CRÒNICA LEGISLATIVA DE GALÍCIA
2º semes e de 2015
Galicia: in o me nega i o da CELRM e i ele ancia das polí icas lingüís icas
Alba Noguei a López*
Palab as cla e: Galicia; de echo lingüís ico.
LEGISLATIVE REPORTS ON GALICIA
Abs ac
Legisla i e Repo s on Galicia, second semes e o 2015
Keywo ds: Galicia; Linguis ic Law.
1 In odución
Es e pe iodo non pe mi e sinala ningún p oxec o no ma i o de ce a en idade xa que a única e e encia
salien able é a da Lei de anspa encia e bo gobe no que se limi a a inclui e e encias o inei as á lingua.
O zamen a iamen e 2016 ol e a se un ano de acas acas como le a sucedendo nos úl imas oi o nos que
houbo un descenso do 60% do o zamen o de polí ica lingüís ica.
O in o me de cump imen o da Ca a Eu opea de Linguas Rexionais e Mino i a ias mos a unha con inuidade
dos incump imen os sinalados nos sucesi os in o mes e de xei o moi signi ica i o en ma e ia educa i a,
xus iza e medios de comunicación que debe ían conduci a cambios na polí ica lingüís ica.
No plano xudicial o máis ele an e é unha de icien ísima sen enza do TSXG que anula di e sos p ecep os da
O denanza de Uso do Galego de Lugo.
2 A Lei de anspa encia e bo gobe no: as e e encias es i amen e necesa ias
A ac i idade no ma i a cínguese ás e e encias con idas na Lei 1/2016, do 18 de xanei o, de anspa encia
e bo gobe no (DOG 15 de eb ei o de 2016, h p://www.pa lamen o.gal/si ios/web/Biblio ecaLeisdeGalicia/
Lei1_2016.pd ). Non hai ou as no mas au onómicas legais ou egulamen a ias salien abeis no pe iodo en
elación co uso das linguas. Aínda asi a lei apenas ai máis alá das e e encias case ob igadas en elación coa
p esenza das dúas linguas o iciais nas e amen as, po ais e in o macións que sexan accesibeis ao público
en i ude des a no ma i a.
∗ Alba Noguei a López, p o . i ula de de ei o adminis a i o, Uni e sidade de San iago de Compos ela.
Ci ación ecomendada: Noguei a López, Alba. «C ònica legisla i a de Galícia. 2º semes e de 2015», Re is a de Llengua i D e ,
núm. 65, p. 201-205. DOI: 10.2436/20.8030.02.146.
Alba Noguei a López
C ònica legisla i a de Galícia. 2º semes e de 2015
Re is a de Llengua i D e , Jou nal o Language and Law, núm. 65, 2016 202
Den o dos p incipios que exen nes a ma e ia es á o de non disc iminación ecnolóxica e lingüís ica que
se conc e a (A .2. ) en que “as en idades suxei as ao ámbi o de aplicación des a lei a bi a án os medios
necesa ios pa a poñe á disposición da cidadanía a in o mación pública na lingua e a a és do medio de
acceso que a cidadanía elixa”. Debe habe po an o a posibilidade de ga an i os de ei os lingüís icos da
cidadanía pondo ao seu dispo a in o mación na lingua da súa p e e encia.
Pode ía pa ece que ese p incipio de escolla lingüís ica que p oclama o a igo 2 esul a ma izado polo a igo 22
da mesma lei no que se ecolle ao egula os o ma os dispoñibeis que “a Adminis ación xe al da Comunidade
Au ónoma e as en idades ins umen ais do seu sec o público acili a án os seus documen os nos o ma os ou
nas linguas en que es ean dispoñibles (...)”. Unha in e p e ación con o me de ambolos dous p ecep os í ase
da ubicación des e a igo 22 nun capí ulo dedicado á “ eu ilización da in o mación” que abo da a o ma de
poñe a disposición do público da in o mación dispoñibel, mesmo con ins come ciais. Nese sen ido non
se ala dun con ex o de demanda ac i a de in o mación po pa e da cidadanía, coa conseguin e ga an ía
dos seus de ei os lingüís icos, senon da p ác ica unila e al pola Adminis ación da anspa encia median e a
publicación sis emá ica da in o mación que es á no seu pode . De ei o a dicción do a igo 24.2 que egula o
de ei o de acceso á in o mación pública con i ma esa in e p e ación ea i mando o de ei o da cidadanía “c)
A ecepción da in o mación pública na lingua o icial de Galicia en que a solici e”.
