scieee Science in your language
[es] (orig)

Resultados da cirurxía citorreductora (CRS) con quimioterapia hipertérmica intraperitoneal (HIPEC) como tratamento da carcinomatose peritoneal (CP) de orixe colorrectal e apendicular: un estudo observacional retrospectivo

Abstract

Introdución: A cirurxía citorreductora (CRS) con quimioterapia hipertérmica intraperitoneal (HIPEC) ten mellorado a supervivencia global (SG) en pacientes seleccionados con carcinomatose peritoneal (CP) de orixe colorrectal (CCR) e apendicular, previamente unha patoloxía de moi mal prognóstico. Obxectivos: Determinar a SG, a supervivencia libre de enfermidade (SLE), a morbimortalidade posoperatoria, a correlación entre o índice de CP (PCI) intraoperatorio e anatomopatolóxico, e posibles factores prognósticos de menor SG e maior morbimortalidade. Material e Métodos: Este é un estudio observacional retrospectivo unicéntrico en 25 pacientes tratados con CRS/HIPEC por CP de orixe colorrectal (21 pacientes, 84%) e apendicular (4 pacientes, 16%). Resultados: A incidencia de complicacións e mortalidade a 30 días foi do 28% e 8%, respectivamente, identificándose o sexo masculino como factor de risco para complicacións (p0.020). A correlación entre PCI intraoperatorio e anatomopatolóxico foi moi forte (0.814). A taxa de SG a 1, 3 e 5 anos foi de 87.5%, 79.1% e 66.6%, respectivamente, asociándose o CCR esquerdo a unha menor SG (log-rank p0.04). A incidencia de recidivas foi do 47.83%, resultando unha taxa de SLE a 1, 3 e 5 anos do 58.3%, 50% e 45.8%, respectivamente. Conclusión: A CRS/HIPEC supón un aumento da SG e agárdase unha melloría en SLE e morbimortalidade, grazas ó uso de novos factores prognósticos para a selección de pacientes, xunto coa ganancia de experiencia de cirurxiáns e centros e os avances en quimioterapia sistémica, inmunoterapia e HIPEC

Read accessible full text

Resultados da cirurxía citorreductora (CRS) con quimioterapia hipertérmica intraperitoneal (HIPEC) como tratamento da carcinomatose peritoneal (CP) de orixe colorrectal e apendicular: un estudo observacional retrospectivo

Author: Rois Pego, Catalina Nieves
Year: 2024
Source: https://minerva.usc.es/bitstreams/a1dbc75d-bd38-4d00-80e2-74b2003d9b90/download
T aballo de
Fin de G ao
´
Se emb o 2024
T aballo de Fin de G ao p esen ado na Facul ade de Medicina e Odon oloxía da
Uni e sidade de San iago de Compos ela pa a a ob ención do G ao en Medicina.
Au o a: Rois Pego, Ca alina Nie es
Ti o : Fe nández Pé ez, José Aquilino
Co i o a: Conde Rod íguez, Ma ía
Depa amen o: Ci u xía e Especialidades Médico-Ci ú xicas
Resul ados da Ci u xía Ci o educ o a (CRS)
con Quimio e apia Hipe é mica In ape i oneal
(HIPEC) como T a amen o da Ca cinoma ose
Pe i oneal (CP) de O ixe Colo ec al e
Apendicula : un Es udo Obse acional
Re ospec i o.
Resul ados de la Ci ugía Ci o educ o a (CRS)
con Quimio e apia Hipe é mica In ape i oneal
(HIPEC) como T a amien o de la
Ca cinoma osis Pe i oneal (CP) de O igen
Colo ec al y Apendicula : un Es udio
Obse acional Re ospec i o.
Resul s o Cy o educ i e Su ge y (CRS) wi h
Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy
(HIPEC) as a T ea men o Pe i oneal
Ca cinoma osis (PC) o Colo ec al and
Appendiceal O igin: a Re ospec i e
Obse a ional S udy.
FACULTADE DE MEDICINA
E ODONTOLOXÍA
“Non cabe maio so e, esponsabilidade ou ob iga no des ino do home
que con e i se en médico.”
~Tinsley R. Ha ison.
Ag adecimien os:
A la D a. Ma ía Conde Rod íguez, a quien admi o como médico y pe sona, po su apoyo y
enseñanza cons an e du an e la ealización de es e es udio.
A la D a. Ma iaclaudia Ocha án Puell, esiden e de Ci ugía Gene al y del Apa a o Diges i o,
y al analis a es adís ico And és Blanco Ho as, po su con ibución desin e esada.
A los pacien es incluidos en es e es udio y a sus amilias.
A mis p o eso es en la ca e a, que me han enseñado Medicina y espe o.
A odos los p o esionales de la salud que me han guiado en mis p ác icas hospi ala ias, en
especial a los médicos del se icio de Ci ugía Gene al y del Apa a o Diges i o del Hospi al
Uni e si a io Lucus Augus i, po habe sabido despe a en mí un e dade o in e és en la
Ci ugía.
A mi amilia y amigos, en especial a mi mad e, po habe sido un pila pa a mí es os seis años.
A mis u u os pacien es, se án siemp e mi p io idad.

Índice
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
1
1.1. Índice
1. Resumen…………………………………………………………………………………5
1.1. Resumo………………………………………………………………………………5
1.2. Resumen…………………………………………………………..…………………5
1.3. Abs ac ………………………………………………………………………………6
2. In oducción………………...………………………...…………………………………8
2.1. La Ana omía de ás de la Ca cinoma osis Pe i oneal…………………………………9
2.2. P esen ación Clínica de la Ca cinoma osis Pe i oneal…………………...…………10
2.3. E olución en el T a amien o de la Ca cinoma osis Pe i oneal………………………10
2.4. Selección de Pacien es y Fac o es P onós icos…………………………...…………11
2.4.1. Selección P eope a o ia de Pacien es………………………………………..11
2.4.1.1. P io Su gical Sco e (PSS)…………………………………………..11
2.4.1.2. Pe i oneal Ca cinoma osis Index (PCI)…………….……………….12
2.4.1.3. Pe i oneal Su ace Disease Se e i y Sco e (PSDSS)………..………13
2.4.2. P edic o es de Resul ados Posope a o ios……………………..…………….13
2.4.2.1. Comple eness o Cy o educ ion Sco e (CC Sco e)…………….……13
2.4.2.2. Resec ion Sco e (R Sco e)…………………………………………..13
2.4.3. Nue os Bioma cado es………………………………………………...……14
2.5. Técnicas HIPEC………………………………………………………………….…14
2.6. Agen es Quimio e ápicos empleados en HIPEC……………………………………14
2.7. Técnicas de Quimio e apia In ape i oneal al e na i as a la HIPEC…………...……15
2.8. Segu idad de la Técnica CRS/HIPEC………………………………………………16
2.9. Úl imos Es udios de Re e encia en CRS/HIPEC…………………………..………..16
2.9.1. Ve waal e al…………………………………………………………………17
2.9.2. PRODIGE 7……………………………………..…………………………..17
3. Jus i icación, Hipó esis y Obje i os………………………...…………………………20
3.1. Jus i icación………………………………………………...………………………20
3.2. Hipó esis………………………………………………..…………………………..20
3.3. Obje i os………………………………………………..…………………………..20
4. Ma e ial y Mé odos………………………………………….…………………………22
4.1. Diseño, Ámbi o y Población de Es udio. Recogida de Da os…………….…………22
4.2. Mues as a Es udio y Diag ama de Flujo……………………………………………22
4.3. Valo ación P equi ú gica y Selección de Pacien es…………………………………23
4.4. Técnica Qui ú gica CRS/HIPEC……………………………………………………23
4.5. Seguimien o Posope a o io…………………………………………………………24
4.6. Regis o de Va iables………………………………………….…………………….24
4.6.1. Va iables Relacionadas con las Ca ac e ís icas de los Pacien es…..…………24
4.6.2. Va iables Relacionadas con las Ca ac e ís icas de Tumo y CP…………...…25
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
2
4.6.3. Va iables Relacionadas con la Técnica CRS/HIPEC……………………...…25
4.6.4. Va iables Relacionadas con el Pe iodo Posope a o io, Seguimien o y
Recidi as……………………………………………………………………26
4.7. Plan de Análisis Es adís ico…………………………………..……………………..26
4.8. Aspec os É ico-Legales. Decla ación de Con lic o de In e eses………….…………27
5. Resul ados……………………………………………………………...……………….29
5.1. Ca ac e ís icas de Pacien e y Tumo ……………………………...…………………29
5.2. Resul ados In aope a o ios……………………………………..………………….30
5.3. Co elación en e PCI In aope a o io y Ana omopa ológico………………….……32
5.4. Posope a o io y Complicaciones……………………………………………………32
5.5. Fac o es de Riesgo de Complicaciones Qui ú gicas……………………...…………33
5.6. Fac o es de Riesgo Asociados a la Supe i encia…………………………………..34
5.7. Supe i encia Global (SG)………………………………………...……………….34
5.8. Supe i encia Global Es a i icada po Fac o es………………………...…………35
5.9. Seguimien o y Recidi as. Supe i encia Lib e de En e medad (SLE)………..……37
6. Discusión……………………………………………………………………………..…41
7. Conclusiones………………………………………………………………...………….48
8. Glosa io………………………………………………………………...……………….50
9. Re e encias Bibliog á icas……………………………………………..………………53
1.2. Lis a de Figu as
1. Figu a 1. (A, B, C) Pe i oneo y ca idad pe i oneal. A las de Ana omía Humana, Ne e ..9
2. Figu a 2. Exposición de la ca idad abdominal en la écnica de Suga bake , p e ia
omen ec omía mayo y esplenec omía……………………………………..………………11
3. Figu a 3. Índice de Ca cinoma osis Pe i oneal………………………………………….12
4. Figu a 4. Diag ama de Flujo…………………………………………………………….23
5. Figu a 5. Colocación de e ac o pa a HIPEC abie a, o “coliseum” (A) y colocación de
d enajes pa a la adminis ación de la HIPEC (B) du an e el p ocedimien o CRS/HIPEC en
el HULA………………………………………………………………………….………..24
6. Figu a 6. Dis ibución po sexo e IMC…………………………………….……………29
7. Figu a 7. Dis ibución po ASA e ICC………………………………….……………….29
8. Figu a 8. Dis ibución po o igen y o igen ag upado……………………………………29
9. Figu a 9. Dis ibución po pTNM, p esen ación CP y quimio e apia neoadyu an e……30
10. Figu a 10. Dis ibución po CEA al diagnós ico y p equi ú gico………………………30
11. Figu a 11. Dis ibución po HIPEC………………………………………..…………..31
12. Figu a 12. Dis ibución po esecciones isce ales, anas omosis y colos omía………..31
13. Figu a 13. Dis ibución po PCI in aope a o io y ana omopa ológico……..…………31
14. Figu a 14. Dis ibución po CCS……………………………………...……………….32
15. Figu a 15. Dis ibución po ans usión de CH in aope a o ia y posope a o ia……….32
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
9
2.1. La Ana omía de ás de la Ca cinoma osis Pe i oneal.
De o ma simple, el pe i oneo es una memb ana se osa que e is e y p o ege los ó ganos
abdominales y pél icos. Lo o man dos capas: pa ie al y isce al, que emb iológicamen e
de i an del mesode mo in aemb iona io la e al. Las epleciones del pe i oneo dan luga a
ligamen os, omen os o epiplones, y mesen e ios, des acando el ligamen o alci o me y los
epiplones mayo y meno .
Cada hoja pe i oneal es á compues a po una única capa de células meso eliales sob e una
memb ana basal de ejido conec i o (12), (13), (14). El á ea en e cada memb ana basal
o ma el espacio pe i oneal, que con iene 5-100ml de luido pe i oneal, el cual pa icipa en
la homeos asis, la epa ación de ejidos y la inmunidad, además de conduci asos, lin á icos
y ne ios (12). Los mo imien os dia agmá icos p omue en la ci culación del líquido
pe i oneal median e la c eación de una p esión hid os á ica que anspo a luido desde la
egión mesocólica a la sup acólica. La mayo pa e del líquido d ena ía lin á ica po el
dia agma, p incipalmen e hemidia agma de echo, y una pequeña p opo ción pasa a la
ca idad abdominal median e es omas lin á icos localizados en los omen os mayo y meno
(12), (13), (14). Es e lujo isiológico es el esponsable de la ácil diseminación de un cánce
po la ca idad pe i oneal, pe mi iendo el asen amien o de me ás asis en dia agma y
epiplones (“omen al cake”) (12), (13), (14), (15).
Figu a 1 (A, B, C). Pe i oneo y ca idad pe i oneal. A las de Ana omía Humana, Ne e (16).
En lo que espec a a apo e sanguíneo, el pe i oneo pa ie al ecibe sang e de la pa ed
abdominal an e io men e, y di ec amen e de la ao a abdominal a ni el pos e io , mien as
que el apo e de la hoja isce al p o iene del onco celíaco y de las a e ias mesen é icas
supe io e in e io . El d enaje enoso depende de la ena po a, lo que implica que cualquie
A
C
B

Medicina USC T aballo de Fin de G ao
10
á maco abso bido po el pe i oneo a a su i p ime paso hepá ico, no siendo excepciones
los agen es quimio e ápicos empleados en la HIPEC. A pesa de es a ica ed ascula , la
mayo pa e del espacio pe i oneal es á ocupada po lin á icos, es ando des inado al pe i oneo
solo un 1-2% del gas o ca díaco (13). Es o explica la limi ada llegada de la quimio e apia
sis émica in a ascula adicional a los umo es pe i oneales (13), (14), (15), (17).
2.2. P esen ación Clínica de la Ca cinoma osis Pe i oneal
La p esen ación clínica de la CP a ía desde pacien es asin omá icos en ases emp anas
has a eme gencias qui ú gicas en casos a anzados. Típicamen e, los sín omas son
inespecí icos e incluyen hinchazón abdominal, ano exia, lumbalgia, dolo abdominal y
al e aciones u ina ias (2), (18). Es a inespeci icidad di icul a un diagnós ico emp ano (7),
siendo ecuen e que los pacien es sean diagnos icados en el momen o de la ci ugía.
Con o me a anza la en e medad, los pacien es pueden p esen a asci is, obs ucción
in es inal, o, menos comúnmen e, pe o ación in es inal o ís ulas.
2.3. E olución en el T a amien o de la Ca cinoma osis
Pe i oneal
La CP ue desc i a po p ime a ez en 1908 po Mille y Wynn (19). An es de la
implemen ación de la quimio e apia sis émica, los pacien es con CP po umo es GI
sob e i ían <1-7 meses (20). Con la in oducción del 5- luo ou acilo (5-FU) en la década
de 1950, la supe i encia aumen ó a 6-12 meses (2), (18), (21), (22). En las dos úl imas
décadas, es os esul ados han mejo ado a ap oximadamen e 30 meses con la in oducción
del oxalipla ino, el i ino ecán y las e apias di igidas (23). El concep o de “debulking” o
ci o educción, como esección mac oscópica de CP, ue es ablecido po p ime a ez po
Meigs pa a el cánce o á ico en 1934 (24). Pos e io men e, en 1955, Weissbe ge ue pione o
en el a amien o di ec o de los depósi os umo ales pe i oneales con quimio e apia
in ape i oneal (25).
