uciones_memo ia_ inal.pd Gu ié ez Moa , Mª C. (2013). Las a ugas de la c isis. Cambios que a on an los mayo es y los educado es sociales. En S. To io; O. Ga cía Pé ez; J. V. Peña y C. M. Fe nández (Coo ds.) La c isis social y el Es ado de Bienes a : Las espues as de la Pedagogía Social (pp. 460-468). O iedo: Ediciones de la Uni e sidad de O iedo. Recupe ado en  h p://dialne .uni ioja.es/se le /lib o?codigo=544351.