Finalmen e o a igo 29.3 egula o Po al de anspa encia e Gobe no abe o e ixa que “o acceso da
cidadanía á in o mación do Po al de anspa encia e Gobe no abe o se á g a uí o e espec a á os p incipios
de accesibilidade, in e ope abilidade e eu ilización. A in o mación es a á dispoñible en galego e cas elán”.
Regulación, en sín ese, que espec a os lími es es i amen e p ecisos de p esenza das linguas e os de ei os
lingüís icos da cidadanía sen a anza máis do indispensabel nes e ámbi o.
A ol as do Dec e o de Plu ilingüismo. Inadmisión a ámi e do ecu so de ampa o
O T ibunal Cons i ucional decidía o 17 de se emb o de 2015 non admi i a ámi e o ecu so de ampa o
p esen ado pola Real Academia Galega en elación co Dec e o de plu ilingüismo no ensino ap obado en
2010. Logo do T ibunal Supe io de Xus iza de Galicia e anulado algúns dos p ecep os máis polémicos
-libe ade de elección de lingua dos alumnos con independencia da lingua na que o cu iculum escola
de e mina a que se impa ía a ma e ia; de e minación da lingua ehicula das ma e ias po unha enquisa
ás amilias- aínda que man i o o epa o po cen ual es ablecido que p o ocou un e oceso na p esenza do
galego en bene icio do inglés e a ausencia do galego da maio ía das ma e ias cien í icas, o T ibunal Sup emo
con i ma a a sen enza en casación.
A Real Academia Galega (RAG) eco e a en de ensa da súa p opia posición po non e sido consul ada no
p oceso de ap obación desa no ma e de endendo a lingua galega de aco do co seu manda o undacional. O
T ibunal Cons i ucional inadmi e o ecu so de ampa o “dada la mani ies a inexis encia de iolación de un
de echo undamen al”. Non obs an e a RAG es uda a iabilidade dun ecu so an e o T ibunal Eu opeo de
De ei os Humanos unha ez esgo adas as ías de ecu so in e nas.
Cua o In o me de A aliación do cump imen o da Ca a Eu opea de Linguas Rexionais e Mino i a ias
A publicación do Cua o in o me do Comi é de Expe os sob e o cump imen o dos comp omisos a i icados
polo Reino de España case po unanimidade dos depu ados do Cong eso en 2001, mos a unha ez máis
a asime ía en e os comp omisos adqui idos e o cump imen o. No caso de Galiza ei é anse ad e encias
sob e incump imen os xa sinalados nos es an e io es in o mes e, de xei o moi singula , as e e idas á
inexis encia de inme sión lingüís ica no ensino in an il, p ima io e secunda io e á imposibilidade da xus iza
se adminis ada en galego.
Non son no as es as ad e encias e as dos ou os ámbi os de aplicación da Ca a e e elan unha a i icación
pu amen e p opagandís ica, ou cun descoñecemen o p o undo do seu alcance, sen on ade eal de cumplilo.
Non obs an e, a Ca a Eu opea de Linguas Rexionais e Mino i a ias ao inco po a es e mecanismo de
seguemen o pe mi e ap ecia a inacción e al a de on ade polí ica pa a p o exe as linguas e os de ei os
lingüís icos dos alan es.
Alba Noguei a López
C ònica legisla i a de Galícia. 2º semes e de 2015
Re is a de Llengua i D e , Jou nal o Language and Law, núm. 65, 2016 203
Hai que lemb a que unha ez a i icada a CELRM con í ese en pa e do noso o denamen o xu ídico, sendo
po an o de ob igado cump imen o e aplicación polos ibunais, coa pa icula idade de que é unha no ma que
non pode se modi icada ou de aluada polos ó ganos lexisla i os (es a ais, au onómicos ou locais) in e nos.