A pesa del econocimien o de la CP como una pa ología única con opciones e apéu icas
ine ec i as, la ci o educción y la quimio e apia in ape i oneal no ue on modalidades
e apéu icas bien acogidas has a inales de la década de 1970 y la década de 1980, cuando
aumen a el in e és po las mismas y se comienzan a ealiza ensayos clínicos. En 1978,
Ded ick e al. es ablecie on que la exposición di ec a de agen es ci o óxicos a los ejidos
umo ales solo conseguía una pene ación de 1-3 mm, demos ando la necesidad de eseca
las lesiones mac oscópicas pa a que la quimio e apia in ape i oneal uese e ec i a (26).
También du an e es e pe iodo, La kin e al. demos a on que la e mo e apia de cue po en e o
a 42ºC (108ºF) educía la ca ga umo al en umo es sólidos en es adíos a anzados (27). O os
es udios pos e io es explo a on la e mo e apia egional y algunos mé odos de
adminis ación de quimio e apia in ape i oneal (28), (29), (30). Sp a e al. implemen a on
es os a ances en e mo e apia y quimio e apia in ape i oneal y ealiza on el p ime
p ocedimien o CRS/HIPEC con un sis ema de in il ación po ans usión é mica (29). En
1988, Fujimo o e al. apo a on e idencia de que el calo aumen aba la e icacia de
quimio e apias seleccionadas (31), apo ando así el undamen o mecanicis a pa a combina
hipe e mia con quimio e apia ci o óxica du an e la HIPEC.
En 1995, Suga bake es ableció la écnica de pe i onec omía comple a pa a la
ci o educción qui ú gica de CP, que incluía seis p ocedimien os: omen ec omía mayo con
esplenec omía, omen ec omía meno con colecis ec omía, omen ec omía de la bu sa
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
11
omen al, an ec omía, omen ec omías de los cuad an es supe io es de echo e izquie do, y
pe i onec omía pél ica con esección sigmoidea (32).
Figu a 2. Exposición de la ca idad abdominal en la écnica de Suga bake , p e ia
omen ec omía mayo y esplenec omía (32).
Es udios pos e io es en las décadas de 1990 y 2000 demos a on que la ci o educción
comple a p omo ía la máxima e icacia de las e apias in ape i oneales; sin ci o educción
comple a, la mediana de supe i encia ondaba los 6 meses, simila a los esul ados
obse ados sin in e ención qui ú gica (33), (34), (35), (36), (37), (38), (39), (40), (41).
Es udios más ecien es han mos ado que la esección de las umo aciones isibles, sin
comple a las seis esecciones desc i as po Suga bake , e a su icien e pa a consegui una
mejo ía en la supe i encia con CRS, ede iniendo así el é mino “ci o educción comple a”
(42), (43). Las úl imas publicaciones han mos ado que combinando las pau as mode nas de
quimio e apia sis émica y CRS/HIPEC, la supe i encia mediana en pacien es con umo
p ima io colo ec al o apendicula es de 30 meses, pudiendo incluso supe a los 60 meses
(37), (44), (45), (46), (47), (48).
2.4. Fac o es P onós icos y Selección de Pacien es
2.4.1. Selección P eope a o ia de Pacien es
Dado el impac o isiológico que supone la CRS/HIPEC y sus po enciales e ec os
ad e sos, se han desa ollado a ias he amien as de es a i icación del iesgo pa a
de e mina qué pacien es con CP se bene icia án de es a in e ención. A con inuación se
desc iben las écnicas con e icacia demos ada pa a los cánce es colo ec al y apendicula :
2.4.1.1. P io Su gical Sco e (PSS)
P e iamen e a la CRS/HIPEC, muchos pacien es con CP se some en a p ocedimien os
pa a ob ene un diagnós ico o mal de neoplasia maligna y/o CP. El P io Su gical Sco e
(PSS) (49) cuan i ica las in e enciones qui ú gicas p e ias pa a es ima la can idad de
adhe encias que se encon a án en la CRS/HIPEC. Se calcula sepa ando el abdomen en
nue e egiones, ob eniéndose un PSS de:
- 0: no se ha ealizado ci ugía p e ia o solo se ha ealizado una biopsia.
- 1: se ha ealizado una lapa o omía explo a o ia p e ia con disección de una sola
egión.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
12
- 2: lapa o omía explo a o ia con disección de dos a cinco egiones.
- 3: lapa o omía con ci o educción ex ensa en más de cinco egiones.
Un a amien o qui ú gico p e io ex enso se elaciona con un e aso en la ealización de
CRS/HIPEC y una peo supe i encia lib e de en e medad (SLE) y supe i encia global
(SG) en los pacien es con adenoca cinoma mucinoso apendicula . Sin emba go, no se ha
encon ado ningún bene icio en el uso del PSS pa a p edeci esul ados en la CP po CCR
(49), (50), (51).
2.4.1.2. Pe i oneal Ca cinoma osis Index (PCI)
En 1996, Suga bake y colabo ado es desc ibie on el Pe i oneal Ca cinoma osis Index o
Índice de Ca cinoma osis Pe i oneal (PCI/ICP) pa a cuan i ica la ca ga de en e medad
pe i oneal y de e mina los pacien es que se bene icia ían de la CRS (52), (53). El PCI
cons i uye la suma de las pun uaciones de nue e egiones abdominopél icas y cua o
egiones de in es ino delgado. A cada egión se le asigna una pun uación en e 0 y 3 en
unción del amaño del depósi o umo al más g ande, con una pun uación máxima de 39, de
la siguien e mane a:
- 0: sin depósi o umo al.
- 1: el umo más g ande mide <0.5 cm.
- 2: el umo más g ande mide ≥ 0.5 y <5 cm.
- 3: el umo más g ande es ≥ 5 cm o bien exis e con luencia.
Figu a 3. Índice de Ca cinoma osis Pe i oneal (52), (53).
Aunque el PCI o iginalmen e se desa olló pa a la es adi icación in aope a o ia, as la
d ás ica mejo a y disminución del cos o de las écnicas de imagen, se ha is o que las
pun uaciones de PCI calculadas con imágenes p eope a o ias han demos ado se
compa ables a las ob enidas en qui ó ano (7), (54). Se ha is o que la esonancia magné ica
(RM) puede se más p ecisa que la omog a ía compu a izada (TC) pa a es e in, pe o en
ambos casos la lapa oscopia diagnós ica se con inúa usando pa a aquellas imágenes que
puedan esul a inconsis en es o equí ocas (7), (11), (54), (55), (56).
En la ac ualidad, se acep a el PCI como un ac o de iesgo independien e de
mo bimo alidad y SG pa a los pacien es in e enidos con CRS/HIPEC po neoplasias
malignas apendicula es y colo ec ales (57), (58). Conc e amen e, ha sido demos ado se
p edic o de la SG como a iable con inua y cuando su pun uación es de 12 o supe io (47),
(57), (58), (59), (60), (61). Ac ualmen e se es á conside ando un PCI de 20 pa a una
ci o educción óp ima en pacien es con cánce p ima io colo ec al y apendicula (47), (59),
(60).
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
13
2.4.1.3. Pe i oneal Su ace Disease Se e i y Sco e (PSDSS)
Suga bake es ableció en 1998 el Sco e de Se e idad de la En e medad Pe i oneal, o
Pe i oneal Su ace Disease Se e i y Sco e (PSDSS), a in de consegui una es a i icación
de los pacien es sin necesidad del es adiaje in aope a o io (62). Dadas las limi aciones de
las écnicas de imagen en ese momen o, el PSDSS combina la pun uación de PCI ob enida
po imágenes p eope a o ias, los sín omas clínicos y la his ología pa a calcula
p eope a o iamen e la esecabilidad de la CP. Los es udios mode nos han demos ado la
u ilidad del uso de la PSDSS pa a las neoplasias mucinosas apendicula es, pe o no se ha
demos ado que las a iables adicionales en la PSDSS en e a la PCI p edigan con p ecisión
los esul ados de los pacien es con CCR me as ásico (63), (64), (65), (66).
2.4.2. P edic o es de Resul ados Posope a o ios
Al igual que en la mayo ía de los cánce es, ambién en la CP se ha demos ado que la
esección comple a del umo mejo a los esul ados de los pacien es, lo cual ha p omo ido
el desa ollo de dos sis emas que de inen los má genes qui ú gicos. Aunque ninguno ha
mos ado supe io idad en e al o o, el Comple eness o Cy o educ ion Sco e (CC sco e) es
el más comúnmen e u ilizado en la p ác ica clínica y en la li e a u a en la ac ualidad.
2.4.2.1. Comple eness o Cy o educ ion Sco e (CC Sco e)
En 1994, Suga bake desc ibió el Índice de Ci o educción o Comple eness o
Cy o educ ion Sco e (CC sco e) pa a cuan i ica la en e medad esidual después de la CRS
(62), pudiéndose ob ene un CC de 0-3, de la siguien e o ma:
- CC-0: no exis e en e medad esidual.
- CC-1: los umo es son <0,25 mm.
- CC-2: en e medad esidual de 0,25 mm-2,5 cm.
- CC-3: nódulos >2,5 cm.
Se ha is o que la ci o educción comple a se asocia con una mejo supe i encia, y,
aunque an e io men e es a se de inía como CC-0 o CC-1, a ios es udios ecien es han
demos ado bene icios de supe i encia con CC-0 sob e las esecciones con CC-1. Así, la
ci o educción comple a de CP po cánce apendicula y CCR solo se log a con CC-0 (33),
(67), (68), (69).
2.4.2.2. Resec ion Sco e (R Sco e)
El manual de es adi icación del Ame ican Join Commi ee on Cance (AJCC)
p opo ciona un sis ema de pun uación al e na i o al pun aje CC:
- R0: esección comple a de la en e medad mac oscópica y en e medad mic oscópica
nega i a en es udio ana omopa ológico (má genes o ci ología).
- R1: esección comple a de la en e medad mac oscópica y en e medad mic oscópica
posi i a en es udio ana omopa ológico (má genes o ci ología).
- R2a: umo es esiduales < 0,5 cm.
- R2b: umo es en e 0,5 y 2 cm.
- R2c: nódulos emanen es >2 cm.
De mane a simila a la pun uación CC, las esecciones R0 y R1 se elacionan con una
mejo supe i encia (34), (37), (70), (71).
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
14
2.4.3. Nue os Bioma cado es
Los úl imos es udios han mos ado esul ados alen ado es en la u ilización de los ni eles
p eope a o ios de ADN umo al ci culan e (ADNc ) pa a mejo a la oma de decisiones en
la selección de pacien es, así como su moni o ización pos ope a o ia pa a de ec a p og esión
umo al o ecidi as más p ecozmen e que con écnicas de imagen (72), (73). Sin emba go, y
al igual que los ni eles de ma cado es umo ales en sang e, los ni eles de ADNc no se
co elacionan di ec amen e con la ex ensión de la CP (72), (73), (74).
Po o o lado, se ha p opues o ambién la u ilización de inmunope iles pa a la de ección
de en e medad p e y posope a o ia y la selección de e apias di igidas, con esul ados
p ome edo es (75), (76), (77).
2.5. Técnicas HIPEC
En 1995, Suga bake desc ibió la HIPEC abie a, ambién denominada "coliseum". En
es a écnica, as ele a los bo des cu áneos con su u as o e ac o es, son colocados d enajes
de succión ce ados y el abdomen abie o es cubie o con una lámina de plás ico. Es a
p esen a una abe u a que posibili a al ci ujano hace ci cula manualmen e la quimio e apia
hipe é mica (32), (62).
Debido a los iesgos de es a p ime a écnica, elacionados con la ae osolización de la
quimio e apia y la segu idad del pe sonal qui ú gico (78), ac ualmen e es más comúnmen e
lle ada a cabo la écnica ce ada, que implica un cie e abdominal empo al después de
asegu a los ca é e es de en ada y salida. El abdomen en es e caso se agi a manualmen e
median e un masaje abdominal ex e no (32). Se ha is o que la elección de es a écnica o la
an e io no se co elaciona con los esul ados de los pacien es (79).
Más ecien emen e se ha p opues o la HIPEC lapa oscópica con el obje i o de educi la
mo bilidad, acili a una ecupe ación más ápida y aco a las es ancias hospi ala ias. En
2017, la Sociedad Ame icana de Neoplasias de la Supe icie Pe i oneal (ASPSM, po sus
siglas en inglés) demos ó que es a modalidad de HIPEC es segu a y ac ible en pacien es
con PCI < 11 (80). T es años más a de, en 2020, el G upo In e nacional de Oncología de
Supe icie Pe i oneal (PSOGI, po sus siglas en inglés) demos ó hallazgos simila es de
segu idad y e icacia (81), y es udios adicionales lo con inúan con i mando (82), (83), (84),
(85), (86), (87), (88), (89), (90), (91), (92).
2.6. Agen es Quimio e ápicos empleados en HIPEC
El agen e quimio e ápico ideal pa a HIPEC es aquel que iene un al o peso molecula ,
demues a es abilidad y e ec os siné gicos con el calo , p esen a una ele ada á ea bajo la
cu a (AUC) pe i oneo-plasma (implicando una baja oxicidad sis émica), y mues a e icacia
an i umo al en e al umo p ima io (93).
Los agen es HIPEC que eúnen es os c i e ios y son comúnmen e empleados en CP de
o igen colo ec al y apendicula incluyen: mi omicina C (MMC), cispla ino, oxalipla ino,
pacli axel, doxo ubicina y 5-FU (93), (94). Es án siendo es udiados ambién nue os agen es,
en e los que se encuen an MOC31PE, miRNA-409-3p, nanopa ícula de doxo ubicina
liposomal pegilada, Radsphe in®, al i exed, lobapla ino e i ino ecán nano-liposomal (nal-
I i)
En los inicios de la HIPEC ue empleada la MMC (95), has a que en 2002 Elias e al.
desc ibie on una HIPEC bidi eccional con oxalipla ino y 5-FU IV concomi an e (96), que se
con e i ía en la más comúnmen e u ilizada en Eu opa has a ecien emen e (97).

Medicina USC T aballo de Fin de G ao
15
Ac ualmen e la MMC suele se el agen e de elección en EEUU, en e al oxalipla ino en
Eu opa. No obs an e, desde la publicación del es udio PRODIGE 7, en que se io que las
células umo ales pod ían habe desa ollado esis encias al oxalipla ino du an e la
quimio e apia sis émica, en los úl imos años se es á op ando po el uso de MMC en nues o
con inen e (98), (99).