Cómp e pois que a cidadanía exixa os de ei os e a acción pública de p o ección que se de i a da Ca a e
cómp e ensaia ó mulas no as de ac i ismo lingüís ico pa a os ace ale .
a) O galego ó a de Galiza
O in o me sinala a al a de in o mación sob e o galego en As u ias, Cas ela-León e Ex emadu a, cons a a un
descenso dos alan es galegos en As u ias e demanda a necesidade de acción esol a pa a ea a si uación do
galego nes as es comunidades au ónomas.
O comi é de expe os pe cibe unha al a de isibilidade das linguas p opias ó a dos seus e i o ios e ecomenda
ele a a concienciación sob e a plu alidade lingüís ica nas comunidades monolingües. Igualmen e ecomenda
unha acción decidida pa a p omo e esa isibilidade a a és do ensino e os medios de comunicación.
b) Educación
O Comi é sinala que a lexislación educa i a galega es á cla amen e en con adicción cos obxec i os
a i icados e indica que se debe acili a ensinanza en galego (inme sión) pa a odos os ni eis educa i os
polo que conside a incump idos os comp omisos adqui idos. Tamén sinala que hai un incump imen o no
comp omiso de poñe en ma cha un ó gano pa a a alia o cump imen o e ealiza in o mes de seguimen o
do cump imen o da Ca a na educación.
c) Xus iza
No ámbi o da xus iza as ad e encias sob e os coñecidos p oblemas an o na celeb ación dos p opios
xuizos, como na pla a o ma in o má ica son obxec o de a ención polo comi é de expe os que ealiza a ias
ad e encias coinciden es en pa e coas xe ais que ai o Consello de Minis os ao Reino de España. Íns anse
a enmenda o ma co no ma i o ixen e co obxec o de que sexa cla o que os ó ganos xudiciais penais, ci is
e adminis a i os nas Comunidades Au ónomas poden le a os p ocedemen os xudiciais nas linguas co-
o iciais pola pe ición de unha das pa es e amén se chama a a ención de que as pa es deben se in o madas
especí icamen e sob e os seus de ei os lingüís icos aos xuizos se en celeb ados en galego se an só unha
das pa es asi o solici a. Tamén se ecomenda inc emen a a p opo ción de xuices e iscais compe en es en
galego e adop a medidas de o mación lingüís ica do pe soal xudicial e os a ogados. Ad i e igualmen e do
incump imen o pa cial do comp omiso de dispo en galego da lexislación ixen e.
d) Adminis ación e se izos públicos
No que a inxe ás Adminis acións e se izos públicos o in o me do comi é de expe os sinala que seguen
exis ándose incump imen os singula men e na exis encia de documen os e imp esos comúns (Axencia
ibu a ia...), amén incump imen os pa ciais na a ención ao público. Igualmen e solici a in o mación sob e
o peche de se izos de no malización lingüís ica municipais. Faise eco do descenso do uso da lingua nos
se izos públicos como consecuencia da p i a ización e do escaso uso nos que dependen do es ado polo que
en ende que ese obxec i o es á só pa cialmen e cump ido. Cu iosamen e conside a cump ido o obxec i o
elacionado coa adución sinaladamen e das páxinas webs dos minis e ios. Con espec o ao ades amen o e
con a ación de emp egados públicos conside a cump ido o obxec i o pa a os au onómicos e pa cialmen e
pa a os es a ais.
e) Medios de comunicación
Os medios de comunicación o an obxec o dun du o a amen o no e cei o in o me. Nos adio ónicos o
nacemen o dalgúns medios no os e a exis encia dou os cunha ce a audiencia (Radio Fene, Radio Es ada
and Radio Olei os) le a aos expe os a conside a que hai un cump imen o pa cial do comp omiso. Esa
mesma conclusión é a que se dá nos medios ele isi os. Nos medios esc i os cons á anse os cambios no
sec o e saúdase a exis encia de medios dixi ais en galego ou a posibilidade dos medios en cas elán con a
con e amen as de adución mais aconsella explo a a posibilidade dun medio esc i o. No que espec a ao
Alba Noguei a López
C ònica legisla i a de Galícia. 2º semes e de 2015
Re is a de Llengua i D e , Jou nal o Language and Law, núm. 65, 2016 204
in e cambio de p odu os in o ma i os con Po ugal o comi é de expe os sinala que lle al a in o mación,
indica que no p óximo in o me debe p opo cioná selle e aconsella ás au o idades que impulsen ac i amen e
a posibilidade da ele isión e adio po uguesas se en ecibidas en Galiza.