Las di e encias en las pau as de HIPEC en e dis in as egiones solo log an una limi ada
aplicabilidad de los es udios. Sin emba go, los úl imos me aanálisis mues an esul ados
mix os en la compa ación de la e icacia y segu idad de los dis in os agen es quimio e ápicos,
y los es udios compa a i os de dosis pe manecen escasos, de modo que po el momen o
pe manece lejana la desc ipción de un es ánda in e nacional.
La CP ampoco se ha man enido ajena al auge de la inmuno e apia mode na. De hecho,
la p opia CRS ha sido p opues a como una o ma de inmuno e apia, habiéndose con i mado
en a ios es udios que la esección umo al puede eac i a y ans o ma el sis ema inmune
na i o en un eno ipo an i umo al (100), (101), (102), (103). Además, se es á es udiando la
aplicabilidad en la HIPEC de múl iples agen es inmuno e ápicos: ca umaxomab, inhibido es
de pun os de con ol inmuni a io (ICIs), como son ni olumab±ipilimumab, pemb olizumab
o IMP321, agonis as TLR-3, CAR-T e in usiones ci o óxicas de lin oci os T, in usiones de
IL-2±células NK, modulado es inmunes, i us oncolí icos y acunas pe sonalizadas de
neoan ígenos.
2.7. Técnicas de Quimio e apia In ape i oneal al e na i as a
la HIPEC
A pesa de que la HIPEC se man iene como la p incipal o ma de a amien o
quimio e ápico in ape i oneal pa a la CP de cualquie o igen, han sido p opues as di e sas
écnicas al e na i as a lo la go de los años.
En 1990, Suga bake desc ibió la Quimio e apia In ape i oneal Pos ope a o ia (EPIC),
consis en e en aplica es a o ma de quimio e apia en el posope a o io inmedia o y media o,
conc e amen e el p ime y quin o días as la CRS (104).
Más adelan e, la Quimio e apia In ape i oneal No mo é mica (NIPEC) ue desa ollada
con el obje i o de educi las al as asas de ecu encia de CP as CRS/HIPEC.
En el año 2011 se p opuso po p ime a ez la Quimio e apia In ape i oneal P esu izada
en Ae osol (PIPAC), que empleaba la ele ada p esión in aabdominal conseguida du an e la
écnica lapa oscópica pa a hace llega pa ículas ae osolizadas de quimio e ápico a las
células umo ales esiduales, p omo iendo la pene ación isula y, po an o, la e icacia de
la quimio e apia in ape i oneal (105), (106). Es e p incipio ue eo izado pa a puen ea la
quimio esis encia obse ada con algunos agen es HIPEC (107).
Po úl imo, la Quimio e apia Neoadyu an e Pe i oneal y Sis émica (NIPS) ue p opues a
pa a educi la ex ensión de la CP, a in de mejo a las asas de ci o educción comple a (de
acue do con el CC sco e) en la CRS/HIPEC pos e io (108).
Han sido lle ados a cabo nume osos es udios que e alúan la supe io idad o in e io idad
de es as écnicas en e a la CRS/HIPEC pa a CP po umo es p ima ios de dis in os o ígenes,
es ando múl iples en cu so ac ualmen e. Con inúa siendo es udiado ambién el papel de es as
al e na i as e apéu icas en la neoadyu ancia o adyu ancia de la CRS/HIPEC, pe o, po el
momen o, la HIPEC pe manece como écnica de elección pa a la quimio e apia
in ape i oneal a ni el in e nacional.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
16
2.8. Segu idad de la écnica CRS/HIPEC
Una ez conside ado un p ocedimien o de al o iesgo con una mo alidad del 0-17% y
una mo bilidad de has a el 60% (109), hoy en día se ha demos ado que la CRS/HIPEC es
segu a, p esen ando un pe il de iesgo simila o incluso mejo en compa ación con o as
ci ugías mayo es oncológicas, como son la eso aguec omía o la duodenopanc ea ec omía,
cuando se ealiza una adecuada selección de pacien es candida os (1), (45), (110), (111). De
hecho, en las úl imas dos décadas, la mo alidad posope a o ia ha disminuido al 0-4 %, con
la mayo ía de los cen os de al o olumen in o mando de mo alidades del 0-1 % (1), (45),
(110), (111), (112).
No obs an e, la mo bilidad posope a o ia aún puede alcanza el 30% (45), (111), siendo
las complicaciones más comunes ugas anas omó icas, hemo agias, complicaciones
pulmona es, e in ecciones p o undas y de ejidos blandos (1), (45), (110), (111).
En elación con es o, las asas de ans usión de concen ados de hema íes (CH) du an e
y después de la CRS/HIPEC suelen oscila en e el 25 y el 74% (1), (45), (110), (113), (114),
(115). Algunos es udios han asociado las ans usiones pe iope a o ias con peo es esul ados
oncológicos, qui ú gicos y de supe i encia (114), (116), (117), (118). Po o o lado, se ha
is o que las ans usiones p eope a o ias de CH, ac o es de coagulación y ácido
anexámico (TXA) educen la necesidad de ans usiones pe iope a o ias de CH, limi ando
los esul ados des a o ables que es as suponen (119), (120), (121), (122).
Po o a pa e, y al igual que en o as ci ugías oncológicas mayo es, la calidad de ida de
los pacien es inmedia amen e después de la CRS/HIPEC disminuye, pe o as 3-6 meses se
ap ecia una mejo ía en la calidad de ida y bene icios en la supe i encia (112).
La posi i a e olución en los esul ados de la CRS/HIPEC, sob e odo en é minos de SG
y mo alidad posope a o ia, es de o igen mul i ac o ial.
Po un lado, la selección de pacien es es undamen al. Es a se ealiza basándose
mayo men e en la edad, la ca ga umo al, el es ado uncional, la p esencia de asci is o pé dida
de peso, y la exis encia de en e medad ecu en e. Su co ec a ealización ha pe mi ido
maximiza la CRS/HIPEC con in ención cu a i a espe ando una mo bilidad y mo alidad
limi adas (47), (123), (124), (125), (126), (127), (128).
Po o o lado, la mejo a de las écnicas y p o ocolos qui ú gicos ambién ha con ibuido,
siendo especialmen e des acable en es a línea el papel del ci ujano y el cen o. Así, se ha
is o que exis e una cu a de ap endizaje empinada pa a los cen os y los ci ujanos que
ealizan CRS/HIPEC, elacionándose una mayo expe iencia del ci ujano y un mayo
olumen de casos en el cen o con meno es asas de mo bilidad y mo alidad (129), (130).
Es udios ecien es han demos ado que los cen os equie en ap oximadamen e de 100 a 180
casos pa a adqui i compe encia en CRS/HIPEC (129), (130), (131), mien as que el ci ujano
equie e al menos 90 y has a 220, lo que puede oma 10 años (129), (132), (133), (134).
2.9. Úl imos Es udios de Re e encia en CRS/HIPEC
Podemos des aca dos ensayos clínicos de e e encia de en e la li e a u a disponible
ac ualmen e ace ca de la écnica CRS/HIPEC en CP de o igen colo ec al y apendicula : el
Ve waal e al. (2003, Países Bajos) (135) y el PRODIGE 7 (2021, F ancia) (98).
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
17
2.9.1. Ve waal e al.
Ve waal e al. publica on en 2003 un ensayo clínico con olado alea o izado (ECA) que
compa aba la quimio e apia sis émica es ánda (n=51) con la CRS/HIPEC (n=54) en
pacien es con CP de o igen apendicula o colo ec al (135).
En el g upo con ol, el a amien o sis émico consis ió en 5-FU+leuco o ina du an e 26
semanas o i ino ecán du an e 6 meses (si los pacien es habían ecibido a amien o con 5-FU
en los 12 meses an e io es). Algunos de es os pacien es se some ie on a ci ugía palia i a po
obs ucción in es inal con de i ación con bypass o es oma. Po o o lado, en el g upo
CRS/HIPEC, los pacien es ecibie on MMC du an e 90 min y a amien o sis émico
adyu an e es ánda , log ándose una ci o educción comple a en el 41%.
Los esul ados ob enidos mos a on que los pacien es que se habían some ido a
CRS/HIPEC u ie on una SG de 22.2 meses, en e a 12.6 meses en el g upo de
quimio e apia. Si bien la mo alidad qui ú gica ue del 8% (consis en e con los es udios
con empo áneos), la mo alidad gene al ue igual en los dos b azos du an e los p ime os 6
meses.
Aunque es e es udio ue el p ime o en demos a un bene icio en la SG a a o de la
CRS/HIPEC, u o limi aciones sus anciales. Cabe des aca que los pacien es con CP ex ensa
(exp esada como PCI) se incluye on en ambos g upos, siendo de hecho es e uno de los
p ime os es udios en indica que la ca ga umo al pod ía p edeci los esul ados a la go plazo,
as señala que los pacien es con PCI al o u ie on peo es esul ados independien emen e
del a amien o. Además, solo una mino ía de los pacien es en el g upo CRS/HIPEC u ie on
una ci o educción comple a (CC-0).
En 2008 se publica on los esul ados a la go plazo del es udio, que mos a on que los
pacien es con ci o educción comple a habían man enido un bene icio de supe i encia. En
conc e o, en ese caso la SG a 5 años ue del 45%, en e a un 8-10% pa a la ci o educción
incomple a o la e apia sis émica sola, demos ando que una ci o educción incomple a no
o ece ningún bene icio de SG sob e las e apias sis émicas (136).
2.9.2. PRODIGE 7
Más ecien emen e, en 2021, ue publicado el PRODIGE 7, un ECA mul icén ico que
compa ó la écnica CRS/HIPEC con la CRS sola. El p incipal esul ado de es e es udio ue
demos a que la CRS/HIPEC con dosis al as de oxalipla ino du an e 30 minu os no o ece
un bene icio en la supe i encia en compa ación con la CRS sola (98), obse ándose una
mejo a sus ancial en la supe i encia global a lo la go de 40 meses en ambos g upos.
Sumado a ello, los pacien es del g upo de in e ención de HIPEC expe imen a on más
complicaciones posope a o ias en compa ación con el g upo con ol: 42 % en e a 32 % a
los 30 días y 26% en e a 15% a los 60 días, espec i amen e. Po úl imo, las asas de
mo alidad ue on del 3% pa a el g upo HIPEC y del 2% pa a el g upo con ol, ambos po
encima de la media es ablecida de <1% pa a los cen os CRS/HIPEC de al o olumen.
No obs an e, es os so p enden es esul ados deben se in e p e ados con cau ela, pues el
PRODIGE 7 u o muchas y no ables de iciencias. En p ime luga , el es udio no cumplió
con su obje i o p incipal y no ue mo i ado po la demos ación de hipó esis. En conc e o,
se incluye on pacien es que ecibie on ci o educción incomple a con esecciones CC-1, un
ac o cla e que a ec a di ec amen e a la supe i encia. Además, se incluye on pacien es con
pun uaciones al as de PCI (20-25), con un 25% de pacien es con PCI>15, a pesa de que las
pun uaciones de PCI más bajas demos a on p e iamen e un mayo bene icio de la HIPEC.
De hecho, los análisis de subg upos mos a on que los pacien es con pun uaciones de PCI
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
18
en e 11 y 15 habían mejo ado la supe i encia. Po úl imo, en el g upo con ol el 12 % de
los pacien es ecibie on CRS/HIPEC pos e io debido a una ecidi a pe i oneal aislada,
mien as que ningún pacien e en el g upo de CRS/HIPEC ecibió CRS/HIPEC secunda io,
una di e encia di ícil de con ola dado el análisis po in ención de a a u ilizado en es e
es udio.
La quimio e apia empleada ampoco es á exen a de c í ica. Cabe p ime amen e des aca
que la mayo ía de los pacien es en ambos b azos del es udio ue on ue emen e a ados con
quimio e apia neoadyu an e basada en oxalipla ino, lo cual pudo esul a en umo es
pe i oneales esis en es a la HIPEC basada en dicho agen e quimio e ápico (99). Además, el
líquido po ado (D5W), la dosis de oxalipla ino (360-460 mg/ m²) y la ausencia de 5-FU IV
concomi an e du an e la HIPEC ponen en duda la e icacia del a amien o con HIPEC, que
no sigue las guías de e e encia ac uales. Finalmen e, la e apia sis émica adyu an e consis ió
solo en 5-FU y leuco o ina, siendo inconsis en e una ez más con los es ánda es ac uales
(94).
En conjun o, ambos ECAs, Ve waal e al. y PRODIGE 7 p esen an impo an es
limi aciones que c ean un pano ama poco cla o, el cual exige mode ación a la ho a de
in e p e a los esul ados.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
25
4. E aluación del iesgo qui ú gico po medio de la escala Ame ican Socie y o
Anes hesiologis s Physical S a us (ASA PS). Se a a de un sis ema de clasi icación del
es ado ísico que se ha co elacionado bien con el iesgo anes ésico-qui ú gico. Clasi ica a
los pacien es en 6 clases, equi aliendo un ASA VI al éxi us. Se ob u ie on clases ASA II o
III, de inidas como pacien es con en e medad sis émica mode ada (sin limi ación uncional)
o se e a (que supone una limi ación uncional sus ancial), espec i amen e.
5. E aluación del iesgo qui ú gico en unción del Índice de Como bilidad de Cha lson
(ICC). El ICC cons i uye un sis ema de e aluación de la espe anza de ida a los diez años,
ampliamen e u ilizado en la alo ación del iesgo pe iope a o io, jun o con la Escala de
Riesgo Qui ú gico (SRS). O o ga di e en es pun uaciones a una se ie de 20 í ems, que
incluyen la edad del pacien e y di e en es como bilidades, las cuales se ha comp obado que
in luyen de una o ma conc e a en la espe anza de ida del suje o. Nues os pacien es
p esen a on un ICC igual o supe io a 6, po p esen a odos umo me as ásico. Fijamos
como ICC al o el ≥8, y como ICC bajo el igual a 6 o 7.
4.6.2. Va iables Relacionadas con las Ca ac e ís icas de umo y CP
1. Localización del umo p ima io. El o igen umo al ue colo ec al (ciego, colon de echo,
colon ans e so, colon izquie do, sigma, ec o) o apendicula .
2. Es adío umo al comp obado po Ana omía Pa ológica de acue do con la clasi icación del
Ame ican Join Commi ee on Cance (AJCC-TNM) en su úl ima edición ( e sión 9, 2024).
3. Ma cado umo al an ígeno ca cinoemb iona io (CEA) al diagnós ico y p equi ú gico. El
CEA se conside a no mal si es in e io a 2.5ng/ml, y se ha is o que sus alo es se
co elacionan con el p onós ico, habiéndose elacionado una disminución en los mismos con
una adecuada espues a al a amien o, ya sea quimio e apia sis émica o CRS/HIPEC (137),
(138).
4. P esen ación de la CP: sinc ónica o me ac ónica. De inimos como CP sinc ónica aquella
que se de ec a al mismo iempo que el umo p ima io, o has a 6 meses después de su
diagnós ico. Po el con a io, la CP me ac ónica se ía aquella de ec ada as habe se
cumplido dichos 6 meses.
5. Si los pacien es ecibie on o no quimio e apia neoadyu an e y agen es empleados, así
como ciclos ecibidos.
4.6.3. Va iables Relacionadas con la écnica CRS/HIPEC
1. Agen e quimio e ápico empleado en la HIPEC. Es os ue on oxalipla ino du an e 90
minu os o mi omicina C du an e 30 minu os.
2. Cuan i icación de la ca ga de en e medad pe i oneal mac oscópica median e el PCI
in aope a o io. Se de inió como PCI bajo el in e io o igual a 5 pun os, siendo ele ado el
PCI mayo de 5 (98).
3. Cuan i icación de la ca ga de en e medad pe i oneal mac o y mic oscópica, po medio del
PCI ana omopa ológico. Pa a de e mina PCI bajo o al o se es ableció el mismo pun o de
co e que en el PCI in aope a o io.
4. Cuan i icación de la en e medad esidual as la ealización de la CRS po medio del CCS.
Se conside ó ci o educción comple a como CC-0, y ci o educción incomple a como CC-2
o CC-3 (33), (67), (68), (69).
5. Núme o de ó ganos esecados, sin oma en conside ación las esecciones pe i oneales. Se
p opuso un g upo de pacien es con 3 o menos esecciones isce ales, y o o con más de 3.

Medicina USC T aballo de Fin de G ao
26
6. P ác ica o no de anas omosis.
7. P ác ica o no de colos omía.
8. Tiempo qui ú gico o al de la CRS/HIPEC, en minu os.
9. Necesidades hemodinámicas in aope a o ias, de acue do con la necesidad o no de
ans usión in aope a o ia de CH y núme o de CH ans undidos (114), (116), (117), (118).
10. Necesidades hemodinámicas posope a o ias, de acue do con la necesidad o no de
ans usión posope a o ia de CH y núme o de CH ans undidos (114), (116), (117), (118).
11. Es ancia en la Unidad de Reanimación (REA), de inida como el núme o de días que el
pacien e pe maneció en la misma p e io a su aslado a la Unidad de Hospi alización de
Ci ugía Gene al y del Apa a o Diges i o, sumándose ambién los días de eing eso en los
casos en que es e ue p eciso.
12. Es ancia hospi ala ia, de inida como el núme o o al de días de pe manencia del pacien e
en el hospi al as la ealización de la CRS/HIPEC, incluyendo los días de es ancia en REA.
4.6.4. Va iables Relacionadas con el Pe iodo Posope a o io,
Seguimien o y Recidi as
1. Exis encia o no de mo bimo alidad posope a o ia, de inida como un g ado IIIb o supe io
en la clasi icación de Cla ien-Dindo. Es a escala clasi ica las complicaciones en cinco
g ados, co espondiendo el g ado V al éxi us del pacien e. Las complicaciones g ado I y II
ecogen cualquie des iación del posope a o io no mal, sin llega a eque i en el p ime
caso a amien o a macológico (a excepción de an iemé icos, diu é icos o simila es), y
siendo es e necesa io, o bien ans usiones o nu ición pa en al, en el segundo. Las
complicaciones g ado III incluyen cualquie in e ención qui ú gica, endoscópica o
adiológica, conside ándose IIIb si es p ecisa anes esia gene al y IIIa en los demás casos.
Po úl imo, se á g ado IV aquella complicación que amenace la ida del pacien e po medio
de allo o gánico (único, IVa, o múl iple, IVb), suponiendo eing eso en REA.
2. Si los pacien es ecibie on o no quimio e apia adyu an e.
3. Exis encia o no de p og esión umo al o ecidi a, echa de es a y localización (pulmona ,
hepá ica, pél ica, gangliona o en cica iz qui ú gica), así como a amien o ecibido
(quimio e apia sis émica, ci ugía, o palia i o).
4. Si ac ualmen e los pacien es es án i os, y, en ese caso, si es án o no lib es de p og esión/
en e medad.
4.7. Plan de Análisis Es adís ico
Se han desc i o las a iables ca egó icas median e ecuencias absolu as y ela i as. En
caso de a iables con inuas, es as se han exp esado como media y des iación es ánda .
Pa a de e mina la asociación de dis in os ac o es con éxi us y complicaciones se ha
u ilizado el es Chi-cuad ado. Po su pa e, se ha calculado la co elación de Spea man pa a
de e mina la elación en e a iables con inuas.
Finalmen e, se ha ealizado un es udio de supe i encia, de e minando las es imaciones
Kaplan-Meie de las cu as de supe i encia, y con as ando di e encias en e g upos
median e el es Log-Rank.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
27
4.8. Aspec os É ico-legales. Decla ación de Con lic o de
In e eses
El p esen e es udio ha sido ap obado po el Comi é É ico de In es igación con
Medicamen os de Galicia en el mes de ab il de 2024.
Ninguno de los in es igado es que han pa icipado en la ealización de es e es udio
p esen a con lic o de in e eses a decla a . Los esul ados p esen ados no se han is o po
an o sesgados po es e supues o en ningún caso.
5. Resul ados
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
29
P esen amos una coho e de 25 pacien es, con o mada po odos los pacien es
in e enidos de CRS/HIPEC pa a el a amien o de la CP de o igen colo ec al o apendicula
en el HULA en e los años 2016 y 2023, con seguimien o igual o supe io a 12 meses.
5.1. Ca ac e ís icas de Pacien e y Tumo
Del o al de nues a mues a, 11 pacien es (44%) ue on a ones y 14 (56%), muje es, con
una edad media de 56,8 años (30-74 años). De ellos, 9 pacien es (36%) p esen a on
no mopeso y 16 (64%) p esen a on sob epeso u obesidad, con un IMC medio de 27.6 kg/m²
( igu a 6).
Sexo
Homb e
Muje
11 (44%)
14 (56%)
IMC
No mopeso
Sob epeso-obesidad
9 (36%)
16 (64%)
Figu a 6. Dis ibución po sexo e IMC.
Una pun uación en el ICC de 8 o supe io ue o o gada a 10 pacien es (40%), p esen ando
los 15 es an es un Cha lson de 6 o 7 pun os (15 pacien es, 60%), con una mediana de 7 (6-
10). Po su pa e, una mayo ía (19 pacien es, 76%) p esen ó un ASA de III, siendo en los
demás casos de II (6 pacien es, 24%) ( igu a 7).
ASA
II
III
6 (24%)
19 (76%)
ICC
Bajo
Al o
15 (60%)
10 (40%)
Figu a 7. Dis ibución po ASA e ICC.
En cuan o al ipo de umo p ima io, p edominó el CCR (21 pacien es, 84%) sob e el
umo mucinoso apendicula (4 pacien es, 16%). La localización de los umo es colo ec ales
ue: ciego en 1 pacien e (4%), colon ascenden e/de echo en 3 pacien es (12%), colon
ans e so en 1 pacien e (4%), colon descenden e/izquie do en 9 pacien es (36%), sigma en
1 pacien e (4%), ec o en 5 pacien es (20%) y umo es sinc ónicos en 1 pacien e (4%). En
conjun o, ue on es udiados, excluyendo es e úl imo caso, como: cánce apendicula (4
pacien es, 16.7%), cánce colónico de o igen de echo: ciego, colon ascenden e y colon
ans e so (5 pacien es, 20.8%), y cánce colo ec al izquie do: colon descenden e, sigma y
ec o (15 pacien es, 62.5%) ( igu a 8).
O igen
CCR
Apendicula
21 (84%)
4 (16%)
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
30
O igen ag upado
Cánce apendicula
CC de echo
CCR izquie do
4 (16.7%)
5 (20.8%)
15 (62.5%)
Figu a 8 Dis ibución po o igen y o igen ag upado.
Una pTNM inicial de IV (a, b, c) ue ob enida en 12 pacien es (48%), mien as que los 13
es an es (52%) ob u ie on un es adiaje de I, IIc o IIIb. En una mayo ía de 21 pacien es es e
es adiaje se ob u o en una p ime a ci ugía del umo p ima io, mien as que en los 4 casos
no hubo in e ención qui ú gica p e ia, ob eniéndose la pTNM de la CRS.
Del o al de 25 pacien es, en un caso la indicación qui ú gica no ue la e idencia
adiológica de CP o su hallazgo en lapa oscopia explo ado a, sino una ci ología posi i a. De
los 24 es an es, la p esen ación de CP sinc ónica- me ac ónica ue 50-50%. 2 pacien es
p esen aban adicionalmen e me ás asis hepá icas.
Una mayo ía de 20 pacien es (80%) ecibió quimio e apia sis émica neoadyu an e, con
di e sos agen es y pau as: FOLFOX, FOLFOX+an icue po monoclonal, FOLFIRI,
XELOX, FOLFIRINOX+an icue po, CPT+an icue po, FUFA y FUFA+an icue po. La
mediana de ciclos ecibidos ue de 8.5 (4-18) ( igu a 9).
pTNM
Bajo
Al o
13 (52%)
12 (48%)
P esen ación CP
Sinc ónica
Me ac ónica
12 (50%)
12 (50%)
Quimio e apia sis émica neoadyu an e
Sí
No
20 (80%)
5 (20%)
Figu a 9. Dis ibución po pTNM, p esen ación CP y quimio e apia neoadyu an e.
El CEA al diagnós ico ue ob enido en 20 pacien es, y el CEA p eope a o io en 21
pacien es. El p ime o es u o en ango de no malidad (0-2.5ng/ml) en 6 pacien es (30%) y
ele ado en 14 (70%), siendo el CEA p equi ú gico no mal en 10 pacien es (47.6%) y ele ado
en 11 (52.4%) ( igu a 10).
CEA al diagnós ico
Bajo
Al o
6 (30%)
14 (70%)
CEA p equi ú gico
Bajo
Al o
10 (47.6%)
11 (52.4%)
Figu a 10. Dis ibución po CEA al diagnós ico y p equi ú gico.
5.2. Resul ados In aope a o ios
De la coho e de 25 pacien es, en odos ellos se p ac icó la écnica CRS/HIPEC, a
excepción de un caso, que ecibió solo CRS. El iempo mediano de ci ugía ue de 480

Medicina USC T aballo de Fin de G ao
31
minu os (8 ho as). En los p ocedimien os ealizados has a junio de 2022 (20 pacien es,
83.3%), se pau ó oxalipla ino como agen e quimio e ápico con 30 min de du ación, mien as
que en los ealizados a pos e io i (4 pacien es, 16.7%) se op ó po mi omicina C du an e 90
min ( igu a 11).
HIPEC
Oxalipla ino 30´
Mi omicina C 90´
20 (83.3%)
4 (16.7%)
Figu a 11. Dis ibución po HIPEC.
Du an e la CRS, ob iando las esecciones pe i oneales, 3 o menos ó ganos ue on
esecados en 11 pacien es (44%), mien as que en una mayo ía de 14 pacien es (56%) ue on
esecados más de 3, con una mediana de 4 ó ganos esecados (1-7). Además, en 6 pacien es
(24%) se p ac icó al menos una anas omosis (con un máximo de 3), y en 9 pacien es (36%)
se hizo colos omía ( igu a 12).
Nº esecciones isce ales
≤ 3
>3
11 (44%)
14 (56%)
Anas omosis
Sí
No
6 (24%)
19 (76%)
Colos omía
Sí
No
9 (36%)
16 (64%)
Figu a 12. Dis ibución po esecciones isce ales, anas omosis y colos omía.
El PCI in aope a o io ue de 5 o in e io en 13 pacien es (52%) y 6 o supe io en los 12
es an es (48%), con una mediana de 5 (1-21). Se ap ecia una mejo ía, a iguales pun os de
co e, en el PCI ana omopa ológico, que ue bajo en 16 casos (64%) y ele ado en 9 (36%),
con una mediana de 3 (0-26) ( igu a 13).
PCI in aope a o io
Bajo
Al o
13 (52%)
12 (48%)
PCI ana omopa ológico
Bajo
Al o
16 (64%)
9 (36%)
Figu a 13. Dis ibución po PCI in aope a o io y ana omopa ológico.
En cuan o al índice CCS, en la p ác ica o alidad de pacien es se log ó ci o educción
comple a, con CC-0 (23 pacien es, 92%). De los dos es an es, uno ue CC-2 y o o CC-3
(4% en cada caso) ( igu a 14).
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
32
CCS
CC-0
CC-2 o CC-3
23 (92%)
2 (8%)
Figu a 14. Dis ibución po CCS.
5.3. Co elación en e PCI In aope a o io y
Ana omopa ológico
Aplicando la co elación de angos de Spea man, se ob u o una co elación posi i a muy
ue e (0.814) en e los PCI in aope a o io y ana omopa ológico.
5.4. Posope a o io y Complicaciones
Pa a alo a las necesidades de sopo e hemodinámico omamos en conside ación los
concen ados de hema íes (CH) ans undidos. Se io que solo 7 pacien es (28%) necesi a on
ans usión in aope a o ia, con una mediana de 1 concen ado ans undido (1-15). Po el
con a io, posope a o iamen e un 68% (17 pacien es) ue on ans undidos CH, con una
mediana de 4 (1-24) ( igu a 15).
T ans usión de CH in aope a o ia
Sí
No
7 (28%)
18 (72%)
T ans usión de CH posope a o ia
Sí
No
17 (68%)
8 (32%)
Figu a 15. Dis ibución po ans usión de CH in aope a o ia y posope a o ia.
La es ancia mediana en REA ue de 4 días (3-35), siendo la es ancia hospi ala ia mediana
de 19 días (9-113).
En el pe iodo posope a o io, 7 pacien es (28%) expe imen a on complicaciones de g ado
IIIb o supe io en la clasi icación de Cla ien-Dindo. Es as complicaciones incluye on:
pe o ación de ID, dehiscencia de anas omosis colónica, e isce ación, absceso subcu áneo
abdominal, allo o gánico po shock hemo ágico de o igen abdominal, allo mul io gánico
po shock sép ico en con ex o de pe i oni is ecaloidea po dehiscencia anas omó ica y
pe o ación, y mue e.
Dos pacien es ue on g ado V (éxi us), de modo que la mo alidad posope a o ia ue del
8%, habiendo ocu ido ambos éxi us en un plazo in e io a 30 días. Las causas de mue e
ue on: hemo agia ce eb al in apa enquima osa, y sínd ome de dis és espi a o io agudo
(SDRA) po b oncoaspi ación en ein e ención qui ú gica en con ex o de neumonía. Ambas
mue es se elaciona on con el a amien o ( igu a 16).
Complicaciones ≥IIIb
Sí
No
7 (28%)
18 (72%)
Éxi us (<30 días)
Sí
No
2 (8%)
23 (92%)
Figu a 16. Dis ibución po complicaciones y éxi us.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
33
De la coho e es an e de 23 pacien es, una mayo ía de 15 (65.2%) ecibió quimio e apia
sis émica adyu an e, no es ando indicada en los o os 8 po indicación de Oncología ( igu a
17).