) Ac i idades cul u ais
En xe al os comp omisos en ma e ia de cul u a considé anse cump idos malia os eco es expe imen ados
nas pa idas o zamen a ias.
g) Vida social e económica
A si uación no sec o inancei o é ao xuizo dos expe os dun cump imen o pa cial da ob iga de dispo da
documen ación usual e pode ealiza as ansaccións en galego. A ac i idade de p omoción do galego no
sec o público económico conside a que cump e cos comp omisos da Ca a. En can o á a ención en galego
na sanidade e se izos sociais o comi é de expe os ins a ás au o idades a que se o eza a posibilidade das
pe soas se a endidas en galego. Polo que espec a á in o mación e ad e encias de segu idade exis en es en
ob as, edi icios, e c. o comi é en ende que se incump e a ob iga de que esa in o mación se p opo cione en
galego.
h) In o mes ans on ei izos
Os comp omisos en ma e ia ans on ei iza conside áse cump idos.
i) Conclusións inais
Como conclusións inais o comi é de expe os conside a que no caso do galego en Galiza:
“A lingua en unha p esenza xe alizada na ida pública incluída a adminis ación au onómica e local. No
ámbi o da educación o comi é de expe os es á p eocupado pola edución g adual do ensino en galego.
Coa in odución do modelo ilingüe, a p opo ción de ensino en galego educiuse na educación p ima ia e
secunda ia. Os p oblemas pe sis en nos p ocesos xudiciais e hai unha o e a insu icien e de p og amas en
galego nas ele isións p i adas”.
Tamén inclue ecomendacións pa a o galego alén das on ei as adminis a i as da comunidade au ónoma.
Pa a o galego-as u iano en As u ias:
“As au o idades emp ende on un g upo de medidas pa a mello a a lingua, incluindo o ecoñecemen o da
súa iden idade dis in i a. O éncense clases de as u iano como ma e ia no ensino. Debe ía ace se unha
dis inción cla a en e o Galego e o As u iano no p óximo in o me pe iódico”.
En elación co galego en Cas ela-León:
“Aínda que a lingua en unha ce a p esenza no sis ema educa i o, necesi a se e o zada. P ecísanse máis
medidas pa a p omo e o galego nos medios e en xe al na ida pública”.
Finalmen e a ecomendación sob e o galego en Ex emadu a é:
“A lingua non es á ecoñecida como unha lingua mino i a ia. Non se expe imen a on p og esos na p o ección
e p omoción da lingua de aco do coa Ca a”.
En de ini i a sen a ances signi ica i os e coa consolidación de ce as endencias o almen e con adi o ias
co a i icado en ámbi os an sensibeis como a educación que debe ían mo e a unha modi icación u xen e do
ma co no ma i o.
Anulación dunha boa pa e dos p ecep os da O denanza de uso do galego do concello de Lugo
Alba Noguei a López
C ònica legisla i a de Galícia. 2º semes e de 2015
Re is a de Llengua i D e , Jou nal o Language and Law, núm. 65, 2016 205
A publicación dunha Sen enza do TSX de Galicia pola que se anulan di e sos p ecep os da o denanza municipal
de uso do galego de Lugo1 pon de no o sob e a mesa unha axec o ia des e ibunal dunha xu isp udencia
moi de icien e desde o pun o de is a écnico e cla amen e con a ia á no malización lingüís ica.
A sen enza do TSXG e idencia o descoñecendo dos p incipios básicos da lexislación sob e de ei os
lingüís icos, cues ións elemen ais de de ei o adminis a i o e os p incipios de in e p e ación das no mas.
Así anula o a igo no que se decla a lingua p opia do concello o galego po omi i a e e encia ao cas elán.
É e iden e que a ausencia de mención nunha o denanza a cues ións que xa igu an en no mas de ango
supe io non implica a súa negación senon simplemen e unha boa écnica no ma i a. Non é p eciso que unha
o denanza municipal ecolla o ex o li e al dun a igo da Cons i ución española pa a que es e siga ixen e
semp e e cando a o denanza non o con a eña.