Quimio e apia adyu an e
Sí
No
15 (65.2%)
8 (34.8%)
Figu a 17. Dis ibución po quimio e apia adyu an e.
5.5. Fac o es de Riesgo de Complicaciones Posqui ú gicas
Analizamos si exis e elación en e una se ie de a iables y la incidencia de
complicaciones posqui ú gicas, conside ando como al un g ado de Cla ien-Dindo IIIb o
supe io .
Se obse ó una incidencia supe io de complicaciones en e el sexo masculino (54.5%),
en e al emenino (7.1%), alcanzando la signi icación es adís ica (p0.020).
Po el con a io, no se obse a on di e encias es adís icamen e signi ica i as en o as
a iables elacionadas con las ca ac e ís icas de pacien e y umo : IMC (no mopeso o
sob epeso-obesidad), clase ASA (II o III), g ado en el ICC (<8 o ≥8), es adío pTNM (bajo o
al o), CEA p equi ú gico (no mal o ele ado) o quimio e apia neoadyu an e (sí o no).
Tampoco se asoció una mayo incidencia de complicaciones a a iables elacionadas con la
écnica qui ú gica: núme o de esecciones isce ales (≤ 3 o >3), pun uación en el PCI (baja
o al a) ni necesidad de ans usiones in aope a o ias (sí o no) o posope a o ias (sí o no)
( igu a 18).
Va iable
Incidencia de
complicaciones
p alo
(signi ica i o
si <0.05)
Sexo
masculino: 6 (54.5%)
emenino: 1 (7.1%)
0.029
IMC
no mopeso: 2 (22.2%)
sob epeso/obesidad: 5 (31.2%)
0.985
ASA
II: 2 (33.3%)
III: 5 (26.3%)
0.998
ICC
<8: 3 (20%)
≥8: 4 (40%)
0.524
pTNM
<IV: 3 (25%)
IV: 4 (30.7%)
0.935
CEA p equi ú gico
≤2.5ng/ml: 2 (20%)
>2.5ng/ml: 4 (36.3%)
0.729
Quimio e apia
neoadyu an e
sí: 6 (30%)
no: 1 (20%)
0.998
Nº de esecciones isce ales
≤ 3: 4 (36.4%)
>3: 3 (21.4%)
0.706
PCI
≤5: 2 (16.6%)
>5: 5 (41.6%)
0.369
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
34
CH in aope a o ios
no: 5 (27.7%)
sí: 2 (28.5%)
0.999
CH posope a o ios
no: 1 (12.5%)
sí: 6 (35.3%)
0.479
Figu a 18. Relación en e una se ie de a iables y la incidencia de complicaciones.
5.6. Fac o es de Riesgo Asociados a la Supe i encia
A con inuación, analizamos si exis e elación en e una se ie de a iables y la incidencia
de mo alidad global.
Se ob u o una asociación es adís icamen e signi ica i a en e la localización del umo
p ima io y la incidencia de mo alidad, siendo es a del 0% en umo es apendicula es y
colónicos de o igen de echo, en e a 53.3% en colo ec ales izquie dos (p0.025).
También se ap eció una elación signi ica i a en e la exis encia de p og esión umo al o
ecidi a y la incidencia de mo alidad, obse ándose un 54.5% de mo alidad en pacien es
que su ie on p og esión/ ecidi a en e a un 0% en los que no la p esen a on (p0.012).
Po el con a io, no se ob u ie on elaciones signi ica i as en las o as a iables a es udio:
sexo, es adío pTNM (bajo o al o), CEA p equi ú gico (no mal o ele ado), pun uación en el
PCI (baja o ele ada) ni exis encia de complicaciones (sí o no) ( igu a 19).
Va iable
Incidencia de mo alidad
p alo
(signi ica i o
si <0.05)
Sexo
masculino: 3 (35.7%)
emenino: 5 (27.3%)
0.986
O igen
apendicula o de echo: 0 (0%)
izquie do: 8 (53.3%)
0.025
pTNM
<IV: 5 (38.5%)
IV: 3 (25%)
0.770
CEA p equi ú gico
≤2.5ng/ml: 4 (40%)
>2.5ng/ml: 2 (18.2%)
0.534
PCI
≤5: 3 (25%)
>5: 4 (33.3%)
0.965
Complicaciones
no: 5 (27.7%)
sí: 3 (42.8%)
0.803
P og esión umo al/ ecidi a
no: 0 (0%)
sí: 6 (54.5%)
0.012
Figu a 19. Relación en e una se ie de a iables y la incidencia de mo alidad global.
5.7. Supe i encia Global (SG)
Pa a el es udio de la supe i encia global omamos es coho es dis in as, desc i as en el
apa ado Ma e ial y Mé odos.
De la coho e de 24 pacien es, as un seguimien o mediano de 45 meses, 8 pacien es
(33,34%) ue on éxi us ( igu a 20), habiendo sido en odos los casos el cánce la causa
undamen al de de unción. La asa de supe i encia a los 30, 60 y 90 días ue del 91.67%
en los es casos, con 2 de unciones, ambas en el pe iodo posope a o io (<30 días). Debido
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
41
La CP es una pa ología no in ecuen e en cánce colo ec al y apendicula , es ando
p esen e en el momen o del diagnós ico (CP sinc ónica) en ap oximadamen e un 5-10% de
las neoplasias p ima ias colo ec ales y un 40-70% de las apendicula es (5), (6). De hecho,
debido a la ecuen e inespeci icidad y p esen ación a día de su sin oma ología, unido a la
di icul ad en la in e p e ación de las p uebas de imagen, la incidencia de la CP pa ece es a
conside ablemen e in aes imada. Se ha is o además que el iesgo acumulado a 5 años de
CP me ac ónica en CCR es del 6% (139).
La p esencia de CP en umo es colo ec ales y apendicula es se ha asociado a una
educción en la supe i encia global, habiéndose demos ado ambién que, en un 30-40%
de casos de p ima io colo ec al, es a se asocia a una SG signi ica i amen e in e io en
compa ación con las me ás asis ex ape i oneales: 16.3 meses (IC 95%, 13.5-18.8] pa a
me ás asis pe i oneales en e a 19.1 meses (18.3-19.8) pa a me ás asis hepá icas y 24.6
meses (22.7-26.4) pa a me ás asis pulmona es (140), (141).
De es e modo, la supe i encia global mediana de la CP sin a amien o es de solo 6
meses (20), aumen ando lige amen e a 16.3 meses (IC 95%, 13.5-18.8) con la adminis ación
de quimio e apia sis émica (141). Si bien es a úl ima con inúa siendo la única al e na i a
e apéu ica iable en la ac ualidad pa a pacien es con en e medad i esecable, el manejo
qui ú gico de los casos de en e medad po encialmen e esecable ha expe imen ado una
emenda e olución en los úl imos 20 años. A ni el mundial se es á usando la écnica
CRS/HIPEC pa a consegui mejo es esul ados en es os pacien es, no habiendo demos ado
po el momen o supe io idad las o as modalidades de quimio e apia in ape i oneal
exis en es (PIPAC, EPIC, NIPEC), y es ando oda ía a es udio la e icacia de la NIPS. En
nume osos es udios e ospec i os (37), (43), (44), (45), (46), (47), se ha is o que
combinando las pau as mode nas de quimio e apia sis émica con agen es inmuno e ápicos
di igidos y CRS/HIPEC, se ha conseguido una supe i encia mediana de 30 meses,
pudiendo incluso supe a los 60 meses en algunos pacien es con ci o educción comple a.
En un ensayo clínico nee landés ase 3 (135), que compa ó la CRS/HIPEC con la
quimio e apia sis émica, se obse ó una SG mediana signi ica i amen e supe io en el
p ime b azo en e al segundo (22.4 meses en e a 12.6 meses, log- ank p 0.032).
Adicionalmen e, en el análisis en subg upos (136) se io que la SG a 5 años ue del 45% en
los pacien es en que se lle ó a cabo CRS/HIPEC log ando ci o educción comple a, pe o
solo del 8-10% pa a los casos de ci o educción incomple a o quimio e apia sis émica.
En un ECA ase 3 ancés más ecien e (98), que compa ó la CRS/HIPEC con la CRS
sola, se io que, con un seguimien o mediano de 63.8 meses, la mediana de SG no di i ió
signi ica i amen e en e ambos g upos: 41.7 meses (IC 95%, 36.2-53.8] en e a 41.2 meses
(35.1-49.7); HR 1.00 (IC 95.37%, 0.63-1.58), log- ank p 0.99. Además, la mediana de SG
ue signi ica i amen e supe io a la ob enida en el ECA p e io, (41.7 meses, en e a 22.4
meses, p óximo al doble). Es a no able mejo ía p obablemen e es u o elacionada con una
más adecuada selección de pacien es en compa ación con el ensayo an e io , en que se
incluye on pacien es con y sin ci o educción comple a.
En cuan o a la asa de SG, en es e úl imo es udio se io que a 1 año y 5 años es a ue de
86.9% (IC 95%, 79.7-91.6) y 39.4% (30.6-48.1) en el g upo de CRS/HIPEC,
espec i amen e. Es a ue muy simila en el g upo de CRS sola, en que se consiguió una asa
de SG a 1 año de 88.3% (81.4-92.8) y de 36.7% (28.1-45.4) a 5 años. No obs an e, dadas las
impo an es limi aciones de es e es udio (des acando análisis po in ención de a a y
elección del oxalipla ino como agen e quimio e ápico en HIPEC), es necesa ia la ealización
de más ECAs que compa en CRS/HIPEC en e a CRS aislada.

Medicina USC T aballo de Fin de G ao
42
En nues o es udio, en los pacien es in e enidos de CRS/HIPEC po p ima io colo ec al
o apendicula , la asa de SG a 1 año, 3 años y 5 años ue de 87.5% (21 pacien es), 79.1% (19
pacien es) y 66.6% (16 pacien es), espec i amen e, con un seguimien o mediano de 45
meses. Fue simila en los pacien es con CP po CCR con ci o educción comple a: 83.3%
(15 pacien es), 72.2% (13 pacien es) y 66.6% (12 pacien es), espec i amen e. Es os
esul ados ue on simila es a los ob enidos en los ECAs an e io es, encuad ándose den o de
las asas ob enidas en los es udios e ospec i os ac uales. La asa de SG a los 5 años pa ece
mejo a espec o a los ECAs, quizás po nues o pequeño amaño mues al. No hemos sido
capaces de compa a las medianas de SG, una ez más, po no habe sido es adís icamen e
posible su cálculo debido al educido amaño mues al.
En e e encia a la supe i encia lib e de en e medad, en cen os especializados se ha is o
que la CRS/HIPEC puede cu a (de iniendo pacien e cu ado como aquel sin e idencia de
en e medad a los 5 años) al ededo del 16% de los pacien es en que se log a esección
mac oscópica comple a (142). En el PRODIGE 7, con una mediana de seguimien o de 63.8
meses, la mediana de SLE no di i ió signi ica i amen e en e ambos g upos de a amien o:
13.1 meses (IC 12.1-15.7] en e a 11.1 meses (9.0-12.7); HR 0.91 (IC 95%, 0.71-1.15];
p0.43. Po su pa e, la asa de SLE a 1 año y 5 años ue de 59% (IC 95%, 50-66.9) y 14.8%
(9.3-21.6), espec i amen e, en el b azo CRS/HIPEC, en e a 46.1% (37.3–54.5) y 13.1%
(7.8–19.8), espec i amen e, en el b azo de CRS sola. La p opo ción de pacien es que ue on
conside ados cu ados (es deci , sin p og esión umo al o ecidi a a los 5 años) en dicho ECA
ue de ce ca de 15% en ambos g upos, simila a lo obse ado en la bibliog a ía an e io
(142). Además, la cu a de SLE pa eció ni ela se después de los 24 meses, siendo plausible
que la p opo ción de pacien es lib es de en e medad con inúe pe maneciendo es á ica más
allá de los 5 años.
En nues o es udio, la incidencia de p og esión umo al o ecidi a ue del 47.83% (11
pacien es), ob eniéndose con una mediana de seguimien o de 13 meses una asa de SLE a 1
año, 3 años y 5 años de 58.3% (14 pacien es), 50% (12 pacien es) y 45.8% (11 pacien es),
espec i amen e, en los pacien es in e enidos de CRS/HIPEC po CP de o igen colo ec al
o apendicula . Fue simila en los pacien es con CP po CCR con ci o educción comple a,
con un seguimien o mediano de 11 meses: 55.5% (10 pacien es), 50% (9 pacien es) y 44.4%
(8 pacien es), espec i amen e. Si bien a 1 año la asa de SLE ue simila a la ob enida en el
PRODIGE 7, emos como la disminución en la asa de SLE es paula ina has a los 5 años,
siendo signi ica i amen e supe io a la ob enida en el ECA al cabo de ese pe iodo. No
obs an e, una p obable explicación de es e suceso se ía la educida mediana de seguimien o
de nues os pacien es (13 meses y 11 meses en e a 63.8 meses), que di icul a una co ec a
es imación de la supe i encia. Po es e mismo mo i o, no ue posible el cálculo de las
medianas de SLE en nues o es udio.
En e e encia al pe iodo posope a o io, en el ma co ac ual, la incidencia de mo bilidad
di ie e ampliamen e en e es udios, obse ándose incidencias del 7-63% (110), (143), (144),
(145), (146), (147), (148), (149), (150), (151). En el PRODIGE 7 se io que, a los 30 días,
56 pacien es (42%) en el g upo de CRS/HIPEC y 42 (32%) en el g upo de CRS sola su ie on
complicaciones se e as, de inidas como de g ado III o supe io en la escala de Cla ien-
Dindo. A los 60 días, los pacien es con es e ipo de complicaciones ue on 34 (26%) en el
p ime b azo y 20 (15%). En nues o caso, 7 ue on los pacien es que su ie on sucesos g ado
IIIb o supe io (28%), ob eniéndose una incidencia de mo bilidad signi ica i amen e in e io
a la del PRODIGE 7, pe o en el ma co de los es udios ac uales.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
43
Las complicaciones de nues os pacien es incluye on: pe o ación de ID, dehiscencia de
anas omosis colónica, e isce ación, absceso subcu áneo abdominal, allo o gánico po shock
hemo ágico de o igen abdominal, allo mul io gánico po shock sép ico en con ex o de
pe i oni is ecaloidea po dehiscencia anas omó ica y pe o ación. En compa ación con el
PRODIGE 7, los sucesos más comunes ue on: ís ula diges i a y absceso.
En cuan o a la mo alidad posope a o ia, en el es udio PRODIGE 7 se die on 2 éxi us
(g ado V en la escala Cla ien-Dindo) a los 30 días en cada g upo de a amien o,
ob eniéndose una incidencia de mo alidad equi alen e del 2% en ambos. A los 60 días,
ue on epo adas 3 mue es adicionales, 2 (2%) en el b azo CRS/HIPEC y 1 (1%) en el
b azo CRS. Todas las mue es es u ie on elacionadas con el a amien o. Es e esul ado es
compa able a los de los úl imos es udios e ospec i os publicados, en que la incidencia de
mo alidad posope a o ia se man iene en e un 1-12% (110), (143), (144), (145), (146),
(147), (148), (149), (150), (151). En nues o caso, es a ue del 8%, con 2 éxi us en <30 días,
no habiendo sido epo ados nue os e en os a los 60 o 90 días. Espe amos que la incidencia
de mo alidad en nues o cen o se man enga es able o, más p e e iblemen e, se eduzca en
los años enide os, en el ma co de una cu a de ap endizaje empinada (129), (130), (152),
(132), (133), (131), (134).
Las causas de mue e a los 30 días en el PRODIGE 7 ue on allo ca díaco y neumonía
masi a en el g upo CRS/HIPEC, y hemo agia in ape i oneal y shock sép ico en el g upo
CRS. A los 60 días es as ue on embolia pulmona y neumonía bila e al en el p ime o y
SDRA en el segundo. En nues o es udio, las causas de mue e ue on hemo agia ce eb al
in apa enquima osa, y SDRA po b oncoaspi ación en ein e ención qui ú gica en
con ex o de neumonía, ambas elacionadas con el a amien o, de la misma o ma que los
éxi us epo ados en el PRODIGE 7.
A pesa de los úl imos esul ados p ome edo es en SG an e io men e expues os, la
CRS/HIPEC pa a el a amien o de CP de o igen colo ec al y apendicula es una ci ugía
mayo con una impo an e mo bimo alidad posope a o ia asociada y un ele ado cos e
económico. Con inúan ambién siendo ecuen es las ecidi as, que, como acabamos de e ,
limi an la SLE. Es po ello que desde los inicios de es a écnica se ha a ado de es udia y
demos a la exis encia de ac o es p onós icos que pe mi an consegui una adecuada
selección de pacien es candida os a CRS/HIPEC.
La ci o educción comple a y el PCI cons i uyen los dos c i e ios de selección más
impo an es y ampliamen e u ilizados en p ác ica clínica, con una impo an e limi ación: no
se co ec amen e de inidos y cuan i icados has a la explo ación qui ú gica. Adicionalmen e,
o os ac o es clínico-pa ológicos, como son la a ec ación gangliona , el g ado de
di e enciación o el pa ón his ológico de células en anillo de sello (48), (153) han sido
demos ados como ac o es de iesgo independien es, habiendo sido incluidos en a ias
escalas p onós icas p opues as a lo la go de los úl imos años. Las escalas COMPASS y
BIOSCOPE son las he amien as más ecien es y obje i as pa a alo a el p onós ico de los
pacien es con CP candida os a CRS/HIPEC, pe o su alidez y e icacia pa a es a i ica a los
pacien es oda ía se encuen a a es udio en la ac ualidad (154).
Con el obje i o de consegui alidez ex e na pa a el sco e PSDSS p opues o po
Suga bake en 1998 (62), Simkens e al. p opusie on en el año 2016 el COMPASS
(colo ec al me as ases p ognos ic su gical sco e) (155). Se a a de un sco e que clasi ica a
los pacien es con CP de o igen colo ec al candida os a CRS/HIPEC en cua o clases (I-IV),
con una pun uación de 0 a 200 pun os, omando en conside ación ca ac e ís icas clínico-
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
44
pa ológicas, como son la edad, el PCI, la a ec ación gangliona (N) y el pa ón his ológico
de células en anillo de sello (“signe ing cells”, SRC).
Una escala pos e io , p opues a po Schneide e al. en 2019 bajo el nomb e de
BIOSCOPE (BIOlogical Sco e o COlo ec al PE i oneal me as asis) (156), clasi ica a los
pacien es candida os a CRS/HIPEC en cua o clases (A-D), basando su cálculo en el PCI, la
a ec ación gangliona (N), el g ado de di e enciación umo al (G) y la p esencia de
mu aciones KRAS y BRAF (157).
En con as e con las a iables incluidas como ac o es p onós icos en es as nue as
escalas, que se basa on en es udios e ospec i os y me aanálisis p e ios, en un me aanálisis
ecien e (61), se iden i ica on como ac o es p onós icos es adís icamen e signi ica i os pa a
la SG as CRS/HIPEC po cánce colo ec al o apendicula : la p esen ación clínica como
obs ucción o pe o ación, la ex ensión de la CP, y el g ado de ci o educción comple a, de
acue do con el PCI y el CC sco e, espec i amen e.
No ue on ac o es de iesgo es adís icamen e signi ica i os en dicho me aanálisis: la
edad, el sexo, el ECOG, el o igen ec al, la exis encia de a ec ación gangliona , el g ado de
di e enciación umo al, la p esen ación empo al de la CP (sinc ónica a me ac ónica), la
exis encia de me ás asis hepá icas, el pa ón his ológico de células en anillo de sello, el ipo
his ológico de adenoca cinoma mucinoso, el PSS, la mo bilidad posope a o ia, el uso de
quimio e apia sis émica neoadyu an e o el uso de quimio e apia sis émica adyu an e.
En nues o es udio, se iden i icó el sexo masculino como ac o de iesgo es adís icamen e
signi ica i o pa a el desa ollo de complicaciones (p0.020), no conco dando con la
bibliog a ía expues a. Se ap eció una incidencia de complicaciones del 54.5% (6 pacien es)
en el sexo masculino, en e al 7.1% (1 pacien e) en el emenino. Un u u o es udio que
incluya los nue os pacien es in e enidos con CRS/HIPEC po CP de o igen colo ec al o
apendicula en el HULA, p opo cionando un mayo amaño mues al, pod ía con i ma o
desmen i es a endencia.
Po el con a io, en el p esen e es udio no se encon ó una elación es adís icamen e
signi ica i a en e los o os ac o es es udiados y una mayo incidencia de complicaciones,
ya uesen a iables elacionadas con las ca ac e ís icas de pacien e y umo :
sob epeso/obesidad, ASA ele ado, ICC ≥8), es adío pTNM al o, CEA p equi ú gico ele ado
o quimio e apia neoadyu an e, o a iables elacionadas con la écnica qui ú gica: >3
esecciones isce ales, PCI al o o necesidad de ans usiones de CH in aope a o ias o
posope a o ias.
En lo e e en e a SG, ue on encon ados dos ac o es asociados a una disminución en la
SG: la exis encia de p og esión umo al o ecidi a (log- ank p 0.02) y el o igen colo ec al
izquie do (log- ank p 0.04). En los casos de o igen apendicula y colónico de echo, la SG
ue del 100% a 1 año, 3 años y 5 años. Si bien la asociación de una meno SG con la
exis encia de ecidi as esul a ácilmen e comp ensible, en la localización del umo
p ima io no ocu e así. Sí ha sido demos ado en la li e a u a un mejo p onós ico pa a el
cánce apendicula , pe o en el caso de cánce colo ec al no se ha encon ado asociación de
la localización colónica izquie da o ec al con una SG disminuida en los úl imos me aanálisis
(61). En el caso del PRODIGE7, el o igen umo al colo ec al se clasi icó como colon
de echo y cualquie o a localización ( ans e so, izquie do, sigma o ec o), y ampoco se
ob u ie on di e encias es adís icamen e signi ica i as en supe i encia global.
P obablemen e en nues o caso un mayo amaño mues al apo a ía esul ados conco dan es
con la bibliog a ía.
Ninguno de los o os ac o es que hemos es udiado demos ó una elación
es adís icamen e signi ica i a con una disminución en la SG. Dichas a iables ue on:
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
45
es adío pTNM al o, CEA p equi ú gico ele ado, quimio e apia neoadyu an e, PCI
in aope a o io al o o exis encia de complicaciones posqui ú gicas. Sin emba go, y de
acue do con lo expues o con an e io idad, algunos de es os ac o es sí han demos ado
elación con una meno SG, des acando el PCI in aope a o io. Es e ha sido demos ado se
p edic o de la SG como a iable con inua y cuando su pun uación es de 12 o supe io (47),
(57), (58), (59), (60), (61),
El PCI in aope a o io oma en conside ación los depósi os umo ales mac oscópicos,
en e los cuales pueden se e óneamen e incluidos depósi os mucinosos ca en es de células
umo ales. Po su pa e, el PCI ob enido po los ana omopa ólogos cons i uye el PCI más
p óximo a la ex ensión eal de en e medad, pues alo a la p esencia de células umo ales
an o a ni el mac oscópico como mic oscópicamen e. En nues o es udio, además de es udia
la elación en e PCI supe i encia, e aluamos la co elación en e PCI in aope a o io y
ana omopa ológico, con el obje i o de de e mina cómo se co elaciona el PCI qui ú gico
con la ex ensión eal de la CP. Si bien no exis en es udios p e ios que hayan es udiado la
co elación en e el PCI in aope a o io y ana omopa ológico como al, al habe sido
demos ado en es udios sucesi os el PCI in aope a o io como ac o p onós ico de SG,
pod ía llega a asumi se una buena co elación en e es e y la ex ensión eal de en e medad
pe i oneal.
Sí han sido publicados es udios que han alo ado la co elación en e las pun uaciones de
PCI calculadas con imágenes p eope a o ias (RM, TC) y las pun uaciones de PCI
qui ú gicas, habiéndose demos ado se compa ables, sob e odo pa a PCIs al os (57), (58),
lo cual puede acili a la selección de pacien es candida os a CRS/HIPEC p e io a la
explo ación qui ú gica (necesa ia pa a la ob ención del PCI in aope a o io).
Jun o con el PCI, como hemos indicado p e iamen e, el o o g an ac o p onós ico pa a
los pacien es con CP de o igen colo ec al o apendicula que an a se in e enidos con la
écnica CRS/HIPEC es el CC sco e. En nues o es udio, ue log ada la ci o educción
comple a (de inida como CC-0) en odos los pacien es a excepción de solo dos casos con
CC-2 y CC-3 (1 pacien e en cada caso, 4%), po lo que no ue posible lle a a cabo un es udio
pa a alo a la asociación de la ci o educción comple a con una disminución en la SG.
La p incipal limi ación a conside a en nues o es udio se ía un educido amaño mues al.
Vemos ealmen e in e esan e la ealización de un nue o es udio e ospec i o más adelan e,
inco po ando los nue os pacien es que se án in e enidos de CP de o igen colo ec al o
apendicula con la écnica CRS/HIPEC en los p óximos años. Espe amos encon a en ese
p óximo es udio una lige a mejo ía en las asas de SG y SLE, así como en la incidencia de
mo bimo alidad posope a o ia, de acue do con una cu a de ap endizaje empinada pa a
nues o cen o.
Adicionalmen e, el plan eamien o de un u u o es udio mul icén ico pod ía soluciona el
p oblema del amaño mues al y apo a mejo es esul ados.
De acue do con lo an e io men e expues o y en de ini i a, la écnica CRS/HIPEC como
a amien o pa a pacien es seleccionados con CP de o igen colo ec al o apendicula ha
log ado esul ados muy p ome edo es en SG en la úl ima década, ap eciándose una endencia
a la mejo ía espec o a la década an e io , que espe a man ene se en los p óximos años.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
46
Es a endencia se explica po medio de a ias a iables. En p ime luga , se es á lle ando
a cabo una mejo selección de pacien es candida os a CRS/HIPEC espec o a años p e ios,
cob ando especial impo ancia la ex ensión de la CP y la ci o educción comple a,
exp esados po medio del PCI y el CC sco e, espec i amen e. En segundo luga , se es á
expe imen ando un cons an e a ance en la quimio e apia sis émica neoadyu an e y
adyu an e, así como en la HIPEC y la inmuno e apia, con múl iples es udios en cu so. En
e ce luga , se ha demos ado una cu a de ap endizaje empinada no solo pa a el ci ujano
que ealiza CRS/HIPEC, sino ambién pa a el cen o, ob eniéndose mejo es esul ados a
medida que aumen a la expe iencia en es a écnica.
No obs an e, las ecidi as con inúan siendo ecuen es, ob eniéndose SLE mejo ables. Se
espe a que los u u os a ances en las es a iables an e io es mejo en el p onós ico de los
pacien es con CP en es os é minos.
En el momen o de ealización de es e es udio, se encuen an en cu so a ios es udios
e ospec i os y me aanálisis pa a la alo ación de nue os ac o es p onós icos que pe mi an
una co ec a selección p equi ú gica de los pacien es candida os, así como pa a aco a la
alidez de las úl imas escalas p opues as (COMPASS, BIOSCOPE), des acando el c ecien e
p o agonismo de las mu aciones KRAS y BRAF, cuya de e minación hace dos décadas e a
imposible.
Po o o lado, se es án ambién lle ando a cabo es udios que de e mina án la supe io idad
o in e io idad en e a la HIPEC de las o as modalidades de quimio e apia in ape i oneal
disponibles (PIPAC, EPIC, NIPEC, NIPS), así como su papel en la neoadyu ancia o
adyu ancia de la CRS/HIPEC.
Del mismo modo, no son pocos los es udios compa a i os en e agen es quimio e ápicos
y pau as de HIPEC, con un obje i o común, el de ap oxima se len amen e a un p o ocolo
único de HIPEC que sea empleado a ni el in e nacional.
Po úl imo, debido a la c ecien e SG espe ada los p óximos años en pacien es con CP de
o igen colo ec al o apendicula , es á cob ando c ecien e impo ancia la ealización de
es udios que alo en la calidad de ida a medio y la go plazo en es os pacien es, con el
obje i o de ga an iza su bienes a y pone solución a nue os e os que puedan su gi en es e
sen ido.

7. Conclusiones
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
48
Del p esen e es udio e ospec i o ace ca del uso de la écnica CRS/HIPEC en pacien es
con CP de o igen colo ec al o apendicula se concluye que:
1. La incidencia de complicaciones ue del 28% (7 pacien es).
2. La incidencia de mo alidad a los 30,60 y 90 días ue del 8% (2 éxi us en <30 días).
3. El sexo masculino ue el único ac o de iesgo iden i icado pa a el desa ollo de
complicaciones (p0.020).
4. La co elación en e PCI in aope a o io y ana omopa ológico ue muy ue e
(0.814).
5. La asa de SG a 1 año, 3 años y 5 años ue de 87.5% (21 pacien es), 79.1% (19
pacien es) y 66.6% (16 pacien es), espec i amen e. Fue simila en los pacien es
con CP po CCR con ci o educción comple a: 83.3% (15 pacien es), 72.2% (13
pacien es) y 66.6% (12 pacien es), espec i amen e.
6. El o igen colo ec al izquie do y la exis encia de p og esión umo al o ecidi a
ue on los únicos ac o es asociados a una disminución en la p obabilidad de SG
(log- ank p0.04 y log- ank p0.02, espec i amen e).
7. La incidencia de p og esión umo al o ecidi a ue del 47.83% (11 pacien es).
8. La asa de SLE a 1 año, 3 años y 5 años ue de 58.3% (14 pacien es), 50% (12
pacien es) y 45.8% (11 pacien es), espec i amen e. Fue simila en los pacien es
con CP po CCR con ci o educción comple a: 55.5% (10 pacien es), 50% (9
pacien es) y 44.4% (8 pacien es), espec i amen e.