Igualmen e anula as p e isións en elación coa ob iga dos concesiona ios e con a is a de en ega os seus
se izos en galego ou ealiza a súas p es acións (a ención ao público, ac u as...) en galego cunha discu ible
asimilación des es cos de ei os lingüís icos dos cidadáns. Os concesiona ios e con a is as aballan po con a
da adminis ación en i ude do con a o (de p es ación de se izos, de aseso amen o...) polo que es án ligados
á adminis ación local. Dici que non eñen ob igas lingüís icas cando es án nesa posición ou a i ma que
eñen os mesmos de ei os de escolla lingüís ica que calque a cidadán é con a io ás no mas de con a ación
pública e ás po es ades de di ección, in e p e ación e ixación dos e mos do con a o dos que dispón a
adminis ación. A adminis ación con a an e pode impo lle a ob iga de en ega documen os en galego (igual
que lle pode impo o cump imen o de exixencias de segu idade, de calidade, de anspa encia...), de a ende
ao público cos mesmos usos lingüís icos e espec ando os de ei os dos cidadáns. Unha a i mación –que non
in e p e ación xa que a sen enza adoece de al a de a gumen os- nesa di ección implica ía que só po que
se ex e nalice un se izo sexa a emp esa p es ado a a que some a á cidadanía aos seus usos lingüís icos e a
adminis ación escapa a das ob igas que lle ixa a lexislación lingüís ica.
Ou o aspec o anulado é a ob iga da o ulación es a en galego. Igualmen e se anula a p e e encia polo
galego como lingua dos p ocedemen os e lingua de ce as ac uacións municipais ( ogos nos plenos). Ambas
p e isións son compa ibeis coa lexislación ixen e e en an den o da au oo ganización da adminis ación
e das súas compe encias lingüís icas semp e e cando espec en o de ei o do cidadán a solici a e ecibi a
documen ación que lle co esponda nos p ocedemen os en que sexa pa e na lingua da súa elección.
Anúlase asimesmo a e e encia a que a o mación dos emp egados municipais se desen ol a en galego.
Resul a pa adóxico que unha adminis ación non poida p og ama a o mación dos unciona ios dándolle
p io idade ás cues ións nas que ap ecie máis ca encias e que es a o mación se aga en galego pa a mello a
a compe encia lingüís ica.
Finalmen e a anulación da alo ación de que “as ac i idades ealizadas cons ibúan a no maliza o uso da
lingua galega” sen sus en o en ningunha p e isión no ma i a que poide a se iolada é, en cambio, con a ia
a p ecep os ixen es da Lei de No malización Lingüís ica e da Lei de Sub encións de Galicia. Es a anulación
dunha simple ac i idade de omen o dun alo posi i o como é o coñecemen o da lingua con e ida nunha
ameaza ilegal é ebelado a dos p exuizos, que non alo acións xu ídicas, que inspi an es a sen enza.
O zamen os. Descendendo sen egua
Os o zamen os da Xun a de Galicia pa a 2016 asen an a endencia á baixa iniciada desde que o Pa ido Popula
ecupe ou en 2009 o gobe no2. Cun 60% menos de o zamen o do que dispuña pa a polí ica lingüís ica nese
momen o, en 2016 es abilízase nunha ci a de pouco máis de 6,5 millóns de eu os (chegou a e no 2009 21,5
millóns). Ademáis non é unha das pa idas que expe imen an subidas signi ica i as debido á p e endida saída
da c ise. A pa álise e al a de di ección e plani icación lingüís ica ai acompañada dun o zamen o en decli e.
1 Pa a consul a o ex o da o denanza e da sen enza p eme nos enlaces dispoñibeis nes a no icia: h p://p aza.gal/mo emen os-
sociais/11318/o- sxg-anula- as-un- ecu so-de-galicia-bilingue-pa e-da-o denanza-do-uso-do-idioma-en-lugo/
2 h p://p aza.gal/poli ica/10495/a-xun a-asen a-na-i ele ancia-o-o zamen o-pa a- omen a -o-galego/