8. Glosa io
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
50
Sigla o
Ac ónimo
Signi icado
5-FU
ADNc
AJCC
ASA (PS)
ASPSM
CA 19.9
CC (Sco e)
CC
CCR
CEA
CH
CP
CRS
ECA
ECOG (PS)
EPIC
GI
HAMN
HIPEC
HULA
IC
ID
IMC
5- luo ou acilo
ADN umo al ci culan e
Ame ican Join Commi ee on Cance
Ame ican Socie y o Anes hesiologis s (physical s a us)
Sociedad Ame icana de Neoplasias de la Supe icie Pe i oneal
An ígeno ca bohid a o 19.9
Comple eness o cy o educ ion (sco e)
Cánce colónico
Cánce colo ec al
An ígeno ca cinoemb iona io
Concen ados de hema íes
Ca cinoma osis pe i oneal
Ci ugía ci o educ o a
Ensayo clínico con olado alea o izado
Eas Coope a i e Oncology G oup (pe o mace s a us)
Quimio e apia in ape i oneal posope a o ia
Gas oin es inal
Neoplasia mucinosa apendicula de al o g ado
Quimio e apia hipe é mica in ape i oneal
Hospi al Uni e si a io Lucus Augus i
In e alo de con ianza
In es ino delgado
Índice de masa co po al
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
57
77. Simkens GA, Win jens AGWE, Ro e s KP, Nienhuijs SW, de Hingh IH. E ec i e S a egies o
P edic Su i al o Colo ec al Pe i oneal Me as ases Pa ien s Eligible o Cy o educ i e Su ge y and HIPEC.
Cance Manag Res. 2021;13:5239-49.
78. Ky iazanos I, Kalles V, S e anopoulos A, Spilio is J, Mohamed F. Ope a ing pe sonnel sa e y du ing
he adminis a ion o Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy (HIPEC). Su g Oncol. sep iemb e de
2016;25(3):308-14.
79. Lei ing JL, Cloyd JM, Ahmed A, Fou nie K, Lee AJ, Dessu eaul S, e al. Compa ison o open and
closed hype he mic in ape i oneal chemo he apy: Resul s om he Uni ed S a es hype he mic
in ape i oneal chemo he apy collabo a i e. Wo ld J Gas oin es Oncol. 15 de julio de 2020;12(7):756-67.
80. A jona-Sanchez A, Esqui el J, Glehen O, Passo G, Tu aga KK, Labow D, e al. A minimally
in asi e app oach o pe i onec omy p ocedu es and hype he mic in ape i oneal chemo he apy (HIPEC) in
limi ed pe i oneal ca cinoma osis: The Ame ican Socie y o Pe i oneal Su ace Malignancies (ASPSM)
mul i-ins i u ion analysis. Su g Endosc. ma zo de 2019;33(3):854-60.
81. A jona-Sanchez A, Aziz O, Passo G, Sal i G, Esqui el J, Van de Spee en K, e al. Lapa oscopic
cy o educ i e su ge y and hype he mic in ape i oneal chemo he apy o limi ed pe i oneal me as asis. The
PSOGI in e na ional collabo a i e egis y. Eu J Su g Oncol J Eu Soc Su g Oncol B Assoc Su g Oncol.
junio de 2021;47(6):1420-6.
82. Passo G, Bak in N, Isaac S, Decullie E, Gilly FN, Glehen O, e al. Pos ope a i e ou comes o
lapa oscopic s open cy o educ i e su ge y plus hype he mic in ape i oneal chemo he apy o ea men o
pe i oneal su ace malignancies. Eu J Su g Oncol J Eu Soc Su g Oncol B Assoc Su g Oncol. agos o de
2014;40(8):957-62.
83. Halkia EA, Ky iazanos J, E s a hiou E, Spilio is JD. Lapa oscopic hype he mic in ape i oneal
chemo he apy o he managemen o ad anced pe i oneal ca cinoma osis. Hepa ogas oen e ology.
2011;58(112):1915-7.
84. Facchiano E, Risio D, Kianmanesh R, Msika S. Lapa oscopic hype he mic in ape i oneal
chemo he apy: indica ions, aims, and esul s: a sys ema ic e iew o he li e a u e. Ann Su g Oncol.
sep iemb e de 2012;19(9):2946-50.
85. Somma i a A, Zagonel V, Rossi CR. The ole o lapa oscopy in pe i oneal su ace malignancies
selec ed o hype he mic in ape i oneal chemo he apy (HIPEC). Ann Su g Oncol. no iemb e de
2012;19(12):3737-44.
86. Kla e CEL, S am R, Sloo haak DAM, C ezee J, Bemelman WA, Pun CJA, e al. Colo ec al cance
a high isk o pe i oneal me as ases: long e m ou comes o a pilo s udy on adju an lapa oscopic HIPEC
and u u e pe spec i es. Onco a ge . 1 de agos o de 2017;8(31):51200-9.
87. Abudeeb H, Sel aseka CR, O’Dwye ST, Chak aba y B, Malcolmson L, Renehan AG, e al.
Lapa oscopic cy o educ i e su ge y and hype he mic in ape i oneal chemo he apy o pe o a ed low-g ade
appendiceal mucinous neoplasms. Su g Endosc. diciemb e de 2020;34(12):5516-21.
88. A jona-Sánchez A, Co és-Gui al D, Du an-Ma ínez M, Villa ejo-Campos P, Sánchez-Hidalgo JM,
Casado-Adam A, e al. Comple e lapa oscopic pel ic pe i onec omy plus hype he mic in ape i oneal
chemo he apy. Tech Colop oc ology. oc ub e de 2020;24(10):1083-8.
89. Blumen hale AN, Allen CJ, Ikoma N, Blum M, Das P, Minsky BD, e al. Lapa oscopic HIPEC o
Low-Volume Pe i oneal Me as asis in Gas ic and Gas oesophageal Adenoca cinoma. Ann Su g Oncol.
diciemb e de 2020;27(13):5047-56.
90. Me cie F, Je emie G, Alyami M, Delphine V, Vahan K, Pascal R, e al. Long- e m esul s o
lapa oscopic cy o educ i e su ge y and HIPEC o he cu a i e ea men o low-g ade pseudomyxoma
pe i onei and mul icys ic meso helioma. Su g Endosc. no iemb e de 2020;34(11):4916-23.
91. Rod íguez-O iz L, A jona-Sánchez A, Ibañez-Rubio M, Sánchez-Hidalgo J, Casado-Adam A,
Ru ián-Peña S, e al. Lapa oscopic cy o educ i e su ge y and HIPEC: a compa a i e ma ched analysis. Su g
Endosc. ab il de 2021;35(4):1778-85.
92. Cusumano C, Ca e e S, Bouillin A, Nouga e S, Khella L, Quéne F, e al. Lapa oscopic
cy o educ i e su ge y and HIPEC in LAMN wi h small olume o pe i oneal disease: a aluable op ion o
ea men o good pa ien - ela ed expe ience measu es (PREMs). Su g Endosc. julio de 2022;36(7):4757-63.
93. Lemoine L, Suga bake P, Van de Spee en K. D ugs, doses, and du a ions o in ape i oneal
chemo he apy: s anda dising HIPEC and EPIC o colo ec al, appendiceal, gas ic, o a ian pe i oneal su ace
malignancies and pe i oneal meso helioma. In J Hype h O J Eu Soc Hype he mic Oncol No h Am
Hype h G oup. agos o de 2017;33(5):582-92.

Medicina USC T aballo de Fin de G ao
58
94. Aue RC, Si ajohana han D, Biagi J, Conne J, Kennedy E, May T. Indica ions o hype he mic
in ape i oneal chemo he apy wi h cy o educ i e su ge y: a clinical p ac ice guideline. Cu Oncol To On .
junio de 2020;27(3):146-54.
95. Fujimo o S, Sh es ha RD, Kokubun M, Kobayashi K, Kiuchi S, Takahashi M, e al. Clinical ial
wi h su ge y and in ape i oneal hype he mic pe usion o pe i oneal ecu ence o gas oin es inal cance .
Cance . 1 de julio de 1989;64(1):154-60.
96. Elias D, Bonnay M, Puizillou JM, An oun S, Demi djian S, El OA, e al. Hea ed in a-ope a i e
in ape i oneal oxalipla in a e comple e esec ion o pe i oneal ca cinoma osis: pha macokine ics and issue
dis ibu ion. Ann Oncol O J Eu Soc Med Oncol. eb e o de 2002;13(2):267-72.
97. Van de Spee en K, S ua OA, Mah eme H, Suga bake PH. Pha macology o pe iope a i e 5-
luo ou acil. J Su g Oncol. 1 de diciemb e de 2010;102(7):730-5.
98. Quéne F, Elias D, Roca L, Goé é D, Ghou i L, Poca d M, e al. Cy o educ i e su ge y plus
hype he mic in ape i oneal chemo he apy e sus cy o educ i e su ge y alone o colo ec al pe i oneal
me as ases (PRODIGE 7): a mul icen e, andomised, open-label, phase 3 ial. Lance Oncol. eb e o de
2021;22(2):256-66.
99. Nagou ney RA, E ans S, T an PH, Nagou ney AJ, Suga bake PH. Colo ec al cance cells om
pa ien s ea ed wi h FOLFOX o CAPOX a e esis an o oxalipla in. Eu J Su g Oncol J Eu Soc Su g Oncol
B Assoc Su g Oncol. ab il de 2021;47(4):738-42.
100. Mo on DL, Ollila DW, Hsueh EC, Essne R, Gup a RK. Cy o educ i e su ge y and adju an
immuno he apy: a new managemen pa adigm o me as a ic melanoma. CA Cance J Clin. 1999;49(2):101-
16, 65.
101. B own MD, an de Mos R, Vi ian JB, Lake RA, La ma I, Robinson BWS, e al. Loss o an igen
c oss-p esen a ion a e comple e umo esec ion is associa ed wi h he gene a ion o p o ec i e umo -
speci ic CD8(+) T-cell immuni y. Oncoimmunology. 1 de oc ub e de 2012;1(7):1084-94.
102. Guisie F, Cousse S, Jean oine M, Thibe ille L, Salaun M. A a ionale o su gical debulking o
imp o e an i-PD1 he apy ou come in non small cell lung cance . Sci Rep. 15 de no iemb e de
2019;9(1):16902.
103. Bosas P, Zaleskis G, Dabke ičiene D, Dob o olskiene N, Mlynska A, Tikuišis R, e al.
Immunopheno ype Rea angemen in Response o Tumo Excision May Be Rela ed o he Risk o
Biochemical Recu ence in P os a e Cance Pa ien s. J Clin Med. 20 de agos o de 2021;10(16):3709.
104. Suga bake PH, G a es T, DeB uijn EA, Cunli e WJ, Mullins RE, Hull WE, e al. Ea ly
pos ope a i e in ape i oneal chemo he apy as an adju an he apy o su ge y o pe i oneal ca cinoma osis
om gas oin es inal cance : pha macological s udies. Cance Res. 15 de sep iemb e de 1990;50(18):5790-4.
105. Alyami M, Hübne M, G ass F, Bak in N, Villeneu e L, Laplace N, e al. P essu ised in ape i oneal
ae osol chemo he apy: a ionale, e idence, and po en ial indica ions. Lance Oncol. julio de 2019;20(7):e368-
77.
106. Kusamu a S, Azmi N, Fumagalli L, Ba a i D, Guaglio M, Ca alle i A, e al. Phase II andomized
s udy on issue dis ibu ion and pha macokine ics o cispla in acco ding o di e en le els o in a-abdominal
p essu e (IAP) du ing HIPEC (NCT02949791). Eu J Su g Oncol J Eu Soc Su g Oncol B Assoc Su g
Oncol. ene o de 2021;47(1):82-8.
107. Nadi adze G, Ho a h P, Sau kin Y, A chid R, Wein eich FJ, Königs aine A, e al. O e coming
D ug Resis ance by Taking Ad an age o Physical P inciples: P essu ized In ape i oneal Ae osol
Chemo he apy (PIPAC). Cance s. 20 de diciemb e de 2019;12(1):34.
108. Ch is ou N, Auge C, Ba u S, Lalloué F, Jaube eau-Ma chan MO, He ieu C, e al. In ape i oneal
Chemo he apy o Pe i oneal Me as ases: Technical Inno a ions, P eclinical and Clinical Ad ances and
Fu u e Pe spec i es. Biology. 15 de ma zo de 2021;10(3):225.
109. Chua TC, Yan TD, Saxena A, Mo is DL. Should he ea men o pe i oneal ca cinoma osis by
cy o educ i e su ge y and hype he mic in ape i oneal chemo he apy s ill be ega ded as a highly mo bid
p ocedu e?: a sys ema ic e iew o mo bidi y and mo ali y. Ann Su g. junio de 2009;249(6):900-7.
110. Desan is M, Be na d JL, Casano a V, Cega a-Escolano M, Beniz i E, Rahili AM, e al. Mo bidi y,
mo ali y, and oncological ou comes o 401 consecu i e cy o educ i e p ocedu es wi h hype he mic
in ape i oneal chemo he apy (HIPEC). Langenbecks A ch Su g. ene o de 2015;400(1):37-48.
111. Fos e JM, Sleigh holm R, Pa el A, Shos om V, Hall B, Neilsen B, e al. Mo bidi y and Mo ali y
Ra es Following Cy o educ i e Su ge y Combined Wi h Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
59
Compa ed Wi h O he High-Risk Su gical Oncology P ocedu es. JAMA Ne w Open. 4 de ene o de
2019;2(1):e186847.
112. Dodson RM, McQuellon RP, Mogal HD, Duckwo h KE, Russell GB, Vo anopoulos KI, e al.
Quali y-o -Li e E alua ion A e Cy o educ i e Su ge y wi h Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy.
Ann Su g Oncol. diciemb e de 2016;23(Suppl 5):772-83.
113. Schmid C, C eu zenbe g M, Piso P, Hobbhahn J, Buche M. Pe i-ope a i e anaes he ic managemen
o cy o educ i e su ge y wi h hype he mic in ape i oneal chemo he apy. Anaes hesia. ab il de
2008;63(4):389-95.
114. Niz i E, Kusamu a S, Fallab ino G, Guaglio M, Ba a i D, De aco M. Dose-Dependen E ec o Red
Blood Cells T ans usion on Pe iope a i e and Long-Te m Ou comes in Pe i oneal Su ace Malignancies
T ea ed wi h Cy o educ ion and HIPEC. Ann Su g Oncol. oc ub e de 2018;25(11):3264-70.
115. Yan TD, Links M, F ansi S, Jacques T, Black D, Saunde s V, e al. Lea ning cu e o cy o educ i e
su ge y and pe iope a i e in ape i oneal chemo he apy o pe i oneal su ace malignancy--a jou ney o
becoming a Na ionally Funded Pe i onec omy Cen e . Ann Su g Oncol. agos o de 2007;14(8):2270-80.
116. Kubi B, Nudo o R, Fackche N, Nizam W, Cloyd JM, G o z TE, e al. Impac o Pe iope a i e Blood
T ans usions on Ou comes A e Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy: A P opensi y-Ma ched
Analysis. Ann Su g Oncol. agos o de 2021;28(8):4499-507.
117. Saxena A, Yan TD, Chua TC, F ansi S, Almohaimeed K, Ahmed S, e al. Risk ac o s o massi e
blood ans usion in cy o educ i e su ge y: a mul i a ia e analysis o 243 p ocedu es. Ann Su g Oncol.
agos o de 2009;16(8):2195-203.
118. Saxena A, Valle SJ, Liauw W, Mo is DL. Allogenic Blood T ans usion Is an Independen P edic o
o Poo e Pe i-ope a i e Ou comes and Reduced Long-Te m Su i al a e Cy o educ i e Su ge y and
Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy: a Re iew o 936 Cases. J Gas oin es Su g O J Soc Su g
Alimen T ac . agos o de 2017;21(8):1318-27.
119. Miki C, Hi o J, Ojima E, Inoue Y, Moh i Y, Kusunoki M. Pe iope a i e allogeneic blood
ans usion, he ela ed cy okine esponse and long- e m su i al a e po en ially cu a i e esec ion o
colo ec al cance . Clin Oncol R Coll Radiol G B. eb e o de 2006;18(1):60-6.
120. Sa gan N, Roy A, Simpson S, Chand akuma an K, Al es S, Coakes J, e al. A p o ocol o
managemen o blood loss in su gical ea men o pe i oneal malignancy by cy o educ i e su ge y and
hype he mic in ape i oneal chemo he apy. T ans us Med Ox Engl. ab il de 2016;26(2):118-22.
121. Saxena A, Chua TC, F ansi S, Liauw W, Mo is DL. E ec i eness o ea ly and agg essi e
adminis a ion o esh ozen plasma o educe massi e blood ans usion du ing cy o educ i e su ge y. J
Gas oin es Oncol. ma zo de 2013;4(1):30-9.
122. Musallam KM, Tamim HM, Richa ds T, Spahn DR, Rosendaal FR, Habbal A, e al. P eope a i e
anaemia and pos ope a i e ou comes in non-ca diac su ge y: a e ospec i e coho s udy. Lance Lond Engl.
15 de oc ub e de 2011;378(9800):1396-407.
123. Esqui el J, Elias D, Ba a i D, Kusamu a S, De aco M. Consensus s a emen on he loco egional
ea men o colo ec al cance wi h pe i oneal dissemina ion. J Su g Oncol. 15 de sep iemb e de
2008;98(4):263-7.
124. Maci e AH, Lee N, Ski zki JJ, Boland PM, F ancescu i V. Cy o educ ion and hype he mic
in ape i oneal chemo he apy (CS/HIPEC) in colo ec al cance : E idence-based e iew o pa ien selec ion
and ea men algo i hms. Eu J Su g Oncol J Eu Soc Su g Oncol B Assoc Su g Oncol. junio de
2017;43(6):1028-39.
125. Munoz-Zuluaga C, King MC, Sa di A, Ledakis P, Si ig M, Nie oda C, e al. Selec ion and
Cha ac e is ics o Pa ien s wi h Pe i oneal Dissemina ion om Appendiceal Cance wi h Excep ional/Poo
Su i al A e CRS/HIPEC. Ann Su g Oncol. julio de 2019;26(7):2268-75.
126. S e en T, Eden J, Bijelic L, Gla ze M, Glehen O, Goé é D, e al. Pa ien Selec ion o
Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy in Pa ien s Wi h Colo ec al Cance : Consensus on Decision
Making Among In e na ional Expe s. Clin Colo ec al Cance . diciemb e de 2020;19(4):277-84.
127. Kubi B, Gunn J, Fackche N, Cloyd JM, Abdel-Misih S, G o z T, e al. P edic o s o Non-home
Discha ge a e Cy o educ i e Su ge y and Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy. J Su g Res.
no iemb e de 2020;255:475-85.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
60
128. Li KY, Mokdad AA, Min e RM, Mansou JC, Cho i MA, Augus ine MM, e al. Failu e o escue
ollowing cy o educ i e su ge y and hype he mic in ape i oneal chemo he apy. J Su g Res. 15 de junio de
2017;214:209-15.
129. Polanco PM, Ding Y, Knox JM, Ramalingam L, Jones H, Hogg ME, e al. Ins i u ional lea ning
cu e o cy o educ i e su ge y and hype he mic in ape i oneal chemope usion o pe i oneal malignancies.
Ann Su g Oncol. mayo de 2015;22(5):1673-9.
130. Kusamu a S, Mo an BJ, Suga bake PH, Le ine EA, Elias D, Ba a i D, e al. Mul icen e s udy o
he lea ning cu e and su gical pe o mance o cy o educ i e su ge y wi h in ape i oneal chemo he apy o
pseudomyxoma pe i onei. B J Su g. diciemb e de 2014;101(13):1758-65.
131. And éasson H, Lo an T, Påhlman L, G a W, Mah eme H. Cy o educ i e su ge y plus pe iope a i e
in ape i oneal chemo he apy in pseudomyxoma pe i onei: aspec s o he lea ning cu e. Eu J Su g Oncol J
Eu Soc Su g Oncol B Assoc Su g Oncol. agos o de 2014;40(8):930-6.
132. Rajee R, Kloos e B, Tu aga KK. Impac o su gical olume o cen e s on pos -ope a i e ou comes
om cy o educ i e su ge y and hype he mic in a-pe i oneal chemope usion. J Gas oin es Oncol. eb e o
de 2016;7(1):122-8.
133. Schui e oe de D, She man SK, Izquie do FJ, Eng OS, Tu aga KK. Assessmen o he Su gical
Wo k o ce Pe aining o Cy o educ i e Su ge y and Hype he mic In ape i oneal Chemo he apy in he
Uni ed S a es. Ann Su g Oncol. sep iemb e de 2020;27(9):3097-102.
134. Rog CJ, Lucas G, Rei e S, Ve o S, Alassas M, Ong ES. Op imal oncologic and pe iope a i e
ou comes o cy o educ i e su ge y wi h hype he mic in ape i oneal chemo he apy a e a ainable a a
communi y cen e . Am J Su g. junio de 2021;221(6):1200-2.
135. Ve waal VJ, an Ru h S, de B ee E, an Sloo hen GW, an Tin e en H, Boo H, e al. Randomized
ial o cy o educ ion and hype he mic in ape i oneal chemo he apy e sus sys emic chemo he apy and
pallia i e su ge y in pa ien s wi h pe i oneal ca cinoma osis o colo ec al cance . J Clin Oncol O J Am Soc
Clin Oncol. 15 de oc ub e de 2003;21(20):3737-43.
136. Ve waal VJ, B uin S, Boo H, an Sloo en G, an Tin e en H. 8-yea ollow-up o andomized ial:
cy o educ ion and hype he mic in ape i oneal chemo he apy e sus sys emic chemo he apy in pa ien s wi h
pe i oneal ca cinoma osis o colo ec al cance . Ann Su g Oncol. sep iemb e de 2008;15(9):2426-32.
137. an Eden WJ, Kok NFM, Snaebjo nsson P, Jóźwiak K, Woensd eg K, Bo enbe g PD, e al. Fac o s
in luencing long‐ e m su i al a e cy o educ i e su ge y and hype he mic in ape i oneal chemo he apy o
pseudomyxoma pe i onei o igina ing om appendiceal neoplasms. BJS Open. 19 de eb e o de
2019;3(3):376-86.
138. Blaj S, Do a D, Lohinai Z, He old Z, Szasz AM, He zbe g J, e al. P ognos ic Fac o s in
Pseudomyxoma Pe i onei wi h Emphasis on he P edic i e Role o Pe i oneal Cance Index and Tumo
Ma ke s. Cance s. 19 de eb e o de 2023;15(4):1326.
139. Segelman J, G ana h F, Holm T, Machado M, Mah eme H, Ma ling A. Incidence, p e alence and
isk ac o s o pe i oneal ca cinoma osis om colo ec al cance . B J Su g. mayo de 2012;99(5):699-705.
140. F anko J, Shi Q, Goldman CD, Pockaj BA, Nelson GD, Goldbe g RM, e al. T ea men o colo ec al
pe i oneal ca cinoma osis wi h sys emic chemo he apy: a pooled analysis o no h cen al cance ea men
g oup phase III ials N9741 and N9841. J Clin Oncol O J Am Soc Clin Oncol. 20 de ene o de
2012;30(3):263-7.
141. F anko J, Shi Q, Meye s JP, Maughan TS, Adams RA, Seymou MT, e al. P ognosis o pa ien s
wi h pe i oneal me as a ic colo ec al cance gi en sys emic he apy: an analysis o indi idual pa ien da a
om p ospec i e andomised ials om he Analysis and Resea ch in Cance s o he Diges i e Sys em
(ARCAD) da abase. Lance Oncol. diciemb e de 2016;17(12):1709-19.
142. Goé é D, Malka D, Tzanis D, Ga a V, Boige V, E eno C, e al. Is he e a possibili y o a cu e in
pa ien s wi h colo ec al pe i oneal ca cinoma osis amenable o comple e cy o educ i e su ge y and
in ape i oneal chemo he apy? Ann Su g. junio de 2013;257(6):1065-71.
143. Cashin PH, G a W, Nyg en P, Mah eme H. Cy o educ i e su ge y and in ape i oneal
chemo he apy o colo ec al pe i oneal ca cinoma osis: p ognosis and ea men o ecu ences in a coho
s udy. Eu J Su g Oncol J Eu Soc Su g Oncol B Assoc Su g Oncol. junio de 2012;38(6):509-15.
144. Hompes D, D’Hoo e A, Van Cu sem E, Fieuws S, Ceelen W, Pee e s M, e al. The ea men o
pe i oneal ca cinoma osis o colo ec al cance wi h comple e cy o educ i e su ge y and hype he mic
in ape i oneal pe ope a i e chemo he apy (HIPEC) wi h oxalipla in: a Belgian mul icen e p ospec i e phase
II clinical s udy. Ann Su g Oncol. julio de 2012;19(7):2186-94.
Medicina USC T aballo de Fin de G ao
61
145. Ca alie e F, Valle M, De Simone M, De aco M, Rossi CR, Di Filippo F, e al. 120 pe i oneal
ca cinoma oses om colo ec al cance ea ed wi h pe i onec omy and in a-abdominal chemohype he mia:
a S.I.T.I.L.O. mul icen ic s udy. Vi o A hens G eece. 2006;20(6A):747-50.
146. Glehen O, Co e E, Sch eibe V, Sayag-Beauja d AC, Vignal J, Gilly FN. In ape i oneal
chemohype he mia and a emp ed cy o educ i e su ge y in pa ien s wi h pe i oneal ca cinoma osis o
colo ec al o igin. B J Su g. junio de 2004;91(6):747-54.
147. Shen P, Hawkswo h J, Lo a o J, Loggie BW, Geisinge KR, Fleming RA, e al. Cy o educ i e
su ge y and in ape i oneal hype he mic chemo he apy wi h mi omycin C o pe i oneal ca cinoma osis om
nonappendiceal colo ec al ca cinoma. Ann Su g Oncol. eb e o de 2004;11(2):178-86.
148. Vai a M, Cioppa T, D’Amico S, de Ma co G, D’Alessand o M, Fio en ini G, e al. T ea men o
pe i oneal ca cinoma osis om colonic cance by cy o educ ion, pe i onec omy and hype he mic
in ape i oneal chemo he apy (HIPEC). Expe ience o en yea s. Vi o A hens G eece. 2010;24(1):79-84.
149. F øysnes IS, La sen SG, Spasoje ic M, Dueland S, Fla ma k K. Comple e cy o educ i e su ge y and
hype he mic in ape i oneal chemo he apy o colo ec al pe i oneal me as asis in No way: P ognos ic ac o s
and oncologic ou come in a na ional pa ien coho . J Su g Oncol. agos o de 2016;114(2):222-7.
150. Simkens GA, an Oudheusden TR, Luye MD, Nienhuijs SW, Nieuwenhuijzen GA, Ru en HJ,
e al. P edic o s o Se e e Mo bidi y A e Cy o educ i e Su ge y and Hype he mic In ape i oneal
Chemo he apy o Pa ien s Wi h Colo ec al Pe i oneal Ca cinoma osis. Ann Su g Oncol. ma zo de
2016;23(3):833-41.
151. Simkens GA, an Oudheusden TR, B aam HJ, Luye MD, Wieze MJ, an Ramsho s B, e al.
T ea men -Rela ed Mo ali y A e Cy o educ i e Su ge y and HIPEC in Pa ien s wi h Colo ec al Pe i oneal
Ca cinoma osis is Unde es ima ed by Con en ional Pa ame e s. Ann Su g Oncol. ene o de 2016;23(1):99-
105.
152. Chicago Consensus Wo king G oup. The Chicago Consensus on pe i oneal su ace malignancies:
S anda ds. Cance . 1 de junio de 2020;126(11):2516-24.
153. Ve waal VJ, an Tin e en H, an Ru h S, Zoe mulde F a. N. P edic ing he su i al o pa ien s wi h
pe i oneal ca cinoma osis o colo ec al o igin ea ed by agg essi e cy o educ ion and hype he mic
in ape i oneal chemo he apy. B J Su g. junio de 2004;91(6):739-46.
154. Tonello M, Ba a i D, Samma ino P, Di Gio gio A, Robella M, Sassa oli C, e al. Ex e nal
alida ion o COMPASS and BIOSCOPE p ognos ic sco es in colo ec al pe i oneal me as ases ea ed wi h
cy o educ i e su ge y and hype he mic in ape i oneal chemo he apy (HIPEC). Eu J Su g Oncol. 1 de
ma zo de 2023;49(3):604-10.
155. Simkens GA, an Oudheusden TR, Nieboe D, S eye be g EW, Ru en HJ, Luye MD, e al.
De elopmen o a P ognos ic Nomog am o Pa ien s wi h Pe i oneally Me as asized Colo ec al Cance
T ea ed wi h Cy o educ i e Su ge y and HIPEC. Ann Su g Oncol. diciemb e de 2016;23(13):4214-21.
156. Schneide MA, Eden J, Pache B, Laminge F, Lopez-Lopez V, S e en T, e al. Mu a ions o
RAS/RAF P o o-oncogenes Impai Su i al A e Cy o educ i e Su ge y and HIPEC o Pe i oneal
Me as asis o Colo ec al O igin. Ann Su g. no iemb e de 2018;268(5):845-53.
157. Gille n SM, Chua TC, S ojadino ic A, Esqui el J. KRAS s a us in pa ien s wi h colo ec al cance
pe i oneal ca cinoma osis and i s impac on ou come. Am J Clin Oncol. oc ub e de 2010;33(5):456-60.